Skip to main content

Full text of "Aristotelis Stagiritae De republica lib. VIII"

See other formats 


dias ina aiio aui) ME PCR Moo EP MP Noe. 


manes ad - as € aAA Cr c cio, Oi opc ar AXE - 


duel 


ARISTOTELIS. 
 STAGIRITA 


DE REPVBLICA LIB. VII 
Interprete e Enart4tore. | 
IO. GENESIO SEPVLVEDA CORDVBENSL . 


S uibus iam adiecti fant. 

KYRIACI STROZAE DE. REPVB.-.- Pe 
| lib. duo:videlicet, | € 

L0 NONVS ET DECIMVS, 


- Grxcé conícripti, nunc ab eodem Stroza la- * 
tinitate donati. iir e d 


DUNT 
KT m | 


0 IT Aui 
DE — 


eC um grae dpriniges $us. scd 2 


E 


AD PHILIPPVM HISPA- 
NIARVM PRINCIPEM : 
IO. GENESII SEPVLVEDAE IN LI- — . 
BROS ARISTOTELIS DE REP. A SE 
CONVERSOS ETENARRATOS, 
prunis 


XLI defüientiarum. dorinavuma, compar atione 
] dofterunt, Princeps clarifime Philippe , borumve —— 
arbitror , nemo qui quidem via €» ratiene pbilofe- 
pharetur,dubitatit in earum genere, qua res Agé- 
Bi das attinguntscitiüli facultati tribuereprincipatk, — 
y 4 "e licet pateat e c 4d omtiem "aram E 


ftruii, leges. cotidunt, ' 17 
bernant,vt Plato decet, qui eandem folet. lem, modo regiam. fauul- : 
gatemnominare.H anc -ariffoteles odlolibris qui Politica, boc eff de Rep.in- — 
firibuntur complexus eft: atque ita per[ecutus, vt nibil ad (ummam. pruden- 
tiam atqs dotivinamreliquifeciffe videatur. Namprimum vt via C vatio- 

ne coment atio procedat diligenter de domo & domeflicafacultate , qua 
quac dieitur Oeconomica jfi muló, deparandereifamiliaris multiplidira-- 
tione difputat, c gne fi [1 matutalo ; es artificiofa, que eee qua turpis : 


dsdsur Hranonm, Status optimatum , T ds qua cómumiv 2 

dicitur, quomodo eorum quia, cen[ltuatur, c per mores us E e. 
tetur, E quibu vebus vicifftan pereat & labefattetur, diuina quada e UR 
te perfequitursquod idem facit intribus algg generibus, tyran AHCOTÀ. 
potentia, flatu Depipan que aberrationes,e e | j 


dibus,ac dolis ques ad eas infiruendas é* conferu 
bere ea ii HECTHEA Ln um e e e e 


PRAEFATIO. 


Pagi intelligatur, tum deratione legum ferendarum , de. que earum diuer- 

^ fitate Cr iuffitiaqua cuique Reipub. fint falutares, qua viciffim pernicio[e, 

- que plane ac fi mpliciter ifte, qua pro. vatione flatus conflituti, diuinitu:— — 
. ediffevit , Nec enim imei que diximus. omnibus tradendis C expli--— — 
-eandü , ieiuna oratione C» aculeatis contortieó, conclufi junculis vfus eft , vt 

minuti quidam pbilofopbi (olent, fed pev magnam copiam C (ermonis vber- 

tatem omniamixabili quadam e varia dotkrinaypraceptiugáte ad omne vir« 

tutum genus,  ip[amqiíe vitam beatam pertinentibus ve[evfit tantoinge- 

nio,tantad, [olevtia, vt nmagna. optimorum praeceptorum frequentia nibil 
ferétradat ,.. inquo: ad certiffamam rationem nou addat claraprinciput, 

: gentium, ac verump.in Virauque partem exempla, fape ex vecenditü Tiflos- 
14s fumpta, altiftimed, ex vetustate repetita, Hec eum ita fint Jfattum eft 
tamenyne[rio quafortuna fiuetemporum imttrid,vt tam praclarum opusitie 

Neipyetatione latina, que quidem iure nominetur, in luncv[que diem pe-- 
qi&caruerit ..Vix.enim eos innumerointerpretü i liabend 05 putos qui verbum: 
verbo inepta quadam fidelitateveddunt:nec fiquis parum in. -philofopbia & 
Ariflotelica dodtrina exercitatms;pleraque loca perperam, t talibus necef- 
fe efl prater auctori fenfum conuertat:N on dico fi rudiBoc incultad, ota: 
«tione faciat, (9d etiam fi fe difertum effe profieatur,. citis bominum gene-- 

— quineptiecum alienainuadunt,folent effe magis infignes... Cumigitur bu 

- dins diuini de vepub.operis cómodiorem interpretationem auitmaduerterem à: 

-plerifo, non fine magna caufa. defi derari,otiumad conandum, fiquid: aptius: 

co bacinpartemeacura C opera t poffet efficere, quod ad publicam findioforum: 
vtilitatem pertineret ,. iam diumili dari cupiebam:s: idá, multi viri gra- 
gibus, & philofopiia Jrudiofi s cobortantibus , propter quandam fuilicer de 
fludijs mei opinionem, quam [e percepiffe dicebant ex: quibufdam eiufdem 
. philofophi libri, quos Bononia, Romaá, wm mea: viginti duorum annorum 

- talica peregrinatione latinitate. donaueram:.. Conuerteram enim duos 

 dleortu cy interuu libros : quatuor. Meteorologia:quorum alteros ad Ha- 

— Mrianum Vontificem Max. alteros ad Carolum Cafarem lnperatovem it- 

| willifunum patrem tutim wifi c» libellos illos ad animantium naturamper- 
mentes, quivulgo parui inatur ales nominantur : pretereaá, Clementis ge- 
ontificit maxuni voluntate ac it[fu , dochiffumam Alexandri Apbros 
frenfis in duodecim ariflotelis de pruna philofophia libros enatvationem. 

-Quacundiaapera iam pridem emiffa , inlucem prodierunt . Sed ctümopta-— 

"tumotnm,de quo dixi , diumibi necef[aria occupationes, C alia fufiepta 

feudis denegaffent , viaius aliquando nonmibil laxamenti, negotium fuf- 
epi; € ariftoiclis de Repub. libros non film e &graco in latinum fermo- 


We c A oce 


Wem 


PRAEFATIO. | 
* wemyeterum e» ca[figatorum exemplarium fidem fecutus conterti, fed eo 
umimpeditifuma quaque loca breuibus fcoljs expedienda enarrandad,, 
tit atii. Quod opus ad te mitto,ea tnaiore cua fiudióg; elucubratum, vt qua: 
sofivum eff, hac quog, parte te dignum exeat in manus bominum. Neg, ue- 
romihi inerpretantvconcilium fuit, vt fententias folium wove pavapbraftu- 
exprimerem,(ed vt veteremeo inflituto, verba etiam quamtumvatio latini: 
fermonis patevetu coy [eitavev.N ec enim tnews effe,dum aliena interpyetot;. 
nec im Ariflotele exprimendo Ciceronianus magis quam Ariflotelious videri: 
volo. Magni enitn vefert Gy acos vBetores,aut bifforicos,latine reddas: quos. — 
rum eft vt fHendida & ornata oratio», fic verbs popularibus compofita, per- 
fpicua c fimplex, ad popularem fenfum accummodata:: an philofoplios, 
pra[ertim: ariffotelem; qui licet virili quadam eligantia € proprietate ex- 
eellatytamenvt.ves tractat obfiuras c Yulgoignotas fic verbi fepe neceffa- 
— srio»vtitur notisyaut popula inauditis, caterisq; docti etiam lominibus ufi: 
 gatü. Et quod. veteres etiam annotarunt,ob(curitateminter dum aff ed at,ne 


- sphilofophia contemnatum y fi tav din aut pigris bominibus optimarum etum! —— 


cognitio fine labore contingat-Et dubias orationes ex induftria facit; qua in 
uarios fenfus trabi po(ont.. Quas [i quis intevpresin fingulos contraliatines 
puiime f aciat,ablata ingentis iudicandi libertate, qua non alitevvelinqui- - 
tur quam fiverba etiamanterpres latina tamen non barbara fidelitate cote 
| felleturier quam erat graces tam multiplicem orationem latine relinquat. 
-Qua difficultates faciunt vt ape imerpres nonpofit Aviffotelicus effe, & i- 
em Ciceronianus, quamquam ego fatis Ciceronianus tibi effc viderer y fi. 
quod elaboraui fuiffe affectus, vt in boc [eribendigenere , plana c per^ 
dpuctta quantum ves patitur,ovatione vterer. kes enim de quibus philofopbi: 
differunt, vt.Ciceroip[o tradit diceve ornate vellespuerile efl:plaué cr per-- 
fpicue expedire poffes- docki C intelligentis viri. Idemá, Cicero alioin loco.. 
 Dialedtivarum;inquit, verba nulla funt publica, (ais vtantur-: Cr id quoque 
"eomimune eflommium feve avtium:aut, enim uota funt. verum. nouarum f a-- 
«cietida nomina,aut ex alijs transferenda. Quod fi Graci faciunt qui in bis: — 
elus tot iam fecula ver[antur , quanto id magis nobis concedendum efl, quis. 
direc nine primum tradlare conamurt Qua Ciceronis preceptafatis fupeva,.—— 
declarant, qualis effe debet ovatio philufophi: Ciceronianiplana fcilicet €y-— 
«dilucidajab omni f'uco aliena, ves fuis nominibus more plnlofophorum 
pellans, vt ens exempli gvatia, effentia, fpecies & qualitas , c fimilz. 
magis refugtat quiam qui de agriculturafcribit porcas dicere, Cz liraa atqui 
irare, que propria funt agricolarum vocabula. Vt fiquis loanti Scot 
tentia de velationibus explicare. velit inepti[sime f aciat, C pue 


cna su mMEE. rien 


PRAEFATIO, : 
ceronis fententia, fi verba noua queillerébus nouis etate inuentis impofuit A- 


E jpernetur, e fpinetauelit vbetoricis ffvaguli exornare . Cuift tile f'acitint 


«qui Artftotelicamterpretantes , deverborum ornatu magis quam devebus 
foliciti, prapofLeram alienotoco eloquentielaudempueriliter affedkant, pro- 
priainterdum vocabula meptis circuttionibus explicantes, mbil aliud quam 
philofopbiavenerandam formam , e quafif aciem fuco & calamifivis ncp- 
"tiffumé deturpantes:quoum effet tolerabilior imeptittilo,i hoc facerent fal- 
sis etus quem imterpret antur philofopbi fententys : nec eas pafum pudendis 
dapfi ibus deprauarent,vt quidamnobis «doleftentibus, ctis errores dicato et- 
amni libello tax auimus:c» ali po[fea eandem viam non magis, vt videojfeliei 
ter ingreffi. Sed vedeo ad noftram borum de Repub. libroriam interpretatio- 
mem:de cums editione tam mihi cogitanti , mtmtiatum eft- duas nouas inter- 
gpretationes prodiuiffe Ab tnterpretibus emiffas, quife tm difertos C vtae 
que lingua peritus, tum diu in philofopbia exercit atos effe profiteretur.Que 
amine ctim, et ati noftra detantafelicitategratulaver, acfore [perarem vt 
borum induffriatue reliquolabore,ac edendi cur a liberavet : codicesmattus 
corpi diligenter latina cum gracis conferre, vt meo quoque fenfu de intevpre-. 
fum diligentia & virtutibus iudicavem.Sed nete teneam nonfuit longepro 
rediendum, vt fratuerem quantumMis interpret ationibus tribuendum e]z 
| putarem: rantumó, ab fuit vt me à mearum lucubrationum editione deter- 
-rerent;vt fuerint potius ad edendumcobortate, exifliimantemfore vtnofter 
dic 773777 tanto magisvtilis , atq, adeo HeceJJavius efevi-- 
- deatur, cumplerag, loca àmobis illufirata expeditaá perfbexevint,in quibu 


- souiiftiimterpretesparum,mfi ego magi ballucinor, videntes offenderum: 


ac ceteros incurreremeceffe eft, qui alterutrum fecuti fuerint , intanta du- 
dorum cacitate.Nec ego nte lapfus commemoro, quipoffunt exemplaribus 
-ampv efi afgnavi qua ipft S fecuti fiat anultis locis deprauata:fed im quibus ni 
*ilefitale;quo fam culpam transferre queat:quodfacilé vt arbitror) per. 


E, Cfi quispaulo modo dodlior nofrram Cuni ilerum interpretationib. ad 


m Arifeotelis quafi Sibram examinare d couferre , noftraqiie féholia 
retantiputauerit.. Nonigitur dubitauimus bos Arifiotelis libros de 
oub.à nobis conueros 4€ enarvatos emittere, tuoqué nomini dicare,dum - 
ius [Fudiovumpater Carolus Auguflussne adiutorem effe voluerat;cole- 
ellem eo munere, quod ejes ad f'udta qua te inaxime decentex omnibus 


-Accommodatiffamum . Scio enim multos snagna dottrina viros de Principis. 
infhitutione , -Adminiflrationequé veg libellos edidiffe: tamen certum ba- 
deo, vtmveliquisphilofophiepartibus, fic in hac queflione ceteros pbilofo- 
: pe 4b TRE en eU css long? fuiffe fuperatos. Quie 
ea 


T PRAEFATIO. 


. Cimnqueseitr te tumpia patri fapientifmiprouifa , tum diligenspruden- 
titt e» optimorum virorum cura, qos tibi ab ineunte etate magiflros mo- 
Tum effe voluit, invia quaitur ad omne genm virtutiinduxerint: rper ea 
HH pro tita maxina C praclara indole libentifime fuerisproeveffus . Tamen 

boc prachexum e prudentifimuim de Rep. opus. fi legere pez otium on T 4 
uaberis plurimum mibi crede,cttm ad omnem prudentiam , tum ad Tegianm 
facultatem iuuabit. N am yt cater as eius multas &» magnas commodit ates 
emittam,que fit optima Principis educatio,que Regis dignitas , quod munus 
€ officium, qui fiuispropofitus, qua optima atio cititates e» populos adaei- 

uiffrandi, c fe fibi, fübiettos mortales beatos C felices efficiendi, — 

uu(quatm ab aliquo philofophovum necparigrauitatege —— 

Jelextia traditum reperies, neccopio[its c ud 

aut Vberius explicatum. 
Vde 


FUN EUN AER 


D Mecaets 


En E Ee csi 


EIS i eif IRA A ee taa 


TP rwr ARTT eter BET Er 


weit 
ZUTELUCMETEE UE 


AR FuA A y SiS e qr Tad eras 
M EN SM UNNIN 


CERCETES D culAA UR RTI TN 


: EMI 2 
D 
SO RR UREQ SOR OU 
LA MAS 
x Y 


m— ^ ui ate P aa Sr Rasa eh mt ra t hn 


PEARL 


- 


[ 


- 3o. ram alteralteriusin 


an ceteris animantibus . 


'ARISTOTELISDE R E- 
PVBLICALIBER PRIMVS, 
Qe - Interprete &enatratore 
—- IOANNE GENESIO SEPV LVEDA 
CORDYSBSESEN SI : 


CCAPVT. | L 

zx3yVM romnem ciuitatem focietatem quán- 
Sad dam effe, 2 om némquefocietatem boni cuiu- 
Ípiam caufa conftitiffe, videamus, ( omnia 
nanque eius3 quod fpeciem boni prefert gra- 
tia,omnesagunt) dubitari non poteft,quin o- 
mnesfocietates adbonum aliquod fpe&tent, 
Xi fed ea maxime, & adid quodinbonis priuci- 
m — patumtenet, que cun&arum elt facile prin- 
ceps, & 4 alias omnes com ple&titurihecauté eftciuitasappellata,ci- 
A4. uilisquecommunitas.Errantigitur, qui ciuilem,& regium homi- 
nem, itemá; patremfamilias,& dominum ;eidem effeputant,dum 

- eosinterefle non fpecie, fedmultitudine & paucitate differre exi- 
- ftimét vti paucis prefit dominus effe intélligaturdfi pluribus;pa- 


- domus nihil diffcratà parua eiuitate. "Necillud fit difcrimen in- 
ter ciuilem.& regium, quod rex effe intelligatur ,4 cumipfepre- 

$. eft:ciuilis.cum pro ó rationibus huiusmodi do&trinz, modo preeft, 
&. modo paretimperic cautem non effe vera planiusfiet,fi prifti- 
pam 7 differendi rationem in tac quoque difputatione tenueri- 


mus. Nam vtin ceteris ré 
i compofita fecare, (hzc8 enimfüunttotiuspartesminimz) ficintu- 
$. entesea ex quibus ciuitas confiftit, horum interfe difcrimina cla- 
 giusperfpiciemus:& 9 fi dictafingula ad artem & precepta reuoca- 
m offunt;non] atebit. Siquisigitur áb initio resquomodo nafcan- 
irintueatur,vtin ti 
ophabitur.Primüm roigituromnium marem & fceminam,quo- 
usindiget focietate , copulari neceffe eft procrean- 
quemadmodum in x 


— di caufa: idque non confilio , fed natura, 


J 


ipluribusetiam nunc,citilis aut regius: quafi magna. 


bus neceffe eft compofitum víquead in- 


cxterisrebus,fic optime inhisearationephilo« 


us , & ftirpibus vfu venit, quibus natura infi- - 
E ce. tus. 


PoLUEICOR VM . Liz. LT 2 


tuseft appetitusalterum fui fimilerelinque ndi: Sed eos confociari - 
necefle eit falutis coufa., quorum alternatura praeeft, alter;paret: 
praeftautem naturajac dominus naturaeft, quivaletintelligentia 
nprzuidere: qui vero corpore hzc1s facere: poteft, isfübiectusx2, Tg, 
- eft atque natura feruus. quo: fit vt idem domino féi eruóqueconda- 
| cat:itaque fcemina & feruus diftincti funt natura. Nihilenim natu- 
ra fimile facitr4 gladio Del phico, quem fabri erari) jfaciuntob in- A» 
opiam : fed vnum ad vnum;namita demumoptime óperficituri in- 
ftrumentum quodque;fi non pluribus, fed vniduntaxat operi: Íet-. 
uiat. Ceterum apud is Barbaros mulier & feruus eodem habentur Ig. 
loco:propterea quód inter illosnemo naturatenet imperium , fed 
eorum focietas eft ferus, & ferui. quocirca poéte paréffe dicunt, . . 
vt Graci Barbaris dominétur:quafi Barbarus hoc natura fit, quod : 
feruus,Ex his igitur 16 duabus focietatibus prior eit uu recte- 16. 
dueHefiodus r7poetadixit: ——— o o EL 
— — Sitdomus tnprimis, VXora, Or taurus arator. 2: ; 
Nam bos pauperibus pro eruo elt, Societasigitut: natufalisincon- ——— 
fuetudinem quotidianam conftituta domus eft, quos18. Charon- i8. 
das ópoeriz'ó9s quafi ex eodem penu vinet itesappellat edu 
- autem Cretenfis óuoxovrvse velut vtentes eodem foco.Prima veró * 
focietas vfus non quotidiani: gratia ex pluribus domibus conftituta 
vicus eft Vicus autem maximé fecundum naturam colonia ro effe 19. 
videtur ex domo deducta, quos quidam collaGaneos vocant, fi- 
liáíque, natosquenatorum. Quocircainitio ciuitates regioimpe- 
rio gubernabantur,& gentes etiam nunc ;proptereaquód ex regio - 
imperio parentibus conftituebanttur. Omnisenim domusab eo 
qui maximusnatu eft, ; tanquam 2 a 'regegübernábatur, ac2o proin- 29. 
» de coloniz ob cognationem. Et hocettillud: quodi Homerusait:- 
| — Iure fuos quifque, VXOY05 40054, gubernat. - zu e 
E. Sparfim enim, & ad hunc modum: antiquitus Iibitabart.- ita cum | 
| hominespartim etiam nunc, partimantiquitus Regibus preme 
-factumeft;vt Deos quoque regioimperiogubernari omnes. [p 4 
3 homines dicant, qui Deorum vt formas, fici item E c 
» E — — vitas fuis effe fimiles ee d mex  —— 
1 : e "bantur. - i s es ve os 


ge RID i 


oe rar Pt a ey et dnt an, 


que uomitiis y € inelligentid, 


j — 0 OARISTOTELIS 


- To. Genef Sepuluede 
SCHOLIA IN LIBRVM PRIMVM ARISTOTELIS 
deRepublie. — CAPVT I : 


weesecvm VM fLatsiffemus boc Ariflotelis opus de Republica à nobis 
3 € Grecoin Latinum (ermonem conuev(um fcbolijs etiam 
A 009. a Urettibus enarvave:illud quoque vifum efl,non Latinorum 
NI 


)H ineptam cofuetudinem imitari, minutis inutilibus par- 
B. ritionibus implendichartas, neparum multa dixiffe vi- 

- deantur. fed Grecorum commodiorem? tionem morem- 

que fequi, prefertim eorum; quinon omnia, nec pluribus 
verbis. fed qua ob[ctrioravidentur, C paucis folent explicare. quanqua nos 
erimus boc etiam breuiores , tum quia multa funt qua tam aperte C lucidà 
latiné reddenda curauimus, vt nibilindigeant enaratione:tum quia bac no- 


- fira fibolia vt tton doctifimis pbilofopbis fevibimus, C omni humanitate per- 


politis:fic nec pror(us indodlis aut tay dis, quibus ad boc tanquatnitex confici- 
endutn os modo effent expediende (alebva, fed vehiculum etiam molliter 
firatum fuppeditandum. nec tamengranati fumus locis opportuni , prafer- 
dim ad feclionum quibus fingulos libros diflinguedos putauimus, capita pate 


- ei fummatim coplecli, que pluribus verbu ab Avtflotele differuntur vt bae 


quog, ratione fLudioforu labori con(uleremus. Solet aute cum alij Graci ene 
yatoyes, t Apbrodifienfis Alexander initio cuiufcia, libri de authore difpue 
fave, vero an f alfo nomine C titulo Avifoteli tribuauur. N a yt Homeri car- 
sinibus multi ver(us adulteyini fuppofiti fuerat,quos Aviflarchus magno iu- 
dicioreiecit:[ic Aviflotelimulta opera falfo adfevipta,qua tu ex doctrina ee 
gatione pbilofophandi dignofét po[Junt, Và ex characteres qua omnia f ecerüt, 


- Ssrnemo(quod [eiam)de boc opese, quod Politica,boc eft de Republicainfcrie 


bitur, Avt[Totelia effe dubitauevit : culibros Etbicorum quidam,quorum fuit 
Marcus Tullius,no. Ariffotelis fed fü) Nicomach: opus effe putauerint. 1nitia 


- gamen cemmentationi de Republica iude (umit Avifloteles, vt cuitatem 


doceat , vt efl omnium focietatum [cu communionum optima & perfediifte— 
ta; fic ad optimum finemvefervi : itag, diuer[am effe vationem domus ad- 
minifirandeabtjs, quibus ciuitas C regnum gubernatur 3 C item ab ea, 
qua dominus (eruis imperat: bas omnes inter fe differre [pecie non,vt Pla- 
10 putaui,multitudine & paucitate fubiectorum. 

3 Cum omnem ciuitatem focietatem quandam effe. Quod gr«cà 


xomavía, dicitur ab Ariflotele , boc interpres mod (ocietatem conuertit 


god) communitatem,feu communionem: queniam eadem eft vtriuf- 
» Omnem 


€ 


: PorrrICORyM - Ii o: -— "n 
3' Omnem focietatem boni cuiufpiam caufa conftitiffe videamus, 
Ovnis , inquit, focietas fiue communitas propter bouum aliquem finem con- 
fIiuta eff Simili buic principio exovfus eff libros ttbitorum. Omnis ars,8e 
omnis difciplina bonum quoddam appetere videtur. quod, vt obi- 
ter quovundam errorem vef elamu, von efl fic accipiendum , quafiomnia v» 
mum,e idem bonum appetant,vt quidam falfo putant,ad vltumumfinem si- 
mumá, boni ref eventes,e fic illud exponentes, Bonum eft,qucd omnia 
appetunt:quora error conincitur eimde aviffotelp teflimonio libro prime. 
Eibicorá Eudemioru,vbi fic firiprá videmus :O mnia, inquit,vnà quoddá- 
bonüappeterenó eft verü:ná fü propriüd; bonü res queq; appetit, 
3 Quod fpeciem boni preert. ideff, quod benum effe videtur. tones 
nim (emper bomines m agendo ad bonumfinem fpeQant, cum f'allantur none 
unquam ervore ent aut moyumyitto : femper tamen agunt ad aliquid, 
quod bonum effe videtur [bel antes. Vnde Ari(loteles libro tertio de animas 
bonum inquit,vel apparensbonum eftappetibile. Ll 
4 Et aliasomnes complectitur. Namcum multa fint focietates, vt de- 
mus C vicus omnes complectitur ciuitas, feu ciuilis communitas, ———— 
4 Cumiple przeft,/ Cumciuitatem aut populos fuo arbitratumeder 4«. 


tur: Nam cum ex prefiriptolegum vefpublica geritur, nontam qui tenet im-— 


perum pvae[fe fiue unperare dicitur quam leges , vt eff in tertio huius ope. 
is libro cap.xij. Defignat autem boc n loco Platonem, àquo hactraduntug 
inlibro,qui Ciuilis mfiribitur. 


€ Prorationibus huiufmodi doGrinz. id eff cinilis facultati. Ratio- 


nes atitem C» leges varie tumimperandi,tum imperio parendi: provatione 
reipublicemultiin locu explicantur in boc opere, o 

- Sipriftinam differendi rationem. fi quavia €» ratione incateris a-.- 
| peribus folemus.boc quog, in loco pbilofophabimur, Similibus verbu c fenfu 
vfus eft in bur libri capite fexto. Solet enim ariffotelesim ommbus ferà di- 
fputationibw à primuprincipijs veri. quas tratadas fufcepat, 


de " | [ 645 f'H[CEpBE exor diri: vt im. 
libris de phyfico auditu à materia &r forma naturale dodrina exerditur. 


€» de animalibus difputaturus, prius de anima diferit , c? partib. animalir, 


8 Hzcenim funttotius partesminima | ANN'üm totum poteft inpartes 


compolitas duuidi,vt animal im caput pedtus atque pedes: & berurfusina- ————— 
lias donec ad prima eleméta,que mime, ef fmpliciffitna partesduutur, ————— 


Sic citit as in vicos duditarzvicus in domos, domus in maré femina,cr fin- 


qulaves bommes;qui partes [unt incópofite,nà quide fimpliciter, Crquatemt 
sit res natur ales,fic.n. fuas babe: partes,vt cetera Animalia ed quaten sup. 


éUitatié partes ; caput n.Aut by achiü, ciuis no efl, nec dicitur pars ciuite 
ium n o ccu Dor: 


— 


: — - e: 


Ne: 


2 ARISTOTELI. 


 $ » Si dictaX gti pertinent ad Regeti,ad citilem bominem, 4d domini, e p4- 
trem familias «tái de bis [f va feparatim pracipit, ad artema, fingula ve« 
e | 
-lo. Primumigituromnium.Huctif, prefatui iam, vt doceat quid citi 
t4: fit, .eandémq, declaret watura conftare, e bomines, duce natura viuendi 
- sau[a dun alter alterius opeindiget , in vnum locum vnémque facietatem 
i €onuenire,prius diffevit de partibus ciuitatislomo, C» Vico:porro quia domus 
: perfectaex liher feruisi, constat, fcilicet ex marito C vxore,patve & fi- 
"ljs domino & feruis,bas omnes facietates natura conuenire docet, C vicum: 
eodeni modo,qui doribws conftat, e eff tanquam colonia ex domonatutali-. - 
ter deduécta. tact ciuitas ex viets domibufque conftet. fita ita, finis dicar ott 
nium , focietatem C commtimionem fiéritradit, vt ciuitas mtlto etiam ma- 
gunatura conf, flit, cum fit fininilloryum: natura.enim. cuinfiumque tei in fine: 
- is ips fus maximi fitaeft atque cernitur. 
| 3&- Incetertsanimantibus & füirpibus.) Non nablus iria 4d c0- 
cem máris e faim y licetan quibufdam arborum generibus fimile 
E . quiddum fieri notetur, C imas in ipfis s atque f emimanominentur : (ed. ad ap- 
getittm practeandi, qui commis eft füirpibus, boc ef plantis cum auimali- 
bus:quomiam appetitus natur alis, nonv atio & confilium, virum cum muliere: 
- goniungit. Vt anteuvirum e fominam appetentianatur alis confociat , fie 
7E alui ratio domintan naturas Ce natttra (erum coniungit: Nam utto ad« 
 jumento viuere poffunt, ce vtriufque faluti confuléve:Itaque vtviu[que com- 
- moditas C falusimeo.confiftit;vt alter imperetsalter faciatimperata » pro. 
— adiumems, quibusinfirucii füntünatura. bonitius enim Hn folertia- 
que ualet,(eruus viribuscorporiss 
1. Intelligentia prouidere Futura drnffitans é "tili proficere 
quod pertinet adprudentiami 
33. Hiec facere. )Que domin guccida effe prauiderit; atqueimperauerit. 
14- Gladio.Dglphico:)Gladius delphieu erat ferreum inftrumentu mul- 
ievibus accominodatum,qualia.ntic circunferuntur, qua fanul glatsj ff iod 
folifuut & aci, cr itemluma: 
^5, Apud Barbaros. ) Greci cateras omnesmationes Barbaros nomina- 
cob: qe difLiniltolicet propriéad feymonem.initio veferretuv tamen quia 
—— €reciomnian bumauiffunam fuam gentem effe putabant, confuetudoinua- — 
duit, vt appellatione Barbarorumincultos c inbumanos fi gnifiarept, zu 
-16. Ex his duabus focietatibus. )Quarum altera eov vxoris: x - 


ae aret uM A raa er e T RR Rae Ei dr p t 


Hg 
EU 


REMPLI cn Mee DE 
NS 


de ED ACRAMEEA 
incon adds: 


ra 


2 
: 


 rádomini £ fevum prior eff domus,id efl. quaconflt viro & vxore. - 
M Heüqusposttupnp qbus ipae . Mae d 
f : : : S qaem 


à i WC AU ALL pL. 
ME E E EE e : 
j s x Meg 


| CPOLITICORYM LIB. I. PES 
48. Ouos Charondas.Catanenfis bic fuitque ciuitas eft in Sicilia, qui li- 
; bro fecundo inter legum latores nominatttr. Epimenides autemCreten(is,que 
adiutore incondendis logibus $olon vfus fuiffe traditur , c ànonnullu inter 
- feptem fapientes nominatur.CollaCtaneos interpres conuertit, quod gras 
eb efl áuoydAuxrusc, quafi eodem laGke.vtentes, id eft ab eadem flirpe pro- 
érCAtOS. ——— : | ES M 
-. xo. Colonia;proprizintelligitur; cum e aliquaciuitate; nimias, multitu 
- dinegars deducitue ad alteram vrbem (iue oppidum incolendum.V t Cordu- 
bacolonia fuit Romanorum Patritiacognominata; propterea quad in eam no: 
biles tantum; C patritij deducta fuerunt.Cums fimile e(l cum ex-viradomwo 
redundante altera prodit, C itemplures, quévitumeffwmtz.—— 
20. Ac proinde colonix. Quáratione domus; qua regioimperioal eos quy 
eff natttnaximus gubernatur,eadem colonia; id ef quilibet vicus, quiefFtan- 
quacoloniadomus, ab eo qui eff natumaximus adminisiatur,quaff svege: 
propter cognatienem domorum;qua ad vnum principum vefevtur : Quod ft - 
etiamnunc in 1talia;pre[ertim invaparte; quamtic dicitur Lombardia, an 
 tiquitus Gallia Cifalpina, c? maxim? inter plebemvuflanam . Fit enim 
fepevt quaterna, d quina, ct interdum plures domm cognatortim à fingulis 
mati.maximis velut. vegio imperiogubernentu co e 
^ €Compluriumrautem' vicorum: perfecta 2 confociatio ciuitas r, 2; 
"eft, que lam ad omnis propemodum copiz finem peruenit, que 
cum s viuendi gratia fiat,tum 4 recte viuendi gratia cótiftit.Ita ci ,. ds 
'":prioresconfociationesper naturam ineantur;eflicitur,vt ciuitás o- 
mnis naturaconfiftat.s Hiecenim eftillarum finis: natura verÓ ft- 
niseft: 6 qualisenim res queq; eft generatione perfecta, talem effe c 
dicimuseiusnaturam, vtlominis, equi,átque domus. Preterea; 
- idcuius gratia cetera fiunt. finifque, res optima eft:copia veró:& 
finis eft, & res optima:quo planum fit; ciuitatem natura: confiftere;. - 
7 &hominem natura effe ciulleanimal ... Er8qui aon fortuna, 7- | 
- 9 fed naturaalienus eftà ciuitate, hüc 10autimprooüeffeaut homi 9-10» - 
. neprazftantioremar Vt quiab Homeropercótumeliam dicitur: H* —— 
... Jure, tribut, domes, carens. — ——— e E c 
. Nam imulac talis qui(q: natura eff belládicupiduseftzz.r4ve- 2» e 
lutexperscóiugiy vtr4 in Volucribus.Homoautéanimaleftomni 4r — — 
-ape, omniqueanimante gregali ciuiliusquod hineintelligipoteft, — — 
-quoniá natura , quzts folt exanimantibus hominifermonem tri- — — 
buit, nihil (vt fxpe diximus) facit fruftrà. Vox igitur qt 


* 


repito srt a a 
Er E e cim 


I—Á—áLxc 


EN EEEAUUTEUGS T RETTUENU CERCRERE OE EU 


Dee i Tr etc ne a ua rae iE d 


MESA VTL Emi e oes mrt 


$ co ARISTOTELIS 
dolorisaciucunditatis eft nota, ceteris quoq; animantibus data eft; 
Hactenusenim ipforum nàátura proceffit, vt moleftiatq; iucundi 
fenfum habeant, & hecinter fe fignificare queant. Sermo veró da- 
- tus eft hominiad vtile & inutilejac proinde iuftum & iniuftum de- 
clarandum.Hocenim precipuum.datum efthominiprecateris a- 
nimantibus,vt folusboni &mali,iufti & iniufli;& ceterorum fensü 
16. habeat.16 quarum rerum cómunio,domum ciuitatemd; facit. Ve- 
17. runtamér7 ciuitas,quàm domus,& quifq; noitrü prior. eft naturas 
namtotum neceffarió prius eft partesquoniam fi totum pereat, nec 
a P erit,nec manus, preter quàm r8 nominetenus: vt fiquis lapidea 
^ quz eít, manum vocet: huicenim (fimilis fuerit emortua manus; 
Cunóla veró opere;acpoteftate definiuntur.Itaq; cuta talia effe de- 
fierint)non eadem effe dicenda funt,fed idem nomen fortita.Ciui- 
tas gitur & natura eft haud dubió,& cuiq; noftrüantecedit.Si enim 
quiiq; feparatus fibi nó fufficit, perinde fe nimirum babebitinzo- 
tum;ac cetere partes.qui veró efle infocietate nequitaut nihilo in- 
diget propter copiam , isparsciuitatis non habetur. itaq; autbeftia 
eít,aut deus. Omnesigitur homines in hác focietatem natura funt 
propenfi:quam qui primus conftituitjisau&tor extitit maximorum 
bonorum. Vtenim homoperfe&ionem na&usaanimátium eft op- 
timus:fic cum àlege iuftitiadue difceffit,omniü peffimus habetur. 
Importunilima elt enim armata iniuflitia. at homo prudentia & 
- 19- virtutearmatus eft à natura, 19 quibus maximépoteft in res cótra - 
rias vti Itaq; impie nefariusatqueimmaniflimusabíq; virtute fit:& 


|. 2L. in venerem & gulá turpiffimus.zo Iuftitia veró res eít ciuilis. 21. Ius 


32. enim ordo eft ciuilis communionis.22 iusautem atg; iudicium; iu- 
- ftidijudicatio, n 

E Scholiasim — - Caput. 11. 
3e COMPLYRI VMautem vicorum. Explicata dome vició, vatione, 
tiuitatem docet communionem effe pe»fect am,ex compluribus vitis covfla- 
gamytamper fe fufficietem,e copi[am,nbil aut perparum indigentem,ex- 
Terms alicuisve opibus ad vitam degendam.qua cufins fit verum naturaex- 
iftentium,id efl domus, e victp[a multo eam magis natura confiflit , cum 
satura cuim[que res in finemogicernatur.. Maque bomonatura propen- 
- fee eft vi viuat in ciuili focietate:vt indicat fermobomini à nattra datus, qui 
Jplttariofüperuacanew effet. A qua focietate fiquis abhorreat, natura bane. — 
atiprobum effe aite fedituonumy elita, cupidum,autbore Homero:cui tan- 
ue : pne UR 


| Port:rTICORYM Ltis. t. 8$ 
pum tribuere folet Avifloteles inomnifermone, Yt cumeims citat [ententiat, 
non bominis teflimonia, fed descuiufpiam oracula prof erre videatur. 

2. Perfe&aconíociatio. Non quauu vicorum cogregatio ciuitas eft , fed 
perfecta; que conflat ex varijs bominum ordinibus duntum & paupevü:ba- 
betá, agricolas c? opifices,vt poftea docebit : € copiam verum, qua f aciunt 
Ad vus vitenon folum nece[farios, (ed etiam liberalesslrae efl emm que gra- 
cediciturabraexeiu. : 

3. Viuendi gratia fit. propter vfus vite neceffarios coguntur bomines in 
eppidum vnum conuenire, quoniam alter alterius indiget auxilio. | 

4. Re&é viuendi gratia códiftit; Firri eius proprius, C maxim? naturae 
lisefl,vt inipfavectevinatur ac liberaliter, vt ipfe hbro quarto declarabit.. 
f. Hec eftenim illarum finis, Ciuilis focietas eft fiui illarum focietatits, 
domus fcilicet, c vici. | E ce 

-.6. Qualisenim quifq; eft. Declarat id quod dixerat, natura finis eftz- 
idcirco enim tiatura dicitur cuiufcnque vei finis , quoniam finis cuiufiunq,, 
veieffvt ad perfetionem infa0 genere perueniat finita generatione Genera 
riaute C fierires dicitttr,donec auge(cere definit, vt inrebne naturalibus ide 
eff finis € for ma.de generatione animalium libro primo cap.i.Forma autem 

€uti(o, vei pevfeckio eins eff Füc igitur obtinet fuam naturam, cum ad perfe — 
ionem peruenit. N a vt efl inprimolilro Etbicoru, Vt res naturales fe op. 
timé habet,fic fe naturaliter habent. Puer enim quanqua fit animalva- ——— 
tionu vaposstamencumo labeat perfetkas covporis d anima vires, nondié 
eft adeptus natur aA bum anamyvt nic loquimur:quippe qua in percdlione c8» 
Jiffit.Vnde ide Ariffoteles inlibro deinceffa animali: Vt fe inquit ,ves mee 
lius habet, fic fe habet per naturam: | ; 
7. Et hominé naturacffe ciuile animal. Hac quog; ratione docet ciuita 
ge naturacorfiflere,quod bomo natura ciuilis e$tid ef propenfus,vt viuat cài 
multis E incimli communitate vt quadam animalia natura cüueniunt, gre 
gatimáa, viuuntyvt apes, formice e columbe:quam bominis pronitatem pro» — 

- bat fermonis argumento;qui fruflvà datw effet bmi à natur afi non in com 
munitate;fed feparatim ei viuendum effet.—— : e. 

8. Quinon fortuna;t fiaui « ffet in folitudinem relegatus. 

9. Sed natura.1d efl pronitatenaturali: ———- Le 

1o. Autimprobus.)id eff maleficu natura feditiofus, ac belladi cupidus,yt 
probat autbore Homero,qui nono libro iltados fic loquente Neftroremfacit.— 

- duretribuque, domod; carens.N am tale bominem feditiofum effe dicit, 

1t Vtquiab Homero. Iliados libronono,, [oue 

Xe." Velut expars coniugi], vt im volucribus. m codícibms 


Ye 


EI 


ARISTOTELIIS 


impreffis ab Aldo mttilarus efl bic locus:in emendatiorib. verb manu fcriptis, 
quos fecutus eff interpres fic foviptum efl ive vrso dQu àv ds cv vois voerei-. 


/yoic Eom 05/quit,ciuilem'focietatem natura. refugiens,aut prftan- 


tior cft homine,vr philofopbi quidam,qui contemplandi catfa( quaTes vie .. 
t4m deorum imitatur:vt.ipfe tradit Etbicorumlibro decimo) in agros C (am 


ktudines fecedebant. dee : 
Jj. Velutexpersconiugij.) id e$t folitarius. 


14. Ntin volucribus) Nam inboc genere foliuaga funt auesommestma- — 


— efuayvt aquilae accipiter. 
1. Soliexanimantibusfermoné tribuit) Ex rebus Anatura bomini 


tributis, ad communitate pertinentibus,probat bominem natura effe gregalé — 


G'ciuilem:alioquifruftrà eafuiffont ei tributa A natura, qua tam? nibil fae 
et frustra. | ; ps 


16. Quarum rerum Boni & vtilis,atqueiufti. sam propter barü verá — 
comintunionem e [ocietatem ,-Domines.tum in domumytuim in ciuitatem y- 


fam conueniunt. x 

17. :Cliuitas quàm domus;& qiiifq; noftrü prior eft;) Docuit cititae 
demnaturaconfifteresboc efl per-maturambomines inna ciuitaté couenire. 
tunc eantem natura potiorem ejfe declarat, quàm domumpartesó, domus 
— Efl igitur inguit,prior,id eft potior na perfectum priuseft natura quaimper 
fectu.primo de cxlo. author.veria prius totum tanqua finem confiderat, e 


fibi proponit, qua parte s:quantis éfficiendo exovdiatur Apartibu.Ná quod. 


generatione pafteriuseft/ hoc prius;eft natura:De Pby.auditulibro.o- 


auo, C Metaphby.t. Hee o 
13. Nominetenus)id fff aquiué, — — : 

I9. Quibus maximé poteft in res cótrarias vti-) Inbonu £ in malit, 
«oppofitum alibi dicere videtur;libro enim fecundo smagnorü morali, Fieri 
anquit nó poteft vt virtute quifq; male vtatur: quod.ytig, verd eft. vir- 
 penimjfiquis eavelitin malum abuti,virtutis nomen amittit,ac code modo 
prudentia, que zy pfavirtuseft , fed intelleiualis pertinens adintelledtum 
Jyattium fiue abut. Vartus.enim aut ex virtute fact nibil effepoteft,quod 
son babeatomnes fuosmmerosihoc eft ves attributas , qua vulgus pbilofae 


- phorum,cvcunflantiavocat yet ipfe.docet Etbicortmlibrofecudo:Sed virtus 
: QUEM : 


dupliciter intelligitursvno tnodo. pxoprit, vt definitur Ethicorum feciido. Ha 


bituselectiuusin mediocritatead nos velata cófiftensratione defi- 
nitus.It44, virtusmo efl qua a var atioue diftedit : &y boc mmodo nemopo- 
teft abuti virtute in malit, C» turpiding. Altero modo improprie babitu quie 
da;quo qui praditis eft. facilà poteft ea f'acerequa iri probi per virtute ve 


E oT 


X 


PorivTtCcon vM Lis. 1: to 
qam faciunt. V t abflinere 3voluptatibus corporis, pecunias laygirt, c pericu 
lamtrepide fübire,etiam fi malo 1d animo faciat, ad prauum]me [pottas: 
€ talivirtutefacilà leripoteft , vt bomopraus C tniuftus ad malum & 
Ad turpitudinem abutatur . Non enim qui iu]L af acit; vt eft in Ethworum 3j. 


7H 


Y $edquoniam ciuitas quibus ex partibus confiflat, expofüimus:1. - 
- necefle fuerit pri?2 de rationerci familiaris differere.Omnisenim 2... 
€iuitas ex domibus conftat: domus veró partes,füntea, ex quibus 3». 


domus ftatim confiftit . Dómusautem perfecta ex feruis ac lib 


d 


rye Se Meu, m e 


IIXLUMBCITMU 


Lee Rer usen s A eaa eaim n n Vet o AR L E MU ARS C. Ponta Te MAP rg ATUS T CP A3. a RR A 
Pb ld " 


n 


dE c CCAIISTOTELIS 
conftat Sed quoniam in minimis de re quaque primüm.inquiren- 

- dum eft:Primz veró ac minimg partes domus funt dominus & fer - 
uus,maritus & vxor, pater atque filij: de his tribus quid & qualei- 
pforum quodque fit, differere conuenit. Hec autem funt herilis fa- 

4-- cultas & maritalis. 4 (Nam foeminz marifqueconfociatio nomine 
vacat.) l'ertia, quód filiorum effectiuafacultas : nam & hecnon 
proprio vocabulo nominantur : vocentur tamen hz tres, quem. 

5. admodüm easappellauimus 5 Eftautem pars quedam, quz rei fa- 

. miliaris ratio quibufdam effe videtur, alijs eius maxima pars : quae 
res quomodo fefe habeat,confiderandum nobis eft: de facultate di- 
€o, quz pecuniaria nominatur. Sedprius dedomino atque feruo 

6. difleramus, vt cognofcantur tum ea, G.que pertinentad vfum ne- 
ceffarium, tum fi quidad intelligendum pratipi his de rebus pof- 

- .fitcommodius,quam qua nunc hominesopinantur. Nam quibuf-- 

- dam dominatus fcientia quedam effe videtur, atque eadem effe 
ratio rei familiaris, & herilis : itemque ciuilis & regia facultas, vt - 
initio memorauimus. Alij veró d ominariprater naturam effe 
exiftimant:nam lcge fa&um effe, vt hic fe eruus,ille fit liber: cum ni- : 
hil naturadifferant. ita cum fit violentum, noneffeiuftum.Quo« — 
niam igitur res familiarispars domuseft, efficitur vtreifamiliaris — | 
parande ratio,pars fit domellicz rationis. Nam fine rebus neceffa- 

.$.7. rijs,nec viuere datur, nec 7 recté viuere. Vtautem in 8artibus de- 
 hnidis neceffe eftad opus. perficiendum , vt füa cuique fuppetant 
inftrumétarfic res habet in 1j, que rei familiaris partemattingunt. - 
Inftrumentorum autem quedam inanimafünt, quadam anima- 
9. ta:vt9 gubernatori clauus, inanimuminftrumentum eft : prore 
curator,animatum:inartificijs enim minifter pro inftrumento eft, 
Io- éodemdue modo 1o poffeflio inftrumentum eft ad vitam agen- - 
— dam:& res familiaris inftrumentorum multitudo:&feruus f uppel- 
lexanimata : omnifque minifler eft velut inftrumentum inftru- 
mentis przfectum. Nam fi poffet inftrumentum quódque vel 
iuffu alterius , vel füoantecedente fenfu munus fuum obire , «tde 
fabricis Dedali & tripodibus Vulcani memorant, quos pocta 
tradit fua fponte, fuodue motuin diuinum certamen proceffiffe: 
- ficradijper fe texerent, ac ple&tra citharam pulfarent, haud a- 
T-- ne velarchitecitminiftros, vel domini feruosdefiderarent.11 Quae - 
igitur inftrumenta vocantur , hecfaciendifunt inftrumenta: : 
 polieffioautem inftrumentum agendi. Namàradioquiddama- —— | 


Ponirri1ConVvM Lrir. I ER 
liudpreter vs eius exiftit:a vefte veró &lecto, vfusdütaxatper-' - 
cipitur.Przterea quoniá v facio differt abactione, & vtrag;indi- €» - 

 getinftrumentisidcirco necelfe efl; vt hec eode difcrimine diftent. 
Cum autem vita actio fit,non factio,efficitur.vt feruus adminifter 
" fitada&tionem.Caterum poffeflio perinde dicitur atque pars. N3 
ars non folum alteriuseft pars,fed ompinoalteriusac eodem mo- 
do pofsefsio. Itaq; i5 dominus ferui dominus eft duntaxat, nó item 1$. 
eft illius:feruusautem non tantum eft domini féruus, verum etiam 
eftomninoillius.Ex quibus planeintelligitur,quefitnaturafacul- — 
taf; ferui.Nam qui natura non eft fuus,fedalterius, homotamen, 
hic eft natura feruus.eft autem alterius homo;quicunq; cum homo: 
- fit;ab alio veluti füppellex poffidetur.Suppellexautem inftrumen- 
tum eft 14 aCiuum,& feparatum.tg Ceterum fit ne quifquá natura 4. r$. 
talis,an nemo prorfus,& vtrum cuiquam melius fitac iuftius vt fer 
uiatan fecus:fitdj; omnis feruitus praeter naturam; deinceps differe- . 
düm eft.Neque veró difficile fuerit tum ratione,tum 16. vfu rerum. 16. 
quidio hacquzftione verum fi;perfpicereatqueiatelligere. Nam — — 
imperare,& parere, 17 nó in neceffarijs modó, fed ctiam in rebus v- 17. 
tilibus habétur:&ab ipfo ftatim ortuquedamitadifferunt, vthzc — — 
adparendum;illa fintadimperandum nata: multaquegenera funt — — S 
tum imperantium , tum etiam fubditorum. porro imperium fem- 
per eo melius eft, quo habeturin meliora, exempligratia: Imperi- 
um quod in hominem habetur, melius eft,quàm quodin belluam. 
. namopuseopotiuseft, quoperficiturà melioribus. Cum au-- 
tem hocimperat, illud paret.horum opus quoddam exiftit. Nam 
quaex pluribus confiftunt, dum quiddam vnum commune fiue. 
- excontintibus, fiueex partitis efliciturjin hisomnibustum quod . 
| preeft, tum quod huic fubie&um eft , apparet, - quod 18 ex om- 18. 
pinaturarebusanimatisadeft.nam inijs, que vite funtexpertia, - 
imperium quoddam velut concentusineft.. Sedhec quzfiioa- 
lienior effefortaffishuicloco videatur. Animalveróprimumex 
anima & corporeconfiftit: ex quibus illaimperium habetà natu-.— : 
. fa, hocautem eft fübie&tum.quidautem naturzratiopofcat,2non — - ———— 
ex corruptis & deprauatis eftimandum eft: fed exijque mas. - 
turam integriorem retinent. quocirca hominem tum corpore, 

. tum anima re&ifsimé affe&um fpectareoportet, inquoid ma- —— 

mifefléapparet. nam in vitiofis feu deprauatis fepe corpus ina- - 
nimam imperium habere videtur ; propterea quod malé ; 


MN. o 0 .JARISTOTIILIS. 
prater naturam fefe habent. Vt igitur fuprà memoftauimts , prie 
mum inanimali imperium,tum herile tà etiá ciuile intuerilicet, 
tiam corpori animal herili appetitui veró mens imperio ciuili - e-. 
gioque przeft.quibus in rebus dubitari non poteft, quin naturale: 

. íitjcommodumdque corpori,vtanimz pareat: parti veró perturba- 
tionibusobnoxiz, vt menti obtemperet, partidue rationem obti-. 

- nenti:equalitatem autem,vel oppofitam imperandi rationem,om- 
nibuseffe pernictofam.Rutfusque in homine; & ceteris animanti- 
buseodem modo. Nam cicures animantes natura funt feris potio- 
res: eis tamen omnibus commodius eft, vt hominis imperio pa-: 
zeant:hoc enim eft ipfis falutare. Praeterea fi mas & foemina confe-- 
ranturjille naturapotior eft, & imperans:hec deterior & fübieGa. 
(9. codem; modo vt fefe res habeat 19 incunélis hominibus,neceffe. 
5o, €ft20 Quiergo tanto fünt inferiores, quátum diftatab anima core: 
-pus,& ab hominebellua;hoc autem.modo affecti funt, quorum o- 

- puseftcorporis víus, ex quibufque bic fructus maximus perci- 
pitur:hi funt naturaferui, quibus optimum eft vt hocimperio gue 
^bernentur,2: quemadmodum ijs, que füprà diximus.eft enim na- 
AL cura feruus, is qui 22alterius effe poteftjac proindealteriuseftiqui- 
22« áue hactenus rationis eft particeps, vt25 rationem fentiat tantum; 
23* goneetiam habeat. Ceteraenim animalia rationem non fentiunt; 

- fedaffectibus ferutunt.víus autem parum differt. ab vtrifq; enim 
— hoceftà fetuis & à cicuxib.animantibus, corpore iuuamur ad vfus 
- neceffarios.Sed licet natura velitcorpora quoq; liberorum diuers — | 

- faycferuorü facerewvt hecrobufta, fintad vfüs neceffarios:illares - 

ta & ad ralia munera obetidum inutilia,fed ad vitam ciuilem,qua 
14 partimin bellospartimin. paceverfatur accommo data,j»4 Sepétae 
35.26. men acciditoppofitum,vtzsalij corpora 26alijanimosingenuoe 
— . rum habeant.Neq; veró dubium eft,quinfi corporetantum excel — — 
27: lerent quantum 27 deorum imagines, omnium iudicio dignivide — | 
rentur,quib.fcruiretur ab ijs,quibus ea corporis dignitas non con- 
 tibgeret.Quod fi vcrüm eftin corpore, quanto idiuftiusflatuetur — 
 inanimo.Sed non perinde facileeft animi pulchritudinemperfpt — 
€cre;ac corporis venuftate cernere.Non eft igiturdubitabilequim- 
— "homines quidam ad libertatem nati fint, alijad fer- 


fS d - 2 Tes 


Ri e uitutem;quibus hocipfüm vt feruiant 


terpres bocinloco.nasn inpreffapro ómdee perperam habent ov. eYojiu ee. 


ydg siyuveqxóz x àvóeós cóupreubis X) vp 


. , Porirr1coRYvM Lir sg. E 
! Scbeiais — Caput MI.-— ex 


1 Sed quoniam ciuitas.Vt teneat ordinem igloatat Aytequam de chus. 


-sate differat, de domo , € partibus eius difputat: qua partes tribus potif. 


sitim focietatibus facultatibusd, cotinentur,berilimarizali, Cr fütorum pros; 
ereatvice.Sed primim ommitum deherili, qua ad dominü fevuumQ, pertinet, - 
ad bane enim pertinet ves familiaris, Cr ferums,quipars eft rei ifamliari dr 
vium; infrimentuim fou mH vumenta ad vitam agendam. ; 
2 Derationerei familiaris.De adim; ffratione domus; qua gvace. bicis 


ur ix oyopt(a... 


3 Domusvcero partes funt. Vetufforam exemplari fidem fecutus ein iw 


Namdeeminz.Tribusfacultatibus contineri dui vatimem vei ifanilie- 
ris,berdi maritali, filiorum procreatrite , quarü duas pofrerioves proptio- 
nomine carere dicit,licet: ipfe docendi gratia alteramiyaquachai à dnuptijsalo- 
Teram rixyoz onto - à aproweandis filisynouis vocabuli nominauerat.Eff.— : 
tame biclocus deprauatus in codicib.amprejos : imverufisvery quos D. s 
efi interpres, f ic feripti ef : raura. d. oz Skazrortor xe. year d óvotoy [el 
r Yosrobrr nci yàg &ÜTM.- T 
$ Eftautem pars quaedamt Peeniariam facultatem, qua par andis opi 


 busverfatur, quibufdam idem effe videri ait,quod economica, Platone dehige 
manszaltjs potifünsam eius partem, quam tamen ipfe pe[lea docebit , aut non 


pertinere ad patvem fasilias, cuim officg magisett diuitijs vti, quam pan 
re; Aut tt0n efft. partem potiffmam domeflicef facultatis. 


6 Qusper&inetad víüm neceflarium . In doctrinis pratticis , boc d 


ades agendas pertinentibus. cuitifaodi eft omni d ifüiplina morali ey cui 


Tis plerag, differuntur, e copfilerantir agendi ratu, C propter vfum qu& 
és neceffario defidevat:quadam fciendi duutaxat, e» coremplationis caufa. 
Quorum vtrum, [spe aviffoteles i in bis moralibus cinilibusá, dodritis facitz-. 


quanquam eavutm finis wo eff coguitio.fcd addio ,vt traditum Etbicotüü panes 
Recte viuere.Liber ali iter, e exvir tute yiuevbs 

S Ardüb.defini itis.Qa inrecertae. quafi materia deterininat a vercatime on 
Gubernatori clauus. Gubernator propri? apud Latinos eff. qui naumm. 


 elauosbocefl temone,quaf fremag CUbeTBAT-N d ceteri MMC EE E 


latione C bui fhnlitudmem, onbernatoves vocantüt..——— t : ace 
—o Pollefsio. Res poffifa,vt ton folumpradium. quoda, jedetisfiplles eee 
intelligatur. hath xv, Yerbum ovecum , quodinterpvespoffuoi c —— 
nung, fi (guificat, Vt-XTHOS EOLADL HR fownlisremf: Tupateimni unn 


Rm 


cni. ceux AN STOTIIIS 5 


ar Que inftrumeta vocàtur.Comuni cifuetudine: "4 ipredia. e fippelle- 


- lia licet reuera fint agedi infltvumenta, nd tamen folet mfPrumeta vocari. 
3 Facdtiof pecie differtab a&ione. Difeeimen agendi & faciendi in fine: 
«eonfiflit,vt apertius magnorum moralium libroprimo declaratur. nam faci-- 
endifinis alid eff prater faitionem,vt domus finis eft adificandi: agendi verà 
- gubil nift adkio ipfA.Vt canendiwoce Aut fidibus, finit nibil aliud efl, quamapfe 
CAMIMS. 
1  Dominusferui i dk 1d qt vatiene ferti dicitur dominus, ad. 
feyuuma,vefertur: ct vi philofo phi quidam loquuntur ;eft correlatiuns feuti 
- sontamen e[l ves ferui, quafi à ferto pof zf[a.Vt feruus eff ves domini quem- 
adenodum equus, aut doums. 
14 AdGiuü& feparatum.Pertinet ad azendi c eft feparattm ab agth-. 
tejnec enim coniunctum efvt pars inflrumentariayt pes aut manus, 


1$ Ceterum fit ne quifquam.Poff quam ferus quid ft definitit, quarere . 


- aggreditur num fit quifqua tali conditione natus, vt ipfum natia ad fert 
endum genuerit-pritis tamen inVnuev[um docet,multas effe Cv varias unpe 
randi, parendi ationes:aliter emumvex imperat prae[La,; alter ciuilissma 


- giftratusaliter dominus:c bas differentias non olim offe bowimbus tnter v. 


píos.fed etiam per borum familitudinem in algs;vt anime, € covporiyratto- 


mi, e appetituiquin etiam forma & materia inrebus inanimatis:tuim quo[-. 
dambhomies effe ad (evendum matos docet , cum declaret eos effe natura. 


fextos, qui fant ingenio t avdiffuni nibil babentes folertie,covpore tamen va. 
lsdi ad obeunda uimifleria neceffaria: vt domininatura & ad imperandum . 
mati,qui valent ingenio ata, folertia, e fant imbecilli corpore,quorum vtrif- 
que idem conducit :fllicei vt quiv valet folertiaimperei:qui eur Eat 

- SHper ata. 

16 Víürerum.Rebus ipfis,qua fieriim vitabominum cermmtur. 

17 Noninneceffarijs modO. ) Non folia neceffarium eft ad vitam de- 
| gendam, vt dominus umperet ves nece[farias, fau faciant imperata, fed.et«. 

jam eft Vttifque commodum & vtile. 

.18 Ex omninatura. ) Animal enultif aviam cofiderari pote], vt. fübfan-. 
ti4 quedam;vt. Corpus natur ale,vt ves animata,qua funt diuev[onatur exque. 
euo, igitur. 10d cofideretur, c ex quacum, natura apparebit i ineowpe- - 

Gans buic fubiechum: uia in omni re ex materia, e forma cópofí t4. For- 
ma eft quafi tenens Waperitamateriayett fübietta : queves barmonia, fiue 
qücent um imitatur. in quo cencentu vox aliqua ceteris dominari dicitur vt 


$n accemtib.acutus dóminaus appellatur, att ex omni natur a:dicit,vt fübat-. : 


diamus IANIO.N. ai Cumid m cater qua, natiiris notetur, ; axi: i4. 
| : MS "nen 


E 


É 
k 


TOT tto uice 
" 


poffunt. quam pulchritudinis & proceritatis vationé Aethiopes fequi in ma- 


entibus ,- cuiuscontrouerfieacrationum diuerüitatis caufalneo — — 


PoriTicoRvyM LIE. I. 16 


- mien apparet in tatur a animalis. 


19. Incunctis hominibus.EtZam viris inte ipfos. 


20 Quiergotanto funt inferiores.Caterisfeilicet prudentioribus. 


2t Quemadmodüijs qu füprà diximus.Corpor: e bellua: vt bac bo-- 
sninisllud obtemperet amima.N atm femilis eft vtrorumq, vatio. | 
22 Alteri effe poteft. Qui «quo animo fe alterius pote[Tatt ac imperio per- 
mittit falutis cetfa,vt ilius folertia & ingenio.fuo Yerbdabore viuat:quavae 
dio facit,vt alterius frt. Eft enim natus,vt fit in alteris pote[Late. 

23 Rationéfentiat.sentit atq, intelligit quid fibifaciendum ab intellige" 
teper folertuam imperetur quod belluis non contingit: nostamen babet tame 
tum ation , quantum fatis eftt fuo- confilio. c arbitratu commod? pofiit 
vitat agere. 3 

24 Sepetamenacciditoppofitü. Nou enim femper natura quod vult: 
petita, affequitur:quiaquantog, imommoda materia, alijsq, difficultatibus: 
unpeditur,vt cum homer gignere conataymonftrum edit. 


E 


25, Alij corpora.Dentaxat fcilicet,non animam bomim libero conuenieme 


tem,quimec ad imperandum nec ad feruiendum funtapti..———— 
26 Alijanimos.Prudentiam, c" intelligentiam:corpus autem deforme: — - 
27, Deorum imagines. Pulcherrima figna. Solent.n.fittorespitoresü im —— 


"deorü fenis c imaginibus fabricadis aut pingendis omnem Symmetrie atq; 


commenfus, d pulehritudinisTatione tenere, qtanti ingenio € arte cofequi: 
dandis impergs,feu magifIr atibus, e» Indos in vegibus deligendu tradità effe: d 
A quibufdamypfe refert in quarto & feptimo Inius operis libro. : 


CAPVT. II. e. 
r NEQVE veródifficile eft intelligere, qui his contraria tra- y. 
dunt,eos quoque recté quodam modo fentire.Nam feruire & fer- ; 
uus bifariam dicitur:z quidam enim legeferuuseft, & legeferuit. j, - a 


Namlex conuentum quoddam eft, feupublicus confenfus, quó' - e 


3qua bellofüperantur, hecvictorum effedicuntur. Sed hociu- 3. 

2S Y. SOC EE E ER É : ; : : : " 
ftum à plerifquelegum peritis 4 tanquam.orator delegecontra le 4... 
ges lata in ius vocatur,velut pergrauefitj& iniquüsvt quivimaffer —— 


-re poteft;ac viribus praftat;. hümsferuusfubie&ufquefiatis, cui — v 


fuerit visillata. Sed hocin loco alijaliter fentiunt, ctiam ex fapi- 


p NIU. re e -— x9. . 2 - X iri a zs zd 
eft,quód virtusadiumétisinfiructa vim afferre maxigeé potefly&e — 


Vus 


Uulst 


CAS OEEZUASRUS 


A 


Xe 


Une 


I E E I E E 
VM A 


C TR SRNEENSRI C EECAMENIT 


unte t PIA e rm TRE ————T— 
(€ 


$9. uu ARTSEBOTELIS  3— 
femper quod vincit;id bono quodam excellit:itsqué non fine vir- 
tute visafferri,fed controuerfia de iure duntaxat effe videtur.Idcir- 


s; coenim y quibuldam beneuolentiam ius effeialijs hocipfum,vt qui - 
«€ fuperior eftjimperium teneat, iuftum effe videtur. Nam.6 fi hzra- 


tiones difiunganturjalterz nec vim habent;nec probabilitaté: qua- 
fi qui virtute preftat, huncnon oporteat imperium tenereacdo- 
- minari. Ad fummam;,nonnulliiure quodam, vt fibi videntur, perti 
- naciter innitentes (lex enim ius quoddam eft; feruitutem ex bello 


* patamiuftam efle ftatuunt,*non tamen omnino dicunt: tum quia. - 


fieri poteft vt bella fintabiniuftisinitijs profecta, tum quoniam 
quiferuitute indignus eft, hunceffeferuum nemo dixerit. Alio- 
— quin vfu veniret, vtquinobiliffimi effe videntur, ferui effent, fer- 
7: uorümque filij fi forte capti venderentur, Eisigitur 7 non hos, fed 
barbaros feruosdici placet, qui cum ita differunt, nihilaliud qua- 
runt, quàmnaturaferuum , de quo nobis eft abinitio fufcepta di- 
Íputatio. Eftenim neceffe dicere, nonnullos effe, quorum quidam 


2* habeantur;alij non fimpliciter.vt 9 Helena T heodectisait: 
— "Virinque diuumjlirpe me.quisbeu (atam | 
—«. Seruam vocarepofiit,aut dignum putet? : come 
Quod cum dicunt, nulla re alia feruitutem aclibertatem., itemque 
to. nobiles,& ignobiles, quàm virtute, & vitio definiuntzio Nam vt ex 
homine hominem;ex belluisbelluam. fic ex bonisbonum genera- 


vbiq; funtferut, alijnufquam:Aceodem modo de nobilitate diffe- ;- 

runt.iipfosenim non domitantüm nobiles effeputant, fed vbique: — | 
. Barbarosautem domi duntaxat effe nobiles. 8 Tanquamfitge- — 
9: nusquoddam homioum in quoalij nobiles& ingenuifimpliditet — 


riputant. At hocefficere vult quidém natura (epe, non tamen po-. 


- tell. quo plavcintelligitur, rem non temerein controuerfiam ves 


Xt niffe,& iu quofdam non-effe naturaferuos,necaliosliberos : fedin 


- quibuídam id effe definitum, quorum vthicferuiat, illedomine- — : 


tut, vtriqueconducit & iuftum eft:oportetque vt hic fubie&usfits- 
... Wleimperio,quod vtrique natura conuenit, fungatur,ac proinde e- 


[: 


. tiam berili.quod fi praué fiatinutilefueritambobus Nam partijac — | 
 totttemquecorpori,& anima,idem conducit. Seruusautem pars — 


9» quzdá dominieft,vt pars quedam corporisanimata,1feiun&tata- | 
men.quo fit, vtcommunis quedam vtilitas&amicitiaferuocum — | 

, domino fit, quibus quidem eaconditioeftànaturatributa. Nam — 
*quinonco modo,fedIcge;aut vi ferui fünt,aut vicif(im domini, in - 


i 


YT i FrPS pU m d. 


ES EP d 


VERVTYR SUCRE IR A ACH SUS MORE ACHSE ESSI GE 
4 " » "1 » 


d DAPYREHRACRY 


 Porrriconva Ys " i 
d3 Ju Conttarium vfu venit. Quo intelligitur, non hoc ett: domi- 


EL 


natum; quod principatum ciuilem, nec omniaimpceria (14 vt qui- 14. 


bufdam placet) idem effeinter ipfa: hocenim eft in liberos natura, ' 
illudinferuos , . Et domeflicaadminifiratio, que graecéceco- 
nomicadictur, rj monarchia eft: quippeab vnodomus; quz- 
quegubernatur. Ciuilis aut gubernatio imperium eft in liberos, & 
pares. Dominusigitur non fcientia, fed eo quód talis fit; cenfetur: 
necitem feruus, autliber, quanquam eftícientia quedam heri- 
Iis,& quedam feruilis. Seruilem dico , qualem Siracufanus ille do- 
cebat. Quidam enim Siracufis mercede | pueros vulgaria miniíteria 
docebat: quorum inflitutio patet latius;pertinet enim ad coquorü 
artem , & cetera talia miniftrandi genera. Nam: funtalia honora- 
tior4, 16 alia magis neceffaria. & (vteftin prouerbio) feruus fer- 
uo praflat, & dominusdomino.  Talesi igiturartes omnes funt 


w.- 


IÓ. 


 feruiles. Herilisautem fcientia eft,quzferuisvtitur.  Namdomt- 
nus non eo cenfetur;quód feruos paret,aut habeat,fed quód feruis - 


vtatur;cuiusífcientia nihil magnum nihil gloriandum 1 habet.Nam 


qua feruus facere, hzcdominus vt imperare fciat, oportet. Qua- - 


re quibus ea moleftia carerelicet;hi procuratori 17 honorem hic 
tradunt, ipfi Reipublica nii donifefededunt, aut Philo- 

ophiavacant. Arsautem parandi opes, diuerfa eftab hac vtrag; 
facultate,vt1$ iufta quadam belli gerendi ratio, [eu venatoria: ac 
deféruo quidem, dominod; ha&enus. 


hi 


: Scholia in Cau 1 FERE 
1 NEQVE veró difücile eft. Quzquam funt nonnulli natura T 


"Ttameunon temere( vt docet) quibu[dam traditume[t, Seruitutemeffe vem. 


Siolentam.N acum feruus dupliciter dicatur natura, vt declaratum eft cle 
gexfiquis bello captu fit, qui feruitutem violentamrem effe tradunt,hi de bac 


pofteriore differunt que iniuffa effe videtur cum ius non ex vi exiftere videa: 
tur fed ex beneuolentia c voluttate torum ,qui fe falutis Q comoditatis - 


gratia virtute praStantibus vomittunt, ata, fabüciunt. Caterülexillaeoiure 


defenditur ab alij e, quoniam qui vincit,s Virtute quadam preftat. Eft AUten. 


ration C nature confentaneum vt qui Virtute füperior eff is virtute in eria 


 ribusi imperet, at prafit.Sed bec v atio infirma eff quiafieri potefttum3 yt bel | 
oum ex inui caufis fuerit fufceptum,, 4c proiude fecuitus inde nata fit iniu 


E vt vidlor vna bellica virtute boc eft fortitudine pveflet,ac fuperet ge 


us 4c quribie Jupereen iufiria, humanitate, ac epradeni ( 
i D ir 


Mmmm 


m 


PONI .7520 du VEXWERURCNUNID 4) R7 1 15759423774 e DESI UESS RARO GIC: €) 6d rs cr SD 2 Das OPE ERATUIN DOCE nc WegAIOR 6^ ov i Tas Fir ue m na 


LITTERIS SELENVEC Tw T? fOUCLTIUXISOLASUOEIACURERG 129002008 7774 UEM 0.09 27072 WC TERCERO MUS FERUR S K 


* 


Y 


a vécu ee DM 
TIAE EUR ee HC ti Mni Lr TT TTE P A ttt Vnum a e PP ERETCTEIn rICEX T [XP DECIES: 
N p 


-4nites habentur, 


Am 


I9 : - AKRISTOTELIS 
tutes potiores funt C magis imperio digna. 
z Quidamenim legeferuuseft. Legeciuili,aut gentium, monnataex 
conditione cuii[a, natttr ali. 
3 Qusbello fperantur.Oppida c bomines. ——— | 
4 lanquam orator. Solent oratores interdum in republica; populo per- 
 fiafo.legemforee iniquam, d contvariamiuffis soft utis, moria, maiorum, 
praefertim cum fadi fuevint duces, C» affentatoves populares, quigracà we 
Ma cavi ttomianttr de quibus multa m boc opere fut mentio Vt igitur bos 
quidam interdumveosfaciunt,obgciuta, eis in iudicio, quod legem iniquam. 
- eontra ittféas legestulerint:Sié quidam leguem periti id influm, fiue ini accue 
Jattt , quolex indudla eff , qua bello vitlos & captos feruos effe f[ancit victo 
Tin capientium.. : 
5 Quibufdá beneuolentia tus effe videtur. N am cumreges magi[L ae 
tus (ifft agio populortim del;guntur,atque eis propter excellentem. virtutem, 
- qua faa [ponte amabilis eft populorum voluntate imperium defertur:mut bo. — 
mo bebes, matura fevuus, falutis caufa fe (ubijeit prudemiori , c natura: 
domino ad fertieudum, ipfapopulorum bominumá, beneuolentia ius facere: 
videtur.1d enim ius eff, quod. ciuitatibus populis, c bominibus placet cofete- 
Jf quodam, qui [epe amatur a proficifcitur.. - - 
(6 Siherationcs difiungantur . Vtfit vis virtute feparata.Doc enim: 
certum eft opotere,ac influm effe. ,. vt.quivirtutepreflat ,. is teneat. ime 


perium, e fit dominus... 
* Lm 


^ 


 Nontamen omnino dicunt .. Invulgatié exemplaribus deprauatà- 
legitur din d] oüpui, produc 9e oüpa.ci, vt invetuftis legitur: ef 
Autem fenfus , Cruiferuituté ex bello natam iuftam effe dicunt, iure: 
quodam peculiari itütux(legem videlicetqua aw quoddam efl) & vna. 
virtute. Non tame omnim dicunt, id efl nó-:itütur wre vniuer[ali,c quod - 
labeat omnes meros, fit à, omni ex parteifum. nam quatenus lege nitide 
pure effe videtursquateus vero legi obfunt, alia gv aiora, non eft itta- 
Jium-Vt ffguis in vepublicaumperimmfibi deberi dicat, vt prallatiori, proptes-— 


bea quod diuitiis aut genere preflet:bic eniu non vutev[o, fed ire quodami- —— 


Fitur. N am quilocapletior eft aut nobilior,is patior ac pre[t atiov eft hac qui 
dempiarie,mon tamen omnino ac vmiuers-mam fieripotesl, vt virtutefuperer —— 
Hir aut grudenia,qua matoem babet dignitatem, atq, proflantiam, vt. ipe —— 
declavabit..—.—— cd c6ceem 2| c — 0 
7 Nóhos;fed barbaros.Qnui cumwobiles effent, c natura demim,ad ins. 
peraudumó, vati bello capti fuerunt:j non fevui fant (fori fententia fed illà.— 
duntaxat, qui beletes tardio, funt, imperio inepti, cuiufinodi barbaribo- — 

cor c 0 mmm 


PotrTICORYM Lis r.- P 


8 Tanquam fi fitgenus quoddam hominum. Homines videtur im duas 

partes,quegenera vocat, disi ribuere:altera mediocriter intelligentiüc pra 

dentütui: alteram eorum, qui wfigniter funt vel folertes e ingenioff vel tar- 
4e obefr. ín quo genere pofteriore folertes c mpeniofos vba, tiobiles ac de 
suinos effe ifla placebat, etiam fi fuiffent beo captishebetes autem C barha-. 
v05 domi tantum,id efl in fua quemq, ciuitate nobiles baberi, fcilicet qui na. 
tus fit beneflo loco,nontamen extra patriamyprefertim.fi quu bellofuiffet im 
feruuutemvedattus. 

9. Helena Theode&tis. Helena apud Theodetten, quifuit pottatra- 
gadiarum firiptor, Platoni &. Aviflotelis difcipulus. 

i0 Nam vtex homine. boc dictt propter Helena exeplum, quadam fé 
diuina flirpe procreatam effe dicit shaioribus fe fimilem effe videri vult. 

n. Quofdam non efi enatura feruos. Sic enim grace legitur in emen 

dati exemplaribus, xa4 cUx iv w. ES aute fenfis, quofdá nec feruos, nec 
dominos effe natura fcilicet qui mediocrem babent intelligentiam:in alijs 
efft defnitunjin ijs videlicet qui egregie fuutvel hebetes Uu intel Igetess 

quorum alterinatura ferui funt,alteri domini. 
Ya Seiunctatamen.Nonvt erus aut iptum qut wn 7) »erpere fe- 

- garatum.. I - 
zx. His contrarium iva venit. lis enim, mututun odium inter ipfos ; & : 
viilitas diverfa. ——— 
14. Vtquibufdam licet Platonem defignat in im dereguo. 

15. Monarchia eft. acproindeinimpares. z- 

16. Alia magisneceffaria. Nonenimopera c muneraboc funt bonor a- 

tiora C nobiliora,quo magi neceffaria , fed contr a:vt in (cientys nobilifuma 

quag, minus e$ neceffaria,vt habetur primo libro de prima philofopbia. —— 
17 Hunchonorem Officium & curam fevuis imperandi , quet IUHUN 

sagntam fit, tamen non Yacat bonore. : 

33. Tuftaquedam belli gerendi ratio. Nam qui pe belluminiuftum 
epes por. sonbellum, (cà latrovinium exercet. 


. Caput: X 


i SED iam vniuers deomnire familiari, & pecuniaria; fiue n 
queftuaria ratione 2 inftituto nobis modo differamus.: Seruus e- 2. 
nim pars quzdam rei familiaris eft. Primümigitur omnium 
illudincontrouerfiam vocaripoteft, vtrum quzituari iaratio ea- — — 
dem fit, atq; rei familiarisadminiflratio,an quedamipfius pars; web. 
eiufdemadminiftra. Tum fi adminifira)num quemadmodum s 
ES x 


MATERA 


GNE AAA ev ete rtp a» RA erra re ea aem Msn ce e vrais Di s D. -— 


| u^ 


a. 8 AWISROTEILIS..4 : 
efficiendi radios textorum arti, fic ipfa (eruit rei familiaris admini- 
ftrationian vt raria latuariz.Non enim codem modo vtraq; mi- 
niltrat;fed alterainftrumenta, altera materiam fuggerit : voco au- 
tem materiam , fübie&tum, ex quo opus conficitur, vt textoriTanz 
quafi materia, fübijciuntur : esautem flatuario. Non igitur hoceft 
rei familiaris admini(lratio, quod quzftuaria facultas: huius e- 
nim munus eft opes parare: illius, vt paratis vatur. Nam quz 
facultas domefticis opibus vtetur, nifi que rem familiarem admi- 
niftrattSitautem ilIa pars quedam huius facultatis , an in generea- 
lio confiftat,non vacát controuerfia,cum fit munus eius, qui pará- 
disopibusftudet, vndepetende fint opes confiderare. Quaftus au- 
tematquediuitiz, multaspartescomple&antur. quare primüm 
queritur , Num agricultura;ac in vniuerfum cibariorum prouifio 
& comparatio, parsquedam fit queftuariz rationis, an genere 
quodam alio contineatur? veruntamen cibariorum multa funt ge- 
nera, vnde multe viuendi rationes, tum ceterorum animantium; 
tum etiam hominum extiterunt, Nam cum finecibo viuere non 
detur,ciborum difcrimina variasanimantium viuendi rationes ef 
fecerunt.Belluarum enim quedam gregatim viuunt, aliz di Íperfz 
vagantur, prout ciborum zatio poftulat. propterea quódaliz car. 
-nibusanimalium;alix fructibusquedam omni cibatu viuunt.Ita- - 
que natura(prourratio poftulat)facilé parandi cibum quem genus 
quodqueanimantium confectatur, vitas eorum diftinxit. Sed quo- 
niam non idem eft cuid; iucundum, fedalijs aliajidcirco tum carni 
uora,tum quz fru&ibus viuunt; varias inter fc viuendi rationes fe» 
quunturatque homineseodem modo . Horum enim vite multis 
diícriminibus euariant: quorum quipigerrimtfunt, hi pecori ftu-. 
dent,& vita gaudent paftorali, propterea quód eis cibus ex placidis 
animantibusjin otio finelabore contingit : qui cum pecora paftio" 
nis gratia loca ncceffarió/mutent, ipfi quoque eadem affc&tare co» 
guntur,tanquam viuam agriculturam exercentes. Quidam ex ve- 
natione viuunt: fedalij ex alia, hoceft , quidam preedas agendo;alij 


3. pifcandoó,qn iglacusfcilicet & paludes;ac fluuiosaccolunt,maréve — 
—pifcationibusaccommodatum.Sunt qui aucupioalantur , aut fera-. 


rum venatione:fed maxima pars hominum éterra viuit, & fru&i- 


bus vrbanis.Itaque viuendi rationes,4 que quideminfitam opera- - D: 


tionem habept,nec per commercium;aut mercaturam victum fups 


peditant,ha fcre funt paftorum;agricolarum,predonum,pifcato- c 


1 


TUR uo ! ue 


ERR RC. 


i. | PorrriCOR vM . i$.  r. E 
E. ria, item & venatoria:nonnulli tamen s temperatam ex his gene- $e 
ribus vitam cum iucunditate degunt;indigentiam vite, qua maxi- - 
mé deficitne quid defideretur,explentes:vt quid paf céndo pecori : 
dantoperam,fimülquepredantur:alijterramcolunt,& venationis — '. Ji 
busexercentur, cxterafque viuendi rationes, prout eft vfus, perfe- 
quuntur. Atque hecquidem ratio parandi opes,cunctisà natura tri 
buta effe videtur, vtin ipfa ftatim prima generatione: :ficcüad] pet- 
feGlam «tatem peruenerunt, quoniamin ipfa generationeprima 
quedam animalia fimul pariunt alimentum, quantum fatis fit, do- 
- . mecquod genitum eft, ipfum ibi cibum pararequeat, vtiné ver: 6. 
miparis, ouiparisve fierinotamus:quz vero animal pariunt hecin 
fé cibum habentlacis fcilicet, vocati naturam,quó fili] modó geni- 
tiad tempus aliquod alantur, vtliceat eodem modo de adultisiu- 
dicare; putaréque ftirpes animalium,tum caterasanimantes homi- 
numcauía fuiffe procreatas cicures, vt his homines tum adalios 
vfus,tumad cibum vtantur.Feras autem finot: omnes, at certé ple- 
3 raíque;vteis alantuf,;i ,iuuenturd;, tum ad veftes, tum ad- inftrumen- 
ta cetera comparanda. quód fi natura 7 ni rfectum,hihil te- 7 
mere fruftradue lacicipEe quum erashominum caufa fadasna- 
3 tura fuiffe neceffe eft.qu belloetiamparandiratioàna- — : 
E proficifcitur.Nam eius pars eft venatoria facul : 
tasqua vti conuenit,cum in belluas,tam in'eoshomines, quicum 
fintad parendum nati,imperium recufant.eft enim huiufmodi bel- 
lum naturaiuftum. 8 familiaris igituradmini(trationis pars eft ge- 8. 
nus vnum quzftuariz; quaopes conuenienter natura compáran- - - 
tur,9 quz vel fuppetere debet,vel resab ipfa com parari,que condi, 9, 
reponique folent necefíariz ad vitam,&ad ciuitas, autdomusío- — — 
cietatem tuendam accom modatz. Ex hise enim verg. diuiecene  -—— — 
flare videntur:quip ppe quarum copia non eft adre&te viuendumine C 
finita:svtSolonaitincarminibus es - 
- Finis opum pofitus non eff sortalibus vItus- ied 
Eft enim pofitus vtcaterisartibus, quoniam nullius attis infitue 1m 
mentum infinitum eft, vel numtro,vel magnitudine. dimitigage . — 
tem:multitudo eft doimeticomums -& ciuiltum inflrumentorume. ; 
: Ac effe quidem naturalem quabdam parandiopesfacultastem, tum —.— 
patribusfamiliastum ciuitatum preiectis, & quaro E E. 
E ES | : E 


c 


Seri ptor p EP a" e Bonds Rd E 


RUUÉKI SES DUNG 
can 


Tuc 


s aoetotitimta mean d 


UM 


€Ó— d 


arme nde Letra E IE 


item 
n 


minm "Rss M ve Cer e Rte dii 


ascolta - 


—À 


m 


d 


LODS AUI ED 
| 


UAE 23 OCA WINE TCAIC RD. 7) V^ S  HPADNI U BORUEN 0 EI vt MDC APER 2 T 
Were sucia Fr. 


1] Du WARUSTOTELIS 
Scboliain — zs V. 


t Sediivniuersé derefamiliari & pecuniaria fiue qua ftuaria facul 
tate inftituto nobis modo differam».Hadfemo de feruo,quipars eff vei 
Jamiliaris,diffruit. iam detotavefamliari difput are aggreditur,ac de opes 
quar endi facultate: dubitari enim poteft, num vatiopar andi diuitias eadetn 
Jfit.queratio veif amiliaris admimifiv ande, aut pars eus, an diera quidem, 
féd adminisira,ata, ei füppeditans es aliquas neceffarias : c fi fuppeditat,. 
virum infteimenta fuggerat,an smateriam.Docet autem vt opes fiue duutie 
c fint diuer[e fie opes quarendivarias effe rationes : quarum vna eff quain ci- 
bs parandisverfatur eademá, multiplex, pro magna cibariortim varietate, 
qua varietas vt in ceteris animantibus, fis inbomine varias efficit viuendiva 
tiones, variaque Hudia quevendiopes.Sed omnis bac quaftuariav atio, qua 
ibus vargs nodis comparatur onmibus eft à naturatributa, — 
? Inftituto nobis modo.InfHitutum modum ic dicit quod fupracap.pri 
380 prifinam difputandi vationem, quafcilicet vfus fuerat in libris fuperiori 
bus,vt à fimplicibus ad compofita procedat : banc enim fe tenere docet., cum. 
« fübijcit, ferum enimpars quadam ef vei f amiliaris-Cum igitur de feruo, qtii: 
guts f, difputati fit imflitutavatio [eu moduspo[cit,nt de ve familiari qua. 
totum eft differatur. Vocat autem pecuniariam facultatem vationempara- 
divem familiarem,quavesfamiliaris vt latin? pecunie fic gracà y pna ro6 
somine,vt babetur Etbwerum quarto,continetur. quamobrem interpresite.— 
itiopostverbum pecimiaria,adijcit fi ue quajtuaria,expofitionis gratia d 4 
ljsindocis pueris modopecuniariam, modo quafluariam vationem. 
feufauultatem conuertit IN am vt pecuniaria, fic queftuariav atio eft au 
c 445 numos, C quicquid numis afTmari poteft pav andi. d 
3 Lacus & paludes. Lacus dicitur , quiflutos aut perennes vits excipit, 
ac emitti palus C lacuna , quecollettinam ex phuutjs aquam Jennie 
Torpentemó, continet. : - 
4 Que quidem tnfitam.Propriam,er pen? atur alem-commerciá enim, 
- quo veferuntur opificia, cr artes fordida ( sutor enim calceumpro umma ca- 
spat at vt ipfe paulo pbst capite fexto declarabit Jacitem mercatura, non n ha- : 
bent iita C» naturalem, fed artificw[am operationem. : | 
$. lemperatam ex chis pow Miftam ex e Wien quce : 
dirationtbus, « 
o6. Mosis eu pde UA ndjsquavermem, autommparuntzver-— 
ani eni aditus augetur tranfitáy in oti forinam : C cumper : fitperior prio — 
A For metum; Tian dttee de aliuenum ab inferiori parte faggeritur tum — 
PER ; (c X veliqua 2 


! co POrpEPotvuw Jus f 24 

| ex reliquo alimento pav s infevior artitulatur:de genere animal. libro tertio: 
eirca finem. Similiter ex oui parte animal gignitur,ex parte alitur, vthabe- 
tur degenevatione animalium libro fecundo cap.primo.. Origo enim pulli im 
albumine eft : cibus per vimbilicum ex luteo petitur : debiftoriaanimalium: 
libro fextocap.tertia. e : 
7 Nihil imperfectum. Quod nonveferatur ad aliquemfinem : ves enim. 
quaqte fito fime perficitur: Metaply.x. cer de 
8 Familiaris adminiftrationis. Rationis domeflice ,. qua grace: dicitur: 
economica. : en 5d 
9 Quevelfuppeteredebet. Aut ler queffuaria facultas adeffe debet: 
patrif amilias,atque bomi citali, vt per eamves necffaria abipfis compe 
venturaut certéper eam Tes nece[faria compar ari debent ab e0,Ccuicung, tri: 

E- buatur.Nam licet quafHuaria facultas aon fit pars economia, tamen per &e- 
am paran a (unt facultates , velab ipfo patrefamiliat virag, inftvucto fi 
&ultate;vel a5 alio à quopaterfamiliat accipiat,vt pofteadeclarabit..——— 


z SELDreftaliud queffuarizr: onis genus. quz rraxime omnt: x; 

um, & quidem meritó:pecuniaria nuncupatur, perquam diuitia: 

rum,& parandtopes 2finis nulluseffe videtur:hanc multi vram, & 2; 

eandem efle putant, atque cam de qua fuprà memorauimus, quia 

confinis eftei:fed nec eadem eft;necab ea procul abhorret: 3 Ipfa: s 
rum.tamenaltera naturalis eft, altera non natura : fed'magis per 

quandam peritiam &artificium exercetur, de qua hic differere €X- 

erdiamur Rerum quz poffidentur cuiufque duplex eft vfus, 4 per 4 
fequidem.vterque; non tamen fimiliter per fe. fedalterreipro- —— 
priusalter nonitem proprius.exempli caufa:Calceus tum induen- 

dotum permutando in vfum venit :: nam vterque vfus calcefeftz: -- 

quoniam: quicalceum pro numo aut cibo permutat, cum eo qui: P. 
calceo ipdiget:is calceo;quo calceus eft, vtitur, non tamenvfüpro. — — 
prio:calceus enim non-fa&tus eftpermutandi gratia; queratioeae - —— 
demeftczterarum rerum quz pof fidentur :quippererumomni- 
-umpermutatio. primüm quidem; ab initionaturali profectaeft; $*-: — 

€o. quód. homines quarundam. rerum plufquam- fibi fatis.effet,, 
quarundam. minus pof(iderent, Quo- plané intelligitur mercae — — 
: turam non.natura;adpecuniariam pertinere. 6 Alioquin necei [0 
|. Fat, Vtquatenus eis;fàtis. ellet.comimutationibus. vterentt mc 


S "es 


- 
i 
! 


—— 


ending e e rm epa e ee ri gud d e m S e a 2 e adi i QNS RR SE TD Ra p PPRERDERUPED RE RENE BEGUN EU CS 
: l 


- 


2$ [c 5 CANUNISTOTELIS 
prima igitur focietate, hoc eftin domo, nihil huiufmodi commsit- 
tatio requiritur, ia amplioretamen communitate defideratur. 
: Nam qui domo vna continentur, his cun&a communia funt : qui 
vero ampliore communitate;hi multa rurfus diuerfaquepoffident 
feparatim, quorum eftpro indigentijs mutua commutatio necefz 
füria; quemadmodum etiam nuncbarbarerum bona parsrerum 
permutationibus facit,resad vfum vite accommodatas, alias pro a- 
 Jijs;necpraterea quicquam permutantes, Vt vinum pro frumen- 
to,& cetera talia dantes, & accipientes. Hacigitur permutandi ra- 
fio, necabhorretànatura, nec ingenere pecuniariz continetur: 
pertinet enim ad copiam rerum naturalem explendam. Ex hac ta- 
men illa 7 perrationem nata eft, quoniam cum fubfidium extrin- 
fecus peteretur importandisijs, quorum effetipfisinopia, & vicif- 
 Kimquz fupcreffentexportandis, neceffitas ipfanumorum víum 
induxit. Nam«cum res quzque neceffaria non facile poffet vltro 
& citro comportari , publico gentium confeníu conftitutum eft, 
ad permutationes faciendas, vt tale quidam inter fe darent , & acci- 
g. perent : quod cum eflet ipfum 8ex genere rerum commodarum 
« ad vfum vite, facile tra&ari poffet : cuiufi modi eftferrum &ar- 
 gentum , & fiquid aliud eiusgeneris habetur , quodinitio ma- 
.« gnitudineac pondere fimpliciter erat definitum, poftremoetiam 
- chara&ere fuit percuffum, vt homines liberi effentà folicitudi- 
. ne examinandi. Nam charadlere quantitas numi fi gnificatur. 
 Numo igitur ex permutatione neceffaria inducto, genus aliud 
exftitit rationispecuniariz, que mercatura dicitur. Floccum ini- 
:: tio fimpliciter fortaffis exerceretur , pofteaper experientiam fae 


- ' &um eitartificiofius, accedente folertia, vnde& quo modo pere 


anutationibus faciundis plurimusqueftuscontingeret. Quare ra- 


- 9 tioquxftuariain numo-potiffimum verfari videtur, 9 atque eius 


 offidum efle, vndepecuniarum copia contingat confiderare: diui- 
tiarum enim,& pecuniarum efficiens effe videtur, Nam fepe diui- 
tizinnumorum multitudine ponuntur, propterea quód quzftus 


^ faciendiratio,& mercatarain numis verfatur : interdum veró.nu-- 


1o. g,acomninoJolex numus efle videturnó natura confiffere;pro- 
H. pterea quód iu mutatis qui vtuntur,numus nihil valesnec vtilis eft 


ad vfum aliquem vite neceffarium:ac fieri poteft, vt quifquam nu« 
— gislocuples fitidemque;careat cibo neceflario. At cft abíurdüeas | 
el[c diuitias, quibusabundé fuppetentibus diues fame conficiatur: 


pre ITA 


TORNERS-S yu Vr 


Porirrcomn vM TLrs. I. (c 
- — $tder:Midaillo propter inexplebilem cupiditatem fabulantur: 1. 
cui quicquid vefcendum apponebatur,fiebataurum. Quarequi re- 
&$ parandis opibus ftudent;in i5 alias diuitias, 74. aliam parandira- I3. I4. - 
tionem quzrunt. Alia eít enim parandi ratio,alizque diuitie, que 
a natura proficifcuntur:& hec quidem eft economica : mercaturá. | - 
veró pecuniarum eft efficiens, nó tamen modis omnibus, fedper- 
mutando;in numifqdue verfari videtur: rg numus enim principium !j. 
elt: & finis eius permutationis, & diuitiz qux hac ratione paran- 
tür, nullisfnibus continentur. r6 Nam vt medicina infinite fer- 10. , 
tur in fanitatem ,-&artes füum quaeque finem fine modo petant, ; 
quippequem maxime volunteflicere : que veró conducunt ad f- 
nemjn eanon infinité feruntur.nam fuus cuique finis modumime 
ponit : fichuius pecuniariz rationis finis nullo termino contine- 
tur. Eftautem finis eius talesdiuitie, & pecuniarum compara 
tio: 17ceconomice v eró, non pecuniarizterminuseft, nec enim T7 
hoceftofficium ceconomice.Hac igitur rationeapparet, neceffa- 
rium effe diuitijs omnibus modum imponere. Sedcontrarium in. 
vita vfi venire videmus. nam qui parandisopibusferuiunt, hi e 
£un&i numosininfinitumaugent, cuius caufa eft vicinitas earum 
facultatum : 18 vfusenim vtriufque pecuniariz facultatis cum fit E 
eiufdem rei;alter pro altero fumitur. Nam pecuniarum compara- 
-tioad eundem víüm pertinet,non tamen eadem ratione: fedhug — — 
aliud eft propofitum;illi veró, vt pecuniasaugeat:quo fit, vthoc 
quidam eeconomicx officium effe putent,nec finem faciant, vto- : 
portereexiftimant, conferuandiaut finetermino augendi numo- 
xum diuitias.Qoi quódita fintanimati,caufàin eo eft, quód hos19 72» 2 
-iuendicura folicitat,non re&é viuendi : ita cum fine careat ea cu- | 
piditas, efficitur vt20 expetitarum rerum efficientia fine numero 20. 
concupifcant : quibus veró id etiam cure eft, vtbene viuant, hi y. 
iicorporearum voluptatum efficientia querunt : quz cum in di- 2x, E 
üitijs«confiftere videantur, nullum eos ftudium, preterquam 
pecuniarum parandarum exercet:22 vnde aliud extitit rationis pex 22. 
 cuniariz genus:nam cummodocareat voluptatum fruitio ; ratio» 
nem querunt, que voluptatum immodice fruendarum fàculta- 
stem prebeat.- Quam f1 nequeunt per rationem pecuniariam ,:pet 
eliam caufam , vtaffequantur, enituntur, quibufdue facultati- - 
- busad quatum abuentes. Nec enim fortitudinis munus eft para- - 
eopes, fed audacter pericüla fubire ;- neceius facultatis, quadux : 
CSSFIUR x a T 


E 


MEL ME. 


& 


MERC TNRECOEPUERTP IPRC EET 
' : j 


9 V AEISTOTELIS | : 
belli, quaque medicus cenfetur, fedalterius partes funt, vtvi- 
&oriam:alterius, vt fanitatem pariat. I(ti veró cunctas pecuniarias 

23- faciunt;23 tanquam hic finis fit propofitus, &ad &inem cüctareferri 

debeant. Ac ratio quidem opes parandi non neceflaria, quz fint, & 

24- 24. quam obcaufam hac indigeamus, explicuimus : itemque necef- 

fariam huiceffe diuerfam,& ceconomicam naturalem,qus in ciba- 

rijs parandis verfatur, non vt ipfam infinitam efle, fed terminis 
contineri declarauimus, : 


E Scholiain — Caput — VI. 

—- 4 SED eftaliud queftuarie rationis genus. Duplex eff opes paran 
"divatioalteraprovfus natutalis.de qua eft bucufa, di|putatum,vt agricultu 
TAYEnatio,pifcatio:altera, in comutatione Ver(atur. qua & ipfa duplex est- 

^- eut enimves tpe inter fe commutantur, vt frumentumprolana, vinum pro... 

eleo,queratio naturali nece(fitate orta efl : aut ves pro numo, quavatio fs 
805 procederet vltra v[us vite neceffarios, c liberales , poffet bac parte ipfa 
quoque dici nati: alis: fed quum fit ad qua[flum non neceffarium , vt merca- 
tura iamnon natttr alis eft fed artificiofa , multuma, ab economica,officiod, 
- patri famnlias abhorret. | E 
^2. Finisnullus effe videtur. Pertinet enim non ad explendas necefütates 
siaturales , nec ad liberaliter vitendum , quaves certis finibus continemurz. — 
^o cQ ves familiaris terminata magnitudine contenta efl, fed ad congerendam 
pecuniam,quod infinite procedit, nec certo aliquo fine terminatur. —— 
3 lpfarum tamen.Qua in boc genere continentur, quod poteft vniuer[ali- 
& --ter commutatiuum apellari..Katio enim vinumpre frumento C fimilia .— 
commutandi ad v(us neceffarios ab initio naturali profe&ka efl : qua aue 
temuumo fit ad quaftum non neceffariuin , bac nonefl naturalis , fed artie.— 
- fictofa. : E 
Per fe quidem vterque.1d eff quatem ves talis efl , vt calcei quacal- 
eet efl: duplex efl vfus,commutari C indui : calceus enim e corium C cale — 
ceus eft: qui cu commutatur numo,non qua corium efl commutatur, (ed qua —.— 
calceus: nam emptor noncorioindigetquo forta(fié abundat, (ed calceo.cate- —.—. 
vum bie commutationi v(usnon efl calcei proprius. Nampropriw euiufque ——— 
vei víus eft ie, cuim gvatiaves ipfa facka efl : calceus astemnoncommutanda 
£r atia fit ex fua quafinatura, £ propriaatiene , nec idcirco initio fadus 
il eft. fed vt induattm pedi,licet (utor ea ad commutationem abutatur.—— 
-- 4 Abinitio naturali.Non quod commutatio effet earumverumv[usatu- — 
E : : uc pus EL 


Teen oi E 


PorrTiCORVM LIA I. 28. 
ralis oppofita enim paulo ante dixit. fed quia necefitas nattitalis commuta 
tionemrerum mecef[ariarum & cotmmodarum induxit. — We ug 
€ Alioquin neceff eerat. Tanc nec Aliter mercatura matt aliter 4d pe- 
euniayiam pertineret , boc eff effet ratio naturalis parandi opes, fi non vitra 
res ad vis nece[farios c liberales vita eius qui mercatur, comimodas progre 
deretur. : : eq 
7 Perrationem nata eff.Per folertiam c» confilium,non pev necefitatem 
patur alem:ndex verum neceffariavum,mumid, commutatione, quam necefu 
tas nattr alis induxit;per ratione quanda, ata, folertium extitit mercatura. 
8. Exgenerererum commodarum. Quibus bomines ad vitam degenda - 
vtuntur. N am fevrummon folium in mmo Cy comutationibus eff vtile buma- 
na vita:fed multà etiam inagis in ferramentis ad arandum,cadendamá, mA 
teriamyvt argentum ad pocula,caterad, vafa confiienda. - 

9- Atq; cius officium effe. Mercatura officium effe: eft enim officium pre- 
prism mercatoris cüfiderare,atq, difpicere, quibus ex vebus quam plurimum 
lucrifacere poft. Hcet Woo v e 
1o Lexnumus effe videtur. Lege confiftere,ac (uam yum vetinere , nou 
Baba. o0 Voone qo c e o 
1 Mutatis quivtuntur. Matatavoluntate vtettiuni numo , vt utnum 


valeremolint. —— — 


 *? DeMida fabulátur. Mida Rex Phrygie fuiffe traditur auarfimus,ca- 
im fabulanotae[t, e» Ouidij carminibus vulgata. E 


1; Alias diuitias querunt.Vt agros con[itos,pafctos , e frumentarios, 
prediao, vuflica e vrbana,e gveges. 

I4 Aliam parandi rationem.Vt agriculturam C venationem. : 
i; Numus principium eft,& finis. Quia nts ab initio infivumenttm. 
efl mercatura idemá, finis:buc enim[pedlat commutatio numi, qua mercae 


t&ira dicitur vt numos quam plurimos congerat. 


16. Nam vt medicina. ars medicorum fine fine cupit [amtatem afferre: 
nec enim fatis babet ad prifltinam fanitatem agvotantem veflituere:fed cupit. 
etiam,conaturá, fanitatem quam maximatm potest ingenerare, nec cofirmae 
re folum fed etia augere fanitatis caufas.catevim ft quodpetit, vnavatione, 
vynóue snedicamento [it affecuta, boc contenta eft;nec alias vias inquirit: qua. 
tatio eadem eft artium ceterarum. mes ces 
17 Oeconomicz vetó non pecuniariz terminus eft. Nontam lege 
economica opes C» pecuniam quarendo procedit, quamfacultas pecunias — 
tia:quiamon eft boc economica, feu domeflica f acultatis officium, vt numos. 
fne fine paret fed yt partis tatum , aut quantum fatu eft compavet-aut efe — 


énfüs,. 


OVI VEPFEOITIPERETCEYEUO Cere T 


[ 


29 dco. COARIESTOTELTSOST 

fenfus, economica certis terminis quavenda ve f amiliari cominefur : petto 
niaria facultas finefine quarit opes.feunumos. : che 
18. Vfusenim vtriufquepecuniariz facultatis. In vetuflis c emen- 
datoribus. exemplaribus fit- habet hiclocus. : xara yag à rphrie ri 
&UrB obra, ixeripeus v? xpuas sug . — Eflautem[enfis : Cum vtri 
sque pecuniaria facultatis tum eius quavtitur patevfamiliae,tuim eiu qua 
sievcator,v(ut,id eft opus c officitm,ver[etur meadem re, in par andis füilie- 
eet per numiüreb. viilibus,efficituv vt alter pro altero accipiaturzid eff,vt ide 


- vfus c officium effe videatur. N am pecuniarum , boc eft vei familiaris com. 


paratio, ad eundem v[um pertinetzid efl, veidem opm efl ,. montamen 
eadem atio:id eff montamen pertinet codem,nec ad eundem finem vef'ertuvs 
baic euim patri amilias aliud eft propofitum e fiminyfeilicet vt emendo pa- 
get vee comodas ad fus vita neceffarios & liberales, ili mercatori, vt nti« 
mos,d vem familiarem infinita augeat: quofit,vt bos spfum,vt pecunias au» 
geatztecotionica quom, pecuniaria finis efje quibufdam videatur, propter «e« 
qnationem,quam babent inter fe ha dua pecuniaria. iE 
X9 Viuendicurafolicitat; non recte viuendi. Qui congerendis pectte 
njs fiudent bu ford vt vitant tantiim cura eff: nam pecunias, quaft ad viati- 
éunviteneceffavium,tue nugtam deeffe pofiit,congerun:nec eis vtuntur ad 
vele libevalitera, vieudum. : os 


26 Expctitarum reruniefhicientia. Pzcumarum par audarum v ationes, 
zt Corporearum voluptatum. Qufenfu aliquod percipitntur, vt ve- 
ueris, C gule , quaadtatium ev guflatum pertinent:in quibusinoderandis 
temperantia ver[atur:item audiendi, videndi, odovandi, voluptates corpos 
yea [funt.mam bis quoq, covpus afficitur, vt vens intelligendi, fciendi, er cone — 
remplandi voluptatibus Eibicorumfeeundo. 000 0o 0 000 
22 Vndealiud extitit rationis pecuniarie genus. ) Ex iptemperantid, 
dum bomines cupid? ves Voluptatum corporearum ejfictentes  quaves for& —.— 
 gectfiia comparantur, quarerent ; genus aliud quevendi pecunias natam efl —— 
suquo-quinatur ales virtutes, C facultates f?u potentias,mercenavias fatte —— 
tunt; verfantur, eis ad quafHum pecuniarum , vt pev eas voluptatibus potiato —.— 
tuy, quod infinite procedit abuteutes], Hac autemvatiosiulilon abborret ab.— : 
-Guauoinica s cuins arcamomice, alioquin munus eft mon tam diuitias parares 
quàm paratis aut (appetentibusvedà in admin ratione domeflicavti. Opu& —.— 
autenroptima C» naturali vatioue petuntur abip[a uatura , boc efr terra, —— 
sari fruditufa,, cy animalibus: tatits verb pecuniaria v ation llape(imna —— 


- eff quein fenore vev(atur, & maxun? odiofa, prater naturam.eff igitum -— 


aliud gend differt à ducti pradicti, unm Jine, quie in bor fruitio vor — 2 
E b o3 : : luptatum; —— 


EYE eL 


/ 


TUATM AD FEAR 


í 
p 


SN 


: PorrriIcORYM Lis. i. 39 
| nptatitum quavendivatione dum pectias non per comutatiene uumarid, 


fe per faculsatumse eirtutumnaturaluum abufum quarit.mam $uvapM(ie, - 


boc ef facultates vocat tum artes C frientias um viriutes nattirales atq, 
potentes... 0 :- - eur 

2; Tanquam hicfinis fit. Quafi voluptas corporea;eiu[2, fruitio fit vi- 
gimus finis bumana vite propofitus. : D vu 


"m 
X 


24. Quamob caufam hac indigeamus. Scilicet vt immoderata ba» - 


bendi cupiditatem expleamus. 
Caput VIL 
1. Necveró difficileeft controuerfiam initio propofitam dijudi- 


care, opes parandi ratio ad patremfamilias & ciuitatis prefectum 
pertineat,an non fit eius muneris, fed opés fuppetere fit neceffariü. 


» 


Vtenim ratio ciuilis non eflicit homines , fedà natura fibi traditis. - 


vtitut:fic cibum natura; hoc eftà terra, vel mari, vel alio quodam - 


a 
dece 


tradi oportet 2 Ex hisautem quomodo hac dif, penfare conueniat, 2. 
ad curam pertinet;officiumd; pátrisfamiliassnecenim munus eftar 


tis textoriz lanas facere,fed lanis vtiz& que vtiles,& apte quad; vi- 
cifsim wee o Cos quarat aliquis,cur pe- 
cuniaria ratio parsfitdomeftice gubernationis, medicina non item. 
'cumperinde valetudo in domefticis,atque vita ipfa, vel aliqua res 
alia neceffaria defideretur. Sed quoniam tum patrisfamilias , tum 
ciuitatis prfe&i quodammodo munuseft,curam agere valetudt- 


nisaliàs vero heccura non ad ipfum,fed ad medicum pertinet. Sic... 
opes parare quodammodo patrisfamilias munuseft;aliàs non;3fed 3« 


rationisadminiftre:veruntamen maximéoportet(vt fuprà memo 
yautmus)opesà natura fuppeditart.eftenim officium naturz , cibü 


generato fuggerere.Nam cukque cibus eff;id, quod füperefteius,ex 


quo generatur.Itaque opes naturaliter ex fructibus , &animalibus 
comparantur:quz parandi ratio cum fit; vti diximus, duplex, altera 


in qua mercatores verfantur;altera qua patresfamilias vtuntur: 88. — 


bec fit neceffaria & laudanda , illa que commutationibus conftat 
iure vituperetur:propterea quód non eft naturz conueniens;fed cà 
pertinens, vt hominesalijex atijs lucrentur ,, fit vt optimo iure fit 


- ceneratorum ars odiofa:propterea quódlucrá ex ipfo numo caps 
tat:nec fequitur eum finem, cuius gratia numus fuit inductus: ad 25 


n 


faciédasenim permutationcs repertus eft:4 nam fcenus ipfu 
Ace : Eu 


^A 
. 


€7 


8 


^. 


gt co ARISTOTELIS 


get, vndenomenapud Grecos fumpfit, quoniam que pariunt; : 


y. fimiliafuntij, que ipfagignunt: in feenoreautem numus nu- 
mum parit. Itaque ex omnibusartibus queftuarijs, hzc eft maxi- 
mé preter naturam. 6 Sed quoniam 7 quz pertinent ad cognitio- 
nem; fatisfuntà nobis definita.commodum fuerit deijs,qua vium 
attingunt, difputare. Nam huiufmodi rerum tum contemplatio 
digna eft homine libero,tum peritia neceffaría 8 Pecuniariz vero 
facultatis partes vtiles funt peritum effe,qux res ex ijs, que in pof- 
fesionem veniunt, & vbi, & quomodo fint maximé fructuofz:vt 
equorum,boum ,vel ouium poflefsio, qualis fit:zac ceterorum ani- 
mantium eodem modo. Oportetenim vtperitiam h2beat , qua 


« poffithis inter fecollatis, quz fint fru&uofiísima dignofcere, & 
qu quibusin locis :' alia enim alijsin regionibus feliciter proue- 


m p 
io. II. 


12, 


niunt.Praterea vt vfum habeatin agricultura, quó agrorum con- 
ditiones 9 fiuenudi (int,fiue confiti, cognofcat: nec reliquorum a- 
nimalium 1o natantium,feu it volantium;que víui effe poflint, nae 
turam.ignoret.12 Artis igitur pecuniariz maxime propriz hz funt 
partes,ac munera prima. Eius veró quein permutationibus confi 


. ftit, primum locum tenet mercatura, quz tribus partibus conftat: 


sut enim nauibus merces inuchuntur: aut iumentis feu carris ap- 
portantur:autin eodem loco emuntur, atquevenduntur . Fiec 


autem mercaturz genera differunt inter fe, quod aliud tutius eft, 
aliud queftuofius, Secundum locum tenet fceneratio. Tertium 


ratio mercenaria que partim in fordidisartibus verfatur , partim 


, in operi& que finearte, folo corpore vtiliter dantur. 1; Tertium; 
: pecuniariz rationis genusinter hanc & primam eftinteriectum: 


participatenim tum naturali,tum eaquein permutationibus vera 
fatur: quod genus omnesartescomple&titur, qux lucrum terra, 

- 1 p 2 3 q e ? 
&exterragenitispetunt, non fructibus, fed rebus alijs, qux ad 
vite vfum accommodantut: cuiufinodi eft eorumars, qui in ma- 


teria cedenda verfantur, & quecunque pertinetad effodiendame- — | 


talla. FHiecautem artificia in multiplici genere funt, pro magna 


metallorum, queàterrapetuntur , varietate, quibusderebus ve 
niuerfé à nobis eft hoc inloco difputatum . Singulas enim pat» - 
tes accuratius perfequi, eft illud quidem vtilead opificia, moleftü 
tamen, vt diutius teneat philofophantes. Suntautem opificia hoc - 
magisartificiofa, quo minuseft in eis fortun£ locus: 14 illa fordi- 


diflima, quibus corpora maxime fcedantur ; guaxime veró feruie 


VAT EETMRREIEO CARPET T ENQUA ATA] SRIPETOR 


Daevbi | 


PoxiTICORVM-LIS, d.- 2a 
Iia, vbi plurimus eft corporis vfussminime generofz, quz virtutis 
minimum requirunt , Sed quoniam his de rebus fcriptores qui- 
dam przcepta tradiderunt, vt CharesParius,& Apollodorus Lem- 
mius deagricultura &agristum nudis, tum etiam co nfitis, - &alij 
dealijs rebusconfcripferunt, illinc poterit, que quifque fcirecu- 
rabit, affumere. Proderit etiam documenta; feparatim tradita 
congerere,quibus quidam rem familiarem, cui ftudebanpt, auxiffe 
feruntur: hecenim cuncta commoda funt ijs, quiartem pecunia- 
iam colunt, quale illad eft quod de T halete Milcfio memoratur. 
Eit enim ingeniofum quoddam inuentum parandis facultatibus 
accommodatum:quod quanquam in illum conferturad commen- 
dationem fapientiz, 16 eft tamen przceptum quoddant vniuer- 16- 
fale, Nam T haletem memorant cum ei ftudium philofophiz tan- 
quam inutile obijceretur,precognito ex Aftrologia olearum mag- 
noprouentu r7 nondum elapfa hyeme, ex paucis fuppetentibus t 7; 
pecunijsarrabone dato,8 omnes Milef;as, Chiafd; oleariasofici- 1& 
nas paruo, vtpote cum ncmo cótrà liceretur, conduxiffe: tempore 
autem multis fimulac fubito quzrentibus, quanti voluit, locaffe: 
'eadue ratione magna vi pecuniarum congelta , docuiffe, facile 
philofophis effe fi velint locupletari: fed non effe hancrem in qua 


— 


e. - 


"fibielaborandum putent, T'halesigiturin hunc modum fapientia 


oftentaffe memoratur.Hzcautem parandi ratio vniuerfalis eft, vt 
diximus,(i quis fibi valeat ro monopolium inftituere, vndenon- 19. 
nullzciuitates in publica pecuniarum inopia huiufmodi vectigal 
jnftituunt,monopolium rerum venalium facientes, In Siciliaqui- 
dam, apudquem fuerat pecunia depofita,ferrum omne ex ferra- 
rijs officinis coémit:deinde 20 ci ex mercatorib? mercatores venif: 26» 


. fent, folus vendebat, nec admodum aucto precio;ad quinquaginta 


tamentalenta centum adiecit.Quod 21 cáDiony fius refciuiffet, ho- 2t. 
miné, facta exportande pecunie facultate,Syracufistamen excede 
reiubet;propterea quod quaz'ftus inueniret fuis rationibus inutiles, 
quanquam homo bicidem, quod T hales fpe&auit. Nam vterque - 
quomodo monopolium facerctartificiofe excogitauit Quarum re 
rum cognitio vtilis eft etiam ijs qui Rempublicam adminiftrant, -— 
- lNNammultisciuitatibus quxftuaria ratione,& quzftibus huiuf- 
.— modi opus eft, 22 vt domui, fedmagis. Quo fitvt qui- —— 22. 
— — damin hacíolüm parteciailisadminiftra- p 
cs tionis lint occupati, ; 


OARISTOTELIS. | 
Scolíin —— Caput VII. — E p 


p NEQV E veró difficile E: contreuerG am . FAcultat, inqtiit, pee 
eumiaria. (iue quafIuaria de qua fupra quarebamus.non proprié ad patrefa- 
silias,nec ad ciuitatis prefeitum pertinet. lta, diuer[a eff tum à a familiari 
- dum à ciuili poteflate:caterium. oportet vt quemadmod& citiitatis prefectus, 
ffc paterfamilias det operam, vt opes quibus vatur, adfint: & buon füppee. 
tentibus,velne fapperere defimant, aliquem debet buic parandi opes muneri 
pra ficere,qti per quefluayiam facultatem pecunias opefa, comparet,vt ma- 
giftrum pecoris cvillicum: :quo munere (Hip[e per fe fungatur, boc non vt pa- 
texfamilias f aciet;fed vt pecuniaria tationis,qua admint(lIr a efl economica, 
| peritusopes autemnaturali & bone[la vatione , ex fructibus e. animalibus | 
parantur: comimutatiombus verb mercium inter ip[as , vel rerum aliarum 
sumo , vt fit à mercatoribus , on perinde bonefl?, pur d vero turpif- 
fime. | 
z — Exhisautem quomodo difpen fare conueniat. Quomodo cibos —. 
ex terra velmari, vel aliunde petites difribuere familie conueniat. 
3. Sedrationisadminiftre. Facultatis pecuniaria qua velut ancilla. — 
eff dome[lica c ciuilis adminiflv ationis,vt av s frenos efficiendi , simia d 
eft equefris facultatis. E 
4. Nam fcenusipfum auget.1d gt gittis per fenus numum auget: mde 
Gracifenus;per [i militudinew róxovid eft partum vocant:vt enim qua pAri 
.L untur fomilia funt ijs, quibus generantur, vt buraano partu adita fimilia sut 
- fun parentibusnam Viraque funt bomines ,ficin fenore quod gignitur ; c 
quod gignit,numus efl. Quidam bunc locum [ic vertüt,vt gvacé ovo $ Gur 
a[piratum vtrumqa, legiffe videantur,quod fic erat interpretandum; c exa — 
ce- penendum. Eeenus feipfum auget. 1d eff munus pev fornus numum auget, d 
iem. - 
$. Similia fantij ijs que feipfa generant. 14 ef animalibus, guepare 
th fui geneyis edunt;vt bomo C equusmbil enina poteft feip(um idem n&-— 
. hero generate, vt babetur fecundo de anima.(ed quedam fut diffimilia pae 
-tiltt,vt aues outimquadam finilis,vt bomo e? equm:que idcirco feipfages 
 aerare quodammodo dici poffunt, quia quod gignit & uod gigniturjdemef.—. 
non numero, (ed [pecie.commodior 14men effe videtur fcvipiura c Int - 
tia priorsquetn fequutus ef interpres. * : 
26€. Sedquoniam qus pertinent ad cognition em. Expofiit diferimd A 
- economica C pecuniarie facultath , quam eandem queftuariam interdum —— 
plar G quaratio patandio qe fi taxi saturali Q laudanda, ^ e. 
Eb : t qua 


duy 


voten 
* 
vi 


E fecu. x 
$ -Pecuniarig faculcatis partes vite funt. dd eff ad dva pornens 


€tii. 
-dO- Natantium. Aquatilium, quod pertinetad pifiatianem, de quafi 


PoriricoRn vw Érs. I $4 


qe vidfim s maxime prater paturam c vituperanda , quod pertinet ad 


 sneniu cognitionem : deinceps vt qua faciunt ad vfum memoret;tria genera 


tradit pecuniaria feu quafHttavia facul tatis. Primum quod inparandis natu- 


- valibu: diuitjs e ad vitav[um pertinentibus verfatur » ctus prima partes 
-€* officia funt ex animalibus, qua e quibus in loci maximum fructum affe- 
vunt: Cy omis generis agrorum naturas dignofcere.— Secundum genus eft 


quod commutationibus continetur:culu tres pavtes numer Antur-ter catur d, 
qua merces pro mercibus vel merces pro ntu f'eneratio, quaparua pectt- 


sia cttm expettandi tepore pro tnaiore: € artes mercenavia ac fordida, quis 


bus opera propecuimia comutaptur Tertium, quod bis duobus ef interiecium, 

quarit enim res naturales qua tamenmon ad victum aut vefirum ipf accá- 

smodantur quibus deinde conatandis feu vendendse fibires ad vitam neceffa 

vie paret : explicat deinde gradus fordidarum e mercenaviarum artium, 
€ faciendi pecttmiam perutilemationem smonopolium. efe tradit. — 


2 Que pertinetad cognitionem. Dedfrinamoralis C item cittilis quam 

quam potifimum e [uapte natura ad agendum pertinent, c ad inflituen- 

- dam vitambumanam, ila priuatim, bet publice , C idarcopradlica fiue a» 
15, t evirtute difrimur, 


&liua nomitanturinon enim vi [ciamus quid fit virt 
fed vt boni efficiamur. Ethicorum pt amentmultain vtraque doctrina 


: - P 'abantur à z Pria pue Pede. fem tentis TUM 
- inedi ei 


tes. 
9 Siuenudifint. Sime arboribus, quddes effc filem frumentati, e p 


xm 


vientor avit itemó, a ad pifcinas. 


.131 Volantium. Attium, vt columbarum, é dne per eucupiuni cibo] parari 


queunt:becenim vfi effe poffunt. 


—:2 Artis igitur pecuniarize maxime propriz. Td ef maxime naturalu: 
vfumvita. nece[farie ruedoquodam |. — 
per nati alem necefitatem imduido. Namque commutationibus prefors — 

tim noneceffartjs verfatur vt mercatura , bac plus artifici) c rationsbas 
E V ocat Autem banc, commujationem, qtia numores cater di committat, f e : 
nec finem commutand: p Namque pernumu m rs du I uL e 


bac enim maxim? parantur opes ad. 


- 35 Separatim tradita. Dum de rebus alij s anetmeratur in libris uon huic ffe. 


 ni&facerepofie, omnem olcam antequam florere ceepiffetin agro. 


- bec eff Deinoetito tribuat: qué prawi(a olei na vUestate, fed caritate ci imo- 


ef | . ARISTOTELIS 
pecumariam:failicet cumfit vus necefartj gratia. N am fi merces importata 


- exportandis comimutantur,quod (ape aimercataribus cópends caufafit, boc 


wibiofecius ad quaffuariam vationem pertinet , quam fi merces cum numis 
€ommutentur: —— e ^ um pre 
1; Tertium genusinter hanc & primam eft interieQum. Trjz gene- 
YA,VE diximus pecuniaria y ationk facit. Primum quad pertinet ad patrem 
familiat, e parandas ves vitaneceffarias. Secundum quad im continuis come. 
"emutationibusver [atut:cui tres partes enumeraui , C quorefevripoteft — 
genus illud facultatibus c virtutibus, quafi mercenarii s ad quaflum abutene — — 


- tium vt voluptatibus fruantur. Tertium genu pecuniaria facultati infer 


bac dito generaintericdüum c medium effe dicit, quomam vrriu(aue parti- 
eepeofl. — pt o oc o o : | 
14 Illa fordidifsima. Serdidas artes Latini vocant, quas Graci DayuoGup 
quo nomine licet propri opificia intelligantur , qua fornacibus vtuntur , vt — 
graecum momen indicat,ab incendenda fornace deductum, conuetudo tamen 
ad cunda opificia tran[Lulit:cr'omnes artes, quai vulgus smecbanieas, Cicero, 
politioré(g, vt dixi, fordidas vocant: quippe quibu artificum corpora forde- 
-feunt.fedantur d, praefertim qui fornacibus Ytuntur, propter cavbonem, Cr. — 
fuliginem:qua artifiia idcirco dicuntur effe fordidifma.— | 


^ 


dio queftuatto dicati. 


16 Efttamen preceptum vniuetfale Quo poteff quifgue vti.— 


1? Nondum clapfa hyeme.Nondum florentibus arboribus quod vere fit, : 


tex bipofifuturam copiampracognofti. .—— 


18 Omnesolearias officinas. -Locafeutorcularia vbi oleum, confraclis — 
prefé, oliui conficitur ct vei tvapeta,feu mola, pralad, adhibentur. Nom — 
enim oliuas omnes coemptas effe dicit, ant oleum 4 1 balete , vt falfo putant. — 
emnes, quos mihi videre contigit bunc locum explicantes , famptaforta(ig.— 
-eccafione erzandi ex traditis à. Cicerone primo libro de diuinatione,qui fic de. — 
T balete fcripfit: T hales,inquir, Milefius, vt obiurgatoresíuosconuins | 
ceret; oftenderet(ue etiam philofophum,fi commodum effet;pecu- 


Milefio coemiffe dicitur , animaduertens fortoffe quadam fcientia - 
olearum vbertaté (ore. Har sgitir Ciceronis verba feciffe videtur,vt bie. 
Ariffotelis locus in eandem (ententtam perperam trabevetur,quafinonidems — 
fattum vari? foleat ab autboribus tradi. Culnettam Plinius lib XVIIE mam — 
purali bifleria.cap.XXV L1cidem cámentà aliter tradat, é alteri autori, — 


qasem 


PoriTICORYM LI5. t. 36 
pieoleum omine non oleas cotmiffe tradit:at Ar: ftotelestion Qet6 MUT TA 
Gyas nec 0. ajox dixit. Joc eft oleas,aut olitetanec olei, fed Phautipyéia : qua 
voce olearie officina proprie dr apertà fignificantur : Yt: óaXdeyeiovofficina 
vitriariam fignat nec àyyrdiusvov dixit, fed uódo d aevov, boc eft non e- 
miffe fed conduxiffe. Praterea quod ait radi d] dqoioce sid eff cum tem 
pus aduenit falicet oliuitatis feu onficiedi oleum; multis fi ual quarentibus, 
quanti voluit locaffe officimas, tvapetad, Cr prela,qua vbia, locari folent,ap- 
- tifimé conuenit : in oleum emptum meptifame . fuffragazur. buic fententie 
Hieronym Rhodius, qui vt Diogenes Laertuivefert, guid lo, i inquit, — - 
Wouueyeia , id elf conduxit olearias officinas v/us eifdem verbis, quibus Arte : 
floteles.Eff autem Miletus vrbs Caria, caput 1 onie.Chias vrbs altera Caria, 
monprocul fcilicet à Milero:nec enim big conuenit Chionin[ulam,que C ipfa 
Ionio efl, cum vrbe cognomine intelligere.Quatuer enim vrbes audlore Ste - 
phano boc nomine funt. appellata: p ce HOME tertiam Chron m - 
quartain Euboea. — $e T: — 
19 Monopoliumi infituere: - fiere, vt ifilu i dliqud, vmirertm E- 
venaliumvendat. ——— : E. 
P S .3o Cumcx mercatibus mercatoresve Cuminercatores qui-—— 
E ferri mercandi caufa. adnundin. Cr ant; E ineferro vdd : 


E Jionyfius dciuidcc [0777 PLDIOU 77 ES quityranus 
- Siracufatorum erat.Duofuerunt Dionyfii EAE pater filiusg, ambo ty 
vanni, ambo Platonis auditores. 

12 Vtdomui.Quemadmodum paterfamilias, cumves neceffarie ad alen- - 
dam fatniliam, tuendamá, domum-non (atis fuppetunt, quarere per faculta. T - 
tem pectntaviam Cogit Sic item prafeilus ciuitatis in cittatis inopia: fed 
-eo magis quà pluribus indiget cititas,quam domus: Quarein quib ifdam ci- 
sitatibus quofd n meg STAND gra Hr - dunasat sfício quarenda pe z: 
duce uc : p E 


x 


(CAPYT. ux ce 


t IRES fuot düsctasutee partes:vna, 2 herilis fa- Ta. E 
cultas,de qua fupra memorauimus: valterapaterna: tertia marita- — 
lis. Nam paterfaruilias & vxori ipraeft & filijs, vtrique quidem . | 
xtliberis, non tamen vteiufmodi imperium teneatin vtrofque; - 
— fedin vxorem ciuilejin filios veró regium: 3masenim quàm fee. 
: ue nifi vbi preter naturá confüterunt: & fenior atq prefectus; 
Fa —  -qüem 


E Ro c EM RISTOTRELIS 
- quim iUbior& lediem us priocipatu dignior eft lege natur. $ 


xandi & parendi viciffitudo (pam eorum natura zqualis effe debet 
nec differre quicquam)tamen cum hic praefblle fübeft imperio, 
difcrimen tum in ornatu, tum in fermionibus & honoribus requi- 
6. ritur, 6 vt Amalfisde folio dixit:masautem femper fic fe habet in 


E EE ES 


W 


tum beneuolentia,tum maioris tatis iure praeít , quodgenuseft . 
imperijregij. Redtéi igitur Homerus hominum deorumque pati, 
: Iouemappellanit, qui rex eft ecrum omnium. Nam 8 rex natu- 
radifferredebet , fedidem effegenere: quod fenioriacciditin iu- 
niores,& patri in filium.Quo plané intelligitur, rationem familia. 


E quàm in rerum inanimatarum pofseffionem ponatur : & p in 
hominum virtutem , quàm in virtutem rerum poffeffarum , quas. 
diuitias vocamus: &in liberorum msgis quàm in feruorum. De 
feruis i igitur querataliquis, fitne aliqua Íferuorüm virtus, preter 

1o. 1o inftrumentarías & adminiftras,his diuerfa & hon oratior,Vt tem 
perantia, fortitudo, & iuftitia, aliüsve talishabitustan nulla vire. 


Anodantur? Quoniam vtrinquecaufam habetdubitandi: nam f 
qua virtus efl talis ,- quetandem erit feruorum ac liberorum dif-. 
ferentia? Nullamautem efle,probari non poteft,cum ferui homi» | 
nes fint, & rationis componens ac eodem dene uoce de muliere & 


tione un (ibcfle atque de pecie di fcrunt, Ee 
-minusnon item. Neque veróprobabile e[t,virtutéin altero requi- 
ri, eandem in altero non defidcrari. Nam fiueisqui tenetime 
perium, temperantia vacet atque tuftitia, quomodo recte impe- 
rabit? fiuc is qui fubelt imperio, quomoda. recte faciet imperata 
Facenim efeintemperantem., auttimidum: nihil eorum efficiet, 
due ratio pottulabit. «quo plane intelligitur vuunqtet n«ceffa- 


xL ACE e 


EUITTMSGDSUU MEET TE E Fono ryan genx: costoso ep ge 


E x igitur. in ciuilibus imper isinogna ex parte eftimpe- - 


tusin ferum cadat prater corporeas, & que minifterijsaccome 


7. fceminam. Imperium i in filiosidcirco regium elt, quoniam 7 pup d z 


risadminiftrationis poftere, vt plusoperg atquecurein homines, 


E 


ES 3 


eA SRT NES 


timan 


fe&ta virtute morali przditum efle conuenit, quonia 
cium fimpliciter eft architecti : 18 ratioautemar 


PorirriCORVM Lir. 1. — 38 
rio participem effe virtutis, fed virtutes effe diuerfas. 12 Quemad- 12. - 
modum earum rerum quz funt natura fubiectz, quodiniplafta- — 

ima declaratur : quippein anima pars altera natura tenet im- 
perium,altera eft imperio fuübiecta:g quarum diuerfas virtutes effe T3. 
dicimus: eius dico,que ratione przdita eft , & eius que ratione va- 
cat, vtintelligatur eodem modo effe r4 de ceteris reb. ftatuendum. 14. 
15. Pleraque igitur natura imperium tenent, & funtimperio fub- r5, 
ie&a. Aliterenim liber imperat feruo , aliter mas focminz , vir- 
Que puero, & omnibusinfuntanimz partes , variztamen infunt, 

16 Nam feruus omnino vacat vicopfultandi : mulier & puer ha. 16. 
bent quidem. eam facultatem, fedilla infirmam, puer. imperfe- 
&am.. Quaratio vt v7 eodem modoin virtutibus moralibus và- 17, 
leat; neceffe eft omnes fcilicet participes effe virtutum moralium, 
oportere non tamen codem.modo : fed quatenus quifque defide- — 
ratadopusfuum obeundum. Ergo qui tenet imperium, hunc per- 


& 


terorum veró pro cuiufque operis ratione. Qi 
mnes fupradict ! e 


lieris- 


& E 


w^ 


T1 


-— 


uerfé przcipiunt, a2 hifeipfifallunt:vtírquis virtutem animz bo- ?2«. 


D ier 


num habitum aut opusbonum eífedicat, velaliquidtale : multo 
enim melius diflerüt, 25 qui virtutesenumerant, vt Gorgias,quadi 23. 


—quieo modo definiunt. Vt igitur Poeta demuliere dixit;24 ficrem 2 4. 
d z e ETE x s es CIT 
—— Fertgrande femina decu filentums 


fein ceterishabereputareconueni. — — ———— — - 
Atnonpermdeforts bocvirideus. 

Cum autem puer fit imperfectus , efficitur vteius virtusnon adi- 

píum referatur, 25 fed ad perfeciu,& du&torcm.& perindeferuiad ?$* — 


-domipnum. Pofitum eftautem feruum vtilem effead vfusnecefla- — 


rios, quó intelligitur exigua tili virtute opus effe, qux que fatisfit, 


ne propter intemperantiam, auttimorem 26 ofücium deferat. 26. 
Quoinloco,querataliquis,pum qua virtusin opificibus defidere-— - 


tz7anfi 


turquos 3 peintémptrantiasb operibus ceffare cogit? 


4& o - —— 4 C ATISTOTELIS 

28. ximum diftrimen:nam cum feruo 28 vita communicatur opifex 
22- Ion gius abelt;& 29 virtutis eft, quatenus feruitutis particeps. Nam. 
fordidi opificij artifex, determinate cuidam feruituti addictus eft: 
*. pec vtferuus naturafit,fic futor,aut alius quifquam opifex.Itaque 
39- huiufmodi virtutis caufa feruo dominus eft, ;o non quia do&tri- 
31* nam herilem rerum efficiendarü habet. 51 Errant igitur,qui feruos 
— ratione Vacare, & imperata eos duntaxat facere tradunt, cum ferui 
multo etiam magis,quam pueri admonendi fint;& caftigandi : fed 
de his hactenus.De viro autem & vxore, ded; filijs & patre, & ipfo- 
rum cuiufque virtute, & mutua confüetudine,& víuquid recte, & 
quid fecus fiat:vtd; oporteat virtutem atque officium fequi, vitia 
— witare r tum erit neceffario difputandum, cum de ratione rerum 
ublicarum differemus. Nam vt domus queque pars eft ciuita- 
3^ tislic 32 eade quibus modo diximus , partcs domus . partis - 
autem virtus, totius virtutetn fpectaredebet . Quofit,vtpuero- - 
3?- rum, itemdue mulierum inftitutio,35 neceffario itad Rempubli- — 

^ "ecamdirigenda. Siquid vt ciuitas proba fit, puerosefleprobosin- . 


tereft,& mulieres probas:intereft autem neceffarió.Nam mulieres | - 


dimidia pars füntliberorum capitum . Ex puerisautem exiftunt- 
ij, quibusadminiftratio Reipublice communicatur . Quoniami- 
eritur hisde rebus diffezuimus , & de ceteris eft alijs in locis di£— - 
- derendum:fithuicdifputationi,quafiad inem deductz, modus, — 
.. &alio fumpto principio,reliquaaggrediamur : & primum omni. 
;* umquz 34 de optima Kepublica sb alijs tradita funt, difpi dae. 
paus, : peres xs : ES : S c E ecc 
€ s - c. Primilibrifinisde Repub. 


3 


Scheliaim — Caput — VII 


3 TRES funtvt diximus eeconomicz partes. Ex tribus ecomos- 
sic partibus de bevila fupra difputasi:nne de maritali differit, & paterna, 
virum, in vxorem cutileimperium tenere docet, ducka fimilitudime , fion dx 
paruateviri c vxeri nec imperandi sicifit udine, quod ytrima, abeft, fedi. 
ex to qud vit vt potier efl; fic ornatu (ermoniso, oratitate, c honorib. vxo-- 
vipra[Lat, vt priuatopyafeciusquanditt magdfivatuiprae[l. Patrem veroin 
filios vegium impevi tenere traditum wtre etatis perfetl o, ti volüt atc filios : 
Tti, qti libenter paremibus obtemperant : deiude docet vr prafectorum , fie 
:- : es (o 4ubditerum - 


E 
E 
r 


| quo e 
tud confecit: quam ctim indoco vr liis suaxine opportuno ffatuiffet, vines come — — 
fiuentes egregie Venerabantur. Hoc cognito Amafis.C Aegyptiorum calla. 


PorrriCon vu Lir x. 45 


— fuliterum virtutes effe: morales fed pecie diftintias. Exempli quati , mu- 
lieri fortitudin [pecie à A fortitudine viri dif erre eo fovui à domini,vt par^ 
tisinferiovit ante virtutes fpecie funt à virrutibus partu fuperiora diuevfe. 
2. Herilis facultas. Qua domimus vistur in feruos:paterpa, qua pater in f- 
lios: maritali qua maritus iB Vxcorem, qua otimes congruunt un p fame 
Tiat:nam idem dominus cfl idempater, idem maritus. ——— 
3 Masenim quàm fcemina. Patren familias naturaliter i imperium n 


vxorem c» filios tenere confirmat,ob eat ratione, quod prat atior principa - 


1uá, dignior efl virfa, lege natura ; nam potiorem praeffe deteriori DHieH) 
natur a vult. 


4. Nifi vbi preter naturam confliterunt. Vt fi Ems imperfetor, quim. 


prouanatura genius fuerit, frc Tcut corporis ac menta viribus à f emina perfe 


la fupevetur:Co foemina contva (ig nata fit , vt proxime ad virile corporis 


C mentivobur accedat. Quod vtrunque varo | efficitur, e prater natum ann. 
$. Quanquam i igitur in ciutlibusi imiperijs. Imperium. citüle tuter pares 


- babetur:quofit,vt qui modo magifiratui praeratam pritatus W t: pareat 


n o nuper. erat fu zs bat qu 1 


Aen ER ViHatis ornatu e. cdi d: po vt Senatores Re 


P 
eat Loto cdlatto,quod genus erat ve[Hs,ab alijs dif inguel Anturzalija, maei- 


Jiratw alijs infggnibus Cr [ermonbus z aliter enm magiffratus fuliedos alle-- 


quittrzaliter primatus pares e aliter bonoratut. 


6. VtAmafisde folio dixit.solium eft vas balnearitmr ad Lauendos] pe- e 
des. Amafis vex fuit Aegypti qui cuim ex populari Aegyptiarsm voluntate fa : 


us effet vex, ab ipfis priftina eius humilitate vecordantibus. €atetitiebarur. 
Quorit errori bac ratione medédum i flatuit. Erat ei folium quo 
"pfe &r cauiue pedes lauabant:ex boc , dei cttufdam fignum fiue ffa- 


cücione, [Latus ex [olio (actam fuiffe docetzin qued Aegyptii vomere jHieieve, 


& pedes lanare foliti effent:tum folio [mile quiddam fbi accidiffe dixitiqu$ - 
eum prius popularis fuiffet tam factus effet. ipforum rex:itaque eademva- — 

tione fe colendum ejfe ae venerandum. Hoc igitur folij exemplo, Amafi irae 
)ptios,vi fe regia veneratione colerent induxit. quod Amoafís COMHDEBIMIB —— 
| eiua d Menutin dc. 7 ur Vt uu ee AUT MIR CRT im fols 


41 ARISTOTZLIS 


yas evat inbonoy att: il Dd frguum.fiue Jflatua factum, diuimis botorib. 
- colebatur fic idem citis in porcum in vita priuata plus colitur , d 
honoratur. — 
109. Patertum beneuolentia. dd efeolunatef filiorum. ab amore profe- 
"éa. 
8 Rexnatura diferte debet.Preftare perfeitione sanie ipfe docet 
- libro tertio fed idem effe genere.N ec obefe Homeri te[fimonium , qui louem 
facit non Deorum modo patrem, fed etiam hominm:namlicet Deus fit ge- 
"mere ab bominibus diuev[us , idem tamen effe vulgari hominum opinione 
eredebatur:qti dés, vt fupra dixit, eandem quamfbi, & formam, c vi- — 
sienidi rationem tribuebant. 4d quam. E Homeri dium acconmmo- 
—"datur.- d 
9. In hominum virtutem,quàm in virtutem rerum poffeffarum. 
-Quo res quequebona efficitur atque perficitur,id eiu virtus effe dicitur .. E- 
-thic.primo.Eft igitur s£fus-Maiori cura debet effepatrifamilias, vt bomines 
fue cura commiffüsyxor fil c» fertustotad, familia probi fane Virtute jra- 
diti quàm vt equus, aut ager bon efficiatur. 
lo inftrumentarias & adminiftras . Quefertto conueniunt, quatem 
ef bontim inferumentum domim, C mimfler , verum merutrem €Xés 
2 «utor. E l 
7H Vtdifferantplaris,& minoris xstone-Vr fit, exepli greieqrudan :: 
: vie, fed alter altero prudentior. — E (s 
2 Quemadmodum: earum rerum quei funt naturafübie&e. Vti - 
-Tebus, in quibu matutaliter eft alterius in alterum imperium : aliaefl virtus 
naturalis qua imperans: alia qua obtemperans, commend atur fic in virtuti- 
ue smovalibs Cr intellettaalibus accidit;vt alia ji f eee - détia, enc 
empti quatiey alia Dareuti. 4 E: xd 
—33 Quarum diuerfas virtutes effe dicimus Nam partis anima --— : 
predia virtutes fant, qua intelletuales nominantur ,vt pridentia, Japietia, / 
€ ars de quib. in fexto Ethic. difputatur. Parti auteim qua ationis eff exa — 
gersque morates uominanturnam owes 3novdles Yirtutes, etiam uftiti- 
amm parte. irrationaliqua appetitus dicitur MEUM idocet. EU ue 
quorum moralumtibpruno. ——— E -- 
p .De ceteris isrebus. qur diera in alterum. nattira tenet inp 
Xu —— poe e c E 
1 Pierapue igitur, naturà tenent imperium. Magnapars earum Terum : 
gua prefunt AUt t fübiedla fimt , babent alterutram conditione imperandiye. 
pou à natura pro diuer[itata virtutum,cr faculisium, qua diuerfa Hi 


T 


PorrTICORYM LIrx I. -— 4t 


perandi geneva faciunt:aliter enim , boc efr aliawaiione aliad, virtute (c 


facultate libe wmperat feruo, aliamas famine:nam emnibus imfunt anime. 


partes vatio fuilieet Cr appetitus, varid tamen ,id e5l diuev[is virtutibus in». 


16. Nam feruusomnino vacat vi confultandi. Hac verba fic quidam 


expouunt: Sertiue qua fer us efl non habet facultatem confultandiznam con-- 


fültatiofen debiberatio eft de vebus, que funt in confültantu potefl ate. Etbi- 
£ortm fexto: Seruus aute cum ipfe alterius fit,mbilbabetin fua poteflate: fed. 


ipfe & quecunque habet indomimi potefl ate [unt . Nen. igitur babet deli 


berand: facultatem . Veruntamen bic fenfus ad feruilem conditionem , que 
na[citur ex ittve gentium Yoluntario,magis quam ad. viu C facultatem na» 
turalemeius qui natura ferum eff de quaboc inloco difputatur,pertinete vi, 
detur, N à qui natura, non lege voluntaria ferus efl, buic non deefl iw delie 
Mevandictom fit aliequin liber fad iuri: fed vis auiani ev intelligetia. deir 


£oiguur, vtarburor, matura ferus omninovi e facultate deliberandi. 
carere dicitur:queniam licet non fit omnino expers ratiois,ex quadelibera-.—— 
berandipropter nimistare— 


HT) proficiiituv omnino Samen caret folertia deliberandipropter nimia 

ditatem c bebetudinemnaturalem,quaferum natura definitur . CuiMé va« 
- gio batenus procedit,vt vationem fentiat mper antis,vt fupva ditum eft , na. 
ytipfe poft deliberare , quod.pertinet. prudentiam fiue folertiam: am 
mulieringeniofa f acultatem,id eft folertiara ad confultandibabet,fed debie 
lem c» infimam puer impevfedlam fed que paulatim auge[cat; & pevficias. 
19r:feruo autem natura talu facultas atq, (olertia neutro modo tributa eft, 


propter infitam (vt dixi) tarditatem: que mfi nimia fit , non efficit natura. 


feruum . Vt enim fupra dixit capite quarto , qui tanto funtprudentibus 


folertiainferiores,quantum diftatab animacorpus, & ab homine 


bellua, & corporeduntaxat vtilesexiftunt, hifuntnaturaferui. 


 gationisexpertem,vtinds,que advationscempotem. 0000 0-. 
18. Ratioautemarchite&us eft. Architedlofimilineft enimarcbitedi 


suns & facultas , de faciendu-operibus deliberare , e deliberataoperae.— 


rijs artifiibus inperares quodidem facit tatio , prudentisque an vens de. 
gendi. — ecco oco uUo 0o o0 0 0 
19. "Veltemperantiam, vel fortitudinem. Nm fivir ita fortis effit,. 
yt fortu mulier timidis effet: & mulier fitam temperans, & modefta effet, 


quam yit temperans & modeftus, intemperans eet, Cr garrula-vt ipfe das 3 


GÜBUURHIN 07 0-0 0 o d 


wA A, cpRUR nea rd xu Sgeqse. geccoE peo ua e 
AES. Te TN G 


34. Eodemmodo in virtutibus moralibus, Que pertinegt ad parté 


— 38. Vitacommunicatur.Comonuniter Viuitur in eadem domo,trex e $e 


* 
Li 


4 cq  AxisTOTELIS 


"Hadr qui vniueríà e piunt. Vt iuis inen LT inter smulie- 
pre viri ey pueri & viri perfetia etatis (erai Gy domini. virtates , non de. 
virtute ip[orwminvniuetfum di[ferendü efi, fed priuatim de fovtitudine.ex- 
empligratia,Cr teperantia, quarum qualib: tin puero fbellari debet refeye-. 
do ad eirum pevfece atatim feruo ad dominum: fic viera, v fit virtute in- 
Sivutlusvt f aailà per eampofant , bucimperio domim patere, ille patris fett 
mapfir 40v u voonitis C" praceptis obtemperare. Eadem eft acea 
quicifit quafi publicus f. yuus, Certa Lame fevumuti addi(lusea dutaxat vito, — 
pute indiget, quatenus quidem epi ifex eff. que fatis D ad ipfum in officio Gee 
pere tf uo continenda. N atm (erui cum [int rationt copotes , Yaytutu quoq, funt. E 
participes -Puevorum aute educatio, mulieri inftitatie ad Reipublice ras — 
cha eft dirigendastampartutn virtutes ad virtute totitsreferri debent, — 

Hifeipfi fallunt. Qui queftiones Wiset fatur traclant hn fua dodri, | 
- Ja »fcil lahuntur in errorem. 

23. Qui virtutes enumerant. Qui fr na virtutes perfequitur, vt Co 
guerapud Platonem inlibro feu dialogo de virtute. n boc enim Meno ex d 
é&rina Gorgievirtutes| yiri, mulieri, pueri,lberi ferui fiueulatim explicat, 
24. Sicrem fefein ceteris habere. Quemadmodum fileniumin muliere — 
qnafi T varus L audatur,non atttetm in vito:fic putare conuenit incateris, vi mo 
puevo,d ferto varias effe virtutes quibus IE yiros e demie. * 
mosnondecent. ——— fe 
2$. Sed sd perfe&tum. Ad virum n patrem éi iparcat dp rac 
snonits ens obtemperet, ! 
36. Officium deferat. imperata infa, dunt non exequatur, t 
27. Anfitmaximum difcrimen. Inier ferum d opificem. — 


demve familiari;epifex longius abeft à domo, ntc eo deughue e Fatilius 
viter VInHT. 

29. Quatenus virtutis eft pa irticeps.Opifex, qui ieff quafi rer pub 
6U5,fl0n ad omnta, fed «d. cerium feruile 22H Viens Pita eft pr 
€eps virtuti ferto, falicet. pen iequa e feruus et. : 
ae. Nonquiado&rinam habet herilem .. Hic Pene Tad 
. derur, quii i fic de virtute diffi in Memustie, feu libro de virtüte, Vt ei 
Bé ph grossir ue deaiinacompa ari PHA Ne» quur vibe à 


YARHR ePE paga : 


s £ 


| lituimus,2 quz fit cun&arum optima, 1.3. 
quibus quam maximé ex fentétia viuereli- — 


B cet: non eritab re cateras Reipubli ratio — 
B nesd-fpicerequibusvtuntur quedam ciui 4, - 


EI ates, quere&e Iegibuseffeinftitute dicun- 
M tur:& li quz funtab aliquibus dicte,quz re- 


$3 Ge fefe habere videantur: vt quod re&um, . 


UG 
: CH e S i Lo S : d DENS z T 
; quoddj; commodum eft; appareatnecaliud 


«praterea quzrcre horninis efle videatur, vani & oftétationi ferui&- - 
tis: vtd; hominesintelligant;idcirco nos hác poftaliosprecipiédira — 


': tioné, atq; curam fufcepifle: quoniam 4 que nüc habétur K efpub. 4, p 


parü re&é füntinftitutz. Exordiemur autem ab eo, quodefthutus — 


- difputationis comiodiffimum principium . "Necefle eftenim, — — 
ct omnibus ciuibus, automnia communia fint,aut nihil, 2 


44 Cou WUISTOTEEIS. o7 cec 
dam fintcommunia;aliqua non item:vtautem fit commüne;haud 
dubié fierinon poteft : | nam Kefpublica communitas quedam 
$- eft; & locus vnus eftvniusciuitatis, & ciues funt vniusciuitatie 
participes. Sed queritur, vtrumin ciuitate recte inftituendafeu 
€. gubernanda, cuncta quepoffunt, 6 preftet omnibuseffecom- - 
- gunia, an quxdam, & quedam fecus? Namfilij & vxores, &- 
patrimonia pofsunt ciuibus inter ipfoseffecommunia, vtin Kee: 
pub. Platonis: illic enim Socrates oporteretradit, vtfilip& vxo- 
res;poffeffionefquecommunesfint. | Queriturergo, vterftatus 
7: commodior fit,7 hic, quo.nunc cipitates vtuntur, 8an ille, fiquis 
* tradite in ea R epublica legi conuenienter inftitueretur? Nam vxe 
oresomhibusefle communes,cum alias multas difficultates habet, ' | 
9. 9 tum proptercaufam à Socratetraditam, cur fic lege fanciride- 
Yo. beat, ex rationibus non efficitur. 1o Praterea adifinem, cuius gra- - 
zt. tiaid fieri debetin ciuitate, rr vt quidam nunc dictum elt, ficrtnon 
r.. potelt. 12 Quomodoautem explicari debeat, pihileftdiffinitum, ji 
13. 13 Vt htinquamtota ciuitas vna,tanquam hocfitfummum bonum: : 
14. 14 id enim pofitum eft à Socrate. At ficiuitas huc progrediatur, vt - 
ig. fiat magis vna, haud dubie nor amplius ciuitaserit. 1 y Ciuitasenim - 
natura multitudo quedam eft : quz fifiat magis vna, fietek vrbe 
. domus; homoautem exdomo. ^ Namdomum quàm cinitatem 
magis vnam effedicimus, & vnum hominem,quàm domum. Tta- - 
que fi vel maxime hoc fieri liceret, tamen non effet faciendum: id 
 enimeflet ciuitatemtollere. Neque veró folüm. ex compluribüs 
- hominibusciuitas extflit, fed'etiam ex fpecie diuerfis : neceni 
16- ex fimilibus cruitssefficitur. 16 Nam belli focietasdiuerfa eft à c 
-. uitate. quippequa focietas vtilis eft multitudine, quanquam fitez- 
.. T: dem fpecie. Nam mutui auxilijgratia orta eft, i7 vt fi pondus ma- 
t3 gistrahat, r$. tali etiam difcrimine ciuitas àgente diltrahit , cut 
- non funt homines vicatim multitudine difperfi , fed more Arc 
19. dum Ex quibusauté vnum fieri debet, haec fpecie funt diuerfa 
20. quofi vt 2o equalis compentatio ciuitates cóferuet incolumes, vt. 
— «duprà dictum eftin libris de moribus. qux compenfatio in liberis 
... quoque & paribus eft neceffaria: cum fieri nequeat, vt fimul om. 
nes magiftratus gerant, fed per vices annuas, alió ve ordine, feu » 
temporc: qua ratione fit,vt omnes preünt magiftratibus, perinde 
acfi fütores & fabri variarent: nec femper ijdem fütores effent. 
21 fabri.z1Sed quoniam praftat hoc modo inftitutam elleradone 
UE toe oe * e —. «euis 


PoririconvM — Lis. m. af 
&luilis communitatis fatius effet haud dubie, fi fieri poffet, vt fem- 
per ijdem gererent mogitratus, in quibus tamen non ficet: propte- 


rea quód omnes funt pares natura, fimulqueiuftum eft, vt22 fiue 2$ 


bonum fit, fiue malum imperare, id omnibus commiunicetur: 
in hisfatius fuerit viciffitudinem imitari, vtque pares cedant, 


2; quemadmodum fecere primi. Quoniam ad hune modum hi te- 23. 
nent imperium,illi viciflim fubiecti funt, 24 tanquam alij effecti. 24. 
2$ Ad eundem igitur modum quitenent imperium alijalios magi- 24. 


ftratusgerunt:quó plané intelligitur preter ciuitatis naturam efle, 
vt fic fiat vnaquemadmodum quidam tradiderunt : & quod fum- 
mum efle bonum in ciuitatibus dicunt, id exitium afferre ciuitati- 
buszat fuo res queque bono conferuatur. Eft & alia ratio, quz de- 
clarat, noneffe meliusvtciuiras nimium ad vnitatem redigatur. 
ADomus enim maiorem neceffariarum & commodarum rerum co- : 


IN SECVNDVM LIBRVM: 
Avifloteli de Republica. - : 3 


CapvT t£ 


PIS vo NIAM deciuifi f. ocietate differerecon" 


, deque domeflica f uultate, quadicitur economica, 
i3 om oficio pattefamilias, & fimulde quefluavia va" 
d rone; e eius partibus d: [putauit . am bic incipit de 


ii 
Bi 


tebantur cititates , qua opté admimiflravi puta 


-Baniur.e qua traditafuevant, fiue abingemofis bomimbusexcogitate,mul" —— 
lam effe docet, qua nonindigeat correctione, in fingulas fioilatimdifjerendo, .—— 
Sed primunin Platonis Rewpublicau, qua tunc,vt eft probabile, moreoms —— 


eg 


ftituimus.tn primo libro de domo C partibus ens — 


cnitati ordine A adminmifiratione; qua Refpublica. 
B nominatur, d'ffevere:& ex omnibus, quibu tunc ye. 


e Dem RR 


Unger ao 


E TASIESSS 


E] 


visere Er IPPU NIE EE NM 


mein 


d» ^ Loy WARICTOTERIS : 
siii proptey totitatem evat. Namvxores c filios fortnma[a, comintiney 
faciebat, vt bac vatione ciuitas maxim? vnafieret effetá, (umma inter ciues. 

2 emnes beneuolentia. Que fLatum Reipublica non folum imncommodiumum effa 
dezet ArijToteles:fed etam nullavatiene inflittitum nec ex attori rationis - 
dus effici, quod ipfe volebatfed contra nimtacititatü vnione ciuitatem fell, — 
vxorem & filiorü conmumtate minui potins cittitm benetolentiam : items 
que ex patrimoniorum communione odia C contentiones exillere, »- 

4-2 Qus fitcun&arum optima ijs, quibus quam maximé ex fententia | 

. viuere licet. Non enim Reipublice fl aius,qui Jenpliciter optimus eft, cundi — 
cisitatibus eff optimus , vt decarabit , fedijs duntaxat , quibus (uppetum.. 
adiumentaomia ad viuendum ex fententia, id efl vt maximà velint : qui- 
dns adiumenti fie quadam ciuitates deflituta funt, vt aliam Reipublice for- : 
mam fequi cogantur, tanqua fibi magis contenientem, non ed,qua frmplici- 
ter ejt optima.N am legumlatoris officium efl vt ipfe radit libro quarto, non. 

- modo que fimpliciter fit optima Refpublica confiderare fed etiam que fitop- 3 
Timadjs, quibus leges condit,qua duitur optima expofitione feu fuppolitioe, — 
àd eff pro natura bominum, €? vatione vevum fappetentium, 2 

-. 3 Quedam ciuitates.Vt LacedemontjCretenfes, Cartbag nienfessharum.. 
enim trium ciuitatum Kefpublicas ceteris omnibus long? preftare ipfeteffae 
eur buius libri capite yndecumo. o d 

4 Que nunc habentur Refpublice. Quibus nurc ciuitates vtutthr, Go. 
gna tradite [unt ab auctoribus nullam enim es: omni parte probas. T 
$ Et locus vnus eft vnius ciuitatis. Sic epim leyitur in emendatioribu 

exemplaribus, iz à 9, non irórye, vt inimprefti e» deprauatis. Nam finis — 
iil alud effet cibus omnibas commune, lacu tamen id eff vrbs ipfa velop- 
pidum,quo continentur eff neceffario COmmunl. 00 00 
6 Praitetomnibuseffe communia. Mel;w fit pulJicà ab emuibut,quam.. 


TEL UU Aevi 


puiuatim à fingula pofideri. z : Ee ee 

7 Hicquo nüncciuitates vtuntur.Vt quifque (uos filios c vxoremb. 
eat; C fuum patrimonitn priuatim pefideat. — Ee 

8 Anille. Traditus à Platone, ft forte conuenienter illi legi de rerumommni- 
um communione infltuevetur:nam Re[publica Anulla cititate invíum ef ve- 
9 lumpropter caufam à Socrate traditam.Ex ratienilus inquit, qui» 
$us Plato in perfona Socratis vtitur in libris de Republica, non efficitur , non 
 oncluditür oportereves omnes effe comite s propter cau(am,cur ille bant. 
legem ferendam effe wradidit:quafi dicat, citamft effet ea lex ob alias caufit. 
J'exzendayuamen propter eam, quam Socrates ed ori ferendameneffit. 3 


i 


E "Potrricon vM. RIPE. IE B 


Lis) Pratera ad finem cuiusgratia Fieri no pote[l,vt €X £0 quod fint omnia 
Eee contin, jen enini dx onmia yuit effe £9miunia, ví fi t iot4 


P Mu UE 

12 Quomodo autem res bulla ri debeat Qum diia; vt itia 
fit magis vna. fi fint omnia communia. 
1; Vt fitinquam,tota ciuitas vna. Dedrat - ifinis f f t p Phaonem, : 
cur debeant effe omnia communia. 
14 Idenim pofitum eflàSocrate. Nam Soctates vt rem indubitatam. 
pofiat, fiue jLatuit fummum bonum cititatis effe, vt fit maxim? vna. : 
15 Ciuitasenim natura multitudo quedam eft. Ad rationem Ju defi- 
sitionem er fubflantiam cuitatü pertinet , vi it multitude quedam, id eff $ 
ton qt£tis, fed pofetia e eu ex DUE eet puning: age E 
buscenflans. — Lec eT. 
16 Nam belli focicias . Non di Pd ratio ciuitati qua. id atis belle 

bac enim cum mutui auxili avatia vin fi leat , e? b; 
e ue e queue ferant inter fe, vtilio 


dum que Paule valent. 4d, 
talla c» alia multa merces hec eo babentur vtilis - 
Yadr maiori preté, quo maitt imde in altera lance poftumtrabunt , id. 
eff quo funt gvauior a:fic in ocietate bells , C auxilijs Lelluts multitudo [pe 
£Latur bominum , qua boc vtilov efl quo maior : necvefert eiufdem generás 
fittyan diuerfi. Qu Quod non fit in ciuitate , 3 varia gua varios SATIAR 
Vui defiderat. : E. 
3 Yaliquodam Hit gatos quang pet cafiella dvi vicas cm E 

sbuta efl, vt diuifos babeat magiflvatus : fed fparfas per agros domos babe. 
tat,vt obi IrCAdes jme etiam agricole in Lalia circum Padana. Tali,ine 
quam, gens cum babet  flicete communes magijIr atus, boc diferimine, ideft 
ssultitudine differt à ciuitate, proprie. e fcilicet. loquendo: nam inter dumtalis 


gens ciuitas folet Ab auctoribus nominari,vt à Ca[are in comientart) DNE m 


14 Heluetia in quatuor pagos diftributa effe dicitur. ue. 
.19 Ex quibusautem:Vt resaturales confluuuniur ex elementis , d de- c 


mus conficitur ex rebus [pete diuerfis: fre effe debent  druetfa bominum, ene — - 


TA," ordines, exquibus cititat confltuatur. E : 
io Aéqualis compenfatio Berorsm c malorum,vt feti dE 


ana refetat] Fn "d iac meriti faerit de pice B 


M 


49 - c ARISTOTELI! 


preftet:penat [; ['al2, ant f damno quenquam affecerit,vel contumelia, de. — 

qua compenfatione [upra,mquit, di&um eft in libris Nicomachi, de moribus. 

— [elicetlibro quinto. Hic locu aperte declarat illos libros Ethicorum, nonad. 
Nitcomachum auctorem Ariffotelis filium referend os effe,vt Cicero f alfo ptt. .— 
tauit.fed ad infuim atiffotelem,qui ingratiam filj,vt fic nomen eiw celebras — 
retur ab eiut nomine Nicomacbi cognominari voluit:vt Eudemi,ab Eudemo.— 
aimico:cr artemvbetoricam Lheodeti,a Vlheodeito:en vt ab illi tanquam 
auctoribus proditi libri Venderentur , (ed vteavarione ipforum nomina Ari» — 

fiotelicis libri infertayvt. dixi,celebraventur , uis rei gratia folent alg fuos. 
libros amicis nuuctpare, quo minus cft quorundam leuitas & ignorantia fe-.— 
venda.Quos V aleriu Maximus fíquatus, fic de Ariflotelefivipfit : avifiotes 
dles,sinquitTheodedli difciptdo oratoria artü libros, quos ederet donauerats 3 
molesló pofleaferens titulumeorum zi ili ceffoffe, proprio volumine quibuf-. — 
dam rebus infiftens planius fibi de bisin Theodeclu libri diciumeffe adiecit, — 

i quorum maligna interpretatio boclococonuimcti y. vbi Arifloteles codem — 
guodo citat vt fuos morales libres, quas ex filij nomine Nicomachbios inferipft« — 
vat fiue libros Niegmachi de moribusac f diceret opus Aistoielis de nri s 
ad Nicomacbum. : » 
21 Sed quoniam preftathoc modo. vt nunc fefe res balet in faterib 
c fabrisvt diem emper Ji Era jdem jfabri,quam illojd eft, $ muta 
[777 
22 Siue bono Bue malum fit. Site fes inna compedaó, fiti imperatt u 

fine mala n incommoda. -—.———— 2 

:33 Quemadmodum fecere pi pibe s  Disabtofs dnitio alg conceffi i 
tunt ipfi 53 Vt gererent magifIratus: ficnuneipfi debent IDENDEDAP: tradi 
Ye:nec enun ciues omnes fimul gerunt. tmagift ratus, fed pervies. 
24 lanquam alijcffecti. Nam quiex prose magtftratus jon, di 

contr àyalipi atque diuetfis jR- - 

25 Adeundemi igitur modum. Per pe tradendi vicifitadmem, & — 


-- guandamditetfitatem , ali alios magiftratuegerunt , vt omnes munera 


vou ie temo; evt Pm E98 09m Tum ^y om unitum ls 


Ur pape in i Rr ipa O1. DA 2 Piera Aes 2 BM e e d P amt Ao i i ee pet rct eee rmm m m 


publiisfungantur vt fit quidam edili, alter ton(ulelius prato eae 
- empligratia, que omnia declarant etiam magnam Vatieta- 
Ver, dinerfitatem in ciuitate defideraris 
26 Sit praeferendum. vt 


z 


.— e porfriCÓR VM: "Lis. rn : 70 


X ue OG ABEAE dh o4 o e 6 n 


4 SED quanuis optimum effet focietatem effe quam maximév. b 
^pam;hoctamen non videtur ea ratione demonftrari, fiomnes fi- | 
nul dicant,meum & non meum: hoc enim Socratesargumentum 
efle putabat perfecte vnitz ciuitatis, Nam. verbum,omnes, dupli- 
cem habetintelligentiam Igitur 2 fi omnes vt finguli dicerent; for. *«- 
taffe mágis quod Socrates vult, efficeretur:tunc enim vnufquifque 
eundem filium fuum appellaret, & candem vxorem, acpatrimo- 
ium , & ; accidentium quodque eodem modo. 4 Nuncnonita $4. 
Tloquerentur,quibus efent vxores & filij communes, 5fed dicerent m 
quidem omnes, mon tamen vt eorum quifque, & fimili ratione 
facultates omnes fuas dicerent, non tamen vt finguli. Quo palàm 
fit;paralogifmum €ffein verbo; omnes: 6 nam omnes, & ambo, 6. 
pariae atio. 7. 


ea c 


ut um inaximam Curam gerit: 54 

iquam cuiufque officium poffit, cum ob alias caufas, tum quód eas 

iquifqueabalio curari exiltimans, curam ipfehoc magisremittit: 

vtin famulorum minifterijs, plüres feruipeiusinterdum, quàm 

Spauci famulantur. Preterea cum ciuibus fingulis nafcaotur mille ** ee 
fili hitamen non vthngulorum filij funt, li fed vt quil ibct cuiu tL e 

^fibet. quo fit vtab omnibus parirationecuraipforum negligatur. 

: hecfecunda veladuería fortuna vtentem ciuem, 13qdvotuf. 12:13. 

quifque numero fuerit, meum quilibet ficappellabit, hic meus eft, | 
autalteriuscuiufpiam : eodemque modo, quilibet ex mille, aut f1 cs Lem 
quoalio nümero ciuitasconftet;ouncupabitjidquedubitansr4 in 147 ———— — 
certum eftenim,cuicontigeritvtfliusgeneraretur&genituscon — 
feruaretur. Sed vtrum fatius eftrogo, fic meum à quoquedicteuns. 
"dem ex mille, aut decem millibus appellantezan qucmadmodum - 

—puncin ciuitatibus meum dicunt, inquibus eundem hominem; | 

"hicfilium fuum, illefratrem vocat, quidam fratrisfilium, autfes ——— — 
€updum aliam propinquitatem , velà fanguine, velà contracta nee 
ceffitudine; &aflinitate 1; Ae quod primumelt, vcl fuis, 


ET cedi : H 


IRE 


16. preterea tribulem . Preftat enim 16 proprie 


- at. mentiffima voluptas confequatur,tolli : 21 & in nullo difcrimine 
22. ponere,fint nécne pater hic, vellius,illi £rater & foror inter fe. : 


-23. hes, 25 quàm vt cuftodibus : nam minus erit am 


14- iuf(modilege z4contrarium effici neceffe eft earum rerum,quarum 


24. vnam effe ciuitarem : qua res, inquit, 25amicitize opus effe v idetut, 


4i Co VATRISTOTELIS. 


"quim hoc modo filium.Caterum nec vitari pote 


s tres, & filijac patres & matres effe putentur:quoniam.ex parentum ^ 


fimilitudinibus, quefilijsingenerantur, vtalijde alijs inter fefi« - 


—- demcapiant,neceffeeft, vtvíuvenireteftanturauctores quidam, - 


17- qui de (itu orbisconfcripferunt. x; Fraduntenim in regione qua: 
dam. Africe fuperioris vxores efle communes : filiostamen per. — 
&imilitudines difcernt. Suntaurem mulieres quzdam, &in alijs 

animantium generibus foemina, vt equa & vacca.apti fümenatue — 


38. zaad.filios patribus fimiles. procreandos,. vti8 equa illa. pharfalica, d- 


quz Iufta nominabatur. Praterea quitalem focietateminducere - 
saoliuntur : diffi-ultates quatdam: effugere nequeunt,.vt vulne« — 
rajneces,quz tum volentibus, tum ab inuitisinferunsur:item cere E 

-, tamina & contumelias, quorum nihil poteft abfque nefario ce» 
Jerein patresaut matres admitti, autin genere propinquos, vtin 
lengéremotos. Qe flagitia frequentius perpstrari. necefleett,a 

- ignorentur, quàm fi fuerint not neceffitudines x & íi fmerintade — 


19 imiffa,expiari poffunt r9 tuftis folutis, fi nota fuerit neceffitudo kin 
: 2 | 


aliter. non poflunt Illud autem abfurdum eft, qui üliosfecerit come — 
- munes,ab hocamantium concubitum duntaxat tolli,amorem non ^ 


20. prohiberi,nec2o ceteras confuetudin es, quasparentibuseffecum — 


liberis, & fratribus cum fororibus, turpitfi mum habetur, quum — 
ipfeper fe libidinofus amornihibhonefads habeat. Sed necillud 
. probari potefi, concubitus ob eam danraxatcaufam, quód vehe« 


Caterüm commodius elt vtagricolis vxores & filij fint comm - 
icitie fi filij int& 
vxorescommunes;quales cffe oportet fubie&os, vtimperata fade — 
ant,& ab ftudio rerum nouarum abhorreant. Adfummamexha | 


caulas efle conuenit. leges reGé conftitutas,. & oppofitum clus 
caufe, propterquam Socrates pucauit fic effe de fil ijs & vxoribus 
ftacuendum. Nam fummum bonus ciuitatibus in amicitia ponen- 
dum effe cenfemus Fkec enim fi adlit, nihil fuerit ciuilis diffenfi 
nis vel Socrate ipfo auctore, qui dum maximé probat laudátque 


qucmadmodum dixille fcunus Ariftophanem in Íermonibusae | 


Porririe€ ORVM LIEF. 1t. nm 


atorijs.Cupiunt;inquit, amante propter vehementemamorem — 
congredi,& ex duobus effici vnus. 26 Hicigitur vel vtrunqüe, vel 16. 


alterum interiuifle neccffe eft.In ciuitate veró vt quafi 27 aquofa & ?7- 
- diluta fiatamicitia,neceffarium eft propter huiufmodi communio- 
nem, vtdue pater non dicat meum filium, vel filius patrem : quoni- 

am vtexiguum dulcecum aquamulra commiftum,temperaturam 
facit quz in fenfum non cadit, fic efficitur vt mutua neceffitudo 
quz exhisnominibus exiitit.minimé,vterat necefle, curefitinta- — 
fi ciuitate, vel 28 patri vefiliorá, vel filio vt patris, vel fratrib. interi» 28 
píos. Duo funtenim que hominesinter fe curare & diligere facit, 
proprietas, & amór,quorü neutrü poteft adeffe habentib ficinftitu- 
tam ciuitatem. 29 Sed nec filiorum traüflatio partim ex agricolis 2 2* 
& artificibusin cuftodes,partim ex hisin illos, quomodo^freri de- 
beat, caret magna confufione:& qui traduntatquetransferunt, his | 
notum fit neceffe eft quos quibus tradant. Praeterea crimina qug 
füprà diximus, inter hos magis admitti neceffe eft, vulnera dico, a- 
morefduelibidinofos,& neces.Nam qui funtin diuerfosciuestrane — 
flati,hinonamplius cuftodes, fratres & filio: 
pellant : nec rurfus qui apud cuftodes verfaba 
tranflati fuerunt,his no 
gum communione ha&enus. | 
: Scholia tm^ Caput It. 


pec concludat,exponit. 


zz Siomnses vt finguli. Cum 


E 


11m cittem emeum quilibet fic appellabit. zs 
4 Nune nó ita loqueréturSilor medo vt Socrati placet, filij ejf 


E 


YE AA ETT 


3.4 Sed dice 
aque on diffributiub, 
—. 6 Namomnes& ambo patas &i imparia m pof emnes "m. am- 


, miconfliterint vtrique pares numera fau fimul accepti fepatatim vero vtris —- 


|06 Preterea hoc incc n 
: ci ytves omnes debeant effe amines. Tam explicare ggreduut i inComune — 


33 Quotusquifque numero fit.Sitte fits ynts ex i] e fi jf fiue ex dea | 


(ag Afe qued; primum: eft. afinite poteft TIS Lam aliqu, / Ys ; 


s m CAMSTOTELIS 
mines Ce Yxores. —— 


rent quidemo om nes caldi jd qi onmes f f ul ito Yt qui / | 


Ten 


bo,quiavreunque dupliciter dicitur, c im eaudem intelligentiam , tfi quód, 

vtraque (i ue ambo,de duobus tantm,omne de pluvibus ducitur ,vt ipfe teflas — 
tur primo de calo omnes igitur & vtriqueinterdum pares funt, e i impares — 
numero, exempli gratia fint duodecim bomines,qui tetni covffiterint, boso- — 
nues vero dixeru pares. effe numero, c eofdemomnes impares... Nam Ji 


anul.e colleciue accepti, pares numero funt , quia duodecim : feparatimvt. 


derniconfliterunt , omnes impares.ac eodem modo fex [i if aram diuift ter. 


queimpares. Hac autem dicla unt ab. aviffotele,vt exemplo. doceret vez: — 
dum omnes duplicem e ambiguam HEURLEME babere quei ierdst ui 
inpartesoppofitas trahatur, —- 3 
2 Ratiocinationes litigiofas. - Sophiflicas à tapis arunentati 2: 
Het. | 
$ Vno modo.Difirilutiti? quod fari non poteft vt quifque fuum: quenqu - 
fominet. — dE 
9 Aliter. Altero snod3.collediu2, vt omnes fanul noftrum vel noftros di: 
tant: quer atio. 0 pATUIm. aut nibiLad amicitiam ingenevandam f acit. : 
im. Doctüt ex Socrati vationibus non efi: m 


£0 "e it pater,eut. ET rafitei debeat, pro futs ] fua deledhari 
dolere... - 


suillibus aut alio quouis umero — 
1« Incertum eft enim. Nemini exploratum ef, nex ex fuo concubitu Ue 
er conteperit:e e u pueepiit An fitim fi ft i lucem editus, ac fernatm ea 
fritus. eoe 


illus forerem ducitexempli gratia Que prima e grauifimavatio cft ani- 
Gtie per afmtatem i ittita; potefa etiam Ju ou gau dut tpatruelu du 


eateandem. | r 
3. Proprie: lium dic fatis Cei e eg aria anfinguinitate t 


| mplo Ga filios communia 


VEHI. VL enim mari vegin quaque proxima efl; fic babetur infimaz. tam ma- 


5 E 


2t Etinnullodifcrimineponere Nibil imtereffe putare . Flato enim 
idcirco dütaxat coitus cognatariteuitandoss effe dicebat, no quod nefas effet 


es : RS e V ORE Ire ag n EE e 
7 abit:nec bis tribus bomintam generibus imperia vette 


quod ipfim Platoni quoque videtur.Cum igitur boc inloto 4 


T 


e o Platanico principes à má- 
«omms haberent, qui [emper debent effe fubiecti, — nec propyi? [un 
des Giuitatis, vt agricola; quam qui propr.e ciues funt, & magifluati 
I IS) za Tem vum pe x m : eem z foe *.3 * um 


ORSXM.Lrs.H. ——— $4 


jene intelligi vult eatevos etiam omnes qui femper .— 


t, libro quinto de Repullica, Cr... | 


She 0n 


nm""--"-—-——— DEPT UGU. WIDE IRLITerisisr agudo ESNCSFENAY RS P 
» ! 


| 


uu rtt ttt 


de ET A I UTRLIE 


fnt. Nam qui ubicdi funt, hos ciuitatis intereft nec amicitiambabere , nee — 
concordiam ter fe, quod ex vxorum € fitiorum communione ft: ficenun 


eninu vivium ac facultatis habebit ad imperiü detred andit, gminifg,mutua — — 


- beneuolentia occafione freti,rebus nous fludebunt, minuf4, in am de 
quicquam finiftri molientur alij alijs diffidentes. p 
24. Contrarium carum rerum. Concordia & amicitie, — [ue 
25. Amicitiz opus efle. Effetfus ab amicitia proficifcens , vt ariftorhae 2 
- atictore, C" amantium exemplo docet, de quoeft apud Platonem in conututoy — 

EL libro de amore,vbi Aviftopbanes talia de amore differens inducitur. p 

26. Hicigitur vel vtrunque,vel: alterum. Quia fieri non poteft ,vt ex 
duobus fiat vnum, nifi vel vtrung, mtereat, C» tertium quidáscffitatur, vé — 
— fiex mare & fcimima efficeretur Andro: nu; quad de Salmace & Herma: 
phrodito fabulanturzqueadmodum awimal ex quatuor. pereuntibu elemetit 
generatur: vel certe alterum, yt in alterius naturam travfeat , vt ex vino [2 | 
aqua vinum fit, i minimum aque commifieatur.— dE 
27. Aquofa& diluta Tewus & imbecilla vt vini, vnde tran[latio fun T 
34 eft, fi multum ei aqua infundatut commi(ieatura,. : - : 


- 33. Patrivtfiliorum. Quanuis enim neceffitudo &x amicitia communie —— 
qua folet ejfe ciuibus vnius ciuitatis inter ipfos,nontollatur,tollutur tamenas—— 


gicitiacr  pietaé,qualis effe folet patris in fibum,autfilij patrem, —— : 
E " Sed necfiliorum tranflatio Nampteros Platoniplacebat intertie.— 
de Republica , procuiu(a, indolein dee ordines Hane uen 3t 
aut rm ur spam. Su A 


cw 


CAP VT. TH 


£r P R O XIM vM db vt idepatrimonijs, quomeds fatüerei 3 
optimo ftatu Reipublice conueniat, dilleramus, communia - 
haceffe, an fecus oporteat. Quz quzflio feparatim haberi po« — 
teft ab eis quz. de filijs & vxoribus funt lege conftituta :- deis — 

2. dico quepertinefit ad rem familiarem: 2 num licet illa feparatin : 
habeantur , quemadmodum nunc omnibus habentur , bonata 
menatqueeorum vfus fic effecommunia przítet, vt predia fepá- . 

3. ratim poffidcantur, ; fructus autem ad vtendum conferanturin 

, Commune,vtmos eft quaruodám gentium: vel ediuerfo vt pradi, 
communia fint,colanturque publié fru&us autem ad priuatos v 


fus diftribuantur : qua ratione bona. quibufdam barbaris come . - 


munia elfe feruntur : aut fic, vttum agri, tum etiam fructus fi 
E 


CEGUr Me. 


communes; fed maximé tales, vt indicanteorum focietates,qui fi... 


modum eff- pecun larum amantem.1o nam talia quxq; omnesfe. '&« 
1éamancSed & amicis gratificari & hofpitibus& alip(quod effici 


EA eL a E 


NER 


met geumerexcacpuesqongetp ARM NUMINIS Us nte gps 


Cg E Ku- 


j 
"n 
it 


eS 
- 


tur; fibona fint priuata) iucuridifi fimuni elt, que officia non coft- 


tingunt ijs qui ciuitatem nimis vnam faciunt: ad hecduarum vite /- 


tutum officia perfpicué tollunttemperantie , qua parte de com- 
"municandis vxoribus fancitur,eft enim honeftum opus ab vxore 


"aliena propter temperantiam abftinere : liberalitatis autem,qua 
yt. depatrimontjs, Trnecenim liberalis qui fueritcognofcetur, nec 


fungetur vllo officio liberalitatis , cum officium liberalitatis in 


f 
1s 


E: 


^" vfüpecuniarum confflat. Hec igitar fan&tio fpeciem quandam 


probitatis humanitatif duepre fert:libenter enim audientibus pro- 


batur concepta opinione, fore omnibus erga omnes mirifiram - 


quandam amicitiam , prefertim cum aliquisinuchitur in ea malà, 


quibus noftri temporis ciuitates laborant, tanquamyex eo, qu ód : 


'bonanon fint communia, proficifcantur: lites dico quas de con- 


tractibus homines inferuntinterfe, & falforum teftimoniorum - 


iudicia, & locupletum adülationes . Quorum tamen malorum 


[a 


dx - T EY - 2 m [ON z b S dmi 
nullum ex eo quód bona non fint communia fed ex hominum 


nequitia nafcitur ; cum videre liceat eos quibus communia funt 


t patrimonia, multó magis interipfosdifsidentes, quàm quibonma . 
pofsideotpriuatim . Sed idcirco paucos decommunitate diffie 
ntes videmus,quoniam cum multis eos priuatim bona po fhdem 
Xt Werimus. Atequum erat, non folum quot malis per - 
tionem priuarentur , fed etiam quot bo-- 


de 


nis explicaresquanquam hac vit 
'fe videtur.Sed caputerrorisSocrat 
re&um putauit pofuitque , quod rectui 


fuifle exiftimandum eft, quàd 


prorfus vnam effe oportet.Na mmodo quodam augefcente vniti- 


^te, non erit ciuitas: alio erit quidem fed cum non longe abfitab | 
1. £o ne fit ciuitas pelor ciuitas erit: vt fi quis 1 ex concentu vocum - 
"gqualiratem, vel ex rythmo ingrefíum vnum faciat . Caeterum | 
cum multitudo fit, eam, vtfuprà diximus, communematquev, —— 
"nam facereper difciplinam oportet . Quam difdiplinam fiqub — 
| [ital 


inducere velit, peream fore probam ciuitatem ratus, errat fit 


bus inflitutis ciuitatem dirigendam effe putat, & nonpotiusmo — 
ribus & philofophia atque legibus : quemadmodum Lacedemo- 


,, B6, & in Cretalegum conditor 15 comefationibus communiafe 


T 


diratio prorfus impoffibilisef- - 


oneft: quia tum do: — 
- mum, turn etiam ciuitatem vnam quodammodo, non tamen 


Jd. patrimonia.Sed ne hocipfum ignorare oportet, magniintereb 


ie, longi temporis& multorum annorum memoriam replicaré- 


£ee | - E dnqui : 


PorrrrcoRvM LIE tf. $8 
4n quibus fi reca hzc & commodaeffent, non latuiffent. YA Cün- 14. 
Gaenim fereinuentafunt , fed quedam in confüctudinem non 
indn&a, quedam ab expertis repudiata: -quodtunc magisintelli- 
geturjfi quis 15 operibus talem Rempublicam conffituédo , confi- 1$. 
- detet. Non enim ciuitatem conftituere valebit,nifi ea diuidat , & 
er comefationes,curias , & tribuspartiatur. Itaque nihilaliud ex 
inftitutalege, quàm necuftodesincolendis agris occupati fint, cf- 
ficitursquod nuncLacedemonij facere conantur .- Cxterumfor- 
matotius Reipublicz, que tandem futura effetijs, qui resomnes 
in commune pofliderent;necSocrates dixit, neceffet facile dictu. 
Atqui multitudo ciuitatis fcré 16 inaliorum ciuium multitudine 16. 
confiftit, de quibus nihil eftdefinitum, num agricolis etiam pa- 
trimoniadebeanteflecommuria;an cüiquepropri 25 iternd; Vxo- 
rcs,& filij. :Namfiecodem modo fintomnibus omniacommunia, 
quod tandem erit inter hos & cuftodes difcrimen ? aut quod prz- 
mium eft Rempublicam adminiftran tibuspropofitum 17quáue dx 
ratione du&ti magiftratus fufcipiunt;nififi quid tále quale Creten- 
fésexcogitentIlli enim feruis caetera eadem permittentes, exerci- 
— tamentis duntaxat vti, armaque habere vetant. Sinautemeodem 
'- modo, quoin alijsci tatibus hxcfuerint apudipfos conftituta, 
quieritcommunitatis modus, cumin vnaciiitate duas ciuitates 
effe necelfefit,& easinterfefübcontrarias? 18 Cuftodesenimtan- 18, — d 
quam prafidium :agricolas veró & artifices , &aliosytanquam ci- 
ues facit:quibus nec querimoniz;neclites, necaliud quoduis ma- 
-. jumabctit , ex ijs quibus Socrates czteras ciuitates conflictari di-, 
eit; Quanquamille forenegat, vt multelegesdefiderentur prop- 
. &&rdifciplinam : quippe necaedilitias,neceasquee pertinentadan- 
— nonam,nec huius generis; ceteras fore.neceffarias, cum tamen cu^ 
-. ftodes duntaxat inftruat difciplina. Ad hzc agricolas qui tributa 
- conferant;dominos pofleffionum facit: quos probabile eft mole- 
ftos& infolentes fore, multó etiam magis, quam19 quorundam i- 19. 
lotiaspeneftias,acferuitutes Caeterum hec2o£fint necne codem 36. 
- Óodo neceffaria; nihil nunc quidem eft definiti, necilla quepro- 
 ximéfequuntur:que fit horum Keipublice ratio, quz difciplina, | 
- quz legessquodnon eftinuentu facile, necparui refertzrqualesi- an — - 
 ftiintad cuftodum focietatem tuendam . -Sed nec illud explica- og 
tur, fifiantagricolis vxorescommunesbona veró priuatim. abe 
fideantur,fiue int vtraque com munia, quzmulie£rei dom: 


e 


t 


$9 GO RKATPSTOTELIS | 
curam geret,quemadmodum rerumagreftium viri? Nec vetó pro 
bari poteft quod przcipitur , vt mulieres eifdem muneribus fun- 
x 22. gantur, quibusviri: 22 fumptaàbelluis fimilitudine, quetamen - 
nonfunt domefticz rationis participes .. Neq; veró- tutaeftratio, — 
qua Socrates vtitur mandandi magillratus: quippe cui eofdem fem —— 
per magiftratum gerere placet vndefeditiones etiam inter igna — 
uiflimosquofque , nedum interanimofos & bellicofos viros oti» - 
untur:nam ex eius decreto femper imperium neceffarió.penes eof- 
- demfore, non eft dubitabile, Necenimnunchorumynuncilo- . 
25. rumranimis23 admiftum eft'aurum munere Dei, fed femper eifdé. 
Inipfaenim ftatim generationealijsaurum;alijsargentum,ijs verà 
qui artifices & agricole futuri fnt; zsatque ferrum admiftum fu». 
24. ille tradit.Praeterea 24 cü tollat cuftodum felicitatem;tamen opor 
teretradit,vt legumlator felicem faciattotam ciuitatem." Atfierb — 
non poteft vtbeata fit ciuitas vniuerfa;quin plerifque;aut omnibus 
25. partibus;aut quibufdá,felicitasadfit:25 non enim horum eft efle fe. — 
lices, quorum cffe pares numero: nam fieri poteft vt parfitnume- — 
rus vniuerfus, cuius neutra pars fit par: quodin felicitatevfu vent» — 
re nó poteft. Atfi cuftodes beatinófünt,qui tandem£eliceserunté — 
necenim«artifices,& operariorum vulgusfelices habentur. Itaque. — 
Kefpublica de quaSocrates differuit,. his & alijs nó minoribusdif. 


c ficultatibuseftimpedita. kis ae 


Sdeliam — Cqur.— nt. 


2 


1i PROXIMVM eft vt de patrimonijs. Primum incommodaqueex— 
vVxorum C liberorum communione comtrabuntus, exponit: deinde pubilocie 
^ sqmedius effe docet vt bona ffnt communia fine omnia, fiuepradia dumaxat: 
von fructus, aut ediuersó : & variasinde quevelas & contentiones exifterez t 
tag, nlt (atius effe vt fimplieiter priuatim pofiideantur : fed quodammos 
do per vfum falicet ac liberalitatem pofidemum fiant communia:boc enim. .— 
er virtutem augere cr effe jucundum. —— Cubo Pega NE 
; Num licetilla feparatim omnib.habeantur. Quanta vxores cr fig — 
féparatim ommbus ordinibus habeantur, id eft principibus ciuitatis c» popte—— 
- daribus agricolua,, vt tdem nune faam quifa, vxorem [uofa, filios feparatim ——— 

Bab... 0 o 0 o B c o 
3 Fructusautem ad vtendum conferantur in commune. Vt pradia; 
o jfgaratim à quibufdam pofidcatur, colantura, fructus autem m commta 
j e —- ett s ees  eetifera 


x T 


-- PoLrTICORYM .LI5. 1I. - €6 
conferantur fieri poteft in bunc modum fi agrifuevint ab initio ea conditione t 


quibufdam diftributi , vt quifque dinidiam partem aut amplius fructuum 
Reipublicae pendat,vnde magiferatus, e milites, e pauperes inbecillitte 4^ 
Lus ——— Copes | 
: 4 Sidiuerfi fint,qui colütagros. Vt apud Lacedaemonios y Cretenfer, ; 
quibus vicini vu[lici agros colebant, Motes,de Perigei nommati : evant enim 
spforumpene ferui. n Pe - 
$ Etmaxime:tales.Que pertinent ad vfum quotidianum. - 
6 Quinpotiusipfosaugebant.Virtate ac ditiittjs. E n 
4 Adumbrata quedam fpecies eft. Forma quedam non fatis expreffa 
eimilis bona communicandi. Elf autem (umpta tvanflatio apittoribus , qui 
primis lineamenta ductis imaginem adumbraffe duuntur, quod Grace dici- 
tir Vx 6ocn edv. meccc co 0o ed 
8 Quibufdam vtiturvt communibus; esrag és xotyois, fic enim le- 
- gitur incodice vetuflo. e oe Um 
9 Necenim fine caufa.Idcirco fe quifa, amat, vt fe [uad maxime curet, 
€ ipfis maxume delecketur ynde Plato intertio de Republica: Curatymquit, — 


- maxime quifa, , que maxime diligit : 
ferie eadem, qua fibiputat. .—— M 
*o Namtalia queq;:.Bonatum infitatumetiamexterna, 
1r Necenim liberalis qui fuerit cognofcetur.Poterit imquit,anitno e» 
voluntate liberalis effe;non tamen d'gno[cetur snam virtutes operib-indican- 
gur Etbic.decitmo-N eceffe perfecte liberalis, quoniam Virtutisperfedtio in vo 
luntate femul atq, opere conffiit.vt ipfe docet ibidem Ethicorum decimo. 
. $2 Ex concentu vocum zqualitaté.$7 cantum ex diuer[is vocib.nufica 
- gatione teriperatumvedigat in nam vocum omnium aqualitatem, ac eod 
- Sirodo faltationem mumerofam in [implicem vnum ingreffumveuocet. ——- 
1; Comefationibus cómunia fecit. Comefationes Vocabantur quotidia : 
nacema,ad quas cites gregatim certo numero per Varialocaconueniebat:de-—— 
quibus multa fiet in bislibri mentio. —— - om 
14 Cunttafüntinuenta.Excegitata Cr tradita. — x e 
1; Operibusconftituendo confideret. $i quis ton folu leges buinfinos 
diconfideret fed tpfam totam Rempublicam fic mente fabricet, quafive ves. — 
vaconffituerei,atg, eode modo unita difpiciat:nonenimpoterit buinmodi 
Rempullica cogitatione cof tuere, quin operae Gtitatesipartesdiuer/as — 


maxime autem diligit eum , cui con- 


diuidat,vt tn cotnefationes, quia non cuncti fimul Ad come[andum conenies — - 

bants[ed quinideui,aut alvo certo minero, c in curias, auttvibut, 

16 Inaliorum ciuiü multitudine.Opificum d». agricolaruto, qui diuerfé 

c fuat àcufcodibus feu magii atibus:umnca.cittes Vocat; quiquma, cilitate uu 
; (cea — Bent 


éu c c V ARINTOTELIS 
tinentur ftue pofint fine non poffint magiffratibuspraeffe. — 


N 


N SE Ae 

| 17 Aut quaratione ducti.zi ya3cvrts, fic emm emendate legitur in coe — 
! dicibus antiquisnon uasovreg. 000 | - 
| a8 Cuftodestanquam prefidiü facit-Hoc not fic accipiendum eft; quali : 
li Platocuffades vocet eas qui militariduntaxat officio:ad vrbem artis tuen-.— 
li dam funguntur, quum idem aperte in liliris tertio C quinto de Repub.fe eu. — 
i  flodes ptincipes C tettores.cuntatis appellavepxofiteatuvpropterea(ailicet, — 
l quüd tum axis tum confiliociuitaten tueantur vt ciues nolint,bofles mae. 
' lummolivi nequeant. Sed boc dicit: Aristoteles fic Rempublica à Socrate con. 

l | ffituiac favilis c ciuitas quedamexternoprefiditeneretur ; cus prefidi 

l quafedtoxumQ,volütate cundtageretétur,vt cuffadesin Platonis Repub-tan- —— 
| quam gr efiditum impofitum eff videantuv;cateri tanquam cites, quorum o» : 


pibuspre[idium alatur per mutuum odium ,, quod folet intex.oppidanos, C 
prafidium impofitum exifteres— — xs ; 


j 


M 


—L 
m———— D 
Tu EET 


* d 
Es 


19 Quorundáilotias,peneftias,ac feruitutes.Ruffici qui 4gros Laceda 
snonijs colebat, lotes dicebatur, vt Penesta,qui Theffalis, c 4lij id gen*,alys d 
feruitutisnominibus apud alios nominabantur , vt ipfe pofteacómemorabit, 
20 Sint neeodem modoneceflaria. Vtrum bhacincommodaperinde ai — 
fuperiota-meceffaxit ex ifla lege confequantur.. S. us 
21 Qualesiftifint.Quomodoaffect Cr animati fimt cateri ciues, vtinofis 


cio & cuffodum foctetate contineantur. 


22 Sumptaà belluis/fimilitudine.Vt ex canibus pecuaris:. Plato inquit .— 
aon foli mares fed etiam famine contvalupos, Qr ceteras maleficas ferai 
pugnam ptocedunt:fic non viri tantimfed etiam mulievesin Vellum prodin x 
debent.qua vatio idcirco infmaeff , quoniauin belluaszatio vei familier — 
pon cadit;nec be[Ha lac facultate funguntur, vt bomines.Qua diuerlitasfu 
éit,vt tmulieres euffodia domefficarumverum addicta domi fefe deheust i E 

— tinere,non autem bellua... : : 3s E 
33 Admiftum eft aurum.Platontertio de Repub Socratem inducit,qui - 
per fabulam c: femiltudine quandam homines à Deo fic genitos effe tradit, — 
yt qui aptifuturi effent ad imperandum, is aur admifceret:quivero bisfüe.— 

— turieffent auxilio,eis argentum:as autem C ferrum futuris agricolis Cx op 
. ficibussquod ad ingenium potiffimum C victutes naturales referendumel.—. 
- quatatione effici dicit Ariffoteles , vt ijdem femper per Platonem imperium — 
tenere debeant, quibus fcilicet aurum efl à prima generatione infitum.N Qe 
niim aurea illa natura mutatur,ex als, in alios (tant. — n 


: 24 Cumtollatcuftodum felicitatem. Cum eam conditionem cuftolie 
 butribuatnquanonpoffuntefefeliess 0 0 


T S a 7 YA 
es : 
NES k : JE 
s : 


— 5 


x & 

Por:TICORYVM LIB. I. E 

34 NOenim horum eltefle fclices,quorum effepares numero. N39 

eft adem atiofelicitatis,que mumeri paris.Pav numerus vt definit Euclides 

ele 7. eff numerus qui bifariam diuiditur d ef in duas pattes equales. fieri 
- exgopoteft vt votus numerus fit par,cuius mulla pars fitparzvt numerus duo- 

decim frin quatuor aquas partes, qua ternis bominibus exempli gratia cone 

flentidiuidatur, quum partium in quas diuifus efF nulla fit prar; totus tamen 

sumerus par e[l, quod in'cittate nan accidit. z sion enim omni ciuitas felix 

efft potefl, quia ex partibusimquasdiuifa efl,aliquafelix habeatur-—— 


CAPVI JHL- 


y CAETER VM quia frein legibus que poftea fuerunt con- I* 
fcripte,(imiliterfefe res habet ;. fadiusfüeritz de Republica, qua ?- 
hictraditur,pauca differere zs: quoniam in KepublicaSocrates de 5* 
paucisomnino, hoceft de vxorum'& filiorum, & patrimonio- 
rum communitate , deduc ordine Reipublice difputauit. 4 Nam 4* 


incolentium multitudinem in duas partes diftribuit, quarum. dte- — 
ibellum "ex hisau- 


; diftudium prz fe ferant:fed difficile fortafsis efl;recté omniaprg- - 
ftare. Nam multitudinem quantam modo memorauimus ii quis H« 
mon videat Babyloni&vel immenfam aliam regionem defide 


Ii 


ue c 
u X 


6 — | 2AneToteiis o) —— 1 
vnde quinque milliaocioforum virorum , & alia preterea multis. 
. partibus maior mulierum feruorumqueturba ali pofiit. Sicigitur 


eranter & liberaliterlicet : 1 


- timur ciuitatibus.Nunc enim nemo idcirco egenus eft, quodbo-- 
19. nain quotcunque partes diuidantur : 19 tuncautem bonisindiui- - 
fis,quiextraordinem ac numerum exifterent, fiue plures,fine pau 
dores, hrvtnihil baberent, neceffe eflet. : itaque defiliorum 

' procreatione mapisetiam quàm de bonis conftitui oportere non 
C temerédias, nefiliorum multitudo certum numerum excedat, 
Quam multitudinem fi quis ponat fpectata fortuna, fi forte acci-- 
dateorum qui genitifüerintaliquos mittere; & hoc habitamu. 

- Vierum fterilitatis ratione,vt in alijs ciuitatibus permittat : nece | - 
fe fuerit hoc caufam effe ciuibus paupertate daborandi ,- quzpal — 


— pPorriTICORYVM LIB. Irt. 64 
. pettas feditiones & maleficia parit . Phidon. Corinthius legum- 
lator vetuftiflimus,vt domus equales permanerent,oportere cen- 
füit,atque item ciuium multitudo, quanuis abinitio cundi fue- 
rint patrimonia inzequalia magnitudine fortiti:2o:cuius contrari- 2o 
- umin.hislegibus habetur. Ceterum de his quomodo nobis com- 
modius flatui poffe videatur,. poftea differemus . lllud quoque 
quod magiftratusattingit, in hislegibus eft orniffum, quomodo 
quimagiftratibus praeffe debent, fubiectiseruntpraftantiores, — 

ANam vtex alialana ftamen quàm tramaconficiturz21fic, inquit, 21. 
quitenentimperium,fübiectis comparati fefe habeant oportet.Ce 
terum cum totum patrimonium 22 ad quintuplü.augefcere finat, 22« 
quid tandem eft caufz, cur hoc inagris quadam tenus fieri nó per- 
mittat ?. Videndumeft etiam ne nonfatis commodéad rei fami- 
liarisadminiftrationé 23.domorum arez. diuidantur :-nam binas 23. 
areasfingulis in partitione diflribuit .at difficile eft duas demos 
inhabitare.Preterea vniucría Reipublice ratio, nec ftatuspopula- .... 

. xiseffevidetur,nec paucorum potentia. fed horum media forma; 
quam24 Rempublicam appellant , 25 cumrex1js qui armatenent, 24.2 j. 
conftituatur. Si hancigitur.Reipublicz formam velut26 ciuitati- 26. - 
busomnium communiflimam conftituit, recte fortafle dixit : fin 
autem vt'optimam poft primam non recte ftatuit. Ná fortafle La- 
conicam iuftiorem laudem ferat,27 velfi qua eftalia,que magisad 27. - 
ftatum optimatum accedat. Quidamigiturfic optimam Keipubli- 
cz formam fore confirmant,fi fueritex omnibusformis tempera- - 

-ta. Quapropter.Lacedemoniorum- Rempublicam laudibus effe- 
runt:hácenim nonnulli ex paucorum potentia, & vnius imperio, 

. &ftatu populariconftaretradunt. 28 Nam regium imperium vni? 28.- 

-:effeprincipatum,Senatorumautem paucorumpotentiam:ftatum — — 
veré popularentin-Ephoris confiftere;propterea qnod Ephoriex - 
populo deligantur.. alijveró cum Ephororum imperium tyran- 

: nidem efle. confirment ;. flatum popularem in comefationibus,. 

& reliqua vita quotidiana conftituunr.Sed in hislegibus oportere... 
traditumeft,. vt. optima Refpublica expopulari forma atque.ty- 
rannide conftet : qui duo ffatusaut non funt Refpublicz aut funt. 
ex omnibus deterrimz.Vt melius precipiant ij quibus ex pluribus. 
temperari placet : potior eftenim ex pluribus conflata R efpubli- : 
ca. Preterea Socratis Refpublica nihil quod. vnius: principa 


. -tum attingat; haberc videtur, fcd cunctaad paucorum potentiam. 
UN 12 v Grtatum. 


x 


x 
zd 


E — 4 EU TISTOTIEIIIS. 


.& flatum popularem pertinentia: itatamen vt in pautorum poten- 
: 'tiam magis inclinare videatursquod ratio ipfa mandandi magiftra | 


29. tusdeclarat. 29 Nam licet hoc fitvtriqueftatui commune,vtex -. 


3o. füffragio delectis forte deligantur: tamen. 3o vtlocupletiores ne- 


ceffarioin concione deliberent,& in creandis magiftratibusfuffra 


uum autalio publico zunere fungantur : alijjfintab 


hac neceffitate liberi. hoc ad paucorum pertinet potentiam | 


&item conart , vtqui magiftratibus preeffe debent;horum pars 
maior fit.exnumero locnpletum , & maximiquique magiftra 


st. tusprimi cenfus Tocupletibus mandentur..Sed & 31 confilij dele. — 


«um paucorum potentiz conuenienter facit. Cuncti enim necef- 
fario diligunt,fed ex primo cenfu, deinde rurfus totidem ex fecun 


32. da clafe,tum ex tertia:s2:nifi quód nó.omnestertie & quartz claf- 


33. fis neceffarió füffragium ferunt. Porro ex quartaclaffe deligere) 


ijs folum neceffe eft ex quatuor qui primz funt, & fecunda claffis: 


34- 34 deinde ex his parem numerum ex fingulis claffibus deligen- 


3j. dum effe precipit. 35 Itag; plures & potiores ex maximis cenfibus 


erunt;propterea quod nonnulli populares non deligunt, quia de. 


caex populari flatu, & vniusimperio.confiftat, tum ex his palàm 


li gere non.coguntur.Non igitur oportere vt huiufiodi Refpubli | 


fittumex.is quz poftea dicentur,cum res pofcet, vt de huiufmo- 
di Republica differamus. In creandis veró magiftratibus,ex dele. 


&is delegi;periculofum eft. N3 fi qui mediocri numero cófpirare 


velint;séper dele&us proipforü voluntate fiet.queigitur pertinét 


ad Rempub.de quaeftin libro legum, ad huncmodum fefc habt, 


Aelian — Caput ^ JH. 


..4 CAETERVM quia feré in legibus , Plato poft opus de Repullid | 
libros de legibw confcrtpfit. in quorum quinto alteram. Reipublica formam. — 
 diuev[am ab ea quam tradiderat in libris de Repub.tradit.c [eeundam Re- 


pub-appellat,in quam deinceps Ariftoteles differit vt batkenus in illam,quam 


(; 


yocat primam, de qua elt in libris de Republica: C inter primam ey (ect. 


dam nilnlpropemodum intere[fe docet,pr eter vxorum. florum,» patrim 


siioy utm communionem. qua in prima non. item un fecunda fancitur .. Etillud— 


- quodinprima Repub.mille bomines effe placet qui arma reneant ad vrbis ah 
fiodiam,in fecunda quinque millia & quadvagimta, quam multitudinemo- 


sioforum Yirorum adiundu ferus c anulierib.imiam diat Ayifloteles.li£. 


MeL 


dinlegum - 


«ipiendum, : 
dam effe vattenem, fed omurum. 


qiospertinentfungantur. ——— 
6. Hancveroó quing; millium.Ip fe 


Ancutfionibu infect ando, ac pradas agendo peroccafionemintuleriat,met 


de PonrrIcoRnvM LIs n. — - *8 
din legibus condendis eon folum hominumgid eJFoppidanerum y regionis, fed 
etiam vicmorumhabeudam ejfe vatonem dicit:nec valde yniuevfaliter pra- 


1 nec Vnus Virtutis aut vns parti delicitatul egatnlatori d aben- 


2. De Repub. quz hic traditur;In libris delegibu,- — 7 
Quoniam in Republica. 1n libris de Repub. — S 
4. Namincolentium. Hiceff quafi epilugss eorum quain prima Reptib. 
traduntur ,v[a, ad illaverba. ace CERE 
$. Opusautem delegibusmaximaex parteleges funt. Opus de legi- 
dus maxima ex parte confumitur in tradendi legibus. xs 2 
6. Communionem £acereciuitatibus. Quaplaresciuitatesvti poft, 
Nam vt ipfe docebit, quadam funt forma Reipub. qua non.copueuiuntimultis 
eiuitatibus,neccadere mfi in pauci(umos poffunt. um 


7. Wertitinalteram Rempublicam. 14 ft fecundam Remptiblicanm 


Timillimam prime. ftue eandem f acit. i : z 
8B. Operumneceffariorum vacationem:Vt qui Remptuentur d ad- 
piiniftr ant,ij nec agros.colant;nec fimilibus.operibus,qua ad v[us vita. nece]fu 


N 


nillium.T Repub. Platoni ciuitatem es 
illibus c quadraginta quieam tueantur e$ moderentur , -con- 
in quo numero miyflicum quendam fenfum ecutus effe vio 


^— detur: | fed Arifloteles quadragimtavt paruum exceffumycau[abreuitati 


emittit, : | : : n 
10. OmnesSocratisfermones.Ornia Platonis feripta,in quibus Sacra 
tes inducitur Plato enim ornatus, c orationa elegantie tam ftudio[usfuif-— 


fatraditur;vt feripta fua peslinave dioeretur:qui cum in ceterilibru Socra 


tem nominatim inducat, tamen in libris de legibus ipfum Socratem fed 


- bofpitem Atbenien[em m Yocat;vt aperi? bocloco ariffoteles interpretatur. 

-3t. Quisnon videat Babyloniam. Babylenieregio eft latifmé patens - 
. bonam partem Mefopotamie C Affyriecomple&tens euius C Chaldawarum 
gentium caput fiit Babylonsvrbs mira tagnitudinis. 


d à 


14. Optareacponere. Lsoptare.ac poneve dicitur., qui quod maximà. 


- vellet,id verum effe flaiuit.-———— — E xo E 
oT. Si quistalem vitam./Si quievirameinle nec in fingulis prittatim pres 
et,nec publice imciuitate. —— : ; sua e e 


14. Sedetiamcum ábterint. Vt fi bofles iniuriam agros vajtandouut. 


imer) 


67 0c 9c ATISTOTELIS 
unm "nt poflea illis perfequentibus panas luant.. : — "a 
Sitemperanter & liberaliter dixiffet.. 5i- oportere dixifet vttam. 4] 
itudin Yimoni,quanta 4 fatü effet ad tepevatà c liberaliter viuenda, 
16. .Hocperfe.Liberaliter viuere con[equitur vitaswa delitio[aun,vt tete — 
peranter laboriofam:nam qtti viuit in laboribus temper arter viuere cogitur, — 
1j. Acproindevfus.Quemadmodum ex babisibus duo ille virtutes ver 
fantur inpecunis, fic item ip[avum adines:mam virtue eft habitus eleckium, — 
E Kibicorü fecundo: due pertinet babitu buc quoque actio C Y[us eiu[dem 
S | pertinere acvefervi debet... ; 
18. Sed& illud eftabfurdum,zquationem Bonorum.-Plato in lihro 
quinto de legibus fio fie aquat patrimomta,pt nullus citi pla: altero pofiideat, 
Nam quatuor. claffes pro cenfum difi rimine fatit; iamen in. primaciuitae 
tinin[Itatione, € agrorum atq, opii partitione, pares foxtes citibus omnibus 
triburimbet quam Arifoteles bonorum equationem vocat: deinde permittit. 
vtea fors un duplum , triplum, £y quadvuplum augeaturz-qui gradus cete t 
fem difiriminaclafefay, facium. Sed e illud fanciendum effe dicit, ne qua. — 
aut simus poffideat prima illa fortz,att plus quadvuplo :-qua. alia ratio di e dv 
quadi patr imonia que omnia certis tevmmis contineri placet. 
19. Tuncautemi bonis indiuifis.Nam c*illud Socrati placebat, vtneb ho 
na fingulorü citum in filios diffribuerztum, fed pater omnia relinqueret vni. 
filio qué magis probaret, vel amavet:quo fieyi nece[fum e[e ait, v qurextra. 
pumerá definitum quinquesnillium nefcerentur,inopta laboraret: [t49, le. 
omerunetiamprocreanderum filiorit, praferibere oportuit: nec id fortune cà (Bu 
mittere fi forte accidat vt ex generati tot intercar, vt multitudo ciuium fit. 
ad numerum aequalem primo redeat:x.ec putare quartindam mulierum feris. 
litate poffe aliayum fecunditatem compen[ari,e fie quoque numeri md 
fatemeredituram. 
20. Cuius-contrarium. Num: Vliideni fíc patrimoniaequari i placebat vt . 
etia frin prima viumtatiinfltutione bomines cum patrimonts nequalibus 8 .— is 
senirent,bectamen aquanda effent,ne plw altero alte pofaderet. Platocum : 
fortes dy prima patrimonia paria effe velit,tamen vtin guaciplum vf2, ac | 
geantur, P babeantur inaequalia permittit. 5e 
21. Sicfe habeant, Vt quitenent IEHUDUIKER trama qué fitex mela — 
ge lana, fabiedio, quafi flamen fint. " 
22. Adquintuplum augefcere, Mirum eff dufodon. ad. qum di- 2 
cere di in libroquinto de legibus Plato ad quadruplum dicatz nifi forté quid S 
fufficor vuiolibrariorum fati eft, vt im Ariffotelicis exemplaribus stilus 
|o 20e AMíns ejr fnpre qeu qn nglis proquai uple. ——— 


emi rari cememeeata 


VNDE nr de eiie mera a tta 


IY oweel fT. 


n | 24. De- ; 


j X X d 


PANT RAMIS as 
3 


-— PoriTICORVM LIP. IL et 
3; Domorum area. Area dotmus eff [paciutn terra folimue ,in qo de- 


nus edificatur..— 


24 


.24. Kempubl icam appellant.Commtmt vocabulo quafi proprio. 


25  Conflatenim cx ijs qurarma tenent. Quibus c principes & ps- 
puli continentur, quorum virinfa, magoftratus conmmunicantur: qua ves fa- 


- eit Rempublicam commi vocabulo nominatam fi publica cemoditas fit, qua- 


fi finis propefita..— : 

zb, Ciuitatibusomnit communifümá.Queomniu rerum publicarü 
maxime fit cititatibus comunisid efl. poffit pluribus ciuitatibus conuenire. 
27.  Velfiquaeftalia Quafi dicat,qualibet Re|pub. optimati melior ef- 
fet.quam hac Refpubli. Platonit.N amft atus optismati vt veguo pofiponitur, 
fíicteto genere Reipub. comtnuti vocabulo nominata prefertur , vtipfelibre 
tertio docet, : : 
28. Namregium imperiti, Refpub. Lacedemoniorttm binos veges per- 


 geiuos babebat, quinos Epboros,qui magiftvatus erat anntius C ex omnipo- 


pule, acidcirco fape ex plebe deligebatur , licebatá, à Regibus ad Ephores 
prouocare, ——. -: pec e oe 
19. Namlicet hocfit.Hec erat cotnmunis vatio deligendi magiftratius 


apud Platoné,vt aliquot certo numero deligeventur fuffv agioideinde ad pau 
tores jjde (ovtibusvedigeventur, quorum alterum vt uffragio deligarur,per 


ginet ad paucorum potetiam:pauci enim erat C bimagnaex parte ex loctt- 

pletibus qui fuffr apio delecti Rempub. gevere debebant . qued ver deletis 

ad fortes deducatur, populare eft, vt ipfe poflea declavabit. — 

39. Vilocupletiores neceffario. Pascorá potentia, qua gvace dicitur 

Guyeoocín.eft Re[publica vbi pauci diuites fito arbitratu Remptib, modera- 
tir, de qua multa diffevit libro quarto. , vbi commentaquedam c fraudes 


«omiemor antuy quibus diuites popularium animos ad confirmandam fuam 


potentiam eluduni:quarumfy audum C techmarum vna e[L, vt.magnis penis 
mecefitatem dipitibus,vt covfultationibus ac imagifHratumim eveationibus, c 
caters publici muneribuinterfintumponant:patiperibus (utmam libertas 
tem,d* publicorum munerü Vacatione fi velintconcedant bacenim ratione 
fit vtpauei ditites Rempub.non imutu pauperibus gerant: quod cumfieri in 


- bac Republica lege fanciatur , declarat ip[am ad paucorum. potentiam iu- 


clinare. 


3L. Confiijquog; dele&um.Confiltorum, fue fenatorudeligendoris 
bacerat atio infecunda Platoni Repul-vt quotannis trecenti fexaginta ex - 
omnibus clafubus que quatuor erant, delgerentur: ex; vnaquaque nonageni, 
in bunc nodum, vi prium ex primi cnjus claffe nonaginta omnim cuufa— 


*: 


; 69 ARISTOTELIS 


elajta fuf apio deligerentur , pena cenflituta; fi quis fu ffragium nou tuli; 
lj fet: deinde ioidem ex fecunda eodem modo:tum ex tertia dlaffo item nome. 
1 inta [editayt. inboctertiodelectu liberüeffet às qui effent ex vltima data 
j. Juffr agii. 4 férve vellentyan fecus spofiremo-vt ex quartaclaffe tide n Honagin 
| tadel gerentur fed ayt ex prima laffe. c fecunda: omnes fuffragium ne- 
i &ef[ario fevvent:ex tertiavero C» quarta quivelleut,tu bi trecenti fexaginta: 
' . eodem modo per fuffr agia ex fingulis claffibus ad dimidium , loc efl ad cen- 
E Aum odoginta, e? bi pofl remo fortibus ad nonaginta-Senatores- feu con[ulta« 
Yes vedigerentur drecex fexto libro de obw qua Ariftoteles boc in leco "ea : 
sits c obfcurius- commetnor at; : 
34.  Nifiquodnonomnestertig & quartz clafsis.. Namin deleta 
ex tertiaclaffc faciendo non omnes ex tertia C quarta claffe liberi erat. vt; 
: in delectu ex quarta, fed ij olum,qui erant: quarta... 
| 35. Djsfolum neceffe eft ex quatuor.In emedatioribus fcilicet. ce— : 
| - o tibus remagavlégitur-, mon rtraQ TY; CX quatuor igitur. elafibus prima. — 
j € fecunda nece[Jario [uffragiumin quarto deleta ferebant: jeu yerà e 
| | quarti fiiollent , nulla pena ferre cogebantur: 
] 


To 


mos aet eee Am LA IA ATA I race c Lm 
UeCNULIERTTNe Lap RW Rt n IAS FUNK SCR MITMEIRR 2 


RE 


zm 


34. Deindeex hisparem numerum.Ex finguli clafibus in eode "s 

ledtuyex trecenti fcilicet fexaginta parem numerum ex fingulis, id eft quae. 

dragenos quinas.ex fingulis vt in cemitodtoginta,déinde fortibus in re 

darvedigantur: —.. ex 

35. ltaqueplures: idu, quorum [o Vffragio dr volüntate-Senatus " 778 

.— —— éonfiliumdeligitur:que fuffyagatio cj electio magna pars Reipub. simum i 
- fifationi effet,cum fievet fingulis sumit bunc enim (ue ains : 
pepe Pith | Wem ce d 


x 


CADV T V— 


pi SVNT alie Refpubl icepartimab indodtis liominibus par. 2E 
timáphilofophis & viris cruilibus conflitutz- ,. quz omnes pros - 
| -piusz his duabus ad easquibusmunc hominesvtuntuc,. accedunt. 
" Nemo enim alius per ftudium: rerum. nouarum: communitatem. 

filiorum & vxorum;,. necmulierum comefationcsindüxit,,. ledà 

rebus neceffariys. potiusexordiuntur.  Quibufdám enim totius - 

. negoti) caput clle videtur,vt re&e de patrimonijs flatuatur , de lis. : 
1 Tg enim feditioriescunctis exiftere -- - itaque 5 Phaleas Chalcedonius 
hocprimusinduxit,. qui-ciuium. patrimonia zqualia effe oporte- - 
retradidit, quod inip(2 ftatim ciuitatis conltitutione non putat 
j| . : efie factu difficile. ME igitur ciuitate inaius effe negotium, - 


im c | 2 d : TU 


ES 


MEI DSL UCET 


mx. ] 


ETT MTTATV PERPE 


e 


cam — PoLtrICORYVM IIS. oH. : $9 


.-* poffe tamen celerrimé ad equilitatem hac ratione reuocari, vt 


"diuites dotes przbeant,necaccipiant:pauperesé diuerfo Ceterum: 
Platonidum leges fcriberet, bona quadam tenus: augeri permitti 
placuit, plus tamen minimi patrimoni) quinfuplo quenquam. ci- 
uem, vt füprámemorauim us, poffidere vetat. Caeterum qui leges: 
Ruiufmodi feruntijs, quod nunc ignoratur; cognitum effe debet, 
qui patrimoniorum magnitudinem con ftituit, huicfiliorum nu- 


 diantur; Sed dicat fortaffe Phaleas hiecà fe fuiffetradita; qui dua-- 
rum:reru rtanarum;. & diíciplinge equalitatem: ciuitatibus: 


—. adefleoporterecenfeat:. Ateadifciplinaquenam fit, explicare.o-- 


portuit::: necprodelt vnam & candem.effe difciplinam.. Fieri e-- 
nim: poteft vtfit vna & eadem; fed: huiufmodi, vt homincsex ea. 
fiant ad fibt vel pecuniarum vel honoris; vel vtriufque plüs iufto: 
vendicandüm-proclines: Preterea: feditiones: non: modo pro- 
pter fortunarum, fed etiam propter honorum: inzqualitatem cxi 
Ítunt. fed diuerfa. v trobique ratione: Vulgus-eniin debonorum ue 
: inzqualitate 28 qui ver 9: aliqua. virtute-fe facultate. praftant üg. - 
de honoribus diffident,fi parcs tribuantur. vnde illud;, i m S — 


ES 


$6 0-3. 09 ARPSTOTELDIS » 
- Improbus atquepvobuspariter denantur bonore. I 
Neque veró folüm propter res neceflariasad inturiam inferendam 
9. homines impelluntur, quorum s medicinam cfleputatinbonos | 
rum zquatione;fcilicetne frigore & fame furari cogantur: fed eti» 
am vt potiantur voluptatibus, necconcupiícant. Nam ficupiditas - 
Io. vltra res neceffarias procedit, iniuriam inferunt , 1o vtei cupiditati 
medeantur. Necfolum medendigratiaad iniuriam impelluntur, .— 
H. fedetiam ficupiant, vt rt voluptatibus dolore carentibuspotian-: 
X2. tur, Qui igitureritzz horum trium medicina nempe illis primis 
35: cenue patrimonium,ac vtin opere fint occupati : 15 fecundis tem- 
perantia : tertiam veró medicinam fi quis velit perfe folus frui 
14- voluptate, non aliunde petat, quamàphilofophia. Nam 14 cz- 
*terz tales voluptates cumà philofophia diícefferis, fine homini- - 
"ibusnon contingunt. Ceterum maxima iniuriz non rerum necef- 
fariarum caufa , fed propter immodicas cupiditates infernntur; 
yttyrannides occupantur non frigoris effugiendi gratia. quofit 
vt magnihonores difcernantur, non fi quis furem occidat, fed&á - 
 &yranoum de mediotollat. Itaque K.eipublice ratio quam Phas 
leas inftituit, ad paruas duntaxat iniurias fepellendas eft accome 
snodata.Przterea hoc agit magna.ex parte, vt inftituta tradat, - 
- quibusinter feciues rete fefe in ciuili focietate gerant, cum ta- 1 
ienidem in vidinos:& externos omnes przítareconueniat. Ita« 
ue Rempublicam fic inftitutam effe oportet, vt vires habeat, — 
. & belli gerendi facultatem, de qua ille nihilprecepit. Eadem | 
«fl pecuniarum ratio, quz non folumad vfusciuiles, fedetiam 
adexterna pericula fuppeteredebent. igitur nec tam magne de 
bent effediuitiz, vtà vicinis & potentioribus appetantur, pof — 
feffores veró nequeant inuadentes repellere : nectamexigus, - 
tad bellum etiam fi ab equalibus numero & fimilibus inferas 
tur, propülfandum non fufficiant. Ille igitur nihildefiniuit, 
cum tamen ignorare non oportcat quantas diuitias ciuitatibus 
£5. adefíe conueniat: quarum fortaffis hec 15 füerit optima finitio, 
ne potentioribus vtile fit bellum ciuitati propter eius nimias o- 
pesinferre, fedita vtetiam fi non tantopere diuitijsafflucret, bel 
lum tamen effecinferendum . Quemadmodum Eubolus Authos 
36. phradatem 16 Atarnéa oppidum. obfidione cingere molientem, 
; teropus & fumptus quibus opus eflet ad oppidum recipiendum | t 
contiderareiuífit: quippeintellecturum fe minore premioaddus — 


LXRM 


PorrrICOR VM Lrs. r1. | 22 
ei poffe, vt Atarnéa relinquerct.quibus verbis effecit , Vt Autophra 
dates factafecum zftimatione;obíidione defifteret. Efleigitur ci- 
vibus qualia patrimonia, nonnihil adtollendas occafioncsinte- 
- flinz feditionis conducit hoc tamen nullam propé dixerim facul- 
- tatem habent,qua magaopere poffit feditionibus occurri.Nam qui 
virtute preftant, iniquo animo fibi indigniores zquari pateren- 
tur:quamobrem fepe confpirare,& feditiones commeuere notan- 
tur. Ad h»c hominum improbirasinfatiabiliseft, & qui primum 
binis obolis reque tenui contentifore videbantur:cum hoc iam fa- 
&um fuerit bzreditarium, femper plura defiderant, infinita quae 
dam & inexplebili appetentia follicitati: cum natura cupiditatis, iu 
quaexplenda vita vulgi eft occupara;nullis finib.contineatur. Prin — 
cipium igitur & quafi 17caput huiufmodi negotij eft non tá equatio 7 
bonorum,quàm prouitio vt probi natura ficafficiantur, vt plus iu- 
fto fibi vendicare nolint:improbi,vtnequeant. Quoditademum 
fiet,(i 18 praui (int quidcm inferiores, iniuria tamé non afficiantur. 18 
quanquam necde bonorum quidem zquatione recte Phaleas con- 
ftituit:qui,cum feruis etiam & pecore numifq;, &magno fupelle&ti 
lisinftrumento diuitiz conflent, ipíastamen agrorum duntaxat 
poffeflionesaquandas effe cenfuit:vel om nia igitur equanda, & in 
mediocrem ordiné redigenda funt,19. vel. cuncta miffa facienda Vi- 19, — 
deturautem ex ipfa condendarumlegüm ratione exiguam ciuita- 
tem conftituere:(iquidem 20 artifices publici effe, 21 nec ad citita- 20. 21! 
tis complementum pertinere dcbet. At fi publicos effe oportet, qui 
in publicisoperibus elaborant;22 Epidam ni moseftimitandus:at- 22, 
que ratiotenenda eftquam olim Athenis Diaphantes inftituit ,ac 
Phalez quidem Refpublica re&téan fecus inftitnta fuerit;ex his fe« 
récxiftimarelicet. E mo 2 
| — Sebelig im Cau V. 3 
: SVN'TT &aliz Refpublicg.Poflquam invtranque Platonis Rempub,. 
differuit,aliae aggreditur. fed eamprimum,quam Pbaleas inflituit. fiue tra- 
didit:cuiplacuitin primi vt pariaeffent ctuium patrimonia: : vec tamen da 
pumero precreadorum filiorum quicquam flatuit.qui fi plures fuerint qum — 
prorationepatrimontorum,foye ait Arifloteles vt lex diffoluatur, vtpote ini-— 
quae multi fiant ex dantibus pauperes. Quod.genu bominum velusnouis 
- 4t feditiombu ludere folet:dr parum effe equari patrimonia, nifimediocrie. 
146 etiam patrinoniartum conflituatur s nec boc [ata efe , nificupiduatils 
Da. : : - 0 CWOMME - 


m x 
emet uM PRI 


l 


LOW Lig mu 
Ee 
EE 


33 B MURISTOTTULI 


A 

nodi per dijciplinam e legemimponatur. Qua guinia cum adfint, ferit tá 
sen poffe vt ex bonorum inequ alitate feditiones exiffant . quibus malia 
TPhaleanon e pronifium, quileges.etiam tradit , quibus parua imurie, non 
quibus magna repellantur: (e qua pertinent ad mutuam sium inter ipfos cog 
fuerudinemynombabita: Vicinorum,nec externorum Tatione:tec terminum a- 


gibw fLaxuit quas optime boc termino fini ait Arifloteles , fi nontam longh 3 
pr ceffevint;vt eisintitati potentioves. bellum inferant: feditiones autem mb. 
tam aquatiene bonorum tólli dicit quam ea proufione,vt qui natura funt ad... 
wivtutem propenfi, fic in[liruatiur ne plus inflo concupifcant: improbi AUCH) 


facultas Alienainuadendi tollatur. 


2 His duabus. 4 Platone traditis. - 


c Ns des. cum dolore e[lvt y teflatur Ethic. E&deMib.jj. 


3P haleas Chalcedonius. Ex vrbe Chalcedone, qua ejt in Bithynia conttá al 


Bizantium. 


4 Muldifientex Siedbur egeni. Qrwarationefieri didum eft fupra in : 


[: 


Platoni fecunda Repub .. N am ex patre loctiplete fi multi oriantur fild , vua. — 


sexcepto.ad quem totum patrimonium peruenerityreliquos.ex diuitebus 22 E 


rentibus» locuplete-familiu pauperes fieri neceffe eft. t 
$ Wt Solon lege fanciuit-Nonvt paria effent patrimonia, fed vt certo f ; 


Ane patrimonia contineyentur. Quatuor. enimalajes ex cenfibus conffstsiffe à. 


Plutarcbo traditur. Quarum prima effet quingentorum medimnorsm cen. 
fie: Erat autemanedimnus men[uraverum [iccarum, vi frumenti, que Je 
Hodios Romanos Capiébat vt: visi dodi & diligentes vationeminierunt. 


6 Vtapud Locros.Lecrigens eft Aetolis proxima Plinio, & item alti E 


qua olim Leleges dicebatur ,C-tertia.ad fretum Syculum in ttalia, 
4 Leucade Rempub. .Leucas oppidum et in-Leucadia pemm(ula. Epifi, 


NT TET 


vhi cum contra legem veterapatrimonia venderentur ,  ficdiuifaad pue 


Tes perueniffent,lex quoque violata eft, qua defimiti erant cenfus, quibu tme : 
gillvatutvibuebantur.Vtaque Refpub. mimis popularis f4da e, eum à pan 
«enfibus c  fortafe nullis, magt[Ir atus generentur. à 


qua omniaxittuti eo facultati-mowine. complexu est interpres.Hiergopto 
pter bonorum € magifIratuum difivibutionem difidere folent.$i parestu- 


mores virtute aut facultate umparibuettibuantur., quod e(t cotra e 3 


diftributiuam,de quaeft in Etbi.quinto. E 
9 Medicinam effeputat. Exiflamauit Pbalem. — 0 
10 Vtei cupiditati medeantur. Doleri quem affert cupiditas quoniam | 


EE AUDIUERWO IT: 


NUISSESS 


MIT 


WwPXUR 


*8 Qui aliqua virtutefeufacultatepreflant ;x'ap/evreg olent. ab trifte : 
tele Socari , qui vel doctrina 45 Angento;vel prudentia e virtute praestant; 


ER s : Yos ; 


-  PorrricORYyM Lrs. 1r 74 
1t Voluptatibus dolore carentibus. Que nullo aut quam minio cupidi 
satis antecedente dolore contingunt,vt qua ex doibrinis, qued, auditu, vifu, 
Qr odoratu capiumtur vt ipfe declarat Ethie.x. Eas enim voluptates quapér 
taGuméyguftatum fiunt f amas aut fitis antecedit: Vt Veneveas qua pertinent 
ad ta&um vehemens quedam appetitio:qua uon accidunt fine dolore. 
12 Horumtrium. Cupiditatum verum neceffariarum, Yeluptatum cutn. 
- dolore,voluptatum fine dolore. : 
15 Secundis temperantia. Namtemperantia in temperandu voluptati- 
bisque ad ta&um cr gnflatum pertinent ver(aur,Etbicig. ———— - 
14, Caterz tales. Vt queex audita &» colloquia, é bonore babitopereipi- — 
untur,qua vui benim fine aliorum confuetudine non contiugunt, cati philo- 
fophari vel maxime vni in feceffu & folitndime liceat. S 
3$ Optima fuerit finitio .. Optimus terminus , quo diuitierum mag - 
-witudo «contineatur , [iue ratio qua debeat. cenneniens magnitudo & 
modus diuitiarum explicari, vt potentiores ad bellum inferendum non 
inuitentur vtilitate ex magnitudine diuitiarum percipienda: — fed itain- 
ferant,vt etiam fi cinitas non effet tam opulenta,mbil feciuseffentillaturi.———— — 
I6 Atarnéa oppidum. Inter Myfiam e Lydiam.Enbolum autem Athenie 
enfem fuiffe comediarum feripterem Suidaseff autor. 


17 Caput huius negoti). Petifimar atio feditienum occifiones tollendi, —— ^ 

18 Praui (int inferiores. Improbi minus petentia ac viriumbabeant. —— | 

I9 Velcuncta miffa facienda. Aut nullius partü dititiarum equatio f aci" 

enda, — — X oes - 
20 Artificespublici effe debent. 5i opifices futuri fantferui publici. 

3* Nec ad ciuitatis complementum pertinere, Non debent partes ejfe 
eitiitati. : : uuu qo 
22 Bpidamnimoseft imitandus. Vt artifices non fint pats cinitatis, vt. 
Athen olim fanxerat Diopbantus, ey nunc mos eft Epidaumi. Efl autem E- 
pidamnus opiduminora Macedonia , quod Romani deducta colonia Dyrra- 
ebium appellarunt mutato nomine, quod inaufpicatum efe videbatur. 


CN n 


—CAPVT VI. : 
: HIPPODAMVSS Mlilefius Euriphontis filius, quiciui- t 
tatum partitionem inuenit, & 2 Pireum abícidit, quiduedum am- 2. 
bitioni feruirettam curiofe vixiffe traditur,vt quibufdam luxurio- - 
fius viuere videretur, prolixa coma & 5 ornatüpretiofo, tumco- 3. 
ma,tum etiam veftis, quam 4 pretiofam quidem,fedcalidamn — 


RITE 


p [ces 


.ARISTOTELIS 


J* hyeme folum, fed etiam xtate geftabat. Hicigitur Hippodamus y. 1 
zdumnullam nature partem vellet intactam relinquere, primuso: ' 


zmnium qui non funt in Reipublice adminiftratione verfati,, ali- j 
quid deeptimo ftatu Keipublicz differere conatus eft. Sicautem 
- ciuitatem conftituit, vt hominum decem millibus conftaret effet. 3 


io 


que tripartita diuifa.! Nam.vnam partem opifices fecit,alteram agri. 
colas, tertiam eos qutarmis vrbem tuerentur. Agrum quoqueia 


trespartesdiuifit, quarum vna facra altera publica, tertia priuata 
celfet. Sacra, vodeo iufta facrorum dijs immortalibus fierentzpub- 


im Yn 


lica, vnde prelidium vrbis aleretur:p riuata,quee agricolarum effet, 
Legum. triatantum effe genera exiftimabat : nam de quibus iudi- - 
cia ferantur, hzctotidem effe numero, contumeliam, damnum, 


& cedem. Contlitaebat autem.vnum tribunal, cuius effet fumma 


poteftas, & 7 quocaufas omnes que non re&é dijudicata fuifle - 


'v iderentur;referri oporteret: idque ex quibuf dam. dcligendisfeni- 
bus con&ituebat : neque veró ei fententias in tribunalibus percal | 


culos ferri placebat, fed vt tabella fiam quifque fententiam decla: - 


faretinícripta, fi fimpliciter damnaret:vacuo,fi fimpliciter abfob - 
ueret:fin partim damnaret, partim abíolueret , vt hocipfum expli- - 


caret. 8 Nuncenim baud. feéio fancitum- effe eC. Cum hac 


autilla iudicantes peierare fit neceffe, legem quoque tulit vt pre 


mium effet. propofitum, fiquisaliquid quod cflet commodum d 


vniPITEERPT ESI pU 


uitati comperiflet : vtque filijeorum quiin bello mortem oppetit : 


fent, depublicoalerentur, nondum fciliceterat hocapudaliosin- 


vind 


giten Nuncenim & Athenis & in alijs ciuiratibuslegefancitum | 
eft; & cum. magiftratuum delectum populi fuffragiopermittatpo: - 
pulum 9 tres 1llas partes ciuitatis facit qui magiftratus.dele&tze — 


rum communium, & earum quz ad peregrinos & orbos pertinent, - 
curam gerant. Hecigitur feré funt maxima & potiffima ipflitu. - 


ta, quibus Fippodamus in ordinanda Repub. vfus eft.Sedin mul. 


-titudinis ciuium partitionem illud primum abijci poffe videtur | 


-quàdartificibus, agricolis, & ijs quiarmatenent, cunctis denique 1 


generibus Repub communicatur.Sed vt agricole non habeantar 
- fDarartifices nec agros, necarma, vtpené ferui armatorum effi. - 


antur, vt igitur ys omnes honores communicentur; heri non 


poteft. Nambellorum duces, & 1o ciuium cuftodes, acomna | 


—feré qui maximis magiftratibusprefint, ex ijsdeligt, penes quos : 
armafunt, necelle eit. « FMBeRopihdba egricolis communb 


catio E 


——Ó—MÀ7 


-. porivicon vM Lis DL —— 76 


titio Reipublice negatur , quomodo hi poffuntamicosanimosin 
Rempublicamgerere * Veruntamen oportet vt armati vtraque 
párte potentiores fint : quod difficile fitu eft, nifi magno nume- - 
1o (nt. Quod fi ita eft, quidattinet ceteris Rempub. communicae 
ri autipforum arbitrio creati magiftratus ? Adhzcagricolz qua 

in re poffunt vfui effe ciuitati * Nam artifices ade&e neceffarium 
eft : quippecumin omniciuitate defiderentur, & poflint exarti- 
ficio viuere, vt ip alijs ciuitatibus fit. Agricole veró fi arma tenen. - 
tibus vi&um fuppeditarent, meritóin parte ciuitatis haberentur, - 
ziauncagroshabent priuatos, cofáue priuatim colunt. Prate- BE 
sea (iagri publici alendis militibus dcftinati, ab ipfis militibusco- 
lendifunt, parsmilitaris non erit ab agrorum cultoribusdiuer- 
fa, vteffeplacetlegumlatori. Sin autem ab alijs qui fint tumab. 
ijs qui priuatosagros colunt,tumà militibus diuerfi, iam hc quar- 

ta parserit ciuitatis, cui nihil communicetur, fitdueà Republica | 
aliena. Quod (ieofdem effe placet quipriuatos, quiquepublicos - 
agroscolant, xiprimum fructus, ex quibus duas quifque domos t2. z 
alat multitudini non fufficient. deinde cur non ftatim ex eodem 

.8gro, ac fortibuseifdem & fibi fumant, &in militibus alimentum: : 


fuggerant 1 Hiecigitur omnia valde turbulenta funt. Illudquo-. - 
que deiudicijs perperam legefaucitum eft, vt caufa rs fimpliciter T3. 


intenta cognitor fententiam diuidat , ex iudicéque fiat arbiter. 
- quod licet in arbitrio pluribus etiam qui deiudicio faciendo fer- 
sones inter fe conferunt facere liceat , in tribunalibus tamen 
pon permittitur. Sed contra plerique legumlatores ne confilia .- 
inter (e iudices conferant, interdicunt. Deinde quipoteftiudici- 
umnon elfe turbulentum,fi iudex deberi quidem, fed non quan-.. 
tum litigator exiftimet, qui viginti minas exempli gratia dicit, 
cum iudex decem duntaxat deberi iudicet, authicplus, illemi- — - 
nus,liusquinque, alius quatuor, &inhunc modumdiuifionem 
faciant, quidam. veró cun&a, alijnihilomnioo* Quis igitur mo-- 
dus erit iudicia difcernendi, & numerandi ? Pratterea nemo peie- 
rare cogit iudicem, quifimpliciter abfoluit vel condemnat, filis. 
jure fuerit fimpliciter intenta. Nam qui ab[oluit , isnon iudicatni- 
hil deberi, ied non deberi viginti minas : illepeieratqui vigiat. - 
ininisquas non deberi purat,reum condemnat. 14 Quod veróad 14 
legem pramium fi quisrem ciuitati commodam inueneritpropo- - 
- pentem pertiner,cft illa quidem auditu fpeciofa, plena tàmer 
EN cst Euge. t 


4&$y 0 7 05 WEXISTOTIELIS —— d 
: — €uli: quippe qus calumniandi , & foríitàn mutandi Rempublicsm - | 
eccafiones praebet. Inciditautem in aliam quzftionem, &com- | 
mentationem. Quzriturenimà quibufdam inutilefitan ciuitati- | 
bus legesà maioribus acceptas,fi qua fitalia melior, mutare condu- 
cat Itaque non facileeft decretum,de quo diximusprobare,fi nom - 
15. eft vilemutareleges. Nam fieri poteft vtaliqui r5legum antiqua 
tionem , mutationémve Reipub.tanquam bonum publicum affe- 
xant.Qua dere quiin hanc mentionem incidimus, non fueritalies | 
pum paucabreuiter difputare:nec enim vacat(vti diximus)contra» 
« uerfia. & leges mutare fatius effe videri poteft . Certé in alijs difci» 
plinis hoc feciffe commodum fuit, vt Medicina, & item Gimnalli- 
ca:ad (ummam omnesartes &facultates mutatis veteribus inftituti$ 
profeceruut Quibus cum fit doGtrina ciuilisannumeranda,neceffa- 
16. rio deipfa fuerit eodem modo ftatuendum. quodipfum16 argu- 
.—. mento quoquererum confirmari non temerédicas: Nam vetufte 
— legesuimiserant fimplicesatque barbarica: : Grecis enim armatos 
. áncedere,& vxoresemerealterum abaltero mos erat.ceterad;infli- 
- guta prifca;plurimum inícitiz,ac rüditatis habebát. vt Cumis lexe- . 
rat de rebus capitalibus, vt fi accufatur ex fuis cognatisteftium cere 
tum numerum protuliffet, rei capitalis reus damnaretur. Ad fum-. 
- , mam omnesnó quid tradirum fi:à maioribus, fed quid bonum fit | 
17.18 querunt Eft autem probabile r7 primos homines,18 fiuefuerintex. — 
. -terrágeniti,fine ex aliqua internecione feruati, fimiles fuiffe vulga 
ribus € infipientibus, quemadmodü de terrigenis memoratur, vt 
19. minime in ipforum decretis permanere deceat. x9. Ad hac fcriptas 
cgesimmotas relinquere non conducit, qui vt in ceterisartibusfi 
io doctrina ciuili fieri non poteft, vt omnia perfecte fcriptafint— 
Nam kges vniuersé fcriptas effe necefle eft:actionesautem in fingu | 


—À d 
t € 


UR CACONTCEEUS TUER all ai raRue cid 


lis verfantur. quo palam &t l.gesquafdam & quandoque vilitet 
iputari. Corerum aliter reputantibus magna forfitan cautione o» 
puseflevideatur. Nam cum parüuacommoditas inuitauerit, quia | 
- nocet eipub.vt ciuesaffüefcant facile leges antiquare, baud dubie 
facius fuerit peccata quzdam legumlatorum & magiftratuum pere 
— mittere. Nec enim tantam legismutatio profuerit, quantüm cons 
26. fuetudo 20 imperantibus non parendi noccbit, Nec vera effar — 
tium curh legibus comparatio." Non enim hoccftartem, quod — 
 ligem mutare : nam tota vis parendi legibus in more pofita ef 
| qui mos nifi longo tempore non ingeneratur, Itaque ex pe | 
jd cor 7e : M rom gibus 


E e uEE 


(RT ERONMESA par. 0 35.. 


Ip 
^ 


jio rum erem cce mam IF 2 


: fibus legibus in nouas mutatio, legis potentiam. infirmat.Praterea 


— bano,quem abfciffuny d efl mro ab Yrbe-diwfum ab Hippodate fuiffe trae. - 


b 


PoriricoRyx Li i, ——— 7 
 fimutandx funt,dubium eft vtrum omnes,& inomni Repub.mu- — 
tari debeant,an fecus; & »r vtrum à quouis, aut à quibus, magni e- d 
pimrefert.quamobrem quzftionem hanc,cum huius locimon fit, 


Sdeliaim.— Capt VI. —— 


1 HIPPODAMVS Milefius. Hippodamms banc Reipub:formanr 
éxcogitauit,vt ciuitas ex bominum decem millibus conflitutas iu tres partes. 
diuideretur:quarum vna effet opificam,alteva agricolarum, tertia mititum.. - 
Regiotiemm quoque,id eff grossi tres partes diuifit:facram, qua ad. dei cal- 
sumnece[[aria (ug gereret : communem; vade unlites aleventur:. prinatatn, 
qua effet agricolarum.Tria quoque tribunalia conftituit:de contume lia, de - 
damno , de nece preterea vnum fura. ad qued effet ex ceteris protio- 
€atio. Placuit etiam vt occiforum in bello fij] ex pallico alerentur :- snagi- - 
firatus deligeventur totius pepuli foffragio . 1n bac inftuuta differt iriffe- 
ieles: Prumumin diutifionem cuntatie quad etiim arti ces C7 agricolas par» . 
es ciuitati efe vellet, tamen eam conditionem opificibus & agricolistri-- 
yt nullum pen? magifiratim getere pofent -qua facultate Gr nunere 
— euis amoncite propyje diflinguitur vt tertia libro declarat: £v quanegata 
animorum à Republica alienationem exiflere neceffe ef .. Agros pratevea: 
áncommod? diuifas effe docet, fiue àmlitibus par s communis, [iue ab agvie 
colis, fiue ab alijs qui fint abvtrifque diuerfi coli debeat , cum vel milites de. 
gricola fiant, vt agricole smolerabili onere grauentum , velalia pars citta» 
15, qua quarta fit iducatur . 1n indicis modopartiendi fententids dans - Per - 
ae.communem £» vfitatum vieliovem efe dederat; .———— ic : * 
-3. QuiPirzum abícidit Pi aus pertus etat Atbenavum., cum vito (ubura- 


| Hippodamius ad fic andi yodws de qua eft a isbro (eptimiócap.rt. 
E Ornatu pretiofo tum coma: Cicadi forfit an auróts snóre Athenien — 2 
: feum.ex quibus olmlozapleuores per luxe cicads aurei capillos ormai 0 
quem moduminde traxere lones Afi dtici propter confanguinit atemcolome ^ | —— 
quin illac ab atbeuienfibus ex: Attica vt Y batcydides libroptimiovefert , dée———— 
du&atum Caria etn rig oeff Loma Afíatia , qua nomen ab lona Europa - 

id eft ab Attica fum fit. ue : ce. 
4. Pretiofan q idem (cd :alidam direi; at dj eve 9. Sio babe- 


di Fuit enim Hippodamw etiam avchitectus;ne folum legum [eviptor:A qué 


Js nci 


9 — au gMHitercziss - ——— 1 


Vitr grace in onmibus exemplavibu que mibi videre citigit-fed fufficor f. 


dem fubeffe labvariorum, cr pro cr reds obrepfiffe lurenue; quod verbum, 
- Kemimtni confuetudine vem vilem c abiedtam fügnatz qua intelligentia boc 
cA s -. EE -: DON : dco MN 
énloco ab aviflotelis fenfu long? videtur abbarrere:aut igitur per errorem in 


eius locum fucceftt, aut in eundem intelliges tiam efl accipiendum ytnon vis. 


—emébahi etam (ed pretioar C» bonoratam vc fien (ignifiet, quemadmo- 3 
dini interpres conuertit, apod 8 ture civ, vndetorsAio.,td efi felicitas dida - 


eft auctore Suidamifi forte vum ip[a per fe veffie effet pavuipreti , pvetiofe. 


petibus ornabatur fiebata, vefli gau'apma,qua H ippodamus ambitiose etia. | 


iB aflate offentationis gv atia pe[l abar,vt Baccbara ille de quo Martialis, 


Etdolet & queritur ibi noncontingerefrigus. — i. 


Propter fexcentas Bacc hara gaufapinas. s 
Quibn[dam exemplaribus illud « 3&, quod in cateris babetav,abefl, vt pra^. 
Vixitas ad capillos fumptus ad veftem duntaxat vcfevatut: qued fic effet con 


tertendun prolixacema, cy ernatupretiofoveflis, — Ens 


$. Dumnullam nature partem. qui mon folum demos ey vrbes edi. 


€4di arte,fed etid ciuitates d Refpub. codendi , C» legibus cüfiutueudi prec 


dentia c facultate pellere voluit. 


6. Iuíta facrorum. Sacrificia lege aut more conffituta. ees £i 


7. Quo caufas omnes. 4d qttod effet à ceteri vribunalibua preuocatio. — 
8$. Nuncenim haud re& fancitum. More quenum yulgo cititates v» 
tühiuriMiududs. — 00 0 0 : E 
9« Tresillas partes.Opifi.es,arvicolas c milites. - 


epwgneem 


lo. Ciuium cuflodcs. Nomen id er at inagiflr atus, quo Hippodamuvtee — 


batur infüaRepub, —— o Lc Cu re 
1t: Nücagros habentpriuatos.Ex inffitutione Hppodami, —— 


11 Primum fructus, $; aericole non folum agros [uos pritatos.fed etiqm.— 
gueblicos,vude milites alautur ,coluntzfrudiu Agrori brittatorit alende Hide Er 
 Agricolarü bipartita mul titudini qua ad binos fundos coledos neceffaria eft, 
no fufficiet:velduas domo: dicit duas familias, alteyam agricolarum, altera. 
phiiucut quifa, aericolarü frumenii frutu(3, fus aereve debet : fed prier 


feufis magis placet, - 


1. Simpliciter intenta.Y't ff ater fempliciter fibi vigintiminas debericte 
tendat.officiat iudici eff Jimpliter etia conflituere, c vadicare:debeatur a d 


$0 Viginti tmtne,ro de numero minari aybiz avi. quod fit iniudicio avbitta- 


éd iribualibns quibu[d am neu permititur.— xr. : 


t0. fitte uus istdes fit, iue plures fentcuj« coofilds communicate, quud. — 


(DU prm 


COPOIT TIC ORVM LI 5. If. - fe 


14. Quod verà pertinetad legem. Sumpta occafione ex Hippodami le- 
- ge qua is qui aliquid vtile Reipub.excogita[s et premi proponebatirsquoe 
niam legi mutatio ti quamvoilu Reipsloffervt pofetydifpuratione iniucets 


"conducat necne leces €» inffituta maiori mutare:ct leges que per[pycue bar 


"hare er incimedifima fum imuzdas effe docet.Sin aute commoditas parua. 
Ufa quatur, mon idcirco mutads effe,ne bomines won pareve legibus affaeft at 
vtenm legibus pareatur magna vi eft in paredilegimbus cenfuetudine. 11445 
legum potentiam er audtovitatem valde misuit,qui leges inutat. : 
1. Legum antiquationem. Abrogationem legum. 
16. Argumento rerum.Rebu ipfis c facti. 


yuem bominem fuiffe primum, ante qu£ nnllus 


37. Primoshomines. Al; 


bomo f'uerit,vt bomim Chviffiano ex facris Ieri oraculua, diuinis no.eff du. 


bitabile fic Abborvet ab aviflotelica difGiplina. Ariffoteles enim cum alis im 


locus tiin od ato libro de phyfico auditu müdum genetatà fuiffe negat, itaa, - 
anundum e cuntta genera animatium fempitevna effe nec mtium Dabiffe, 


mec babuura fine f also videlicet exiflimanit . Primos vgituy bowsnes vocat, 
qui poft aliqua maximam pe[fe. aut internecionem, vel altuuione ex terra ge 
piti fuerint vtinterdumures vel ff qui pauci feruati fint, ex quibus quafi pri- 
pnisvtur fus gen? bumanit procreavetur Videlatemim avifloteles initi quod- 
- dam bominum fuiffe.nec id infisari poterat, fed vv fibi coft aret in exvore, ci 
genus bumanum incepit, tunc renodatum effe videri volebat. -- 
18... Siue fuerintex terra geniti Vrquidam fcilicet tradiderüt, de qui- 
Jue meminit libij, de generatione animalium circa finem vbi explisat quo- 
sodo terraex illori opinione gignerétur. Nam ipfc no ffirmat,quare ad- 


é&um efl in alluuione vnisuer[ali,de quo eff mbifleria(atva. — 


39, Adhzcleges fcriptasimmotasrelinquere nó conducit Noe. 
de abrogatione aut mutatione legis loquitur:mzquod leges vuiuer[o pracipi — 


sint, cum boc omnibus bonis & malu comune fit,nullacaufa eff cu antiquari 
debeant velmutari. Efl tamen caufa neceffaria, cur fint aliquando pex di[2- 
fationes appellatas relaxande, quod fit cum aequitas fummaiuti prafertur,, 
qua fumma nura dicitur, boc eff faviptolegu,vt Etbic.v declaratur. — 
20. Imperantibus nó parédi Legibus non obtéperandi, N am vt in r&« 
gno princeps ipfeimpevat qui cttiélagenit arbitratu fuos fic in cateri ve- 
bufpsut.vbi leges feruantur,leges impevave dicuntur. Pol.ig. Etbiy. — 


2r. Vtrum à quouisaut 3 quibus. Dubium eff inquit, fileges mutanda 
fantnum à quocunq, tnutart debeat, e fino à quouis. tum quartus a. quib : 


debeant imitari : à grac? viotlegitur n corrediorebus exempliribus 


dit illud quod ipfe magi putabat, fiue ex aliqua internecione ferstati, VL fae — 


aput 


$i o vARIsTOTIIIS 
CAPVT VII. 


1.1. DE Lacedemoniotum & Cretenfium,& feréalijs Rebutfpub. 
duplex eft confideratio:vna re&téan fecus aliquid fit ad optimam | 
 Reipub.formam fpe&antibusinftitutam:altera num contra quam 
finis & modusip(is propofita: Reipub.poftulat, fitaliquid fancitü, - 
Tilud igitur interomnesconftat,rectam Reip.rationem necelfario — 
2. rum operum 2 vacationem requirere : hecautem quomodo con« Y 
3. tingat,non facile conftituere. Nam fpes Theffalorum peneftig ' 
. 4. in I heffalos, ilotesin Laconestanquam 4 imminentesfemperip. - 


forum calamitatibusconfpirarunt. Cum nihil hucufque tale Cre- 

5- tenfibusacciderit:fortaffe quia s vicinarum ciuitatum ctiam fi bel. 
Tum gerantinter fe,nulla propterea quod cum ipfi quoq; pericecos 
habeant,eis non conducit, deficientibus opitulatur. Laconibus au- 

$- tem quicunque vicinas regiones incolebát é Argiui,Meffeni,& Ar 
"cades, hoftes erant:nam & à Theffalisinitio peneftiz deíciuerant, 

7- quiabellum etiam nüc7 T heffali cum finitimis Acheis, & Perrha- 
bis, magnefijfd: gerebant. Ceterum fi nihil aliud;at ipfa cura quo- 
modoidgerushominum tractari debeat;plena laboris & folicitu- 


9. dinis effe videtur.Nam (5 indulgentius habeantur,$ petulantes fiüt, | 


& cum dominis eexquari volunt:fin autem laboriose in malifdá; vi- 


MEETS 


uantjinfidiantur;odioque habent, Palàm eft igitur, quibus hocac. 


cidit,ab ilotia his optimam tra&andi rationem non effe compett& 


2: Preterea mulierum licentiatum 9 ad propofitamR eipub.rationé, 


tum ad re&tam ciuitatis inflitutionem officit, Nam vt vir & mulier 
domus partes funt:fic haud dubie ciuitatem in duas equas ferépar.. 


- tes, virorum mulierumd; diuifam effe putare cóuenit. In quibuser- 


-go rebuspublicisquodad mulieres pertinet perperam sácitum ell 


in his dimidium ciuitatis praueinftitutum effe putari debet, quod 


10. Laconibusaccidit.Nam to cum legumlator temperantem elfetotá 

It. ciuitatem vellet, hanc voluntatem tr in viris manife(le declarauit: 
mulierum curam neglexit : que tamintemperanter ac luxurioft. 
degunt, vt nullo non genere intemperantiz fit ipfarum vita conte 


. ^^ minata quo circar2 diuitiasin taliciuitate in honore effe neceffe eft 


— praefertim fi viri fintin mulierum confüetudinem procliues,qua- 
13. liapleraque funt militarium, ac bellicoforum virorum genera, - 


prater Gallos, & [i qui alij palam füntamoribus puerorum dediti, 


DAYTUHEUPUTUNMNRE 


TRO TEENS 
mero" 
9 


LÀ 


PorrrriCOR vM LI». ff. We. 
Kon enim fine caufa qui primus fabulam commentus eft , Mar-.- 
tem cum Venereconiunxiffe videtur : "propterea quód totum 
hhochominum genus conf uetudint puerorum vel fceminarum de- 


. ditum effe cernitur. Vnde 'hocmalum :Lacones etiam inuaferat, 


— ánquorum imperio multaíüntà mulieribus adminillrata: quan- 


quam quidintereft mulieres imperium teneant , an viris impe- 
fantibus mulieres imperirent , cum vtroquemodo eadem incom- 


-. moda confequaatur? 14. Porró cum audacie ad vfus quotidia- r4. 


:nosnullam commoditatem habeat, fed fi quid prodeft, inbcllo 
profit: tamen hac quoque in parte Laconum mulieres multum o£- 


fecerunt: cuius rei clarum documentum 15 in "Thebanorum Ín- re, 


wiafione dedere,quotempore non modo pulli vfui fuerunt , vtin 


'Cxterisciuitatibusfed tumultum & turbam maiorem etiam quàm 
"hoftesexcitarunt: quanquam initio non fine caufa liberior vi- 
'uendi ratio à viris fuit mulieribus Lacenis permiffa. 16 Cumdiu , 
militis caufa domo abeffent, bellum cum Argiuis, einde cum. 
"ArcadibusMeffenijfQue gerentes, fed in'pace & - 

yri praebuerunt, pr 


'tos feàc docileslegumlato 
que multas habet virtuti: 
"tffe quidem Licurgus ! 
tiffe traditur. Hacigitu 1 


egibusfübijcere ten- 


ed cum ipfz reniterentur, incepto defti- 


| decigitur uteofuarque fáeta fuerunt, acpro- 
inde huiuspeccati caufz. Nostamenmon cui venia dari, aut vicif- 
fim negari debeat, fed quid re&té,quid nontectéfefehabeat , que- 
fimus. Nam fiquidad mulieres pertinerperperam fuerit inftitu- 
tum;hoc,vtfuprà diximus, non folu m Rempub.ipfum perfenon 
"nihil deformare , fedíimul etiam pecuniarum cupiditatem pa- -- 
"fere videtur.t7 Adhzc enim patrimoniorum inzqualitasimpro- 17. 
xrtaffis cuipiam effe videatur. Nam cum quidam eorum 
maxima patrimoni ideant, alij nimia rei familiaristenuitate 
Taborant; uodag: rin paucorum poffcffionem cóceffit: ^ 
| um. Quanquam enim patri- 


'moniaemereaut vender 
voluit donaretamen vel teflamentorelinquerefi quis vellet,nom 
nterdixit: cum tamen vtraque ratione hoc incom modum eue- - 
^pire fit neceffe.Suntautem mulierum ex quinq; partibus agrifere - 

"duz;tum quia ad multas18 orbas puellas omnia paterna bona he af. 
"reditate peruenerünt, tum propter dotum, quas largiunt E 
-nitudimétm. ateratcommodius aut nullam.; -autexigue 


xs b- 


ushaberi voluit, & iure —— 


$; so QARAISTOTELLS 


19. certé mediocrem effe diffinitam. r9 Nunc autem puellam orbamt 
cuicunque dare licet, & fiisqui heres fueritreli&us, inteffatusde« 
cefferit:hic cuicunq; velittribuit. Quibus rebus fa&um eft, vc cum. 


ager millequingentis equitibus,& armatorum triginta millibus; 
Tendis fufficiat, n eam paucitatem redigerentur, vtraille num 


rum non explerent. Itaque res ipfainfütuti huius errorem & pra- 
uitatem declarat. Necenim vnam plagam ciuitas accepit, fed fundis 
£o. tuspropter hominum paucitatem corruit, cum etiá 20 regum fupe | 

riorum tempore peregrinosà Lacedemonijs in ciuitatem adícitos. 

fuiffe memorent, nediuturnis bellis confecttad paucitatem homi. 
numredigerentur, cumtamer olimSpartani(nam &hoctradi- — 

21. tum eft) zt decem millium numeram explerent. Caeterum feu - 


vera hec funt,fiue commentitia,certé com modius effet zequatis pa« 


trimonijs vrbem viris replere.preterea lex defilijs procreandisnó- - 
nihil cfthorum malorum emendatio in contraria. Nam legumla- 
torSpartanos quamplurimos effe cupiens,premijs.ciues ad pluris — 
mos filiosprocreandos inuitat.eftenim lexapudipíos, veqnitres | 


WE 


fiberosgenuerit,cuftodiz vacationem: qui quatuor, rerum omui 
immunitaté habeat. at fi multi fuerint procreati, cum ager fit qué 
.admodum diximus, partitus, neceffe eft multosinopialaborare.ld 


21. veró2z quz pertinent ad ephoríam,nihilo funt commodius infli 
tuta: ná cum hic magiftratus maximatum rerum inter ipfos fume 


. mamrpoteitatem habeat,ctamen omnes Ephoriex populo deligun- | 


aom gi 


 far:qnofit vt fcpe homines pauperrimi ad imperiüadcifcitur, qui 


propter egeftaté venales unt,vtfepecum fuperioribustéporibu 
2; tum noftra memoria23in Andrijs declaratum eft. Nam pecunias - 
corrupti quidam Ephori Kempub. quantum füitin ipfis, euerte. 


runt & quoniamipforum imperium nimis magnum eft, & p; 


 rannidi, Reges quoq; gratiam ipforum captarecogcbantur:itague | 

-— 24. nac quog; ratione Refp. ledebatur.nam 2 4 ex optimatum imperio 

in principatum popularem mutabatur, C eterum Hocimperijgg- . 

. mus Réptblicam conferuat , Nam plebsquieícit;propterea quodel 
25. fumus magiftratus cemmunicatur,quiz5 fiue legumlatoris prou 

fione, fiue fortung beneficio indu&tus fuit;certé eft Reipub.ration | 


bus. Nam vr Refpublica conferuetur, vt ipfam omnes eiusparte — 


tentiergo funt prefenti ftatu regespropterfuam dignitatem 
excellenti virtute,propter Senatum. NamSenatorium imp 


faluam,& cun&tain eodem flatu permanere velint, oportet. Con- 


imo 


PornrfTICORYM Lr 1r. 8 


propremio eft virtu ipropofitum : plebs, propter Ephotiam :26 26. 
exomnibusenim contlituitur.qui magiftratuserat quidam ex om- 
nibus deligendus,non tamen modo,quo nunc fit:27 eft enim valde 27; 
puerilis. Praterea cum finthomines nullaegregia virtute przditi, - 
tamen magna iudicia ipforum arbitrio permittuntur. Itaque fatius : 
erat vt 28 ex fcripto & legibus, 29 quàm vtpro fuo fenfu fudicaret. 28. 29. 
Ephororum quoque vita cum ciuitatis voluntate parum conuenit: 

nam ipfi valde diffoluté viuunt.5o Cum cxteri excedant potius vi- 30. 

te duritia & feucritate , víqueadeo vt ferrenequeant, & cim legé 


egumlator eistanquam - 


re: 


Guo 0 A is gorrlis ——- 4 
ciuitati falutatem fore putabant.Sed nec ea funt re&é3 primo ing. 


— trarium potius ei recidit. Nam ciuitateminopem, fingulos. - 


.. Gluss pecuniarum cüpidosefficit.feddeRepub.La- — |. 


* 
x ze. 


TY DIS 


E 
vb 


NUS 


f 


B  Ponrniconvu Yig5. rg $5. — 
2m mde Seelen. uen V1l.. 


E qua ex 5s e erat x nda tonius m n locis difhurat 2 bic eun : 
ems Leipub. flatum,nec optimum effe docet fimpliciter, nec optumum prov A-- 
tione propofiti finis. N am primum quod optitue: cuig Reipub. adeffe debet,vt,. 
£ites non fint occupati in operibus nece[fartjs, id no-erat veltà Lacedamangs 
inffitutum. Cum lotes qui agros ipforum colebant (ape tneos- confpiraffent: . 
eui fime Theffalis à [uin agricolis: acciderat. Pratevea quod: ad. mulieres. 

pertinet, que pars eft prope dimidieciuitatis, pe(fn erat inflitutum, cum: 
diffolutifyme viuerent, c pencvivis obip[orum (alacitatemampevarent: ee 4 
erat vtile Reipub. vt ad andaciamamulieres inflitueventum ,, nein. bella quie : 
demyneduminpace vbi audaciammultum obeffe folet. —.—— : 

-.$. Vacationem. requirere » Vtetttesoperumn. see eoe vacationem: d 

liabeant,cines autem in quag, Repub. intelliguutar quibus faculies gerendi. 

bee Aue in. dant dee d anercenavi fis, ne m 


4 Imininentesiplorum calamitatibus.OJferuantes calumitatit vt "d 
Juevintbelloab. alijs appetiti, bac occafione ad ladendos. dominos abutano. 
sur.Socia fcilicet arma hoftibus adiungenda.. i: 
;j N ulla vicinarum ciuitatum. Ex e ds iie Creta mtdcas, : 


z- n. Uem is. Sie ets Heeee een. bli- 
nio: Pop Macedonia partem dicit. Hutic fonitimi fint Acbai , qui« 
Myrmidones (t Hellenes al Homero nominantur, Et Perrbali, qui populis : 
unt in Aetolia, Ci Magne[ij djsquoss quidampatiem Thafflia fadiunt. ——— 
8. Petulantes fiunt.Superbicy a rogantes. — 7 BO 
9. Adpropofitam Re ex Provatione finis quofinma, d 
Refpubfetur., — eo 
1o Cum. vellet leaumjaton: Lycutguabic. enin. es Luedamosjfu 3 
Spartam dediz; qui. Lacones etiain àvegionenomimantur..—— m 
i in viris declarauit . ANAIAYiEI Lacedamonij jt «galifim Xi 
M 


: d 


VIA AEn 


- €edamonios, qua Reipub.nocet,culpa legumlatoris extitiffe docet: quiquam. 


— te cuicunque libere; peramifit.ynde eadem incommoda qua ex vend iione(te — 
 quuntur.Que inequalitas boc etiam magi improbanda eft, quod fer? dimi 


. agnas:quas dotes aut ullas aut exiguas , vel cert? mediocres dandate[ft.- 


$25. s.— SUERISTOTELIS 
MU uu c ne uu c 
1. Diuitiaseffein honore. Vt per eat viri libidinofi mulieribus potieg« | 
tür:que licentia e» luxu veneri(a, cupiditate venales fiunt. s s 
1; Preter Gallos.Ols fcilicet Gall bac infamia laborabat qui tamen iae. 
pridz,vt vicini binc Hifpaniylline Germani, boc flagitid maxime deteflantur..— 
14 Pórrócumaudaciam. Asdaciam dicit qua vitium eft , non fortitus. |. 
diuem,qua virtus, ue -— is 
3; In Thebanorum inuafione. Poff Leutricam pugnam, qua Lacedaz.—.— 
emontj à Thebanis amiffo vege Eleombroto, C cum ipfo fortifimo quoque 
Spartanorum deliderato ,. victi fum .. Epaminundas Thebanorum dux. 
ut agno exerit Lacogicamvegienem bofliliter inuafit, & v(que ad vr- 
bem ipfam Lacedemonem procefit.. Agefilao altero vege fuos diligenter in-.—— 
tra vrbem continente, quem regem Plutarchus nonsuinorem dolorem atque. 
anolefliameepiffe refert ex tumultu ac trepidatione & clamove defe as. 
tati Virorum C mulierum que amentes pretimore per vrbem difcure- 
bant,quim ex boftilsbus minis Cx congiti s quibus vehementer inceffebantar, 
16 Cum diu militiz caufa domo abeffent. Vr inobfidione Mefenia. 
decem continues amos confumpferunt ob execrationem, qua fe ob fuae virs.— 
ines in Meffeniorum conuiuio ffupr atas obftrinxerant , non fe prius Yeefa — 
féros,quam Meffenam expupnafent. 112g, ad epar andamprolem iUHEHEE 
legunt ex ijs, qui poft iufitv andum infupplementum venevant quibus Spar-. | 
totem promifctios omnitim feminarum concubitus pev miferuntyvtves.— 
fett Trogus Pompeium. itaq, neceffitate dudli Lacedemanij , eam licentiam. " 
suulieribus prabuere:(ed nun queritur, num buim c» fadtorum firmiliumyes 
siadanda fit Lacedamenis,fed quid rede fatum fit e inffitutum,c quod. 
fenduaur.— — 200 Nee 
17 Adhzc patrimoniorum. Inequalitatem patrimoniorutm apud. 


VEDI REL OG aL 


FHENMUERT 


sit patrimoniavendere probibuerit, donare tamen e teftamento velimgues— d 


dili fortunarum ad anulieves, tum pev haredítates peruenerat, t per dotes... 


dicit. Hi enimrebu e» inopia reif amiliari factum effe,vt Lacedamonj ad... 
fHignatm. paucitatem redicerentur z ad quorum malorum vemedium no.— 
Jelumnonitaat , inquit , fed potius aliquid obefl , tsuultos filios procrearis. x 


eum quo fuerint maire numero,boc pluves egefl ate laborabunt.Sed nt 
anguitrede fuminflituta,qua magiftr atum Epboverum attingunt, qti 


E 


PoLriTICORYM Lr» rm. et 


fee pauperrimi ideligantur,queftui Remptb. babent:Cr cum nimi magnam 
prias obtineant,reges etiam fibi affentari cogunt,quaitem ratione Rea 

ub.popularis efficitur: :babettamen banc commoditatem Eploria,quod Ré» 
. pub.conferuat . IN amy cunc ordines pra(enti flatu contenti funt,reges pro- 

- pter fuam dignitatem: optimates propter Senatus imperium , quod virtuti 
propofitum efl:plebs autem,quaouiam Epbori ex otii 14puuod: proinde mae 
gnaex parte ex plebe deligumtur cx 
38 Orbas puellas. óvSonwreue, Graci vocant puellas buinfrodi de quib 
fepe Ariftoteles mentionem facit, & item Plutarchus, quo nomine propr t 
intelliguntur puelle, ad quas eum ullos babeant fratres , e emitim. Die 
gum bonorum bareditas vedit. ! 
19 Nuncautem pucllam orbam. Licet patri ifiliam vnicam ad quam fes 
gum patrimonium vedit,inmatrimonium cui velitdare : dv bunc cum fili 

- haredem conflituere bac quoque conditione,vt fi gener inteflatus aut fine fi 

- ljsdeceffevit, ea bona ad alterum ab eodem ipstte nominatim e perio 
-eenflitutum,eadem bareditas prouemat..— co E 2 
20 Kegum fuperiorum tem pore. ; Clemene: t Lated; rut 

banc legem tulifje meinovatir, Ytex per d dele ne ciuitatem ad E : 

plendam paucitatem afcif 


at Decem millium expleueri (nene Spavtatortim citium nor | 
án diuiffone agrorum 4 Lycurgo fatka ad nouem millia fuiffe tradit. 
z2 Quz pertinentad Ephoriam. Annui tmagifiratw, Epborianomen efiz 
am Ephori quing, numero fingulis aunis creabantur, ad quos erat àvegibus 
prouocatio:qui Epboriex omni pepulostum ex CRUTLMICUA HET. ex plebe. des 
igebantur,vt.ipfe infi stefl atur. 
2$ dn Andrijs.Incomefationibus im quivetere vocali vfüs dt. Nat ceo- 
- quotidiana,ad quas gregatim conueniebant,à Lacedatsanijs etiam o«- 
lim Andria vt àCretenfibus dicebantur. Poflea enim Lacedamonij Pbiditiae 
- nomitabant,vt. infr Ateflatur idein 4 A ifleteles Q Plutarcbusin Lycurgo. 
24. Ex optimatumimperio . Quoniaui. Lacedamoniortm. Refbub fi. £« 
phororum potefl as modum teneret: ftatus erat. gprimatum » Gn Regum ó 
Senatus cotifilo oubernaretur.. : : 
.. 25 Siue legülatoris prouifione. Paat videtur Arifloteles, nik Ephark ——] 
ege Lysurgi, an cafa vel f fortuna quada fuerint confitui:quamuwipfelbre ——— — 1.1] 
— buius operi quinto apertà Ephoros XTheopainporege inffstutos Rude — —— 3] 
quod licet àplerifa, tradatur tamé Herodotw in Clio à Lycurgo, conffitutos. zt 
b Satarus audore Disgent Laertio in Chilang.Sed Cleo 


 AnISTOTELIS- 


menes Tek in concione Lacedemoniortum,vt vefevt Plutarchutaliam Epho] :3 


vortm originem fuiffe afirmatitya regibus diuturno bello M fenenfi occupa: 


tis:quofdam ex amicorum numerofu:ffe delectos, qui pro ipfis regibus tus Là — 


«tedamongs dicerent, Ephoresnuncupatos , dió, confuetudinem vt Ephori 
pro mimifrivegumbaberentur, permanfiffe , qut paulatimpoftea omne po- | 
tefratemi mfe ranfiuliffent. Xenopbon autem Epborte poreflatemandudlam | 


fuiffe a procevibus cinitatiseffe probabile diit , nibil tamen pro certo affe | 


mat. tag, aliter Ab aljs Epbororum origo metuor atur. N'fi forte legumla-. 


torem bocin loco T. heopomptum regem appellat,cuis lege Ephoros fuiffe coy 


Jflitutos;plerig, e injsidem Arifloteles.vt dixi, tradunt. Et fic fortuna be. 


-mefitium ad id quod Cleomenem dixiffe memorauimus referri potefl Nam — 


Ti HU DL DL RUÓ TUE E ad X beopomp fadum 
"refezendumeft. 

. 26 Exomnibusenim coPantr Ephori ex omuibus 0 rdinibus, Sen 

. aerio,equeftri e plebeio deligebantur. 

27 Eftenim valde puerilis. STET dlicet Senatorum deleti de qu m 
infr à memorabimus. : i 


38 Ex fcripto & legibus. Ex tud legiicm. nam vtrog, modo Latini dicur, : 
quod ariffeelesoa à jodpuara, quod fit eum indices à veru ifs fi : 


pte legi nen difcedunt. ; 
2:9 Quàmprofüo fenfu.Quam proutv eiu ipfis effe videi | 


.3o Cum ceteri.Cum reliqui ciues tam frugaliter viuant infHituto ciuitati, 


"yt quidam tam durummorem ferre nequeuntes prater legem, clam corp 


E voluptatibus: fruantur :N on enim oppipare y vt Ephoriim commmunibut 


ulis, quas comefationes dicebant; [ed frugah fime ciues catericenabam, — 


.quidamtamen fue quia dr domiin SHE 3 Ses eryeneri] quater Teen 
-dulgebant. 


3t Sednecea rede inftituta funtà Lacedomonijs. Docet Lacedatne | | 


iorum Rempublicam effe perperam inflitutam. Primum SenatorumTatit - 
e, quorum arbitrio taximarum verumiudicia nonreto committi putt, 
nec próbat quódibic magiflvatus fit pespetuus,necge(timunera vationétel 
dat, qued puerili. quadam attone dy pev ipforum ambitionem Senator 
deligebantur:deinde VCges fiéex genere, vt mos evat fed ex fua que 
tute eftimari ac deligi fatius fore cofirmat.Praterea come[atienes: 
! licofievi damnat, quod, 
perpetuiduces event 
quad leg «e Pee 


COE Rn emm 4A TRIER a 


; d tes [ee nibil 4L Es dpi, *d E. 


"PortriCORVM. Lr. rr 30 

- Ticos vfus nula effent, fed ciues tributum conferre cogerentur. : : 
32 Quamquam enim frprobi fint-Duo damnatán Senaroribu, primum, 

quid ipforum iudicio & arbitrio iudicia de maximisrebus pevimittantur de 
morte fcilicet e inf amiayvt Plutavchusvefert:N amlicet'boc optimis ev prn 
dentib, viris ect? permitti poffe videatur tamen nifi ex fuis legibus tales fo-. 
ve legumlator exploratum babeat, periculofum efl committere . fecundum 
quód Senatores fint ad hec munerafzwindicia obeunda perpetui. N am licet 
optimi effent C prudentes tamen zffedha utate,cum vires tion folum cerpo- 
ru ed etiammenti C» iudici deficiant remouendieffent Amagifiratu.— 
33 Nonefletà correGioneliber. -Hoc quog, improbat in Senatoribus, 
quàd cum effent per petui;mn corrisebantur, id est mon pofcebatur ab eis ge- 
fflimunerisvatio. dct 
34 Cateros magiftratuscorrigere, Namex cunttá magiftratibus pra- 

- tiocatio erat ad Epboros.Sed corrigere magiflvatquod greci dicitur tudoviy 
dupliciter intelligitur: vno modoper prouocatione,vt [uperiustribunal, vel 
princepssaut papulus iniquas indicum fenteutias corrigat : altero cum ab dr 
quiiam abierintemagiftratu,ratio gefli iunerievepo[oitur c boc imodocor 
rigendos ejfe magiftratus Aviffoteles dicit, tion priore tantum , quoniam ye 
rofa, magiffratus dveuddgus id eff fine correctione intelligere licet. : 
35 DelectusSenatorum in ferendis fuffragijs puerilis eft. Hicegim | 
erat deligendisnodus:Coacka concione viri delecti ad notandà clamores qui 
pro fuffragio erantyin proximam domum concludebantar, qui nec videbant 
propter parietem. interpofitum populares , nec videbantur Ab eis , fed ela- 
thoret duntaxat concionis audiebant:nam vt cetera controuevfiat Laceda- 
moti) y fic eam clamore dsjudicabant.Competitores igitur non fanulomnes, 
fed fmguli fortibus qui filentio per concwnem incederentyinducebantur.lgi-. 

tur qui conclufi erant,per fingulos competiteres clamoruinagnttulinem ta- 

Vellie wotabantjgnaricui acclamaretur, preterquam quod primum, aut fe- 

cundum, aut tertium effe aut quouis alio numero fciebant : cui autem X pla- 

vini & plurimumfuiffet aeclamatum, bunc senatorem venunciabant ; qui 
coronatus templa deorum multis pueris affeLantibus c lande in calum eft 
ventibus aditat-Hacigitur Senatores deliwendi ratio que in Lycurgo A Plu- — 


Tarcbo traditur, puerilis effe Aviflovelivadeuur. ——— et 
36 Quàm vtnuncfit. Quam«ex genere crure baveditario. Nam Teges- 
 Lacedemouiorum ex. H eracidarum genere iure bareditariorcgnabant. Sa 
: tinigitur, inquit, effet, vtex vita c rebw 4]Es virtus & dignitas eius qui- 
regno preficiendus effet, quam ex genere,vt nunc fit apud ipfossiudicaretur,... 
37 Ex publico conuenti fieri. Consent Vocat come[atione, feu concm-- 


-. 


- Rationem . 


/ 


4- eorum acceperunt, qui tunc Cretam incolebant. 4 taque perci 


9f M ARISTOTELIS 
tiottem,ad quam evegatim quinideni circirer conuemiebant, c 
38 Suarn quifque partem.V ntfquifa, de fuo incommune in fingulos mene 
fes farina medimnü vnum, vini cboas duas,cafei quinq, minas fjcoruma femi 
minas quinque, Cr certam pecuniam adobfonia confevebant.. j| 
3o Vtne hancquidemimpenfam. Quinn poffit ea que modo diximu ' 
ad come[ationem (euconcamationem conferre , buic non licebat magiffras 
sum gereve:boc eft enimparticipem effe Reipub. po 
40 Hizcenim vincendo eft accom modata.14 eff vtilis ad vincendum, 
Nm quod Plate dixerat omnem morem Lacedemeniorum inflammatum 
effe vincendi cupiditate hoc Aviffoteles fie interpretatur: Lacedamontjs aue. — 
éore Platone omnia ad bellicam virtutem dirigi , cuius interpretationis vt. 
rationemveddat iliud addit: Hac enim bellica fcilicet virtu vtilis eff ad vine 
eendum,qto-verbo vfus efl Plato. | C o 
4:1 Fieri cenfent.Facienda &* quaerenda effe flatunmt. 
42 Erranttamen.Red? cenfentin eo qubd villoriam;de quamaxime cat 
tétendum putant,vt de maximo bono pev vivtutem,non per dola malumpas 
- gandam e[fe latusmt : fed evvant inco quod vittoriam anteponunt virtuti, — 
—. Namvidoriacaufatanquam finisvirtutem probant. B 
. 43 Ipforum Spartanorum. Lacedemoniorum, quaniam in [uavegions— 
| - cien clientelas, fed ilotes quafi feruos, qui ipformm agras. 
$9L€08Ml.- 2 eR 


5. à 


E 


o €APVT VEDO 


ty €RETÉNSIVM Repub. cumabhacnon long? difcrepette | 
men paucanon prius ,. fedpleraque habet minus fcité conftitut- 
Quoniam Eaconica Refpub. vtvidetur & narrant, maximaet 
parte €retenfem.eft imitata. Suntautem pleraque omnia: vette 
2. fta minus expreffa, minufque perfecta recentioribus, Nama 
Lycurgum memorant, cum relicta Charilai regis tutela peregré. 
profe&tuseflet, diutilfim in €reta fuifle commoratum propter. 

3: cognationem. 3 Quoniam Lyótijà Lacenibus fuerantin Colonie | 
am deducti. quiantem in Coloniam venerunt, inftituta legefque | 


" 9j ARIETE 


YIAINUS Tory qr 
eni A phun 5, 


adeundem modumetiam nunceis vtuntur, vtminus ealegum | 
decreta primusinftituiffe videatur. Infula veróipfi fitum habere. 
videtur probum, &ad Grzcizimperium accommodatum : im« 
 Ininet enim omni mari , cum Grai fcré omnes oram Eee | 
eeu | xm  ánhabi- | 


S ! 


PToriTriICORVM Lrs. II. c 9e 
$Snhabitent.Narm Creta breui interuallo hiacà Peloponnefo,illinc 
ab Afia, & eo loco qui eft circa Triopium, & Rhodum dirimitur. 
quo (a&um eft vt Minos maris imperio potiretur , & infulaspar- 
tim in ditionem redigeret, partim incolendas curaret. quipoftre-- . 
mo Siciliam aggrefíus, ibi ad Caminum é vita migrauit. Creten- 
: fiumautem inítituta & mores Laconicos zmulantur. Nam vtilo- 
— .. tesLaconibus, fic periceci Cretenfibus agros colunt : & funtapud 
| vtrofquecomefationes, &antiquitus Lacones non Phiditia, fed 
: Andria, quemadmodum Creteníesnominabant. quo palam fit, 
illincad Lacones perueniffe. In ordine quoque Reipub. cít que- 
-- damemulatio:nam Ephori eandem habent poteftatem,quam qui 
Cofii dicuntur: nifi quód Ephori funt quinquenumero, Cofmi 
veró decem.Senatoresautem pares funt Senatoribus, quos Confz- 
^ . fium Cretenfes appellant. Regnum cum prius fuiffet apud Cre- 
' senfespoltea fublatum eft:& Cofmi funtbellorum duces:ad popu- 
larem seró confultationem omnesadmittuntur, nihil tamen geri- 
turconcionisarbitrio,ni(i quód Senatorum & Cofmorum decre- — 
ta fuffragio confcildit. Caeterum comefàtiones rectius funt apud. 
Cretenfes,quam apud Laconesinftitutz: nam Lacedemone per Ca- 
spitaquifque partem conftitutam tribuit,fin aliter lege, vt fuprà di- 
ximus Rempub.capeffere vetatur:apud Cretenfes communioreft 
ratio. Nam ex prouentu fructuum atque pecorum, & expublicis ve 
&igalibus & tributis,quzà periceciscon feruntur, parsefttum ad 
Deos & publica munera, tumad comefationes conftituta. Itaque 
omnesaluntur ex publico,mulierespueri, atque viri : multa etiam : 
legumlator ad vi&us parcitatem tanquam rem vtilem pertinentia 
philofophatuseft. Ad mulierum autem difiun&ionem, nemulti 
Alijprocrearentur, confuetudinem mafculorum induxit,reGté, an 
fecus;alius erit difputandi locus. Comefationes igitur melius effe 
Cretenfibus inftitutas, quàm Laconibus, certum eft : fed quz 
pertinentad Cofmos, peius, quàm que ad Ephoros, Namque : 
malaexEphororum , eadem ex Cofmorum imperionafcuntur. — — 
Cum enim fiant hic quoque vulgares homines , commoditasta- 2 
men quam illic capit Refpublica, nulla eftapud Cretenfes : illic 
-enim plebs quoniam cum Ephori ex omnibus creentur, fum- 
mi magiítratus eft particeps, faluam effe Rempublicam vult. 
Hic non ex omnibus Cofmi, fed; ex generibus quibufdam co- f 
-optantur ; &Senatoresex ijsqui Cofmi cum magiftratum g C 
iu | No: pe. 


X 


v x : E : ied S i 


94 2: 40 GOSARIÉSTOTEILDS 
ferint,de quibus perinde poffumus, acdeiji que in. Lacedemoniog 


«€adunt,difputare. Vtenim finecorre&tione magiftratum gerant, | 


vt(ue in eo tota vita permaneant; maius eft ipforum dignitate. & 
illud periculofum ,. vt imperio: non: ex legis fcripto, fed füoiu- 


dicio &arbitratu fungantur, Nam quód populus expers eius ma- | 


giftratusquiefcat, nullum eft argumentum re&é inftituta R ei. 
publice. Nec enim. vt Ephoris, fic Coímis. eftoccafio ;. vt ve« 
nalem-magiftratum. habeant; cum infulam. incolentes 6. longeà 
corruptoribus abfint.. Neque veró:probandà& medicina eft ,. qua 


i 


| 


huicerrosi medentur-: quippequz non ciuilis eft, fed zdyna(lig. 


potiusaccommodata. Quoniam fepe Cofmi à confpirantibus vel 
collegis, vel priuatis hominibus exiguntur. Sed interim Cofmis 
Aplis magiftrata fefe abdicare licet? que omnia rectius ex lege, 
quàm ex. voluntate liominum qug: periculofa norma elt, effice- 


rentur.Sed vincitomnem prauitatem ea terum perturBatio;quam: 


potentioresinferunt cum iudiciorum poenas dare.nolünt ::quoi- 
tem declaratur,ciuitatis ordinem quo: €retenfes vtuntur; aliquid 
habere Reipub.8nontamen:effe Rempublicam, fed potius dyna- 
ftiam;quifciffo populo; amicifdue rem ad-v nius imperium defere 
re folent,tumultuantefque inteftino Bello diffidere: Atquidinter- 
eft,talequiddam fiat;anad tempusqua talis eft; ciuitas effe definat, 
.. diffolutaciuilifocietate? Eftautem periculofa ciuitaseorum;, qui 
.turbamrac iniuriam inferre & velint & poffint.Ceterum; vt dixi 
mus,beneficio loci cóferuatur;qui externorüthoftiüinuafionescx- 
. cudit gquofit,vtpericectin officio Cretenfib.cótineantur,cü ilo- 
tes íepe numero defcifcát. quoniá Cretenfes externüimperiü nul 


lü habét;beltütamé quod infulie nuper fuitextrinfecusillatüinfir- | 


mitatélegüipfiusdeclarauit;fed de Republica Cretenfiü haGenus 
— v. $thbolia | in Caput - VIII. —— des 
1 CRETENSIVM Refpub.cum ab hac non long? difcrepet. 
Multa Cretenfit inflituta fimillima effe dicit Lacedamongs, propterea quid. 
Lycurgus qui leges.dedit Lacedamovis , dinver[atuin Cretainfula quá. 
centum vibibus olim babitabatur : multainde fuevit mutuatus ex legibus à 
 Minve datis , quiolimin Creta regnaut:quam infülam occaftone loci, tae 


quam facultatem babere dicit ad Gracis imperio potiundi. sit aut bis diee 


bus reb publicibac femiliaquodvt ilotes Lacedamonijs, fic perierci Cretete 
co fibus agros coluutzé» quód vtriq, comefationibw vtuntur item quod Ephani 
 Lacedaiiontovtn eade eff poteftas, que Cofinü quie E 
EIS Eco | OE 


PTUÁUNEETDput TA 


EA LIDAELERENTES 


ERU 


PoririCORYVM Li15. It. $4 -— 
 füint decem, Ephori quinque numevo,y Senatores totide numero fant vtre- 
liia, Come[ationes eo differunt, quod. Ctetenfibur: ex publico fiunt , quàd eft 
commodité , Leccdamonás ex priuatofuam [fingulis partem conferentibus. 
-Sed ecütraria Bphorortm vatio commodior eff quam Cofinarum.N am Epbo 
yiex emni populo deligitur, Cofmi ex certis bominum genevibus,e Senato- 
tes ex 6s qui Cofimi fuerint. Senatores perpetui funt, quemadmodum apud | 
Eacedemonios:c* [ine covrectione (t controuer(9s düudicant,non ex legum | 
- féripto,fed fuoiudicio. Vndeeadzm incomimoda confequumtur, qua apud Lae- 
cedemofiios. 112g, Refpub. Cretenfium non legum, (ed loci beneficio can(eruae 
fur. : £- : -- 
z; Lycurgum memorant. Dycurgur Eunemi: Lacedatoniorum vegi fie | 
lius fuiffe traditur minov natu Polide&e fr atre;ex- quo Cbarilauspoffbumus: ee 
natus eff igitur Polide&ke mortuo; qui patri inregnum fucce|Jevat; Lycurgus: 
regnumfufcepit: Sed cum fi atris vxorem grauidam fife velickam cognouif- 
fet;palaprofeffus eft fe ff atrufilio, fémas fuiffet natus,regnum tr aditurum: 
 interim[enonvegem;(ed vegni procuratorem fore, N ato» Clarilao cum: 
men[es odo regnum adminiflv affet, vitandainuidia C fufpivioniscaufa , (t. 
quid inf auti Bumanitus accidiffet,omiffa procuratione , rbedifcefit, e in 
Cretam nauigauit;tam diwabfuturus. doneclaredemregniCharilam ge^— 
nuiffet:Sicenun vocabatur nomine fumpte Apopularigaudie,quod magnum — ^ 
! fuit cumipfenafcexetur non Charillusyt perperam efl in. codicibus Arifto- 
telicisfeviptumz — : 
$. QuoniamLydij.Qui Dy um Creta vrbem babitabant.Propter cogo - 
dationem igitur qua Lacedamonijs erat cum Lylljs (bi enim à Lacedemo-- 
nijs qui Lacones quoque e Spartani (eu Spartiatanominantur ,f'uerant in 
Coloniam deduci) Lycurgus apud ipfos fuitin Cretacommoratw. —.—— 


4 Itaquepericeci.Perioct fi quis ad verbum intevpretetur , [unt vicini 
- eirttnieclizaut igitur peviecos dicit Cretenfee,alios quioppida Lyco circit-— | 

ietlainbabitabant,aut agricolas qui ciuibus Cretenfibus agros colebant.nam E 
in Cretaboc erantperigii quod lotes apud Lacedamonos : qui periaci non 
ferui fed vedtigales erant, de quorum tvibutis infr mentionem facit, Cum i- 
gitur biperieci incola vetufliftumi Creta legibus illis. vterentur, probabile eft. 
&as L ges antiquifamat effe, cv 2 Minoedataé; : 

- .$. Exgeneribus quibufdam. Ex certi ordinibus. : Ex 
€. Lougeab(intàcorruptoribus. Cretenfes Cofini propter interiectü 
snae lorge ab boffibus abfünt,à quibus poffint muneribuscorrumpi non tam —— 
proptermaguum interuallum,quaam propter nattigandi difficultatem, 
7." Dynaltiz potiusaccommodata. Dyraffaeft extrema c7 pefim 


Nac oo fien 


F 


9 00 ARISTOTELIS- 
fpecies pacorumpotentie, de qua differitur lib.i. 


$. Noneffe Rempublicam. Nello genere Reiptb.propri? ctineri, quia I 


Rejpub.eft ordo vrbe incolemium vt ipfe definit lib.i. Hic autem nullus pend 


erdo efl .c rbileges nonimperant,vt ipfe ait lib.ig.monef? Refp-id eff ciuili 
£ommunio.quoniam igitur Re[pub. Cretenfium non tamlegibus quam potens — 


tiorh libidmegeritur ideircoipforum n eft provfus Repub. fed potius dyna- 


ffi. N am licet dynaflia mter fpecies Reipub. que dicitur paucoru potentia, 


numer etur tamen iamimproprie dicirur paucorü potentia,vt vltumafpecies 
Reipub. popularis,quabuic fimilis eflnon proprie dicitur Rofpub. populari, 
aut omnino Re[pub.quiaiam definit effe ordo ciuilis, vt ipfe teffatur lib. iig, 
9. Quofit vtpericeci. Quonid interiecta mare hoftes à Creta fahbmouet, 
- gerigcinonbabent deficiendt occafione, vt ilotes qui cum effent sn continen. 
ge vicinorumboflium f auove C auxilio in Lacedamonios ama [umebant, 


"c 


CAPVT IX 


g1: CARTHAGINIENSIVM veró Refp. re&é inftitu |. 
taefle, & ceteras multis in rebus excederevidetur, fed quibu: | 
dam inftitutis Laconicam potiffimum emalari. Nam hztresfinis | 

- time füntinter fe,longeque ceteris preftant, Cretéfis, Laconica & | 
que tertio loco memorata eft Carthaginien(is: & multa funtapud | 


- ipfosprobé conftituta. Recte autem eisinflitutam effe Rempubli- 
2 camargumento eít,? quód cum plebem habeat, retinet tamen or 


dinem Reipub.nec feditionesin eaque quidem memorabilesfin — ' 


nectyrannidesextiterunt. Hixcautem habet quibus Laconicam 
3. Rempub. zemulatur ,3 fodalitatum comefationes , que Phiditis 
funt fimilia: centum quatuor virorum imperium , quod Ephoits 
A. refpondet;nifi quód hoc habét melius inflitutüc4 illi enim ex qui. 


^ bufuisgregarijfque funt, hoc autem imperium optimo cuique. - 


mandatur, Sed reges habent & Senatum Carthaginienfes, Laco 


nicis Regibus & Senatoribus relpondentes:& hocquoquecommo- . 


5. diuseft.$ reges non ex eodem genere, nec ex quouis deligere; aut 


fi quodgenus eft przftantiusalijs, ex hoc ei regnum deferre, qui | 
virtute, non qui xtáte ceterosantecedat. Nam cum magnarum 


serum fümmam poteftatem regesaccipiant,fifint ignaui , mag. 
6- gisincommodis ciuitatesafficiunt , 6 vt iam Lacedaemoniorum. 
ciuitatem affecerunt. Plcraqueigitur, quz quia vitiofa funt, vitu - 


ipeo. 


PoriTICORYM L15. 11. |. 96 
perantut,communia funt cun&is,de quibus diximus , Rebuspub- 
licis. Ex ijs veró quzad ftatusoptimatum & Reipublice rationem 

seferuntur,quaedam ad popularem ftatum, quedam adpaucorum 
potentiam magisinclinant.7 Nam que velintad populum referre, 7. 
quzíecus, inarbitrio regum eft & Senatorum qui fi quid omnes. 
communi confeníu decreuerint ; id. ratum eft: fin aliter , hoc e- 
tiam pertinet adiudicium populare. Quacunque autem refe- 
rüntur,eanon folum audiendi populus, fed etiam ftatuen di fum- 
mam poteftatem habet. & fi quiscontra relata dicere velit, licet — 
quodinalijs Rebufpublicis negatur. 6 Caterum à feipfis deligi 8; 
quinque viros, quorum arbitrie multe res & magna geruntur, 
* &g centumuiralem magiftretum,qui maximus eft , hosdcligere, e. 
& hos diutiusimperarequàm alios:quippe cum &ante, & poítge- 
ftum magiflratam imperium teneant : hzc inquam omnia per- 
tinentad paucorum potentiam. Quód autem fine mercede ma- 
giftratusgerunt, quód non fortecreantur, & fi quid aliud habe- 
tur huiufmodi, conueniens eft fatui optimatum : &itemquod - 
caufas cunclasquitenentimperium , non quemadmodum apud. 
Lacedemonios,alij alias cognofcunt . Ceterum apud Carthagini- 
enfes fic habet optimatum itatus, vt maximé«ad paucorum potene- 
tiam defleGiat, 1o.ex quadam qua vulgo probatur exiftimatione, to» 
Non enim folum virtutem,fed.etiam diuitias fpe&ariin magiftra- — - 
tibus mandandis oportere cenfuit, propterea quod fieri non poffit. 
vtegenusreéte obeatimperium,& magiftratuigerendo vacet. Cif 
igitur vt diuitim creandis magiítratibus fuftragentur ad' pauco- 
rum potentiam , virtutem autem fpectarr ad optimatum imp 
riumpertineat , 11 hzc effe tertia quedam ratio confüitutz Kei: T 
publice apud'Carthaginienfes videri poteít.Nam hacduo fpectan- 
tes magiftratus creant, przfertim maximos, rcges dico, acbello- 
rum duces. Fliunc autem errorem ab optimatum ftatu deflecten- 
di, legumlatoris peccatum fuiffe putare conuenit. Nam hoc 
ab.initio prouidere neceflarium in primis erat, vt virtute pra- 
fiantesirrotio abfq; vlla feeditate degere poflent , non folum in. - 
magittratu. fed etiam in vita priuata.i2 Quód fi propter otium diui. t5. — 
. tiarum.eft habenda ratio, tamen turpe eft maxima imperia reg- — 
^ mum & ductum militarem facere venalia. Hec enim lex diuitis. 
quàm virtuti maiorem dignitatem tribuit,&in omnem ciuitatem. 
auariiamindudt, i;Quicquid autcm Reipub, principes im ho- 5» —— 


: E : 7 i ct 
s E z : - 


97 F ARISTOTELIS 


nore habent. eo necefle eft vtcateri ciues ipforum fententiam Te: | 


quantur. Porró in qua Republica virtusnon eft maximéomni« 


-wminprecio, in hacoptimatumimperium flabilitatem habere. | 


non poteft.Nam qui magiftratusemerint, hos quaftibus affuefce- 
re probabile eft,cum factofumptu imperia fint affecuti. Nec enim 
«eredibileeft fore, vt viregenusquidem ,, probustamen quaftui 
14. Kempublicam habere velit: deterior 14 qui fumptus fecerit, non 
velit Quiergo magiftratus ex virtute gerendi facultatem habent, 


Pd 


a5. hosfungi magiftratibusoportet:Quod 15 fiiam proborum egefta- — 


tem legumlatorcontemnébat;oportuit tamen otio magiftratuum. 
«confülere:Tlud quoqueimpróbandum effe videtur, quod tamen: 


:apud Carthaginienfes gloriofum hábetur;eundem pluribus magi- 
ftratibuspreeffe Nam vnum opus ab vno optimé perficitur. quod 

vtfiatmunuseftlegumlatoris prouidere,neciübere vttibia canat 
16. quifquam, & idem calceos conficiatTtaquezs nifrparua fit ciuitas; 


ciuileeft'& magispopulare;vt pluribus magiftratus.communicen- s 
tur.eftenim;vtdiximus,communius, :'& corum quodque melius, 
celeriufque perhcitur;vttum in'bellicisrébus tum in nauticis ap. | 


paret. Nam vtrobiqueper omnes fere commeatimperandi & pa- 


rendi viciffitudo;Sed cum'Refpublica ad paucorum im perium fit | 
737, redacta, 17 optime tamé incommodum éffugiunt; femper aliquam - 


18. plebispartem i8 quam in oppida mittunt, ditantes::hoc enim me». 


dentur, & ftabilem Rempublicam faciunt.Athoc fortune opus eft; 
& beneficium, cumtamen dif(idendi occafioncs füblatas effe opor. 
teat legumilatorisprouifione Nuncfi réflantefortuna qui fub im« 


perio sütà Reptiblica defecerint, nullamedicina eftinTegibus, qua a. 


. plebs valeat in quiete;acin officio contineri. Ac Lacedemoniorü 
quidem & Cretenfium Carthaginienfi umque Refpub.qua merito. 
celebrantur, ad hunc modum fefe habent. eed 


cSeboliain Caput VIMIL-—— — 


* CARTHAGINIENSIVM vero Refpublica.Difpwtarm | 

j "Cartbaginienfium Rempublicam ,ip[amá, docet qtebufdam inrebus atm 
! v Reipibliceyvt wn comefationibus , nontotius apte. 

Tovrapud Lacedaemonios, fed quarundam fodalitasum , e in cemum que. 

duor virorum imperio,quod fimile erat Epboria item in Reguas e». Sendo 


Jameffe Lacedemoniovum 


S 


dh 


-— PoriricORYVM Lr». rr. e 798 
dignitate deligébantur, quam à Lacedemongs, qui ex vno duntaxat Beva- 
elidarum genere Reges acctpiebant .— Sed Cartbaginienfis Refpub. partim 
Ad popularem inclinabat ,quatezus fcilicetinulta in Regum Senatorimque 
diftordiaad populum vefevebantur.pavtim ad paucortim potentiam im nsa- 
giffratuumpetlicet creatione. Sed illud erat optimatum flatmi coneniens, 
quid fine mercede magiflratw gerebantur , o» quod faffragiomandeban- 
tur non forte,fed magnaex parteinpaucorum potentiam inclinabat , quia 

magna diuitiarum t atioin mandanda enagi[I atibus babebatur, quanquam 
virtus quoque [ped avetur in quo tamen ea f uit logumlatoris culpa, quod v4- 
ionem qua viri praflantes virtnte,licet effent egeni,otio fui, & magifira- 
tus gerere po[fent;non inuenit. Lud quoque improbat,quód cum vuus agio 
flratus ab vno multo melius adminiflretur,c* boc fit populo gvatius;tplures 
fint Reipublicae participes tamen vnus bomo multis fimul ssagiftratibus fun- 
géanmm. —— : 
2. QQuodcum plebem bábeat.Cum plebsfit particeps Reipublicae. Num 
1n quibufüamvebufpublicis plebs omnino à publicorum munerà adminifiva- 
tione fanmouetur:cum autemplebi Re[p. communicatur , magna protifioe 
e opus eft ne ex bonorum difivibutionibus, c; publicus deliberationibus fedi- 
tiones aut etiamtyranndesexilan. 007 
3. Sodalitatum comefationes.N orn enim tota ciuitas ev at in come(atio 


3ies difiributa vt apud Lacedamonios, Jed fodalitates quadam. collegia 
«comejationibusvtebantur :nampfort affi quimquetivi fimul cenabant,cr item 
centumquatuoruiri,quafeeietates poffunt &ragloa Grace, Latine fodalita- 
te5. ftue collégia nuncuparisbe vero come[ationes fimles erant Lacedamo- 
piorum come[ationibus, Phidstis nominatis. 

4. llienimex quibufuis. Epboriex plebei & vulgatibus magna ex 
pertecreabantur. m d o om s 


5$. Regesdeligere.Ratio, inquit jeges deligendi cemmedior eft Cartla- 
Sinienfibus , quàm XLacedemeonjs : i enim ex vno Heraclidavum genere. 
veges erant;qui bereditarie C* etatisiuve vegnum à patribus traditum ac- 

eiptebant .— Cartbaginienfes autem non ex vne genere (iuefamilia , fed 

nec ex quouis genere, fex ex optimis prefLantibus generibus, vt vifum ef- 

fet.reges deligebant. Qubd fi genus aliquod maxim probabant , ex boc uon 

X ei qui maxim natu effet , Jed qui virtutepreflaret , — regnum defere-— 
6. Vtiam Lacedzmoniorü ciuitatem affecerunt.Quiaston ex virtu 

te & rebus ge[Hia delectos Reges accipiebant , — ed quale [cunque nati effent. 

fare hereditario in quibu(dam exemplaribus non Lacedaemoniorum leguut, 


»- : 2 


4 tfletele obfcuritatem interdum effecante , tamen mtelligendum dj 
quimquesiros à centtim quatuor ex [uo numero legi. Hec igitur conmenint |- 


^ alg (cilucet centum quatuor:quoniatn ante quinqueuin atum erant incetum 
at tmagifivacus. 


Repub. . Platonit,cap.tj. Cum Plato cuflodum quinque millia e quadragit 
U euis f qUugut uns sn eHitets quraum. NUIT UR od | 


" 
099 —— 37*.À KISTOTELIS | 
fed Cartbaginienf, um:quod fi fire babet,eo pertinet, yt Cartbaginienfes it i 
telliganur magna incommoda ex Regum ignattia pertuliffe. fi Ji quando preiig. — 


«Aut amore corrupti pr auum Regem confHituiffent. 

Nam que v vellent.Lecus. dd difficilis; dictio greca. in bunc trodii he 
bet: yy r6 fur oon iyd , ó T1277 mgocatydv ze6é TY BhpaoY ót Pact Hd 
Ag xogiot pu'$ o; T yepovran dn ÉpOyYpAo Ya t ary r6 s EL OE qu, 05; OUT E i 

! 


- éOnu ^. Quod e(E Latin pend ad verbum, vt hec ad pepulum referam ^ 
turjilla fecus inarbitrio Kegum eft &Senatorum, fi confenferint | 
omnes:fin minus,etiam hacpertinent ad populum «quàd (ifie accipia 
tur,vt apleri(que poffe Reges € Senatores qua velint ad populumvefenre, 
fi tamen omnes confenferint,effe vefevendum , fenfus ineptus effe videtur d 
 perplexus. Hoe enim modo cunéla ad iudicium C arbitrium populare perty 
- ferent: quia ( .confentiumt omnes vt refevatur , tum ea dicit ad populi iud 
eium pertinere:(i non cenfentiumt omnes referri oportet:fi autem. feratur : 
dam eavim Yerum iuduium populo permittitur. Exgovirogtie modavestos 
mittenda eff populiiudicio : quam difficultatem commoda interpres expe... 


- diteffe videtur, fic accipiens £C exponens fenfum, vt aliquid effet per intelli 


EE 


gentiam adijciendum. vt (ape fit apud Gracos.prefertum Autos , cr ipfuy 
Ariflotelem dicitura, BAeizilixóg Móvyos yid efl mancaoratio, e inqua ali 
quid defideratur.1gumv. illud fi confenfev imt omnes, nion pendet ex füperiote 
-eratione, fed potitus efl eim vepetitio & declaratio v. huno smodum z vi core 
fenfevint de ve quapiam omnes Reges & Sematoves,fabaudi, nibil ff neceft 
4d populumeferre aut id vatum eft in quo confentiur finminus,id efl fi fut, 
vit inter ipfos diffenfio,reFerendum efl ad populum, & fic populus babet E 
bis deliberandi & Jtatuendi poteffatem. : 
8. Ceterum feipfis deligi quinque viros. 1d eia acentum " : 
Viris, ex ip(Is centum quatuor deligi quinqueuivos:ab illa emm eligi docti. 
dit, cetum deligere bos viros.quod licet per amphibelogiam diétum fca 


CUZ IEY 


TA UIN EM MEKE —HÁÓáÁáÀ—À 


4it paucavtim potentie: Mtem ilud,quod qum, viri diutius imperant, quá. 
uai magifivatu, Qr pofl ceniumuir alensn QUIPIHENUTATI UL aximu P 
&. Centumuiralem miag' diratuni. Quem gerunt centumtuimi)nam 2d 4 


senti quao effe pauta 8 anié dixerat, tamen centum dicit , vt fupiàm " 


D 


i 


ix PorrTICOR YM LIS. t 108 
-eaufa, quiparum aut nibilfacitadrem. Cuir 

io Exquadam que vulgó probatur exiftimatione. Virtati fcilicet 
ebeffe paupertatem ad Rempub.red?  gerédam,atque ideo tmagifiv atus bonia 

fimul & diuitibus effe mandandos. pow : : 

i. Heceffetertiaratio. Nam vna vatione bae Refpub. confiitutaeff. 

coneniente Satu poptlari: altera paucorum potentias tertia Satu opti- 

matum. E. 09. e. 

1. Quodfipropter otium. Quamthis fit ratio iuitiarum inmandanda 

suagiftv atibw babenda,vt eisgerendu vacent ab epevibus neceffaisy: d quibue 

fuevim mandati,tamenturpe eft & Reipub. perniciosti maximos snagiftra- 
"tu facere veuales,d eff veges c bellorum duces pev largitionem emptis fuf- 

fitis conflitui a quo fciluet malo Cartbaginienfes nonaberant. ——— 

1. Siquidautem Reipub. principes. Qus pecumiarum fHsdiofos efe 

eportet ad fammos magifur atu emendos fi venales fint. - 

14. Quifumptus fecerit.Vel emendo magifftvatum initio, vel ipfumfui 

foimptibus gerendo fine mercede publica, 2-07 0 

1..' Siproborum egeftatem,dzrogíav. Sic enim legitur inexeplaribus 

emendatisnon tusaotav.quantis inquit mon con[uleret proborum bominum 

egeflatiin vita priuata, tamen pronidendA erat , st po[feut otium babere ad 
| gerendos magiflratus, propofita e publica mercede, aut alia ratione. 

36. Nififitparua ciuitas.N m ctm cititas parta eft necefiitas C paue 

citas bominum idoneorum cogit plures magiftratue vr viro mandare, ve- 

vulucerna f aceve,vt ipfe declarabit lib. quavto,cap.decimoquinto. 

17. Optiméincommodum effugiunt Vitant plebis editiones, 

18. Quamin oppida mittunt.In oppida Carthagini [ubiecla, vt eis pra" 

fint & ex prafecturis ditefcét:bac enim ationejoptimé eff ugitnt (editiones, 

queAplebe poffeut excitari paucorttm potentiam indignante, 


4d. OV 1 de Republica przceperunt,horum quidam nullis om-t 


- ru 


NET 


- -— 


lol 0c ARISTOTELIS E 
ca fuprà differuimus, Solonem quidam probum legumlatofem, - 
fuifleputánt; qui paucorum imperio intemperanter abutentium | 
dominatum fuftulerit, & feruientem populum inlibertatem ven». f 
3* dicauerit, ftatumque popularem re&é Republica temperata 3 in 


bunalis quod forte legebatur, arbitrium reuocatis. Nam poftquam 
7- hocinualuit, 7 poputo quafi tyranno gratificantes,.  Rempub 
. licam in ftatum popularem quonunc eft, induxerunt. S Araopa: 
gi confilium Ephialtes & Pericles compefcuit, eiufque auctorita- 


augentes Rempublicam in liunc popularem. dominatum: deiece« 
runtiidtamen nonSolonis voluntate;fed cafi upetius factum: fuiffe 
9. videtur. o. Nam: populus cum naualis victoriz auctor Medorü bel 


di 

i | le fuiff et, magnosípiritus & arrogantiam fum pfit, habuitd; prauos. 

ili duces curz popularis captatores, bonis ciuibus contra nitentibus, 
Ww Quoniam Solon, vt videtur, poteftatem populo maximé necef: 

! fariam,mandandi & cerrigendi maeiítratustribuitz que poteflas 

! Ic* fi populo dencgetur,feruum eum efle oeceffe cft, & 16 hoftili odio. 
Ji : diffidere . Magiltratus veró cunctos nobilibus & locupletibus 
" : X. mandari voluit,ex ijs videlicet » JIquorum cenfus eff etquingene. 
I torum medaimporum,& ex Zeugitis, & item ex cenfü tertio eque 

| i ftri nominato.Quartus autem cenfüserat T heticus, à mercenar$ | 
li - dictus;cuinullus magiftratuscommunicabatur. Conditores que. | 


13. taneus ciuibus fuis, & cxteris 13 Chalcidicis Siciliz, & Italizciuita« 
tibus. Quidam Onomacritum fuiffe primum qui condendarum. 
kegum folertiam habuerit,colligere conati funt: eundemque ad 
Cretam, cum eflet Locrenfis, in ea fe facultate exercuiffe, dum. 


" YN DE 
C MECEEX Ier oC ctc Ic RAE NES CaE 


RR e Lada ea 
———AE rH 
: rm 
/ 


r] 


12. quelegum fuere 12 Locris Epizephyrijs Zaleucus: CharondasCa- 


| 4* morem maiorum conftituerit. Nam 4 confilium Areopagi ad paus | 
il €orum potentiam pertinere tradunt, quód autem füffragio magi 

I ftratus mandentur , ad'optimatum imperium: tribunalium veri. 
ji rationem popularem efle. Solonautem, vt videtur, illa que prius. | 
l E erant;non fuftulitconfiltum dico & magiltratuum delectionem; 
" j. populum autem per iudicum ex omnibus afcifcendorum tribu 
! . -Raliaconftituit.Itaque non defuerequi fa&um Solonis accufarent; 
ii €. 6 quódalteram Reipublice partem fuftuliffet,rebus cun&is ad tri: 


tem minuit. iudicibus mercedem Pericles idem conílituit.&ad 
hunc modum ducesaffentatorefiue populares , populi potentiam | 


ibidem diuinandi artem. profitendo peregrinaretur, - atque hie. : 
ius difcipulum Thaletem , . I haletis Lycurgum & Zaleucum, . 
| ime. [c oe 4 Xa 


ULT A ASEEEET. 


OTETTNTEETIRTECEREIU 


TT 


xm PorvricokvM - Lt. t. | "2 
Zaleuci Charondamauditores fuiffe tradunttemerétamen,4 nec 146. — 
temporum tationi congruenter.Philolaus quoq; Corinthius The- 
banislegum conditor fuit. Eratautem Phiolaus 15 ex Bacchida- 15. | 
rum genere,qui Dioclis Olympionice amore captus, cum hicma- 


- tris Alcionz amorem perofus vrbem relinqueret , ipfum eft T he- 


bas fequutus atque ibi vterque vita fun&us cft; quorum fepulchra 
monftrantur etiam nunc eo fitu, vt alterum ex altero videri queat; 
Íedita vtin Corinthiorum agrum, ex altero profpeétus fit,exalte- - 
ro non item.Sicenim fabulantur 16 fepulturam ipfos conftituifle, 16. 
Dioclem propter dolorem accepte calamitatisne Corinthiusager 
àtumulo profpiceretur: Philolaum;, vtprofpiceretur. Taliergo: 
caufa vtapud;l'hebanos morarentur, inducti fuiffe memorantur; 
quibus Philolaus, cum de reb: alijs leges tulit, tum de filiorum pro- 
creatione; 17 quasleges illi theticas appellant; quafi pofrtiuas. 3llud. 17. 
autpropriéab eo faucitum elt,18 vt numerus patrimoniorum fer- 18, 
uaretur.Charonde nullum eft proprium inftitutum ;. preteriudi- 

cia de falfisteftimonijs. Hic enim primus his de rebus confiderauit, 
fuitQueaccurata leges condendiratione, 19'huius etiam temporis 19. 
legumfatoribus argutior.P hilofai propriaeft patrimoniorum inx- 


alitas. Platonis vxorum &filiorum; bonorumque communi- 


nus víui fitinutilis altera. Draconis extant quidem leges, quasta- 
médedit zo R eipublice iam conftitute,in quib.legibinihil eft pro- 
prium,quod quidem íit memorieprodendum,prater feueritatem 
zrobpeenz magnitudinem. zz Pittacus quoque legum fcriptorfu- 2L 22. 
it,nontamen Keipublice conditor.Fuius fuit proprialex, vt ebrij 

fiquem pulfaffent, grauiori poena,quám fobrij ple&terentur.Nam 
quiaplurestemulenti quàm fobrijcontumeliam inferunt, nonad — . 

veniam fpe&tauit,quz potius eft danda temulento;25 fed ad vtilita- 23 

tem. 24 Andromachus quoque Rheginusleges Thracie Chalci- 24* 

denfibus condidit, cuius exrant leges dere capitali, & de puellis 0I- i | 
bisad quas parentum bona peruenerint. Nihil tamen eft quodab : | 
hocproprié fancitum effe dicere queas, fed de Rebuf publicis, tum : | 
25 que proprie intelliguntur, tum de quibus quidam confcripfere 25. 


[n] 


[27 


hactenus. 


- ÁRISTOTELIS 
e - Sdelam -— Cut — X. | k 
xS 1 OVIdeRepublica receperunt. Explicat leggmlatortwm difcrimi 


4 
quorum aliquos vitam priuatam perduxiffe , alios Reipul.muneribus fun-. Y 
Aosfuiffe tradit, borum quo[damleges duntaxat tuliffe, alios Refpubli-. Y 
444 etiaminflituiffe. Deinde Atbemenfis Reiptblice rationem pancis commes 
3107 4t,Vt f'uertt ex varijs Reipub.generibus à Solone omnium ordinum babi«. 
tavatione conflittita,vt poflea corrupta à popularibw bouinibus c inpopte.. 
laremformamvedadia , wummultos diuev(arum gentium legsinlatores t. | 
philofophos qui leges fvipferint vecepfent:é* quid propri? quifq, fanxerit, 
£0mryemoer ar. E A 
2 Legum duntaxat fueruntan&ores. Noncondiderunt fiue couftitut. 
gunt Rempublicam fed iam condita leges tulerunt. 
3 In morem maiorum. Nonin eum quo nunc Atbenienfes vtuntur de: 
grauato & diffoluto, fed itavt proprie Refpub. & effet && nomiuaretureg— 
- yaris genuevibus Reipub. temperata, vt flatum popularem cen[Hituiffe abl 
Solon diceretur:mon quod flatum pepulaveminffuiffet, qua forma eft Rdi« 
pub.depvauata,fed quod populum A paucorum dominatuliberafft, c pat« 
ticipem Reipub.feciffet. se E 
4 Arecopagi confilium. fenatum:eff enim Areopagus curia fiue locu Ate 
benis , ybi Senatores confultabant , Vnde Senatores Areopagita. dicebas 
tur. Sopeet- E 
5 Populum autem conftituit. Habuit rationem populi , atque ei mage 
fitatus communicauit. Wei zo 0-5 c d 
6 Quodalteram Reipublicz partem fuftuliffet. Partem locupletum, 
e optimatum. f i e E 
7 Populo quafi tyráno. Tres Reffullica deprauateinter fe conata sit, 
€ finalima, vt ipfe declarabitinmonarchia,, tyrannisin paucorumpoteis — | 
tia Dynaftiain pepulari, extremus fatus popularis. Vt autemtyranno ade. 
latoves y fic extremo populo quafi tyranno bomines populares blandimmtit,. | 
. Qui gracé óyps.cuyol nominantur , Aquibus Rempublicam Athenienfiumin. | 
enm flatum quo tunc erat, deductam effe dicit. — E oe 
8 Arcopagi confilium Ephialtes & Periclescom peícuit. Senatorim - 
 sülforitatem C» potentiam mintit. Epbialtes autemfuit, vtrefert Plutats.— 
Abus, Peridlis adminifle in augenda populi potentia, vtper bancipfe Pei. | 
«les Atbenienfium Reipullice dominaretur. E c4 
9 Nam populus cum naualis vi&oriz fuiffet au&or Medorum. 
— . bello.In eobello quodXerxes Medorum, c» Perfarumvex, etminfuntopte— 
 ABefiri C nauali exercitu Gracia intulit. Vidi enimfuit ad sem infi | 
5 o | unprd 


TISA An ErREIQU PE WEIT Tre po; " 


xcd D 


: Porrricon vM Lrir. II. -— 104 
Tam prelio nauali virtute Gracori fed potiffimum Athenienfium, id&, omui- 


- an iudicio, yt refert Yropus Pompeius , ex qua viétoria populus atbenienfts 


agnos fpiritus magnamá, arrogantiam fumpfiffe ab Aviflotele dicitur. e- 


amtibus gracia exeplaribus que mibi videre contigit,bor inloco 3 vauz ex (ag 


fiviptum e[l,qua vos on vittoriam naualem, (ed nauium prefecturam fignii- 
ficat. Nec facile poteft ad aliquem buc conuenientem fenfum accommodari, 
quare cum bic perfpicue praliuim nauale fignificet Avifloteles, quo Medivi- 
&i funt 3 Graci, mendum fubeffe fufpicari mibi venit in mentein, er pro: 
yava-ylag (uppofitum fuiffe Yitio librariorum, vuegy tas facillume fcilicet 
lapfuzve.onyla, eniti notifragium fonat proprie, e pex vrav(Lationem quene 
-gunque cafum feu cladem, auctore Suyda,vt boc verboclades Medorum na- 
salu c» Gracorum vittoria fionificetur. quavatione ductus nom naumm pra 
fecturam [ed vi&oriam naualem conuerti : tam Vtrocunque inodo legatur, 
fenfus in banc intelligentiam eff veuocandus. : : e 
"1o Hoflili odio difsidere. 4 gerentibw Rempublicam. 
*: Quorum cen(us cfferquingentorum medimnorum.$oles,vt re- 
fert Plutar chu naximum primumá, cenfum quingentovuns medimnorums 
effe voluit:fecundum trecentorum , tertium ducentorum , quartum exiree 
mum, in quó opifices Gy mercenart continebantur , Quarum qui feeundum 
eenfut Babebant,equites:qui tertium, eugitas vocari Plutarchus idem iva 
dit.Quod fi verum est, Arifloteles won ordine magnitudinis, fed vt venit in 
mentem cenfus nume auit,cmm equestrem oy dinem tertio loco pofuit. 
xz LocrisEpizepbyrijs Ternos Loevos memerat autores, Eoeros Oz.olos, 
Aetolis proximos,Loeros Epicnemidios,qu olim leges dicebantuy,per quos 
-Cephby[us amnis defertur. Locros Epytephyrios inltaltaparte , qua magna 
Gracia dicebatur à Ziephyrio promeontoria, vt refert Plinius, cnguominator. 


33. Cxteris C halcidicis Sicilia & Iraliz ciuitatib.. Erast féilicet populi 
son tnodo in Sicilia, fed ettam italia Chakidisi cogpominati, quia Cha- — 


sonda leges acceperunt. Ha autem omnes cittitates fine populi originem ab 


* Enea Calcidenfibu traxiffe videntur . Cevte Hellanicw Tbeoclem memo- 


rat,cum Chalcidenfibus (e N axis vrbes iu Sicilia condidife. Chaleis autem 
wismkubet — —— — : 
14. Nectemporü rationi cengruentur. Non bis temporib vixere pbilofo- 
phi, e legülatores metmorati,vt poffem boc ordine alj aliov i efe difcipulis 
5 Ex Bacchidarurm genere.BEacchbidarumfamilia nobiliffima fuic Ca- 
inibi genu: à Baccho ducens,vt Heralide ab Herculc«..- CE 
.16 Sepulturam ipfosconftituifle. Eorumexem; larum fidem fecutus. 
eft interpres , in quib req lcgitur, in alsenim yeeguvid eSforie-— 


| cn e - 


105 | ARISTOTELIS 


ram confltuiffe fuam fepultur am. : 


, tà Reiptiblica. N am 9t ie interdum, vt isóSeois fundamentum fignificat, 
] quàd verb ait de filiorum procreatione,ad ritum tuptiarum referendum efc 
fevidetur. à 
I8 Vtnumetuspatrimoniorum feruaretur. Vt patrimoniasianereut 
Anditifa:nam per dtuiffonem numerus crefcit. : 
19 , Huius temporis legumlatoribus argutia. Platesem dleffgnart 
videtur, quo Charondam duit aygutiorem, id cfl folertieremin fexendali- 
gibw fuiffe. : | ; 
20 Reipublice iamcenftitute.Reipullice Atbenienfium, quaiam ant. 
Draconem fuerat inflituta. E 


21 Ob peenz magnitudinem.Ommibus enim criminibus etiam lesiffimi, 


pturambabetur Sed illaledtio magis placuit: eft enim fenfus fic vtrung, ile. 4 : 


17 Quaslegesilli theticasappellant.Fortaffz quia erat velut fundameg. |. 


YITMUBEQD CSS mr E 


€apttis penam Draco coflituit:yt vecté Demades Draconem leges non atre. 


mento, fed fanguine feripfiffe dixerit | Quamcbremomnes latas ab eo Iepei, 
praterquam debomicidio,Sdlon antiquatit. s 
22 Pittacusquoque. aityleneusbicfuitanter feptem fapientes.connume 
vatis, qui imperium A (ui Mityleneis delatum, cum decem annos tenuffat, 
datis legibus [ponte depo[uit,Cr paruo contentus, dimidium dicebat plu e 
quamtotumyex Diogene Laertio. - | T$ 


venti. ; I E 
24 Andromachus quoq; Kheginus.Ex Rhegiovrbe'talia ad freti gi 


etur tamen Ariffoteles.eam Thr aciatribuerevidetur, quam elun latii 
patuiffe docet Pomponius Mela, dum Tby aciam.à ponti laterisfronte v[qut. 
an Ilyricos penitus immiffam effe te adit. e | d 
' 25 Que proprie intelliguntur Quibus vtebantur aliqtta cinitatet, — 
Nam Republica Platonis c fiqua eff alisabaliquophi- —.—— 
-—— defophorum defiripta;nontamen àcinitate— 
o guapiat accepta, nonproprio dicitur — 
I oe Rebubua  —— —— 


k 


VEET ae 


a 
e Sg 


wrcaex  —- —. — aure 


culum, C magnam Graciam. bic veitur fuit ex3s , quos füpràdixis alim. | 
eiitatibu leges dediffe. Dedit. enim Cbalcidenfibus Thracia , quorumvis 
Chalcis erat ad montem Atbori qui licet ab alàs in.Macedontia partenume | 


JST AME SIUS 


23 Sedad vtilitatem.Vz magnitudine penebomines Ab ebrietate deter. 


IUTCSNPLASRRTEEOPTPERS TII 
Ern Hm 


ENCANTAN 1 ARIMIGIE IE RT 


| cd zu : quiddam appellamus nihilenim refert, modo quod 


ES E. 
ARISTOTELIS DE RE- 


 PVBLICA LIBER - eu 
— Interprete &enarratore 


IOANNE GENESIO SEPYLVEDA 
í C OR DYBENSI 


CAPVT. 1. 


qvid VI de Repub. que & qualis queque í: fitcom- t 
a mense ; huiusprima feré confideratio eft . 

!! deciuitate, vt. quid tandem ciuitas fit,intelli- 
gatur, 2 Nunc enim contentiones exiftunt, 2. 
quibufdam rem à ciuitatejalijs nonáà ciuitate, 
Íedàpaucorum potentia, velàtyrannoaGta . 
effeconfirmantibus. Ceterum viriciuilisle- m 
: i umwque latorismunustotum videmusin ci- 
ditate vera àri. Eftautem Refpublica ordo. quidam: vibem incolen- 
tium. 3Sed quoniam vt quoduisaliud totum, & ex multis partibus $ 
confiftens,f ic ciuitas eft de numero compofitor um. Dum ciuitas 

fit ciuiü multitudo;oportet] hauddubié vt primum omnium deci- 
uedifleramus.qué igitur oporteat ciué appellare,&quisciuisfit,cÓ« . 
fiderandü eft:nam fepe ciuis in quzftioné venit, neco&s eundé effe 
ciué cófentiüt: izpe.n.qui ciuis eftin populari principatu,4isnóe eft 
€iuisin paucorü potentia. Omiffis:gitur ijs qui alia quadá ratione 3- 
hoc nomen fortiuntur, j vt ciuesfa&itijciuisnon locihabitatione $e. 
ceníetur: hecenim inquilinis quoq; & feruis eft cumciuibus co m- 


munis Sed nei) quidem funt in ciuibus habendi ,qui iforiius fic ha-- 


bét, vt eistribunal adirejacius petereliceat. Hacenim facultas , ijs 


. quoquetributa eft;qui cum. ciuibuscontrahunt, habentquecom- 
— mercium: 6 nam & hzceis permittuntur : de quorum hominum 6; 
 wumero,inquilinis multisin locis? talis focietas non perfc&é com 17. 
3nunicatur, qui non fi impliciter, plané, fedquodammodo ciues 


appelládi funt, vt pueriqui propter attaté 8nondum fcripfi funt, & 8. : 


fenesquiiam 9 muneráü vacationé babent: nam hos nó. fimpliciter, s, 
fed cum additamento,alteros imperfe&tbos,alteros ic cffcetos ciues. 


cuu P : o Gmusine : 


e 


DIT EDAD an DE 
ree mre TN 


diens T Rea Marmi 
2 UDEDIDSAN UR ONCILTENESES LUC SL ET 
de im 

^ 


' ; -  ARISTOTELIS 
1. musjntelligatue: quzrimusenim ciué fimpliciter, & qui rr nul 


03 


[usce 


tali exceptione repelli valeat.nam fimilia & obijci poflunt, & refd 
li.deinfamib- & ijsqui miffi fuerintin exilium. Ciuis igitur nul. 
21. la realia magis definiri poteft , quàm quód fit12 iudici] & imperi 


X. 14. particeps, i2 fed imperia feu magiftratus quedam funt re tempore | 


determinata, vt aliqua bis eundem obire prorfus non liceat,aut non 


aliter quàm certistemporibus interieótis: quaedam veró indefinity 


15. 16. cuiuímodi (unt 1; iudex &confultator 16 fed fortafle dicat aliquis 
— peque hosimperare , nequeidcirco efle participesimperij. atrid 
calum effer penes quos eft maximarum rerum poteftas , hos cum 

Y7. imperio efe negare : 17 fedin nullo ponamus difcrimine, cum fit 
18. denomine controuerfia. nam 18 quod eft confultari eum iudica 

- commune, nomine vacat,nec eft vocabulum quod vtrique conue 

— plat: diftinctionistamé gratia imperium indcfinitum nominetur. 

I Quibus igiturimperium ig ad hunc modum communicatur, eor 


$: ciueseffe conftituimus, atque huiufmodi quidem fex? eft ciuisde 

finitio,quz in omnesqui ciues nuncupantur, maximé conueniat «| 
que q piat. 

Intelligendum eft tamen im quibus rebus fübiecta ficfpecie dile. 


funt, vt hoc fit primum;illud fecundum,aliud tertium : tn hisaut 
"nihil omuino;quia talia funtaut vix aliquideffe cómune. Refpub 


[e 


Í 


i 


E 


[25 


X 

d 
E 
| 


gutem fpecieinter fe differre, & haspofteriores,illas priores efle Ver 


20. demus.2 o Nam deprauatas & à recta norma deflectentes, rc&ist 
incorruptis pofteriores cffe neceffe eft : quomodo autéà recta not- 


rna digreffas dicamus, poftea declarabimus Itaque cum ciuisaliusin |. 
21. alia Repub neceffario fit,efficitur z1 vt qué diximus, 1sin populati | 
potiffrmum Repub. ciuis habeatur : vt verórin alijs fieri quidem | 


22. poffit,nontamen fit neceffe : in quibufdam enim 22 necpopulu. 
- eft,neclegitima concio, fed Senatores & per partes caufas cognof 


- 23. eunt, vt Lacedemone z ; decontractis pactiíque rebus caufasEe | 
24» phori,fedaliusaliam dijudicat:capitales autem Senatores,24 &for« | 
taffe alius quidam mogiftratus alias. eodemque mado fit Carthage | 


ne.Quidam enim magiftratus caufas omnes cognofcunt.Eft tamen 
quod corrigi poffit in ciuis definitione : inalijs enim Rebufpub 


non indefinitus magiftratus confultor eft & iudex , fed qui füerit | 
- pro magiftratus ratione definitus:nam ijsaut omnibus aut quibu 3 


- dam deliberare & iudicare de rebusomnibus, vel de parte permite 
titur. Ciuisigitur quis fit, faciléeft ex ijs que diximusintelligere 
-..Nam cui deliberandi & iudicandi in quaque ciuitate facultas s 
vs s * - : *— eh 


3x 


V 


| 
[3 


D: 


E 
E 
4 
t 


| 


LT E POTRETE PRETI MC TTE ETT 
SU AC VAT 


. multitudinem , 25 cui, vt füummatim loquar, copia fuppetit earum D 
"rerum quz pertinentad vitam degendám. 26 Sunt etiam qui 27 ad 16. 27. 
/^víüm ciuem effe definiantqui non patreaut matretantum , fed v- 

" *troque parenteciue fit procreatus: quidam vlterius etiam,adauos 


" breuiter definitis,quidam de tertio illo,& quarto, quomodo fit ci- 


'condideruntconuenire : fed deijs fortaffe magis querendum fit, ^ 
" quiforma Reipublice mutata ad eius communitatem funt recepti, 


' intribus multos peregrinos feruofjueaduenasdiftribuit. Czte- 


 ues,quzritur.quoin loco illud preterea in quzflionem venire po- 


- dubitarinon debet, quin hi quoque fint in ciuibus habendi:fed il- 
-vtcum ex paucorum dominatu , vel tyrannide facta eft R efpub. 


vare, quafi quedam Refpublica vinonpropter publicam com- 


— (C CPORPESEORYVM- LIB I6 108 
eft; huncciuem eius effe definimus: & ciuitatem talium hominum 


duos;trésve,aut plures etiam procedunt. Quibus fic 28 ciuiliterac 28. 


uis habédus,exquirunt.Gorgias Leontinus 29 partim fortafle am- 29» 
bigendo,partim perironiam dixit, vt mortaria funt;qua facta fue- 
rintà mortariorum artificibus: ficLarifleoseffe, qui fa&i fuerint 
abartificibus fuis.Nam efe quofdam Lariffeorum effectores,quod 
multum habet ruditatis:nam fi effent Reipublicz participes, effent 
vtique ciues ex dicta definitione:nec quod de patre ciue;aut matre 
dicunt;id poteft in eos 3o qui primüm vrbem velincoluerunt vel ;o, 


vt Athenisfactum eft au&ore Clifthene;31 tyrannis exactis:nam is 31. 
rum dehis non quiseorum ciuis fit, fediufté an fecus facti üntci- 


telt, num fi quisiniufté ciuis elt, isprotinus non fitin ciuibus ha- 
bendus, quafi; eadem fit visiniufti & falfi. fed cum quofdam in- ss, 
iufté imperantes videre liceat, quos imperarequidem dicimus, ta- 
men iufté imperare negamus, & ciuisimperio quodam definiatur: 
mam cui 35 taleimperium communicatur, hunc ciuem efle dicimus. 3; 


ludiuftéan iniuit? fa&i fint,ad quzftionem fuüperiorem pertinet. 
Ambiguntenim nonnulli, quando ciuitas, quando nó ciuitas egit 


popularis,tunc enim quidam 34 paGis, quafi ea non à ciuitate, fedà 34« 
tyranno inita fint, ftare nolunt : necalia multa huius generis fer- 


moditatem confiflat 55 Si ergo quidam rem populariterad- í 
miuiftrant,hoc modo perindeacta huius Reipublice —— » 
dicenda fantacta huius ciuitatis, & que ex : 
paucorum dominatu, & tyrangi- 
m -— deaca fint, | 


Pa 


JoRIRUSu eS 


TIT EC CSEISRENEMS XE V RA CIBEIEI, Er D EET i 


| 


Jh visenpar fed? fint iudiciorum pasticipes, vt declarant verba, qt 
- adverbumi interpretatio boc inloco adijcit: nam pofl illud , -Falis fc Cietas 
non perfecte communicatur , addit boc , ed necefle eft tribuert n 


eo uc COARISTOTILIS 


[see Ju eeu I. B 


e (QVI I de Ee que & qua fi tcommentatuf. Dua Reful " 
erdo vrbem inbabitantiumjd eff ordocititaiis, prefévtimmagifivatuum,vt 
lib.i. declaratur, cap.I. Critemquia. Refpub. eft vitaciuitati, Yteflin 
- eodem libro i lig.cap.xi tdeircovt Reipub.rationem intelligamus , neceffe 


quid fit ciuitas intelligere: Cr quia ciuitao eft ciuium multitudo,cum de par. — 
dibus priufquam de toto fr move c inffituto nofiro di[fvendum, primumos — 
sinium deciue difputare conuenit qui cum alius frtin alia Reipub forma ae — 


men cinis in vniuerfum iudicande,e deliberandi facultate cenfetur , quot 
TITtnque magifIatus inde finitus nominatur:c bominum, quibu fie Refpul. 
communicatur, multitudo:cui (appetatrerum neceffaviarum C commota. 
tum copia ciuitas effe definitur... 
2 Nuncenim contentiones exiftunt. Nonconflatinteromnes quf fit 
ciuitas appellanda:mam mutata Reiptiblica  formaexempli gratia, ex pare 
gortitis dominatus att ex tyrannide in populare, eum defederibws fuperiori 
teporis ata, pacta fPaudum fityan fecus, deliberatur. quidam federa & patla 
initaeffe dicunt Aciuitate, e propterea feruandaz alij negant;fed Apanti, 
vel 3tyranoyac idcirco non [evuanda, (ed acta omnia ve[cindenda effe cot 
tendunt:qua conttotiev(ia facile dirimetur, ficiuitas quid fit, defimievimms. « 
$ Sedquoniam, vt quoduisaliuditotum ex multis partibus confe 
: ftens.Vrotne totum ex partibus diuiff generis conflatum. p 
. 4 Isnoneftciuisin paucorum potentia. Vt quiliber eff mititto te 
: mencenfu, Tuic enim Refpul.inffatu populari communicatur, in psit 
potentianon item:quave illic citis ef, bienon babetur pro ciue: 
$ Vtciues mue e noniame fint quam prit 
iue. 
6 Nam & heceis permittuntur. taercaetth ,Cr qui invrüe mquti 
turryus petere licet, eo legibus gere, fi quid detrimenti per HARHUIN TEE 


n ent. * - 1 


7 Talis focietas. Iudiciorten communitas: coguntst enitn iu quibufdam 
tütatibus ingtilini patronum cittem adbibere,sec per fe licet eis Hitigareqo 


ftitorem : : quare imperfeti? aliqualites participant tali Cotiipne, e 
rac exemplar quod interpres ille fequitur fi chabuiffe videatur, à 
yet dari, eee $io áreicmag pirtxut TL 


EL jtm cime 


| Porrricoz vM LIE. ii. TT 
-xenavlag , quod fiue gloffema eft in dictionem 2 librarijs tranflatum, 
fite in alijs codicibus dejideratur , ilium fenfum babet, queminitie propeo 
'$ Nondum fcripti fant.15 allo, feu libro e catalogo citm. 


TED 


«s '" Munerum habent vacationem . Immutitatem publici muneri: 
: gerendi. : à 1 3 . L a — e : deep. 
lo. Effetosciues.Vt pote quibus vires iam aut corporis aut ynentis, qua 


bu declarauit. Magiflratus igitur fiue imperia quadam [amt definitateme 


135.  Vtiudex & confultator. Poteflas itidiczdi prafertim ferendi fuf- 


jJfagtis:bac enim indicandivatio ad plurimos peviinet,c deliberandi inco- 
tientu populari. N am fevee (uff agiumm xolvqvfolet Ariftoteles dicere , id eft 
Adudicare, vt füpra librefecunde de eledione vegum Cartbagimienfium, 
- qg.rà ry dure ov Exa.oy xp hiéedouT Bacitep. Naperfuffragit tud. 
eiitinter copctitores fertur, quare ipfam fu ffs agiorü latione xelo wid ef iu- 
dicium appellare (olet.vt in eode libro, cr capite wg. rà vivuglaey Cos zreubu- 
qtétne. Pratereapo[tere gefli wagifivatus vatione. fite ex prouocatione cor- 


rigerc,quod grace eft &ctóvqv, ad indicunnp pertinet,quodin uult Bebufhse j 


blicis populo peranittitur ,ac otitino permitti delet vtipfe dixit libvo fecun- 


do,capittilo vltimo.Con(ultorem autem fite cenfultatorem. conuertit. intere — 


pres,quod grece eff Gocogtasss quafi concronator,quotiam fic. Avifloteles: 


 pafrum omnes qui in concione , id efl im comenta populari deliberant , appel- - ue 
lat-itaque loc ipfum deliberare todo &oOwoitqo dicit, modo Buedecde, — 


: | d 2 ——— 


TTWXUeI- 


? 


—- 


MCI 


nan eaesseccrn m send rus 


TUERUÓUEAAA——MM 


ET JOSXSSONUMC RUE ERR D 


CORE 
( 
NA 


EE E: 


[: - ES 

3 j 
f V 
I 


Agr ueni S OCIUNESACA 


D 


E T ARISTOTELIS 


ost pauli infràbot eodem capite. * 
36 — Sedfortaffe dicat aliquis. Cateri magiftratu, vt nfi cafin m. 
perator fiue dux belli baud dubi? tenent FUR: 4t index qui nibil aliud 
effe videtur,quam legis adzminifler, Cr executor c deliberator , cuius partes — 
fiant quid opiimum fattu fit confiderare, C confHtuere , habere imperummi 
videntur:at eorum nullum e[feimperium , quumaximamverumpote[flatem | 
babent inciuitate , yim fcilicet , & confultatorum abfurdum HR et WE. 
videtur, D : 
17  Sedin nulloponamus difcrimine. Nibil mira SER t,nuu 
sos cura folicitet. | 
.38. Quodelftconfüultori. Nullum eff nomen commune » qtto confültor 
index nominenttr,vt bomo C» equum , communi anumalis noimint nue 
pour. 0 
1g Adhunc modum jubcone e pov 
20 Namdeprauatas. Quemadmodum totum natura prius eff parte d 
ciuitas domo, vt dium efl inprimolibro, id eff potior , € melior : ficveda. 
pe prior eft, quam deprauata. 
: Vt quem diximus. Ciuis queadmodum diximus definitus fcilicet qii. 
iudicandi C deliberandif acultatem babet , quomam in Republica populati V 
nullus vnquam ciuis à concione feu deliberatione populari excluditur , nec à. 
iudicio (altem ab eo,quo dijudiantur competitores,boc efl à ferendo fate 
gio.quod quanquam. fieri poffit eodem modo in als. Rebufpublicis , exempl 
gratia inpaucorum potentia , vbipopulus babet ferendi fuffr gium, & de 
-gendipotefLatem fed.ex magnicenfibw , & de quibufdamvebus a condom | 
deliberandi: tamenfievi pote[l, vt mec itdscare vllo odo, iec de 
ficertis & defimtiumagifivatibus liceat. 
22.  Necpopulus eftneclegitima concio. Nibilper commutettyr 
galarium consentum deliberatur aut wdicatur. E 
2. Decontractis pa&ifd; rebus, Contraberecum altero dicitur i ec 
omit;vendit »lacat,conducit patifritur, aut aliud [anile facit:qui cótvadu d 
ELUL uBoAoga grace nominantur. omnia autemdicia, vt Cicerot(fie 
-tur,aut difivabendavum controuerfiarum,quod pertinet ad ves cotradlas & 
 padas,aut puniendorum smaleficiorum cau[aveperta funt s cuius generi 
fferioris caufa à Gracis oovixo) (xag dicittr, id eft capitales, quia fapeinhü 
- decapiteveuspericlitaturzaut de exilio, quamors ciuilis womb. yu jn 
 eriminales ducuntur. 
24. Etfortaffealius magiftratus alias. Nati vtrumque gems cfr | 
pe eft inpartes diuidi, e ditierforum magifiratuum ues iri. - [| 


z 


| "PorirrconRvM LIB I. — — me- 
$$, Cui copia füppetat.Que anultitudo eiufinodi fit, vt "tto uxilio c - 
facultatibus cum vriues(aciuit as copiatn verum nece[fariarum , C come 
modarum ad vitam degendam habeat. - D p 
26. Suntetiam quiad vfum ciuem effe definiant. Alteram citis defi. 
gitienetm proponit C vefellit:nam quidam eitem effe defimiunt:qui vtroq, pa 
rente,aut etiam ciuis ciuibus watus frt.que definitio nec in vrbis conditores ca 
 wenirepote[t, necin eos qui primivrbem inbabitarunt:quo[da etiam inufte 
cites effe factos docet,qui tamen veri funt cites , C cilitatem tamdiu ma- 
nere eandesm,quamudiu manet eadem Reipubliceforma. 
27. Ad vfum In bac dotirina cili , vt libro primo declaratum eft quada 
cogmtiomis €» contemplationis plaraq, v[us c adiionis gratia d:fferutur.Ss- 
periorigitur citis definitio magis ad cogmtionem & partem [Deculatitam 
pertinet:bac vfum c partem actiuam magis attingit. T 
28. Ciuiliter. Proutypertinet ad vfum, er admimftrationem ciuitati. 
29. Partim fortaffisambigendo,partim perironiam. Nzvt ciue de- 
Jinivet Gorgias cuiu parentes fuiffent ciues, fortaffe dubitando & quarendo - 
fecit, quod verb mortariornm fimlitudime vteretur per ironia qua latiné. 
dicitur difmulatiosquanquam verbum tpfi ivonia iam eff inlatinam con- 
füetudinem veceptum. Efl autem ironia fiue difimulatio , cum aliquis de fe 
aniov a fuis yirtutibus,vel dodhvina pradicat, aut dicit: vt Socrates , qui fe 
cuncta ignorare duebat;praterquam quod mbil fciret. Gorgias igitur vtitur 
exemplo mortariortm abietto,e nimis vulgari, uec conueniente magno phi- 
lofopho,velut innuens fe vulgarem: dr indoBum effe , quod pertinet ad iro^ 
niam, de qua pluribus verbis differit Avifoteles lib. ug. Ethicorum ad Nico- 
guacbum.aut ironiam dixit pro ioco:tam eig uvedcoDu, quo verbo vfus eft Ari- 
floteles, interdum iocari fignificat, vt apud eundem in artis rhetorica, lib.g. 
xtd Toig eigavtucptvois rpós rs ex góc ovras : X&Ta.OeoVyTIXóy ye 5 
eigeyea. Irafcütur mquit, hominesijs qui fecü ferio agentibus iocan- 
tura iocus ad cotemptum pertinet.Vtitur aute Gorgias exemplo Lariffcoe 
pitin,que cittitas efr Theffaliasquauquam Lariffe multa etia alie nominatur. 
3o. Quiprimivrbemincoluerunt, vel condiderunt. Vr qui primi in 
Aliquaiam conditam vrbem coloni deducti fumt , vel ipfi vrbeim condiderüt...- 
Nacun effent ipfiprimi cittes eius cittitatis,mon poter ani ab alijs citiibus eiuf- 
- demcuitatis effe procreatistunc enim effent cues priores primis , quod fieri . 
-henpotefe. : d 
Sh Tyra anis exactis. Vidi magnaflraoe Atbenienfes à Lacedemonje, 
wi0n alie pacem ab ipfis impetrare potevüt, quami trigintavedlores eiie. — 
jai ACCIperent, ex tis [4HCH Atbenienfióm yt Refpubex populariga 7777 0B 
e : n. co uar 


» 


m4 


So. s: ARISTOTELIS - 
gotentiafieret,quod vbig, facere Lacedamoni conabantur, quitriginta dea. 
eptosmperio provedloribus tyrantos egevunt,auce tamen eo auctore Thra. | 
fibulo triginta tyrami exatli c in esluum mifi funt ,fufeiti decem , qui — 
kémpub.admimflr arent, qui eandem crudelitatis viam ingreftt , eodem mos. | 
do in exilium mifi fum. Cum bellis igitur fuperioribus, e tyrannertm (su 
tia Atbenienfes ad magnam paucitatem fuifent ved acti, aud ore Clifl bene, 
muultosexternos e inguilinosyC feruos maumiffos imn ciuitata ad [upplen 
dam citum paucitate receperunt. R- I 
31. Eadem fit visiniufti & falfi. Quafi idem fignificat ininftum e fal- 

— oo c fum, idemá, fit quempiam iniuflo ciuem effe, quod falfo ciuem dict. 2. 
Taleimperium.Im deliberandi & iudicandi. 2 
Pais ftáre.Aq«Aóetvgrace proprie diffoluere fignificat fed qniaper.— 

patia c federa difcordia diffoluuntur ac dirumumae, idcirco tum fedus fe 

vire & paciféi tum foederibus & pad fhare,eodem verbo Graci fignificant, 

vt fpe Arifloteles,quihoc in locopro flare federibus path(, dixit vt intet 
pres conuertit. 

35. Siergo quidam rem populariter adminiitrant Qsemadwodum, 
inquit, ada populi in Repub.populari funt atta buius cittitatu,qua popularie - 
ser admitifir atur fie 8a à tyrano dicéda fait aL a ciuitati, qua tyrantid— 
gqubernatur.Sed mutata Reiptiblica fortaex tyrannideexepli gvatia, tm pos | 
palarem,in bac tyranni acta negavi po[funt ah bac ciuitate , aA non tamen 
fimpliciter Acinitate:mon enim boc efl à ciuitate agi, quod agi ab eadeu cin 
sate.quade Yero eadem ciuitas diei debeat; proximo capite deslarabitaur. 


UUDUPUE 


4*1: CATERVM fermopropriéad hanc quzftionem pertinet, 
quatandem rationeciuitas eadem aut non eadem , fed diuerfa 

- efle dici debeat. Huiusautem dubitationis facillima quzftio im - 
2. 1o«o & hominibus verfatur : fierienim poteft, » vtlocus & ho« 
mines diuidantur, & alijalium inhabitent. fed hzc quaftio idcir- 
/.3 co facilior eftiudicanda, quoniam 3.cum ciuitas multifariam dice 

^ surjnon eft difficile veritatem inueftigare. Pari ratione de ciuita- — 
 tchominum eundem locumincolentium dubitatur, quando vna 

4 effeputari debeat: necenim ex moeenibus xftiman daeft:4 namPe — 
$-loponnefüm vno muro circundare liceat, cuiufmodi fortaffiseft 

Babylon,& quecunquegentis magis quàm vrbis ambitum habet: 
-qua Babylone ab hoftibuscapta , triduo partem ciuitatisid noB — 


fecus alia queflioeft. — 
| Scbeliais — Caput 1I. 


7; CAETERVM hicfermo proprie pertinet. Mutatione faa 
ju cititate quari folet,maneat eadem ciuitas an (eeus.fed buiw qualfionis n8 
eft difficilis (lutis namfi locui duntaxat mutetur erit vrbs alia, non alia ci» 
itas. fi bomines duntaxat niutentter wanente Reipub.forma, manet eadem. 
cititas.fed fi ferma Reipub. mutatur aliaciuitas efficitur, E. 

2. VWtlocus& homines diuid&tur.td efl vrbs e ciuitacyt fi ducto wu 
|. goper medium vrbi ali banc partem, alg illaminbabitarent. —— 
Cum ciuitas multifariam dicatur zóA« erecé, nunc vrbem , id ei 
oci tenia ac edificiaxmodà ciuitatem, id eft homines vrl? inbabitates fig-. 
nificar:qua di frm vo facile quaftione veddit. potefi enim maneveeadeyrós —— 
mutati bomimbw: y forma Reipub. acvicifim vrbe dirutaer [oloequa- — 

taspoteft manere citas eadem, id eft foctetas ciuilis : qua etiam fiinalum.— 
locum tran[eat,erit eadein citis vndepotta, Veios habitanteCamillo, - 

. Allic Roma fuit, ; : M wer po 
e Q | «Nm 
? 


P PEN 


) 


4 cuum efti 


"po c ARISTOTELIS 
4. NáPeloponnefum.Pelopnefu peninfula eff Gracie, in cius YMbay 
Corintbw efl qua vegio late patens,vt mari pene tota ciretif ufa efi: fie pol 
yrowuro citgi, C tunc multe gentes (y Varia effent vna ciuitas , fipro. 
pter vnum murum ciuitas diceretttr Yna:quod planà falfum eft, vel effet "- [ 
Va Yrbs,non tatticu Yna ciae, cm fiut ciiles focietates complures c di. E 
tuerfa. : : — e 
$.. Cuiufmodifortaffis eft Babylon. Cbaldaicarum gemini caput 
Babylon, vrbs [fexaginta millia paffaum amplexa muris ducenos pedes alta, 
quinquagenos latis, in fingulos pedes ternis digitis menfura 4mpliore quam. 
Romana,vt Plumiusvefert,quam Euphrates fluuius interftuit. : 
6. Chorusqui modó comicus eft,modoó trapicus. Chorus dicitur, 
quade malteper[ona femul lequentes,[eu canetes inducatur in comediayd 
tragedia fieri autempote[l vt jdembomines nunc Co:micttm, Alias tragitum 
borum conflituant:femper tamen comici chorus forma diuerfia efl à.tra. 
ico, licet materia idem fit chorus.à ferma vero res qUéq, HotulAlur , cum. 
foua fit cuin[a, fubfl antiavatio,fecundo de generatione, 


PLADERPNT ORDEI TRA I MOS TRAMA 


.CAPVT I1I. 


. £1 POST hzecproximüm eft vt viri acboniciuis eadem fit virtus 
. andiuería differamus. Ad quam quzítionem dijudicandam,o. 
péreprecium fuerit quenam fit ciuis virtus , primum omnium 
fummatim «onftituere, Vtigitur nauta vnusquidam eft nauigan- 
di fociorum,fic item ciuis vnus effedicitur eorum qui ciuilem fo« 
cietatem habent.Nautz veró licet facultate (intdiffimiles, hicre. 
mex;ille gubernator, quidam curator prorz, & alius alia quadam 
2, tali appellationecenfcatur, haud dubié tamenz perfedtiffima cue. 
3, iufque ratio propria fuerit virtutis eius,? ac codem modo commi | 
nis quzdam ratio omnibusaccommodabitur. Nam cundisip. |. 
fis nauigationis falus propofita efl:hancetim expetiteorü quifque, | 
- Fademigitür ratione ciuibus, quanquam diffimiles fint, tamen | - 
omnibuseft com munitatis faluspropofita: communitas autem - ; 
eft Kefpub quo fit, vt neceffario ciuis virtusad Rem publicam ac- 
commodctur.Si ergo Reipublice cóplures fün tforme, haud du-- 
bié fieri non poteft, vt vna fit ciuis probi perfeGa virtus. Perfpi- - 
igitur,4 probum ciuem effepoffe quenquam, qui non fit 
idem virtutem , qua virbonuscenfetur, con fequutus. Ceterum ae. 
Jio quoquemode differenzibus, licet cadem ratione in im | 


C  POoLITICORYVM Dr 111. Né 
Republica vti. Nam cum ciuitas ex probisomnibusconftare ne- 
queat,oporteatque re&é fuo quenque officio fungi, ; quodà virtu- d 
teproficifditur, necciuesomnespoflint effe fimiles , non erit v- 
tique vnaboni ciuis & viri probi virtus . Nam virtutem boni ciuis 
cun&isciuibus adeffe oportet, cum hocneceffario optima ciuita- —— 
tis ratio poftulet. Vtautem 6 viri probi virtus omnibus adíit, fieri 4, 
non potefl,fi non eft neceffe vt probi viri fint ciues omnes qui funt 
in ciuitate proba.Praterea cum ciuitasex diflimilibusconftet, vt e- 
nimanimal protinus exanima & corpore, anima ex ratione &ap- 
petentia,domus ex viro & vxore, poffefíio ex domino & feruo: fic - 
ciuitas ex hisomnibus,& alijs praterea diffimilibus generibus con- 
fiftit : profectó neceffe eft non effevnam ciuium omnium virtu- 
tem,quemadmodum in choro 7 non eadem eft virtus ducentis cho 7 
rum,& eius qui proximus eftab eo.His igitur planum fit, non ean- 
dem fimpliciter effe ciuium omnium virtutem : 8 fed illud viden-8. 
dum eft,an cuiufpiam boni ciuis virtuseadem fitque boniviri.N4 — 
qui probéimperat,huncbonum & prudentem effe dicimus:  virü 9. 
autem ciuilem prudentem effe neceffe eft.& quidam ftatim diuer- 
fam effe dicunt principis inftitutionem,& regum filios equeftribus 
& bellicisinftitutis erudiri videmus, & Euripidesait; - 

- Necverofpeciofa,fedrequirit — — et Lx 
— Que Refpublica.bac mibi. -- 
€euquzdam fit principis educatioac inflitutio . Quod (i eius qui 
recte imperat, & viribonieadémeft virtus, eftautem isquoque 
ciuis qui paret imperio, non fuerit vtique eadem fimpliciter ciuis 
atque viri virtus,fed cuiufdam ciuis, cum principis non eadem fit, 
quz ciuis. Ac fortaífis idcirco lafoníe quódnon regnaret, fame — 
confici dicebat, quafi priuatus effe nefciret. ro veruntamen & im- IG»- 
perare, & imperio re&té parere laudi datur.Si ergo boni viri vir- 
tutem imperatricem effe conftituimus,ciuisautem virtutem vtra- 
que,it non eodem modo vtrunquelaudabitur. Sed quoniam in- rr. 
terdum vtraque videtur. non eadefn fcilicet imperanti & pa- 
renti difcenda effe, ciuem autem oportere vtráque fcire, ambarüd; . 
participare,12 ex his qua fubijciemus, quomodo fefe res habeat in- 12». 
telligetur.Eft enim imperium,quod herile nuncupatur, quodqui 
tenet, fiic vt res r3 quz neceffariz dicuntur, faceren ouerit, nihil eft. 
Aeceffe, fed vteis vti ciat: nam illudalterum feruile eft,id eftvt. - 
—huiufmedi operum fefe miniflrum exhibere peíüt. Caterum 
€ oe | Q2  feuoum - 


É 


Hy '. 2 ARISTOTELUS 


plura, in quarum vno genere operarij. verfantur: hi veró fung. 
14. 14 Vt vocabalum declarat, qui manibus victum querunt , de quo- 
I;, Furn numero ts artificesilliberales habentur.quare apud quofdam 
16. antiquitus, 16 antequam extremus populus fieret , imperium cum. 
opificibus non communicabetur ... Eorum igitur opera quibus ad 
s hunc modum imperatur, difcere nec vir bonusdebet, nec ciuilis, 
17. necomnino ciuis probus,nifi fortead fuum ipfius vfum-r7 tunce 
. nim non efficeretur vtalter dominus effet;alter feruus:fed. eft aliud 
imperium quo fimilibusgenere,, ac liberis hominibusimperatur, 
Sicenim ciuileimperium definimus,quod: parendo difcitur ab.co 
qui debetimperare : vt eques equitatus prefecto , miles duckpa- 
rendo;equitatum,exercitumque ducere difcunt.Item milites dum 
in acie curantis & infidias collocantisimperata faciunt, hismune 
ribusprzeffe docentur. Redéigitur fieri pofle negant, vt bene 
1$. quis imperet,qui non fuerit imperio fübiectus. 18 Sed cum. horü 
virtus diuerfa fit , tamen bonus ciuis fcire ac pofle debet tumim- 
perata facere,tum etiam imperare: virtufQue ciuis eft imperium 
19. 20 Bberorum noffe rgin vtranquepartem:20 boni ergo viri vtrung; 
-- zr, 2£quanquam temperantig &iuflitiz imperatricis fpecies eft di 


 peret;imperataque faciat; vt viriac mulieris diuerfa eft temperan-- 
tia & fortitudo. Nam virfific fortis effet, vt fortis mulier,timi^ 
23, dus haberetur:& 22 mulier garrula,fi fic effet moderata, vt vir pro 
 bus.Nam & curarei familiaris alia virieft , aliavxoris: virienim. 
i | munus eftparare, vxoriscuftodire. Sed virtutum fola prudentia 
D .; eftimperium obtinentis propria. nam caterg neceffarió commi 
| 
| 


neseffe videntur imperantibus cum ijs quibus imperatur. eius cere 


Ü 

| ii «a e. € * * : D » 
y 7 43 té cukimperatur virtus,non efl prudentia, 23 fed vera. opinio: cui. 
d . enim-imperatur, is fimiliseft tibiarum artifici: qui imperat, isti«- 


! 

| fit boni viti ac probi ciuis,an diuerfa, & quomodo eadem , & quo 

e. 34. diuería, ex his planum cflicitur. 24 Sed fupereft etiam nunc qua- 

ES Rioaliadeciue, num veré isciuislit, cui aditusad imperia patet, 

| ' an etiamopificesfintinciuibus habendi. — Nam fi fic flatuerimus | 
hos quoque ciues effe quibus imperia magiftratufvé non commu. 


nicantur, non poterit talis virtus cuiuflibetefleciuis, cum hic | 


e d 


feruorum genera complura funt, cum opera feruilia fint com 


uera. Nam qui fubie&us eft;liber tamen, eius haud dubie nonet. | 
vna virtus,exempli gratia , iufticia : fed fpecies habet per quasim- | 


biciaem tibijs vtentem zemulatur. Ac virtusquidem vtrum eadem | 


-- —Pornrricon vM. Lrs. nn n$ 
€iuis habeatur : fin autem nemo talis ciuis eft. qua imparte horum 
quifque ftatuetur,cum neque inquilinus fitjneque peregrinus An 
nullüex hacrationeincómodü euenire putandü eft'ná neque ferui 
neque libertini 27 quicquam ex ijs que diximusfunt. Illud enim 


verédicit:s;non omnes,;fine quib; ciuitas conftarenequeat, pro 25 2e, 
€iuibus effe habendos,cum ne pueri quidem perindeciuesfsnt;atq;. 
viri:fed hi (impliciter,illi vero 26 ex fuppofitione:funt enim ciues, x6, 


fedimperfe&i.Olim igiturapud quofdam, opificesaut ferui erant; 
aut peregrini.itaque multi nancquoque tales funt. & profectó c- 
uitasoptima nunquam opificem ciuem facit. Quod fi opifex quog;: 


in ciuibus eft habendus, nimirum ciuis 27 virtus quam: diximus, 19, 


non cuiufuis,nec liberi duntaxat dicenda eft,fed'eoszum quifunt o« 
perum neceffariorum immunes :: inquibusqui vni priuatim mini- 


- ftrantfamuli:qui publicé;opifices & mercenarijnuncupantur. € ze 


terum fi pauló diligentius qua deinceps dicemus confideres, im 


promptuerit hec quomodofefe habeant; intelligere: nam quod* 
diximus, rerum vfusdeclarat. Neceffe eft enim cum Keipublice: 


complures fint formz, ciuis quoque fpecieseffe multas ,.ciuspracs 
fertim qui fubiectus eft imperio:vt fit neceffe in quadam Rieipubli- 


€z formatum opificem,tum mercenarium effe ciues:in quibufdam: 
fieri mequeat;28 vt inea; fiqua eft, que dicituroptimatü inqua Bo. 


nores pro ratione virtutis, & pro dignitate conferuntur. Nam qui 
vitamin arte fordida mercenariaque degit, hic non poteft in ea qug 
virtutis funt;curá & opera impédere. Czterüin paucorü dominatu 
vt mercenarius fit ciuis fieri non poteft:magnisenim cenfibus ma- 


giflratus tribuuntur:ytopifex ciuis fit, nihil prohibet, cum multi; 
artifices fint locupletes.2 9: Thebis quiiam decimum annum à mer- 29». 


catura non abfLinuiffet, is gerere magiflratum lege vetabatur. Sed 
in multis R ebufpublicis lex peregrinorum minuslaté patet. Nam. 
licet in quibufdam popularibus ciuis eft qui ex matre ciue fuerit 
procreatus:eodemdue modo Spurij apud plerofQue:tamen quia le- 
giiimorum ciuium inopia tales ciues faciunt, & in magna homini 
paucitate fic legibus vtütur. Vbi copia fuppetit, paulatim reijciunt, 

primum ex feruo,feruàve progenitos : deinde eos qui ex matribus 


tantum ciuibus nati (int:poftremo eos modO ciues faciunt, quiV4 


troque parente ciue fuerint procreati, Quibus rebus plané intelli- 


gitur, fpecies ciuis effe cóplures,& eum potiffimum efle ciuem, qui . 


Ho : S ARISTOTELIS - 

3o- honotumat msgiftratuü eft particeps, xo vt fecit Homerus; Sed 

ficubiquiddam tale celatur;hoc fit cohabitantes fallendi gratiavt. 

que in honoratum externumá; reiecit.Nam v elut inquilinus eftis 

€ui honoresnon communicantur. Ac virtus quidem vtrum eadem. 

fitque virum bonum,& quz ciuem probum efficiat, expofuimus: | 

3t. 3 cuiufdam ciuitatis ciuem eadem virtute qua virum bonum com. | 

mendari;alterius non item:necillum omnem,fed qui Guiliseft; & | 

penesquem;autfolum, autcum alijs poteflaseft Kempub. admi. ' 
niftrandi, : L0 d 


». Sdlia in Capit — III. 


1 POST hzcproximum eft.Vt eadem virtus fit, an ditier[a viri loy, 
«c boni citás intell gatur , primum que fit virtus boni ciui (Latuere opertet 
ftd cummulta fint Reipub. for ma,cr virtus citri ad Reipub. rationem fit rft 
renda,cficitur vt non poft yna virtus omnium cisium e[fe in omnibus ciui- : 
satibu. Praterea cum ciuitas non poffit ex cuncti viri probi conflare , Oe 
nes tamen boni ciues ciuilem virtutem babere debeant, bac ratione gone 
dem viri boni virtus qua boni ciuis effe videtur: cr item quia ciuitas ex dii. * 
milibus conflat,cum di(fimilium difpares fint virtutes,efficitur vt noncadm 
fit cinium omsium virtus. Ceteruminoptima Repub. cademeft bonicius, | 
qua beni viri virtus : virtus tamenin vtreque duplex eft , «ltera qua redi 
pareatalteva quavetde imperes,quemaior cy perfettior eft priore: ergo ad 
- rede parendum favtitudine,exempli gvatia, c? temper ntia opus eff :diuef. 
fis tamen pecie A fortitudine C temperantia qua in redi? Vnper aute ve» 
quiritur:fed vtri(g, bonus tum ciuisatum vir praditus effe debet. quanquam 
-  bonw proprie dicitur vterg, perfetlvorevirtute s fed ex virtutibus propri 
- ámperantis eff prudentia:nam 4d parentum, prudentianon defideratur,— 
- a Perfeüilsima cuiufque ratio. Propria cuiv[, virtus intelligitur , te: 
puime fungatur officio fuo,vt virtus eubernateri;efi poffeoptime crperfeda. 
ratione nauim dirigereremigi optumévemigare. — 0 | 
3 Aceodem modo communis quedam ratio omnibusaccommo:. | 
dabitur.iud eff ratieni cuiu(a, virtutis nautica pariter addendum, »tid 
faciat incolumi nauigationis gratia: atio enim finis ommibus debet effe cote. 
munisnec quicquam f4cere Yirtui aut effiium eff, quod ad futim proptiáme 
quefinemmonteferatur, ^——— cub c 
-4  Probumciuem effe poffe. Fieri poteft, vt fit quifquam bonus ciui gh | 
won fit idem vir probus quoniam in praua Repub.bonm ciuis E 
! : : E uL E 


AE T e IS T DAIRPNPERRRPRPT TT ONT 


TUE 


McwTUX 
Todd 


D TOBRPREIEOR CM ETR. III. — 316i 
Sofivedius eft ad eam Rempub.. covfevtandam, vi bonus Latro, bonus fener a 
tor, bonus leno dicitur, qui folertiam babent ad ea fcelera patv anda. m 

; Quodà virtnteproficifcitur. Vt quifquamvelt? fangatur officio fuo, 


ex virtüte manat.1tao, virtus hoc inlozo, vt in intltá alis aptid Arsjtetele, 


gon intelligitur proprie, vt fecusdo Ethicorum libro definitur , ed pro quo- 


- emg, babitu feu facultate infita natura vel v/ pey ato, qua vecté aliquidfit, - 
, Ad ejt conuenienter propofito fini,quanuis malus iz fiis. — 7 : 


6 Viriprobi virtus.Virtutem boni viri vocat eam, que proprie virtus itte 
teligitur,vt temperantia fortitudo,» wtlitia. dee 

7 Noneadem eft virtus ducentis chorum .14d eff Coryphei,quiprecen- 
tor C prafültor à quibufdam conuertitur. eft autem is quipimum locum in 
choro tenet , C quem caterifequuntur: cui proximum eft is qui maeu.ca x6, 


- quafi adfiffens nom. natur , tum verrosderwe de quibus meminit Ar ifloteles 
-ilib.ug.deprimaphilofopbia. Quemadmodum igitur ex bis nator virtus, 


Jeufauudtas in Corypbao quim inproximo, €» quafi adiutore , € in boc, 
quim intertio defideratur-fic in ciue qui magiffratum gerit, perfetto vir- 
t5 quam in pritato vequiritur, e in magiffratibus, provatione e dicrimi- 
ge mmperiorum quibusfünguntur.— — E ee 
$. Sedillud videndum cflan cuiufpiam boni ciuis virtus. Quonam 
ex fupradictis intelligitur , mon eadem effe yirtus cuitifa, citis cr beni viri, 
tamvidendum e[lsum ciui cuinfpium eadem fit virtus quaboniviri:doceta,. 
Virtutem ciusin optima Repub. cerent magiftratum aut imperii , ean- 
dem effe, ac boni virichanc autem effe flatum optimatum ipfe declarat lib. 
td. cap-feptimo bi verbis, Un fola, inguit, optimatum Repub. idem eit 
vir bonus, & bonusciuis,féd ex duobus Wtipergs berili, atque citilizad e- 
sum qui berili fungitur pertinere ait, tion yt opera uecejJariaf acere eiat; fed — 

v rel-neceffarüs vti nouerit:tüferuorü multa 4enera effe duit quori vno ar 

tifices fordidi cotincvtur,quib.negat antiquitas Rempub.foltam fuiffe comu 

picari. Cinile autem inperium id effe ait quo fimilibus genere ac liberis bo- — 
mini. ünper atur cuiusfungedi facultas e difciplinaparédo Crobtemperade 
cüparettur. Vt49 eandem effe boni Ciis imperantis, e boni viri virtutzin opti 
ma Repub. fed vtriufas ciis duplice ofa, altera qua adimperandü pertinet, 
alteram qué ad parendi: prudentiam autem propria effe virtute imperantis. 
9 Virum autem ciuilem.V;r ciuilis tus ab Arifloteletum à Platone vae 
«ati folet, quifacultate & virtate inffrudus 6ff ad ciuiliter inperandum, vt 


regius qui ad vegnandumsinterdumetiam qui prudentiac facultate prad- /— 


Tus ejhleges qv Rempub.condendi. eee x 
» Veruntamen ludi datur, 14 o8 own qb. 


ARATRI ATE GK M ACID I ARE EATUR E E RP ERENEM 
s: —————— ————————— Rr PEE 


46 Antequam extremuspopulus fieret. Prinfquam fierent Rofpub. pn | 


..39 In vtranquepartem. Ad imperandum c parendum. COH 
20 Boniergo viri eft vtrunque Vt tum imperare tum etiam parerefü- | 


T 0 ARISTOTELIS 


Virus enim laudabiles virtutes vocamw,vt ipfe ait in fine libri privi Etbitge 


fum. T S 


ri Non eodem modo vtrun que laudabitur.Nenerit eadem virtus, - uo 


12 Exhisquefübijciemus. declarat enimim berili superio noneadem 
"effeimperanti, i parenti dicendam ciuili autem vtrung, eadem difcere e. 
gpertere. — | 2m . 3 


33 Quz neceffarie dicuntur. Que pertinent ad v[m vita necejorios, 


14 Vtvacabulum declarat-ywovireg quod ex manibis nando, Cops. | 


gutur fumpta,vt arbitror, tranfatione ab ds qui son lyntu aut equo féd ma. 
«gibus natando ob ege[ atemflumen trageiunt. : 


Jes. 


quliares corruptifima:mam cum multa fint Reipub.pepslaris geneva, vtr 
ditur quartolibro,qua omnium depranatifima efl ea exiremu populus u« 
HHMAtNT. 3 
17 Tuncenimnon efüceretur. i quisv[us [ui ev atia fordidumopift« 
aim di[catyvt Alfonfas dux Ferr arienfis , qui fingulaviinduflria.ey artifiu 
bet feruus move artificum appellari. 

18 Sed cum horum virtus. Imperant& & parentis. 


aenea tormenta béllica covficere fGiebat, is quia fibiynon alteri eruit, aemdi- 


D 


: [ES 


15 Artificesilliberales. Sordidiopifices, vt fabri textores atque farte — 


| 


At:fed impevandi virtus que perfectiorefl, bouumvirum 484pis attingit, 


quam parendi-mam vt fupra dixit,in exemplo nautarum, perfedhifonaue . | 


at[2, ratio propriaeft ewsvirtuti.Cumigitur iuffitiafortirudo; tempe. 
Sia, virtutes [int bani viri, eatum «uiua, perfedi fuma ratio propria fuerit 
donivmi —— | pr : Eure 


* Ar Quanquam temperantiae & iuftitie 4 mperatricis fpecies eft di 


uerfa. A temperantia Criuffitéa fubiechi cr liberi, quatenus eft fubiedu: 
ám e bicduplicembabetyirtutem, alteram ad parendum,alter amad inr 


NUT ETT didi 
VTETDIDPETI Ais 


qerandum. In gracü exemplaribw (ivtptum eft 88xov8ri Gateut dbyrüde | 
yos8; ideft non vnameffe virtutem boni: in quibufdam illud T8 &y399, i. 
eff boni nonbabetur, fcd idem eff vtriufque feviptur e fenfus, vt virtus duplex. 1 


effe faperuacaneum. —— E o c oe 
a2 Etmuliergarruls.Iu quibufdumexemplaribu corrupt friptumdf 


«effe intelligaturin fabietlolibero;fi bonus eft, alter aimperandi,alterapart. | 
di.fed quiavirtussion poteft effe nifi in bono , idcirco illud 18 &yaBE videtit 


J 


qepeen | 


| 
| 


lieresumquitinecclefistaceant. ——. 


. 29 Thebisquiiam decimum annum. Propterea fcilicet quia nibil ef. - 


— Alimffent ab arte fordida Rempub. gerere. apud eo[desm T bebanos lege ve- 


 imyvargs vegionibus,que Tbeba dicerentur bic taticu eam dofiguariputo,que. 


| . PoriricoRYM -Drs. — ri. i - 

xov Ae, in alijs yuvi dos , reus tamen in quibufdam «yuvà dA, 

quam fcripturam fequutus eff interpres , quia commodior efe & aptier Ani 
flotelisdoctyine , qui im primo hum operis libropropriam virtatem mulieris 

effe dixit taciturmt atem, cum viri dc mulieris virtutes diuev[as ejfe doceret: 

eft igitur fenfus quemadanodum vir timidus effet, fa fortis effet muliebri forti 

tudine, ficsnulter effet loquax e garrula fiea waderatioue lequendivtere : 

tur,quavir probus c mode[Ius, quianon cadem eft vtrin[que loquendi men- 

fara c modus,ynde Paulus, raulier 1n filentio difcat: & alie inloco mur 


fed veram opinionem derebus deliberatis babere , vt ttiperata velie pofat 
er veru ou ee ACE 
quxftioaliade ciue. Aliaratioue decine |. 


ze 
D 


Cperegrini. 
s effe neceffe 


"^ 7 iftis ERE 


27 Virtus quam diximus. Bowi ouis «d imperandum, parendumqite in-. 
feudi, qua cum incinilibus muneribusobeundis parendo dicatur ,ac inge- 
meretur, nonpete[! js contingere quos opera wece([aria fabnouent à ciuilibus 
28 Vrineafi quaeft. Nam licer quadam Refpub.prope ad Rempub. opti- 
snatum accedant;vtpote in quibus vatio virtutis inmagifIratibus sand andis 
babeatur tamenvarifima eft vbivirtus maxitit dominetur, quaproprià di» 


einumroptimatum Reps. ————— 


quod gerentibus magiftratus magis obfit quim auaritia , qua mercatoribus ^ 
pene unfita eli, e famiiarisfed c avtifices eodem modo , nili certo tempore 


tubantur,vt ipfetradit libro fexto. Nonemvrbes memorantur ab Stephane — 
erat in Baotia Grecie regione, cuius citta fuit Epaminondas. ——— 


3e Vtfeditblomcerus. Libroiliados decimo. Suntautemyerha-Achili— 


GieM  — 7.2. CARISTOTERIÉ 


Ad Aiacem de initia, fibi ab Agamenmone illata expoflulanti. —— 
. 3t Cuiufdam ciuitatis. Que eptime babet ivfliutam Rempublicam. ——— 


-€APVT HIR 


LnrH I S rebus declatatis, fequitur vt Ref pub. vna fit flatuendaan | 


plures, differamus:& fi plures,que & quot, difcriminaque ipfarum 
explicemus. Eft autem Refpublica ordo ciuitatis cum aliorum 
magiftratuum, tum eius maximé cui tradita eft fumma rerum 


omnium poteftas & arbitrium : eft enim vbique ciuitatis íummg. 


3, poteftas 2 penes adminiflrationem ciuilem : adminiftratio ve 
xÓ ciuilis eft Kefpub. exempli gratia, in Rebufpublicis populare 


bus fumma poteftas eft penes populum:in paucorum dominatibus: 
3. econtrario peries paucos. 3 hisautem Rempublicam diuerfam efle 


.dicimus,qua eadem eft ceterarum ratio.Sed primum emnium Cl 


jus rei gratia ciuitas fuerit conftituta, & quotfintgeneraprincpas | 
tus inter homines,acin vite focietate fatuendum eft. Quanquam. | 
.4 igitur 4 huius commentationis initio cum de ratione rei families 


ris & heriliimperio difceptaretur hominem effe natura ciuileanis 
malexpofüimus; ac perinde liomines ctiam (i ope mutua nihil ine 
digeant,.tamen nihilo feciusad conui&tum effe procliues : tamen. 
publica qnoque commoditasfacit, vt homines in locum vnum 


$ conueniant, prout quifque poteft rece viuendi particepseffeg. 
Hicigitur maximé tum publicé tum etiam priuatim hominibus - 
eftconueniendi finis. Conueniunt tamen etiam ob hoc ipfum, 


vt viuant:nam forfitan honelti pars quzdam ineft, & ciuilem vel 


viuendi duntaxat focietatem conferuant ,- nifiea communio in - 


vita maximis calamitatibus conflidtetur . Nec dubium eft, quin. 


multi bomines magnas srumnas viuendi cupiditate perpetian« 


tur, velutin ipfo viuere iucunditas quedam intir,ac dulcedonas. 


an 


-herileimperium quanuis natura ferui & natura dominire fitez- 


. dem commoditas, tamen ad domini vtilitatem refertur, nonitem — 


.adferuiypraeterquam exaccidenti. Nam pereun te feruo,domina« 
 tusfaluusefle non poreft.Imperium autem in filios,& vxorem, to«- 
tamque domurm,quá domcfticam guberpationé vocamus, auteo 
rumin quoseft imperium,commoditatem fibi proponit, aut eam. 


X 


? 


E S rebus declaratis fequitur vt Refpub.vna fit. Quot, e qué ; 


z£orum hominum, 


2 — deam — Cau o — Y. xo Ros 


ferit genera Reipub.iam binc incipit explicaveyearumá, diferimina in duier- 
favatione adminiftr anda cititatis confiflere docet. & ciuitatem tum viuen- 
dit etiam veità viuendi evatia conffitutam fuiffe declarat, Et cum fint. iu-- 


"forum imperiorumvaria genera, cuni&a ad fuliectorum bonum &» commo- 


 Refpub.berile unperium imitari, — : : | 
.? Penesadminiílrationem ciuilem. woAfrtuga, grace didtur y « 


ditatem potifmurm, ex accidesti vero ad impevantium vtilitatem [edare, 
preter imperium berile cuins efl contravia vatio. Itaque oimties deprauatas 


7 


uj: B n ARISTOTELIS. 


mómine fi f tenificantur bi, qui [ummapoteflate. cinitátem deir : ha ; 


autem adminifiratio Re[pub dicitur. 


3. Hisautem Rempub diuerfam Qua commi vocabulo Refpub. dió. Wm 
& dur, hes idcirco diuerfa effe dicitur apopulari & paucorum patentia, que | 
piam ad iuerfi. s (um (umma peteflate adminifiratur, eadem, T Ationecates 


t« Refub.inter fe differunt: aut efl fenfus, bis, id eff populo C paucis impe 


zantibu diuerfa oft Refpub. id eft alia eft Refpub.popularu , alia paucerum 


proptes difcrimen imperantiuim in. Yt, e fummam LI obtinay 
fiu. 


4 Huius coniméntáton eu to e primo: buius operi libro. Prout " Ed 


«que poteft redde winendiparticeps effe... Hoc quifa, magi (ocietatem ciunlem 
« expetit,quaplura eu maioraadiumenta ad recte degendum, boc eff liberas 
liter vusendum babet:namredà viuere dicitur ab Aviflotele , non folumqui 


 exvirtute viuit Jed etiam qu Hiberalitet Gr iucundésat vt decet : npe 


bominem. - | 
$. Hicigitur maxim?. Viredé vivatur. - : 393 


6 Inexternisfermonibus. Inlibris alijs extrattis de. Repub. ddfgi qur ) 


autein libros de merilus,(eu lbros Etbisorum ad Nicomasbum; in quorum 


Vr. LRPP CAM ia ur En De 


octato de omni genexe Reipub .. C diuerfisimperandi vationtbus ediffers |. 


. externos euim [evmones, fiue exotericos folet. Ariftoteles libros eos appel 
eguictmg, funt extraid opus, quo ttc ver (atuv , vt iure pontificio pti 


&enfuenevunt: tieh enim exoteriti feymones Jeu libri certo alique genere cm d 
tjnentur,vt cff publicus errov,in quo & Plutarchw fuit, c plevia, pofterio : 
— Xes. Sed ante ipfum etiam Marcus Tulli, qui duoeffe genera librorum Are — 
etelis tradunt, vnum leuioris opera ac populariter fcriptum quod exoMtis — 
eum, alterum limatius, C? veconditieris doGirina, quod acroamatis diete 


tur, quafi aufiultatoritm, pr pterea quód babeat tam difficiles explicatis 


yt fne voce magiftri mtellizere fit drfüicillunum. Cuin errori occafio, vt dto — | 


 litror,ex Alexandri c Arifterelu epiffolis nataeft, in quibus fit acreamatia 
corülibreri mentio.quos arifioteles effe difficilmia intelligentia tef atur.) 4 


E quo Cum. quidam viderent quo(dam libros exoterigos nominavi,bot alterum 

genus  libroti effe populariter fenip torum, Cr leuovi opera  putauerunt, OH 
animadyertenies exotericas ab codem eos interdum appellari, qui funt ome 

má diffi cillimi, yt libros de animai primo bro Etbbicor ad N izomathi, | 


ybi. diferit dep partibus anime : C libros de prima pilofophia, qui [2 1 


perà uci ifovibuntat, y ytin primo libra de movibus ad Ludemist, inge ; 
fltone de idet, Us ait; fed dehac opinione multifariá dif putatü 


exotericis fermohib.quiq; habiti süit de philofophia 4r do md 
TM I 


| 
] 
j 


— | 3 


o PorimcICOR vM: LIÉ I11.— 
ghilofophiass primam philofophiam,d» thealogiam, ac interdu fapientiam 
vocare flet ea dodrina, de qua differitur in libris quosinferipft v& uer v& 


 eucixa:(y in hocopere de Rep. exotericos vocat, vt dexiy eo[dem libros de 


inorilus ad Nicomachii, in quibus ipfis, libros exotevitos citauerat. Accedit 
quod Diogenes Laertius qui vitamariffotelu ex antiquorié tionen feri» 
bit,ac eius fcriptacommesmerat, dy tp[orum partitione in quatuor genera lie 
brorum diligenter perfequitur,nullzomnino mentionem exotevitovu Qr 4- 
creamaticorum facit, quod in primis oportuit,fi omnes. Ariffotelu hoy: milla 
duo genera diudeventur: fed nec illud verü eft aevoauaticos wtncHupart ome 
ties libros reconditioris philofophia. banc emm appellationem eis duntaxat. 
libris tribuit Aviffoteles, quibui titulum fecit wtpl qua us àxg CROSS ,» id: 
eft de phyfito audittts e : : - 


t 


CAPVT- V. 


: HIS rebusconftitutis, fequitur vt Reipub. forme quotnu- 1- 


mero,& qu fint,edifferamus.Sed prius rectas tractabimus : hise: 
nimexplicatis, 2 non poterit deaberrationibus dubitari. Cum au 2. 
temRefpublica & ciuilisadminiftratio idem fignificent, fit; admi 
niftratio ciuilis id cuiusarbitrio.ciuitatesadminiftrantur : ciuitates 
autem neceffario vnius, vel paucorum , vel multorum arbi- 


bus vnus vel pauci,. vel multi Rempublicam ad communem vti- 
litatem fpectantes gerunt: illas verGaberrationes, in quibus vnus, - 


pauci; velmultitudo, imperioad. propriam vtilitatem abutun. 


tur': aut enim qui Republica participant cius effencgan 


1x7 o058:* ARISTOTELIS 
.Sutcum his debet vtilitas communicari , Caterum Refpubliéa | 
quz ad communem vtilitatem fpe&at;fi preeft vnus, Regnumap. | 
pellati confueuit:fi pauci;plurestamen vno , Optimatum. impe |— 
Adium,vel quia optimi quique imperant, vel quoniam ad id quod | 
€tuitati & ijs quibus ciuitascommunicatur,optimum eftimperium 
— fefertur:cum veró multitudoimperium adbonum publicum di« 


Aigens rem communem adminifirat,| communi omnium vos | 
«abulo Kefpub.dicitur,& quidem meritó. Nam vnum aut pauco 
virtutepreftare, facile eft: vtautem pluresperfecté omni vir 

3$ tateprediti Gnt ,. dificile, 5 (ed maximé bellica: nam hecin mul- 
etudine&t, Iraque in hac Republica fummam impcrijpropug. 
natorespotiffimum tenent , eaduearma tenentibus communi 

tur. Aberrationesautem funttyrannisà regno : paucorum potene 
tia ab optimatum adminiftratione :- popularis gubernatioà Re- 

.pablica. Nam tyrannis vnius principatus eft,. -quiprincipis com. | 
.moditate dirigitur: paucorum potentia, locupletum vulitatemk 
popularis gubernatio,tenuiorum commodum fequitur: necfa | 

4. rum aliqua 4 publicam commoditatem confeditur . Ceterum | 

quz fitharum Rerumpublicarum queque pauló latius explie 
care oportet. Ficenim locus eft quibufdam diffcultatibusimpe | 


5: ditus,fed ; qui in doctrina quaquephilofophatur, neque ad actio- 
nem duntaxat fpectat, huiusofficium eft non negligenteragere, 
nec quicquam omittere, fed quidin fingulisrebus verum fit et - 
, plicare. T yrannisisitur, vti memorauimus, eft vniusherileinds 
 uilem focietatem imperium: paucorum veróà potentia, cum pene. 
opulentoseft fumma Reipublice poteltas: popularis Ref publica 
.. €contrarió, cum non diuites, fed egeni tenentimperij fummam. 
- Eftautem prima de definitione controuerfia . Nam ficubiforte. 
fumma ciuitatis poteftas penesplures , eofdemdiue locupletes ef. . 
- fet: rurfufque alibi penes egenos, qui numero pauciores eflent 
quàm diuites fed potentiores: cum Refpub. popularis fit, in qua. 
. €tuitas eft in arbitrio multitudinis, viciilimd; paucorum potentia, 
z Ybipaucitenentimperij fummam, nimirum KRefpublice haud. 
 &ommodé definitz efle videren tur, Ceterum fi quis paucitatem 
nam ME & cum tenuitatemultitudinem coniungeos, fi. 
Refpublicas definiat, vt paucorum potentiam effedicat, in qua. | 
, diuitesqui pauci numero fint: flatum veró popularem, in quo. 
pauperes, quorum eft magna copia imperium tenent.illaiá occur. 


auc 


fetdubitatio,quo nomine fint, eedem;quibus fuprà diximüs Ref- 
publice cenfendz ,. eam dico, in qua plures funtloeupletes ,. & il 
| laaltera, inqua pauci tenuiores, & vtrique fummam imperij in 
fua Republicatenent, fi preter memoratas nulla eftalia Refpub- 
lica. Ratio igituripfa declarataccidenseffe,/ vt pauci fint, aut plu- 
re5ij, quibusimperij fumma permiffa eft. Acciditenim paucorum 
potentijs, vt pauci fint, qui Reipublice cum fumma poteítate prz» 
funt:ftatibus veró popularibus, vt multi, propterea quód vbique 
pauci füntlocupletes, egeni verócomplures . Éraquenonfit, vt - 
quas diximus effe, fint diuerfitatis caufze: fed paupertas atque di- - 
uitis dilcrimina funt , quibus inter fe Kefpublicapopularis, & 
paucorum potentia diftant : & 6 vbicunque diuitijs imperia tri-6- — — 
.buuntur, fiue pauci fint , fiueplures, paucorum efle dominatum 
pecefleeft: Rempub. veró popularem; vbi tenuiores imperium te- 
nent. Sedaccidit, quemadmodum diximus, vtalteripaucifint, - : 
altertcomplures:»pauci enim funt locupletes, 7 liberi: Ócomplu:s 7* 
£es,quas ob caufas vtrique de principatu ciuitati " Lo 


PoriricOR vM Lr15. r7£. - p$ 


1.. HIS rebus conftitutis,fequttur vt Reipub. forme.Rertmpublio — 
carum diferimima in [umma adyrim ftratione conffflunt,id eff inijs, quorum 0d 
arbitrio Refpub. oubernatur:quorum cum fit triplex differentiay via genera 3 
Rerümpub. vettarumtotidema, aberrationes exiflumtwavel vnius el pan | 
cavum, vel multortm arbitrio Refpub. ad [ubietorum vtilitaté gubernatur. — | 
- Sivaias  vegnumeft: fipaucorum. flatus optimatum dicitur latinh, grace -.. : | 


nriftocvatia:fimuliorum commun vocabtilo Refbul nominatur «Quod fi ad. - | 
inperantium commoditatem Refhub. geratur, pperium vaiustyrammi TOCA - 1 

— — Uuripaucorim autem,paucorum potétia evaréoligarcbia multorum latus, 
populari, g4c6 democt atia ,. qua abervationes fini reitaygm Reyumpub. : [ 
iu Eft autem paucorutu potentia, vli locipletes dominantur : fl atus popularis, — 1 
vbi egenisillu £ntsn accidit,vt pauci finz:bis vi nulti s guanguam. "agna ex | 
; parte accidit. sis c 54 o de Ro o o o c uA | 
| 2. Nonpoteritdeaberrationibus dubitari: Quoniz alerrationes fout. — | 


 6autrariaveilarü Rerumpub.Contrariorum autem eadem eft difüplina, es ——— 
&auo Pbyficorum cr Eibicorum quinto, — Urilodue o 0 e 

3 Sedmaximébcellica. Malti autera folent effe praditi, cum fit « dft 
Yt nultivirtute omni fint egregi? perfediea, praditi-tamen ex ot 


p EY 


$19 c5 * ARISTOTELIS 0D 


virtutibus bellica wiaximt onultitudo folet excellere: nam bee virtihystip | 
fübiecitimmultitudine cadit:aut eft fenfu, difficile eft multos excellere eme — 
m virtute, boc eft qualibet virtute: fed. naxine difficile efl multos excelp.— 
re virtute bellica, id efl fortitudine, qua licetmon fit virtutum optima, sand. 


—ebhancbonines plurimumbenorantur in ciuitatibus,quia multum ei indi 


get Kefpub.vt ipfe teflatur in problemate:vel quiavirtus bellica aliaa etia vir 


tutes cópleditur non modofortitudinem : & aluquin difficillima eft mori 
dn periculiscontemmere, quod eff propriumfovtitudims. sa 


4. Publicamcommoditatem confe&tatur. Pablicutu bonum fibi 7 : 


quam fisem proponit. ————— 


Quiindoctrina quaquephilofophatur. More pbilofopbor& cett 


* platur,vtnon folum cómodu findeat, [ed eviam veritari: vt qui no modà que 


vit,exemplugratiaystrum fit commodius ciuitati ab vnegubernari,an Apla- 


ibus,quod pertinet ad.aQionem e vtilitateu,fzd etiam emperimm tyrapi 


étuile fit, an herile, quod pertinet ad contemplatiouem, Cr veritatem, —— 

. *.€&. . Vbicung; diuitijs imperia tribuuntur.15 quacua; Rep enagiftre 

1u5 A magno cen[u diaitibus mandantat. mc ut co Sec 

Liberi veró complures.Hoc dicit quouiam in Rep. populari ,nond 

titie, nec nobilitas, nec virtus, fed fola libertas vequiritur «d Remp. gent 
 ddamycnim libertatis esiam egeni.compotes (unt. — e 


ud 


quomodo definiantur,& quid fit vtriufqueiuftum, videndum eft. 


4. 2 0mnesenimiuftum quoddam attingunt;fed quadam tenuspre-. | 
«edunt: necdicunttotum, quod propriéiuftum eft: ad huncmó: 
dum zquale videtur effeiuftum:eftenim nontamen omnibus ed. | 


paribus:item difpar iuftum effe videtur: eftenimiuftum, nonti 
3. men cunctis, fed imparibus. 3 Ceterum, quidam illud quibus 
- auferentes perperam iudicantpropterea quód de leipfis iudicium 


ferunt;Horminesautem fer in fua quif; caufa -maliiudicesfunt | 


- Itacum iuttumaliquibusfitiuftum , & equsle fiteodem modo di 
4. j. uifum, 4 tum in rebus, tum quibus hominibas,  vtíuprà in libri 


&. de moribus fuit declaratum;6 dererum qualitate cófentiuntquie | 


- bus autem hominibus controuerfia eft, propterea quod malt 
: fhu 


vt mododixi, deíeiudicant. Preterea vtrique cum iultum- 


alte 


ZI 


- 


uoddam aliquatenusdicant,iuftá fumpliciter fe dicere putát 


delr uix 


rr 8ED primum paucorum potentia ;& Refpublica. pepulati | 


TUEpEmS 


1 


Tienim 7i te quapiam difparcs fint, exempli caufa, diuitijs, pror- », 
 fusfuperiores feeffe exiftimant.alterifiqua re pares funt, vt liber- 
tate, omnino fe pares effe putant. quod antem potiffimum eft non. 


4 PorrricoRtyW Lià nt. ———— 85 


ommercia : 


fi 


teros ledant:fcedera, belliiocietate. 
terum eis mi nt de bis rebus communes omnibus magiftra- 

tus, fe lios habent:nec quales alteri effe debeant alteriseft - | 
curz;necqua rationefiet, vt foederatorum nemo fit iniuftus : ne-- : 
mo vitijsinquinatus laborant : fed hucomnia pertinent, vtpror- | 
füstutià mutuisiniurijs reddantur. Cumautem quibonislegibus — 2] 
ftudent, hi ciuilis virtutis contrarijiue vitij primam rationem. E 
habeant, dubitari non debet : quin que ciuitas vere non nomine . 
tenusappelletur, hec de virtutein primis debeat effe follicita — 
Hacenim omiflacura,; ciuilis commun io belli focietas efficitur, - —H 
quz loco tantum differat ab alijs; qui cum long? abfintinter fe, s 
focij tamen belli funt& 11lex pactum eft;atque ( vt 12 Lycophron3.13. | | 
fophifla dixit) fponfor & vasin officio mutuo permanendi, non 1 
tamen huiufmodi, "vtciuesbonos aciuftosreddere queat. quód 

autem fic fefe res habeat;hinc quoque licet perfpicere. Nam fi loca 

 ficin vnum conferas, vt Megareníium & Corinthiorum vrbesin- 

terfe moenibus contingant,non tamen fit vna ciuitas,non fi matri- - 
monijiunganturinter fe quanuis hoc fit ex ijs quz proprie ciui- - 

lem commurionem attingunt 1 eadem ratione, ne tum quidem. : 
eefct vna ciuitas;(i qui feparatim habitarent, fed non tam E 
Eu o cueud $8 Rl 


belli focietate. Ce m E 


BL. pr S ARISTOTEIETS 
confüetudo & vfus mutuus excluderetur , & leges haberént niei 
iuriz interipfosin commmutationibusinferreotur, in hunc 
licet modum, vt hic faber effet;illeagricola, quidam futor,. alius 
aliud quiddam huiufmodi, effentd; numero quamplurimi: fed | 
tamen ciufmedi rebus exceptis, hoc elt commutatione;acbellifo. | 
cietate, nullius preterea rei communicatione vterentur,necíic |. 
quidem effet ciuitas.Quidita?non enim propterea quód nonpro- |. 
-.péfit communio. Nempe quoniam fiad hunc modum commu |. 
33« nicantes conuenirent,is vterentur tamen fua quifque domo, vtd« — 
uitate, & inter feaduerfus iniurias inferentes duntaxat velutíodj | 
bellorum mutuo auxilio iuuarent: nec ficquidem ciuitas effe di- 
ligenter intuentibus videretur: nam fimiliseffet mutuus eorum - 
vfus & confuetudo,cum fic conueniffent, ac fic habitarent fepata: 
tim. Ciuitasergo nec loci communio eft, nec mutuas iniurias re 
pellendi,cómerciorumd gratia conftituta fuit; fed fr futura eft d. 
. 34 uitas, 14. hec vtadfint, neceffe eft: non tamen fi omnia hecadínt, | 
.. protinuseritciuitas, fed ciuiraseft recte viuendi communio do- 
 mibus, atquegeneribus perfect & copiofa vitegratia confine | 
ta.hocautem nifi eundem locum incolentibus, 8connubijvten |. 
tibus non continget. Itaque affinitates, fodalitates facrificiaj8& fae. | 
miliares confuetudines conui&us gratia funt in ciuitates indüe | 
&c:conuictus áuté opus eft amicitiz:nam vellecüalteo viuereamie — 
citia eft: finisergo ciuitatis eft re&té viuere: illa veró finis cate — | 
fa luízipiuntur . Ciuitas autemeft generum, vicorumquecome | 
munio perfecte & copiofe vite: quod eft,vt diximus, redé;bee - 
teque viuere . Non igitur vt imul homines viuant,fed vt homellis | 
15. aC onibus fungantur, ciuitaseft conflitutata 15 quoplusquid;in 
hanc fecietatem: conferunt, hoc funt ciuitatis: magis participt 
quàm ceteri ,qui cum libertateautgenere hisparesautíupérioret 
: fint,virtute ciuili ab.eifdem fuperantur: aut cum fint diuitijs füpe- 
riores, virtute vincuntur. Ex 1js ergo que diximus, planum fit, qui. 
de Rebufpubliciscontendunt ,' hos omnes iuíli partem aliquam 
die | o ue E 


— Wdulia io Capt — Y 


I SED primum paucorum potentia & tefpub. populatis.Indue.. 
bs deprauatis Rebufpub, pauverum Cr populari, qua funt quudammatt. 


addam equal 


leti ifia caufa. 


| 4 PoriTICORYVM LIP 11I. N 
-. eontraria ts quoddam citatur s vam vtrique iure quedam nituntur:pauci, 


quia diuitás aut genere faperiores funt.fimplicitev fe faperiores effe ac pro- 


gx 


ande suaiore Reipul.partom ad fe pertinere tendunt imparibus enim impa 


tia delere: populares attesi cii libertate fimt diuitibus £y. molulibuspares,pa. 


viter fibi Rempub.communicaudam ejfe confirmar: paribus enim paria dele- 
ri.Neutri tamen probadi font: wem enim qui diuiti)s funt att genere fupe- 


siores dj fempliciter fuperioves feutzmec vut[u fimpliciter pares,qui funt pa« 


tes libertate:quoniamnetuo (uperier fiue potior fanpliciter eff mfi qui virtu 


dtepraflatzac eode modo equalis fünpliciter cf, non qui libertate, fed quitir-. 


tute eft aqualisnon enim folum vt fmul viuere: homines;fed suulto magis vt 
rc? yierent in vuam ciuitate conttenevunt: ad quod. quia plurimum ca 


ferunt qui optimi funt dr viutuse praflantes, idcirco virtuti eff fdtor Gite 


dathparstribuenda. — : 


2 Omnesenimiuftum quoddam attingunt. uf àeflenimquud pe- 
qui atur fiadderent aqualibu: 6 qued. 
pauci iaBant,vt inequale tribuatur fi adderent inequalibus o 


gulaves dicunt,vt quale omnibus tribuatur ffi a 


3 Caeterum quiddam ill 


fam oc eft quod ait , C perperamindi- 
; quig, dicant. Indieium autem perperam fieri cuia, fo- 

| Nam iujtumin diftvibutienibus , vt ipfe ait in quinto Etbice- 
umn,onmes fieri debere (ecundum dignitatem quandam, feu meritum confi- 


- gentur.Caterum de dignitate nonomnes vue anedo fentiunt,(ed.qui fl atui pe 
(oo pulariftudent,banc effe dieunt libertatem s quiverà paucorum potentie, di- 


9. 


aities aut nobilitatem:qui fLatui optimatum,vitutem. 


— 4 Tuminrebustum quibus hominibus. Aequum, fiue aquale,bot.— 


ef vationis qualitas , qua proportionalitas geometrica dicitur , tion foli in 


: difi ribuuntur. : cu 


-$. Vtfapiin Hibris de moribus, Is quintolibro Etbicorum ad Nice- 
po EE 1 ce 


-6 Dererum &qualitatecon fentiunt - Que res quibm vebus aquales 
- fut.no eff cotreses fia, fed tota diffenfta eff de bomimu aqualitate C impari- — 
- ate, quia male de (c hemines indicant, dun alij fe pares, ali fe (uperures — 


a 


«quibus rabsvt in pecunijs vel bonovibus, fed etiam quibu bominibus cüfide- 
- satur: qualis enimvatio fiue proportio eft inter bomines , quibu fir difribu- 
— io,id efl inter bominum dignitates,Cy meritaytali effe debet inter ves qua 


T 


prt y 


i b 


— 


ER. AU Ene pLM 


d Sire quati a dipursns Jieft füperioresfite potiore. 08 
8 Si Opes parandi gratia Áocietatem iniutflent. 51 contio e j 


- fét.quafimercatovum fociet as ad quaflum inftituta. 
9 Non viuendi modó gratia.4d quod serere funt qué in ips T, p 
- fita efl maximaviuendifacultas. 


"t vocant "s 


sendi guatia, fed vt bomines mutuo auxilio ab. externorum iniurijs tutief- 
fent, cuitas nibil effes aliud quam focietat quedam belicaz e lex iter bos 


2505 tame[[et. vna couusis. ciulis fovietas, na nip dou. inter. Vines u* 
pida quainter fe bellicam. facietatembalent. c d 
14. Hzcvtadfint neceffe eft. Vz liomines in vium: lent n 
bis itgatur, fint intev (é auxilio, mutua confuetudinemin commerdjs 
liabeant, non tamen f be 


dumat ad. hune finem qui pr tus die in. pa 4 ju quie figs yir 


Ec X pee 4t: $ 


D 


APVT --— e 


- :  virorum,an vnius, qui fitoptimusomnium,en tyranni. Sedh: 
emniavidentur efle difficultatibusimpedita. Quid enim fi paup 


.2- res, quoniam plures fünt, 2 bonalocupletum partiantur f ean Kbhoc. 
nonfitiniuftum, »propterea quàd1 fümmam imperij tenenti iufléfic 

3- vifum fuerit 3 extremam igitur iniuriam quidappellare oportet? E 
Rurfus fi ex omni multitudine plures paucorum boria inter Íepat. 


tianturbónne hoc ciuitati manifeftam] pou afferat? Atyirh 


zm x : nunquam 


e Alioqui Ever tute tar acil qu rhofi alto sm 


1 Lexceft pactum. 5i cisitas non nefft. conffituta re 4tg, ex virt üt 


mines eiu|dem vebiseffet pallum, quale fieri folet inter facios belliyyt legetam 
quen e e pude M enne vtinter 2e mti es D: : 


nid viuumt,non soft illa ittitat, * d dí e vteretur. fie ee 
na. cititate,vt tot cititAtes: effe videxentar,. quot. domus:cum inter ipfas doe. 


Jiec dft. oninia; efficitur fiue fequitur ,. yt cititait a 
- quoniam pratereas vt hac omnia vette beateá, viuendi evatia fiant.oportet..—— 
E Quoplus quiquein hanc focietatem conferunt.Qzo quifque magi. 


Y ni üft xari Mx e puc an bonor : 


a 
: 
| 
: 
| 


4 


€ 


: chris praftare dicimus, veris rebus imaginesex arte depi 


gregatiymultitudo fiat quafi vnus homo 7 multipes, vt ita loquar, 7* 


& multimanus, ac multisfenfibus, multfjue moribus & intelli- 
gentijs przditus. Quo fit, vt deoperibus, tum muficz, tumetiam 
poétarum multi rectius tudicium ferant : nam alij dealia parte, p 
omnes de omnibus iudicant : fed viri probi ficpreftant vulgo, - [o UE 


quando finguli cum fingulis conferuntur. Vtpulchrosnon. 


S3 — iütrum 


Df — ocv SARISTOTELIS E 
$. mirum quod 8 feparatim difpería in vnum congeruntut : nami 
| pattesfingulorum hominum cum partibus imaginis comparen: 
-— &ur, pulchriorerit huius oculus , & alterius cuiufpiam akera pats, 

Sed vtrum hoc inter multos & paucos viros probos difcrimen c- | 

dercin omnem populum omnemque multitudinem poffit, inin« | 
9$. certo eft, Sed fortaíle per Iouem 9 in quibufdam fierinon poffe | 
non eít dubitabilexquippe in belluas quoque eadem ratio conuenit: 
zet,& profecto quidam homines nihil propé dixerim àbelluisdi£. | 
fcrunttfed in aliqua multitudineid quod diximus, verum effepe- | 
. teli. Per hzcigitur dirimi poffet fuperior controuerfia, & itemilla 
qua huic finitima eft, Ouznam resarbitrio & poteflati liberorum 
hominum,&ciuium multitudini, qui neque diuitias habent, n« 

— vlla virtutecenfentur,permitti debeant. Nam licet his fummi ma. 
10. gtitratus non rectécommittantur, quoniam to iniuftitia & impru 
. 8. dentiafacilé rt modóininiuriam , modó in errorem impellere. 

fur. Tamen nihil eistribuere,nihil communicare, reseft plenape - 

xiculi: quoniam fi multi & egeni honorum expertesfint, vrbem | 
hoftibus effe plenam neceffe elt Supereft igitur, vt confultatione 

- feisaciudicia communicentur.. Quocirca Solon & quidam alijle. 

gumlatores huiufmodi ciuibus magiltratus deligendi & corrigen 
A2 difacultatem tribuunt: 12 vt autem feparatim per fe mogiftratum | 
13 gerant, non permittunt. Namomnes congregati r2fatishabent | 
14- lenfus:& cum melioribus mixti ciuitatibusopitnlantur : vt14ce — | 
— bus impurus cum fyncero temperatus totum alimentum vtilitt 


- faditpauco, licet horum ciutum quifque imperfectus fitadiudi — | 
«aridum:quanquam hic ordo Reipublice controuerfia non vaa. — | 
Primum quoniam cuius hominis eft egrotanti mederi, ac praem 

3$. ti morbo 15 laborantem explicare, eiufdem effevideturiudicium | 

— erre, quis rect curaueritihicautem eft medicus:aceodem modo .|- 

-.— dnczterisdoctrinis & artibus vfu venit. Vtigitur medicus medids 

.... fui officij rationem reddere, &ab cis corrigidebet, fic cateriàfui 

35- fimilibus 16 Eft autem medicus,tum opifex,tum architectus, tum 

- peritusinartemedicina. Suntenim quidam huiufmodiinomn 
busfercartibus.Tudicium autem tribui peritis, nihilominusquàm. 

fcientibus folet , atquecadem ratiodelectionis effe videtur : nam 


secte deligere munus eft ccgnitionem habentium , exempli cauft, 


2 X - 


gcometram recte deligere,eorum eft qui geometrica neueru 
gubernatorem jj tecte dcligunt,qui gubernare fciunt.Nam lic 
; s : ze P. x uci pet yo ders * 


4 


- .  PormrcokvM rs un^ ——— 0m 
"do&ti nonnulli de quibufdam operibus atqueartibusiudicare pof- 
 fintmelius tamen iudicant qui cognitionem habent, vt hac ratio- 

ne17 magiltratuum nec dele&io neccortectio muktitudinisaibt- 


dicuntur,tum 18 propter rationem fuprà pofitam, fr multitudo fit 18 


Ld 
79, 


- nec Senator, nec qui in concionedeliberat, magiftratum autim- 
perium tenet,fedtribunal & Senatus , & populus. Hlorumautem 
quos diximus,quitque,hoceft Sen ator,popularis , confultor Siue 
dexpars horum habetur. Itaqueiure maxima res poteítati &are 
bitrio multitudinis permittuntur : ex multisen im tum populus, 
tum Senatus, tuin etiam tribunal confiftit: & horum omnium 
cenfus maior eft, quàm eorum qui vel fingulatiin , velcum paucis ; 
snagnis magHtratibus;imperijfveprzfunt- Atque hxc quidem ha- 
&enus, Ceterum ex (üperiore queftione nihil eque declaratur, 
ac recte fancitas leges dominari oportere.Qui autem imperium te» - 
nent fiuc vnus, fiueplures, 2t horum arbitrio res eas permitti; dein 
quibus legesperfecte conftituere nequeunt, propterea quód YDis- 
werfé de omnibus explicare,non facile eft: Quanquam reciécon- 


dita lcges.cuiufmodi elfe debeant, nódum eft decluratá (cd m 


- Sedillud non eft dubitabile,leges effe ad Rempublicam accommo. 


- €onuenientes ncceflario iuftas efle; deprauatisiniuffas, 


33 uc ARISTOTELIS 
tiam nuncpriftina dubitatio. Veruntamen neceffe eft, leges pro 
tationererum publicarum malas vel bonas effe , tuftas aut iniuflas, 


dandas. quod cum ita fit; plané intelligitur, leges rectis Kebutpub, -. 


2A 


 Scholiain —  "Cawut VII. 


x- Necverócontrouerfia vacat,cuius arbitrio cluitat£adminillre | 


N 


3 Extremam igitur iniuriam quidappellare oportet? | uafi dicat f 


A irsauida ica oa En Ar RE 


PorrTICORYM LIE i11. bis 
34- Multipes & multimanus.Habens multos pedes Cr multas inantuyvt 
fi corporis Cr aniti viribus tam potens quam mult: homines (imul. 
8  Separatimdifpería in vnum congeruntur. Partes quai plaribus 
bominibus pulchra fant.im vnam imaginem A pitkoribus conferümur,vt Zet- 
fum pictorem tradunt coductum à Crotoniatis,vt (ormofifimam Helena ima 


pe adn 


vjumé» experientiam babentibw quàm fciétia e arte praditi-vndeinprie — 
suolibro Ethicorum pueri negat effe probum auditorem dodrina moralis, 
quoniain tion efl sez e45eupiévo 6; td efl rerum peritus,qod exponen dije 
&i, quoniam eft vitz a&ionum imperitus, Ad fummtnati cum 


ARISTOTELIS 


 &iter bowines erudiantut Jiterie aut voce praceptoris,atq, v[u rer dede 
fuetudine:qui oc pofferiori modo fam evuditi , bos fere anezrot] eo pays foe 
lent cum anttores cateri, tum maxime Arifoteie RWnCupATC y qU05 nos pte 
ritos decimuagt v(iperitos. —— 

37  Necdelediio magiftratuum, nec cortediio. Deligore vagifi | 
tum eft pablicum suns cui vifum fuerit , (uffragio mandare:corrigere aus 
t, quod raté dicitur tuüüven, eff vel caufas amagi[Iratu iudicatas ex dia 7 
*ocatione cagnofceve, vel geffimagiftratusrationem pofcere. t E 
38 Propter rationem fuprà pofitam. Quia milti fomul cngrapiia E 
amunicatua, confilj s multum babent fenfus & intelligentia, 
i9 Concilium enim populare.Comuentus Pipuetumequ cotiioe 
lionomine dicitur, grace autemtxxdpata.. | 
320. Quacunqueztate hominibus. Non quàd pueris etiam patrata ; 

- deliberandum cr iudicandum aditus, cum pevfedka vatione £r arbitriote 
veant, Politicorum primo, v(que aden, vt nec. Jponte, nec voluntarie fatte 

|, dicantur, Etbicorum tertio: uec ; poffint operatiex virtute, Ethicerumpri- 

$0. Sedquiatamiuuenes quam fenes populariter confaltant C» iudican, 
cum [int quidammag [iratus Tue pre ipforum ratione feparatim! bis etai 
mandentur. 

21 Horumarbitrio res eas permitti yr debis flatuendi animum é 

pum gor cs T meo 


(CAPVT. Y 


rt SED quoniam in omnibus difciplinis & avibus Bniscflbe 
z.Hnum, 2 maximum veró- & maxime in eaque omnium elt fadle 
3. princeps, quz quidem cft ciuilis facultas. 3Eftá; bonum ciuilelte 
ftum ipfum,hocautem eft publica cómoditas& iuftum omnesee 
iftimant zquale quiddam effe; & quadam tenus allentiunt prec» | 
. 4«tisphilofophiz, quz data funt 4 inlibris de moribus.Nam iuftum | 
aliquid, & aliquibus, & equalibus,squale effe oportere confitentur 
Adcirco videndum eft qualium rerum zqualitas , &qualium ing« 
-qualitasfit Ne. enim hoc vacat controuerfia, nec eit à ciuili phi 
lofophia alienum: nam fortaffe dicat aliquis pro cuiufque o | 
praftantia magiftratus & imperiainzqualiter effe diuidend - n 
cxterisinrebus omnibus pares habeantur, difparibus enim de | 
ueríum effe iuftum , & quod eis pro dignitate debetur: 
. fihoc verum eit, CURE quidque xa aut poem 


:- PoriTIcoRvM LIE. III. 140 
eunque bono praftabit, lioc fibi plus; ciuilium iuftorum vendica- s. 
bit,quod eft manifeftó falfum, vt fieri ceteris in fcientijs atque fa: 
cultatibusanimaduertimus. wam ex tibicinibusarte paribusnon 
- fiquieruntnobiliores protintis his plustibiarum erit tribuendum: 
nonenim generis preltantia maiorem fuggerit tibijs canendi fa- 
cultatem:atoportet vtquo quifq; 6 fuperior eft opere, hoc eiplus «. 
inftrumentorum tribuatur:quod magis in progreffu declarabitur, 

finondum fatis quod dicimus intelligitur.Nam fi quis arte tibiarü 
excellat)fit autem 7 genere aut forma longe inferior, quamuis ho- 5, 
rum quodque, id eft nobilitas & pulchritudo maiusbonum tibia- - 
rumartefit, & longé plusproportionetibiarumrartem excellat, - 
quàm illepraftettibiarumarte,huictamen preflantiores tibietri- 
buendz funtinam diuitiarum & nobilitatis preftantia 8ad opus iu- 9, 
uare debet,quod nuncabeft.Item eadem ratione omne bonum cü 
omnibono conferri poflet:o nam fi preftat quod aliqua magnitu- 9. 
dine excellitomnino magnitudo poteritcum diuitijs & libertate 
conferri.Si ergo hic plus magnitudine quàm illevirtuteexcellitac . 
omnino plus magnitudo virtutem fuperat,vtique omnia interfe —- 
conferri poterunt.Nam 10 fitanta magnitudo maior eft quàm tan- ro, 
ta,'inedubiotanta fueritequalitas: fed cum hocfieri non poffit, - 
merito in rebus ad ciuitatem pertinentibus nó per omnem inequa- 
litatem de imperijs & magiftratibus cótenditur. Nam fi alterilen- 

"t elfentalteri veloces,non ob eam rem his plus effetjillis minustri- - 
buendum: licet huic preftantiz honos in gymniciscertaminibus 
tribuatur.Sed quibus ex rebus ciuitasconfittit, de hisopostet effe 

"«ontentiones. Itaque meritó nobiles &ingenuiatquelocuple- - 

tes honorem fibi vendicant: urnam liberi fint oportet & qui tri- gy. - 

butum pendant: non enim ciuitasconftaret, fiomnes effentege-. 
ni,non magisquàm fiferui. Porró fi eiufmodi hominesciuitati : 
- adelfeoportet, haud dubie iuftitia quoque & bellica virtus defi- 
.. deratur: nam finehis ciuitas nihilo magis conftare valeat, nifi 
- quód n fine prioribus nullo modo,(ine his re&é vrbs habitari non n 
poteft. Vtigitur ciuitas fitehecomniajaut certé horumquedam ^^ 
meritó videri poffuntcontendere : fedad re&é viuendum difci-- 
plina & virtusoptimoiure, vt fuprà diximus, contendant. Sed 
quoniam vno aliquo duntaxat pares non fibi debent ex omni- - 
 buszqualem partem vendicare , nec maiorem qui vno fünt po-- 
- *&iores;idcirco neceffe eft 15 omnes huiufmodi refpublicas aberrat 


ed 
x 


dt — 0: ARIDITOTELIS : 
; neseffecomnesigitur, vt füprà diximus , iufté quodammodo con. 
tendunt; iufté himpliciter, non omnes diuitescontendunt, quo. | 
- niam ipfi plus agriobtinent,qui ager communis eft.Pretereaqui | 
 diuitibus magnaex partead cómercia & feedera maior fides ha- | 
14- betur,ingenui veró atque nobiles x4 quiinter fe finitimi füntquia | 
» hobilioresignobilibus magis funt ciues. Nobilitas autem apud | 
* quofque domt honorata efl, propterea. quód ex melioribus me. |. 
liores procreari probabile eft:nobilitas enim eft virtus generiseo. - 
- demigitur modo virtusiurecontendere dicipoteft. Nar iuftiti- |- 
1,,am quam catere neceffarió confequuntur;t focialis virtus effedi. 
citur.Sed & plures non iniuria cum paucioribus contendunt, pro: | 
pterea quód potentiores ditioresac meliores fint, fi plures cum 
: paucioribus conferantur Siergo cuncti , hoc eft boni viri locuple 
. tesatque nobiles effentin vna ciuitate;& item alia quedam. multi 
.tudociuilis, vtrum effet contentio quos potiffimum oporteret 
imperio fungi;an nulla cffet coentrouerfia?In fingulisigitur Rebuf. | 
publicis, de quibus diximus, indubitatum eft iudicium quáso- | 
16. porteatimperare,r6 cumillarum interipfas difcrimen in ijsconft 
- Ttatpenesquoselt imperij fumma,id eft quód hxcà diuitibus, ills 
& viris probis adminiflratur, accetere eodem modo . — Hocta: 
17. 2en querimuscum hzc eodem tempore füppetunt, 17 quomodo. 
— fitftatuendum.Si virtutepraditinumerofintomnino paud,que 
modo fitineunda ratio: numad opes fpeGareoporteat, ficit |. 
tem adminiftrareprz paucitate nequeant,an videndum, tótne n 
merofint, vtexeisciuitasconfifftat. Ceterum quzftioquedim || 
eftin omnesquide ciuilibus honoribus contendunt. Namqü 
18. diuitiasia&ant,& ob easimperium fibi depofcunt, iji8 nullumrits. | 
afferre videntur,non magis quàm qui genere nituntur: quoniam 
fi quis vnus viciffimomnitum effet ditiliimus , eodem ture 
riuminomnesfibipoftularet :: accodem modofiquis n 
19. táte Ceterosingenujtate contendentes füperaret. 10 atq; idem 
... fitan virtutiin optimatum Repub. contingat. Nam fiquis Y 
 €gteris viris probis qui in adminiftratone Reipublice veram 
tur, Virtute preftet, iscodern iurefümmam fibi vendicer Reipub — 
lice poteftatem ..— Item fi multitudiniob id fümmapoteff | 
ferri dcbet,quoniam multi quàm pauci potentiores fünt:eadem 
tione (i vnusaut vno plures,pauciores tamen quàm mul: 
- finr potentiores, his potius eflet,quàm multitudini fumma in 


——. PorrriconvM Li ito 0g 
- deferenda. 20 Ex his ergo cun&tis plané intelligitur earum caufa- 26, 
rum quas afferunt, cur ipfiimperare, cateri omnes fi ub ipforum 
imperio effe debeant, nullam effe redam. Nam pariratione mul- 
 titudines ius quoddam opponere poffent,tum ijs qui virtute , tum 
ijs qui opibus nitentes fummam imperij fibi depofcunt : fieri e- 
nim poteft vt paucis multi;non finguli ; fed vninerfi meliores int 
& opuléntiores. Quorundam igitur dubitationtatque queftioni 
hocmodo occurri poteft:queritur enima nonnullis, num legum 
- conditor in rectiffimis legibus ferendisad meliorumcomtmodum — . 
: debeat,anad plurium vtilitatem (pe&tare,2t cum id quod diximus, 2L 
víu venit. Nam fortaffe quod rectum eft fufcipi debet. forfitanau- 
tem reum eft, 22 vttotiusciuitatis commodum & ciuium com- 
munebonumlegumlator fibi proponat. Eft autem ciuiscommu- 
piter quidem is qui modóimperat, modó paret imperio, fedin 
- quaque R epublica diuerfus. Ceterum in optimo ftatuis demum ; 
- Ciuiseft, 25quipoteft € vulttum parere, tum ad vitam ex Hrtut€ 23. — 
degendamimperate, — : 


226 


bus finis eff bonum quoddam, fed maxitn? in ciuibfacultate finis bomim eff 
- did bonum eff maximum bonumyu[itia videlet, qua bouis onmibus cun- 
if, virtutibus antefertur. ERE CS ; S s COR AE close € 
in ique bonum ciuile iuftum ipfum. Finis citili fa cult atis di ipfa 
E! : 
- modit Left aptum c» conueniens. x tpm 

-.4 Inlibrisdemoxibus gunto Etbitorum:ibi enim de iuflici 

S E : T 3 pue er 


" 


mitia eff publicacanmnoditasid ef iftum eft quad publica come. — 


ade — — 090 SUARISTOTELIS S: 


—- quo pluvibus verbis difputatur : c iuflitia diffributiua declaratur inqua- 


res partes virtutis erunt verbi cau(a,quing, pulbritudinis equales,a 


P 
x 


xamvationis equabilitate confiflere,qua proportio fiue propor tionalitas pens 
metrica dicitur , C in quatuor minimum terminis continetur , vt in duobm 
premis exempligratia, A B, Cr in duorum bominum dignitatibus.C D:nam V 
fi difiribuendo ea fit proportio A ad C , qua B ad D, infla fuevit diflvibutio, — | 
dtaque iufrum non dicitur abfolute vt temperatum vel forte, (ed ad aliudre | 


: ferr, C per conipAr ationem quadam certmitur: boc eft enim quod ait, 1u- 


flum aliquid eflc aliquibus. : Dg OE 
$ Ciuilium iuftorum. Pramiorum ciuilium , fiue bonorum qui iufle ve 
prodignitate difiribuumur. eoe e. 
6 Superior eft opere. Quo magis infirncius eff f acültate ad f'ungendum 
opere. —— —— Le x i ; UE 
7 Genereautforma.Nolilitate &» pulcbritudine. co E 
$. Adopusiuuare debet. Adisemento effe debet ad tibiarum cantum nobi. 
litas &y divitie,vtiure ipfarum eo plus fibi quifquam tibiarum poftulet, qua 
nobilior fitc7opulemtior, —. uc o 
9 Nam fi przftat quod exceditaliqua magnitudine.$i ad cinilemdi . | 


- gnitatem obtinendam comparatur,vt potior cum diuite aut nobili,qui quae. 


eis magnitudine vincit, vt venuflatis aut proceritatis,eeatnagmtudoid efl res. 
qua excedit, magis eft talis, quacunque fuerit, poterit cumlibertatez— | 
dititiscomparari, quod ef falfum : comparatio enim non fit intet £Aqui 


| gun eft diuex(anatura phyfíc.77 nec comparabilia funt,qua genere differum, | 
metapby.x.eft autem bic locus race perobfeurus[ic enimbabet, eios uxoY 
— "gói ue )6306, x94 ÓAwc dy rà beo ovaquMoy ép reos wA TOY , Ng 


argoe Pauticéov , quod eff ad verbum, (i autem magis quodaliqua ma« 
gnitudineomnino fuerit magn itudo comparabiliscum diuitijs & : 


'libertatejd eff fi magis füilicettale efl, quod aliqua magnitudine ef mat. 


fale, exempli gratia, [i magi bic pulcher, quipulehbritudimsenagnitudin 


z eft magis fiue prafu at: 8i evgo bie magis pulcher eft quàm.ille diues autmobi-.— | 


lusquemadiodum bi bemines comparantur inter fe : fic ipfa magnitudines, 


3d eff pulebritudo c? diuitia aut libertas, evunt compar abiles inter ipfas, & 


sta qualibet ves cum qualibet comparari queat, quod eft falfum : quem fett. 
fim (atis commodeinterpresvideturexprefffelatund, ——— : 
1o Sitanta magnitudo maior eft quàm tanta. Exempli gratia TES. 
partes virtutis thaior magnitudo eff quam quatuor pulcbritudmis , eed 


ande Jex partes pulcbritudinis prafl abun ribus virtutis: buitfmodia 
&gIpAT atio TBECT T€$ DATIYA dite (as fieri nonpoteflyvt declarauimu. 


zw 


ut, bocta- 


qus delediui, quibus fia imperium deferendum.vt fi vedté wflitu 


ii debeat. anquia t pauci unt, vi nequeant ciuitatem adiminifirare, quod 
ej ad opus [x ave:an quia tam paucs y cititas ex ete conjLare nequeat. 


19 Nullumaiusafferre videntur. N 9ngduà liuitia veluobilitas nibil 


: debe ant fuffr «gari nam oppofitum pauliranté d eratynerità mobiles, inge - 
: duos, locüpletes bonoem fibi vendicare s fed quianec diuitt pet (e, nee 


cidem forfitan virtuti De diuitij c nobilit ate fimpliciter. 


(1. PonrIoRyM Lr ML g44 

3r Nam liberi int oporten& qui tributum pendant. Nonimmttes 

 gributorum €? [lipendiarios dicit, fed non feruos aut ettam nobiles c diui- 
tessqui [ui bonis poffunt Rempub.in necefitatibus (ubleuare,quod iuterdum 
fit tributis pendenduvnde fabiecit, tion eim ciuitas conflatet , fjomnes ef- 


4 /XN 
DAR CNET Ee 8 PETS ABI Rad VE CR RET ETUDES Mon ART f 1 
TO SU ETORNS 1 T ———————— HIER TÉ, 


unymins 


eub. : 


7 Quomodo flatuendum fit. Quaratione ipforum paucitareffe ce lae — 


 malilitas iu perfeitum prabnt ad impetandum,vt foli, vel diuites vel nobi-. E - 


1414 : AnRISTOTELIS 


lVocutu:de virtute cum temperamento forfitan , quia fortaffisin Virtutepq 


- fe nonestiu perfettum ad imperandum, fi vir probus nobilitatis aut dinitig. 


- FUfe fit pemtut expers, quanquam virtus per fe caterva omnibus bonis efipa 


TP: 


ferenda, facile potefl beneficio Reipub.diuitis, quantumfati eff auper, i 


-areferenda fant adboc,quod fubiecit. Ee 
20 Ex hisergo cunctis, &c.. Nam nullam ex [uprà memoratis catifisye- 


€ parare fibi nobilitatemyaut pati quod de virtute dubitat, € ceteraig. 


am effe dicit,» fatisinam,vt qui eanituntur foli debeant imper avemam | 
me inoptima quidem Repub. omnes magiflvatus viris probis deferri deban, | 


fed maximi in quibus fumma Reipub. TRADM Verfatur, quia, per fregulos 
prafecios,aut cum pauci adminifIrantur ne fi ceteri inbonorati, c exp. 
tes Reipub velinquantur,ciuitas fit bajhum plena,boc eff bominum;qui 7 
qon fint prefentifi atu contenti rebus nous fl udeant, yt declaratum eff capi- 


c defüpmire 0 


21 Cumid quod diximus vfu venit. Cum in eadem ciuitate fant vai | 


 erdimes bominum locupletum nobilium, proborum, e tiltitudo populari, 


2c 


ius 


PoLITICORYM: CEDE. II — — 32 


fitan audiret, ; que cones ( vt memorat ^ntifthenes) leporibusre- 5. 


tulerunt,cum ij concione coacta, aqua: ipartem omnibus tribu- - 
endameffe cenferent. Ciuitates igitu: quz populariter admini- 


ftrantur, ob fimilem caufam 6 oftracifmum conflituunt: he nsn- i$. 


que maximé omnium «qualitatem fe&ari videsmtur. Quocirca 


qui opibusautgratia feu clientelis;aliavé ciuili facultateplurimum — 


poffe videntur, hosper oftracifmum eiuitate pellere, &ad certa 
tempora exterminare folent. Cui fimilis caufa Argonautorum 
fabule locum feciffe videtur, à quibus idcirco Herculem reli- 
&um effe narrant, quód nollent eum in naui Argo cum czteris ve- 
hi,qui nauigantibus multum excelleret. Ergo quityrannidem & 


7confilium à Periandro Thrafybulo datum vituperant, 8horum 7.3. 


improbatio non fimpliciter recta exiftimari debet. Nam Periander 
caduceatoriper quem T hrafybulus confilium eiusexquirebat,ni- 
hil: efpondiffe fertur, fed fpiciseminentibus fublatis,fegctem ads- 
quaflequo Thrafybulusà caduceatore qui facti caufam ignorabat, 
fenunciato, tollendos effe de medio cognouit viros, qui prater 


cxterosexcellerent: quod non folám tyrannis conducit, necío- 


lümabeifdem fa&itatur, fedeodem modo in paucorum domi- 
nátu, &inadminiltratione populari fit. Nam oftracifmus eaa- 
dem vim habet quodammodo , quam przflantium virorum pro- 
bibitio & relegatio. Idemque per vrbes & gentes faciuntij qui 


. ferum potiuntur, vt Athenienfesin 9 Samios, Chios, & Lesbios: 9 


qui cum primüm habuere firmatum imperium, ipfosprater pacta 


& conuenta deprefferunt. Etrex Perfarum fepero Medos & Ba- 10. 


bylonios & c&teros propterea quódimperium aliquando tenuif-- 


"fent, i infolefcentesextenuauit. 12 fed nos de cuntis rebus publi- ar. iz. 
cis eciam rectisin vniuerfum querimus. Namlicet hocetiam fa- 


ciant priuati compendijgratia, qugà re&o dcflexerunt, idem ta- 
men fit in ijs etiam rebus publicis, que communem vtilitatem 
fequuntur : fed hocipfum in alijs quoque artibus & fcientijs decla-. 
ratur. Nequeenim pictor pedem maiorem quàm commentus, a- 
.ptaque membrorum compofitio poltulat, in animali probaret, e. 
tiam fi pulcherrimus effet: nec nauium a dificator puppim, autali-- 
am partem nauis iufto maiorem ferret, quanuis pulchritudineprz- 
Raret : nec fiquis maiuspulchriufdue quàm totus chorus fonaret, 


hunc chori nisgilterin choro verlari fineret.* Ob hocigiturfem — 


poteft vtmonarchexum ciuitatibus concinant, ti hoc facian 


Es 


s» 


147 — -— ARISTOTELIS 3 
proprium ipforum imperium eft vtile ciuitatibus. itaque in easde 
15. quibus conftatexcellentias, r;iure quodam ciuili nititur oftradif: 

. miratio. Satiuseft igitur vr legumlator ab initio fic R emp.confii- 


- dat, fecunda nauigatio fuerit, tale quoddam remedium adhibere, 
15. 1 quod fa&uminon eft in ciuitatibus : non enim ad publicum fug 
Reip.bonum fpectabant,fed feditiofeoftracifmis vtebantur. Hoc 
igitur priuatim commodum , ac iuftum clle in deprauatis rebus 
publicis certum cft. Sed fortaffe hoc non effe (impliciteriuftum 
nihilo magiseft dubitabile. Caeterum in optimo ftatu R eip. ma- 
gna qucftio eft non fi quis ceteris bonis, vt potentia diuitijs gratia 
- . . que& clientelispra ftet,fed fi virtüteexcellst, quid eonfilij fitce- 
piendum : neque enim eijciendus virtslis, in exiliumque mitten- 
dus effe videtur : fed neque imperio fubijciendus, quod perinde 
I6» effet, ac16 fi partitis imperijsctiam Iouem fub imperio efle cenfe- 
rent. Supercftigiturid quodiuftum cfle videtur lege naturz, vto- 
mnes huiufmodi viro libenter pareant, fic vt tales viri perpetui Tte 


ges ntin ciuitatibus. 
deo ooo. Skbeliain — Caput IX. 


X CAETERVM fiquis vnus exillataut plures vno.Ovidcoflj 


capiendum fit «differit , fi vnu aut pauei taptopere virtuteinetuateptés — 


- fent, vt caterovum omn'um virtus cum buius vel borum virtute non frt cone 

. paranda bunc aut bos affirmat ivflumeffe , vi femper imperium in alios 
teneant. Aliavatio eff. ff opibus gencre, aut clientelu excedant:nam vli talit, 
bonu imperiatribuuntum, Refpub-funt deprauate. x fed oumino in quami Re 
pub-bona Vel mala commodum ef non effe inter ciues maximam inequalite 
Tentdà, leoibus prouidendum effe tradit. : | zr 


A a 
UTE 


adminifivandam. 


i 
fcc: 
ALT T RE Li 


dicitur,vt eff in pradicabilium capite primo : Vno; vt eff colleddio aliquorum 
quodammedointes fefe babeutiusn. Altere,vt eft principium cuiti[a, genera- 
ton: Tertio,id cui [ubüciuntur fbecies.Hic primo modo caprtur genuinam 
| qui Vurtutibus Cr facultate viis equaliter praflant, 9 [umbeenw quoddam 
| c0 -beitum di erum àdefimilibu , Dicitur ANI gens boc per tranflatioo 


tpe e RUE 


3 ; 
— 


à Virtus &cultafdue ciuilis. Faeultatem cinilem vocat, quicquidopüin — | 
bomine efl.qtod faciat ad. eiuilem focietatem iuuandam , tuendamá, fue — | 


3 Legesingenere & facultate pares ferendas effe. Gemur tribus modi 


und 


14. tuat, vt nullum tale medicamentum defideret. 14 Ceterum fiacd-.— | 


2L 4 AAA der M SC LEMERRU LEBER E: 


: — PoirricORYM Li rn. — | x48 

"em d fomilitudinem eorum qua proprie funt ingenere,vt animalia. : 
4 Ipfi enim funt lex. Lex vt babetur Etbicorum quinto fecundum ommem 
urtutetti viuere iubet, co probibet contrarium. Cum igitur Viri optimi & i- 
pfi viuant x virtute vitia vitantes : C» céteris vt idemfactant , tum verbu, 

tum exemplo pracipiantsmeritb ipfi lex effe dicuntur, vude Paulus ad Roma- 


" gosipfi,inqiit ibi funtlex. 


j Queleones,vt memorat Antifthenes. | Hec biffovia feu fabula uon. 
extat, quod fciam, fed probabile eff , leones in banc fententiam leporibusre- 
fpondiffe docete, vos fi poteflisommnes animantes inter fe virtute, acrobore, - 
€ caterà facultatibus effe pares , e& tunc omnes bonoribus , & commodis 

exaquarivt nobis (uffrag antibus poflulaflis. — — Es 


6 Ofiracifmum conítituunt.Offracilmus exili gente erat, quo maximo 


Atbenien[es v[f fuiffe memorantur,quorum erat Re[publica popularis : nata 


fi qui effet ciuitati fapettus, propterea quüd vel gloria; vel diuitys , vel pe- 


tentia, aut alia f acultate magnopere cateros excelleret, bunc ad decenvium 
in exilium mittebantznon enim panaid crimini erat. ed proui[io ne quid in- 
de malin Rempublicam oriretur . nomen autem famptum eft à fragmentis 
filium, quibus nomen eiu infcribebant;qui effet in exilium nattendus:mam 
diumgreblaubebufa. 000 
5 ConfiliumàPeriandro Thftafybulo. Pertasder tyrammu Coriutbi 

fuit;tbrafybulus Mileti , quorum cr dati confilgy Herodotus in Terpfichere 

sneminit: fed confiliu à T hrafybulo Periandro datu fuiffe tradit,cotitra feili-- 
cet,qua Ariftoteles memorat, fed vtro modoveferatur,ad s sii nibilintereff, 


-$H orum improbatio non fimpliciser recta. N en quod confilium nou 


effet improbam,imiuflum, &r tyramicum:bac enimv tione recte improbatur, 


fed quia Tbrafybnlityv anui rationibus conteniebat,idcirco reium quodam-. 
"amodo videri poteft cofilinm,boc eft folers, cr aftutum Similis buic eff euan- 
 eelicaparabola de Villicoiniquitatis , Luce decimofexto , citius non f atum 


deminus, (cd folertiam C» aflutiam,qua prudentiam inzitatur landat, boe 


eff ingenium, quonam excosttauit qua comode poffet ad id quod fibi propos 


fuesat peruemme. : 


Samios,Chios,& Lesbios Samos infula efl obietta Caria, Parthemia 


|o guis dicebattm.Chios infula tonum cum vrbe cognomine,s qua Lesbos infu-.— 


la fex aiuta quina, thilliapa(fuum abel auctore Plinio. $ 
10 Medos & Babylonios. Regnum in. 2fia ab Affyrjs, quortin erant Ba-. 


 Dylonj. rbafhus fablate Sardanapalo ad Medo: tranfidlit,a Medii Cyrus ad.— 


PeradewidoAfyseeaue. ——0— 
11 Insolefcentcs.Superbientez maguef, Dirau fümentes, 
$ Va s Y z— zd E - 


M 


: à - 


12 Sed'nosde rebus publicis etiam teGis. In tyraunide; & paucorum 


potentis:itemá, in flatu populari.Qui aliqua factdtate excellunt,esjcintur. 
Yrbe, nen quia iuftum ev vectum fit, er ex bono publico , fed quia fic efl ptis 
pats eorum rationibui vile, quorum libidine vefp gubernattm -. Nos autem 
quarimus, quid intales viros [Latuere oporteat, etiamin optime iuflituta 
Fepublicay cuins adminiflratio.ad bonumpublicum [DeGlat.N am etiamin bot 
qenexe vatio eodem modo valere videtur,quod exemplo reliquas um avtiut 
€ facltatumprobat. ————0—- x : TUE 


* Obhocigtturfieripoteft,vt monarche cá ciuitatibusconcin ant. 


Ex hac vatione quam exemplo Cr teffimonio- artium. expofuimus, dedu- 
katur fieri poffe vt preflantium virorum. deieclio al aliquo mouarcbaran 
Jfatta , non foliun ipfi monarcle ad imperij firmitudinem , fed etim cini- 
tatibus ad publicam pacem é. quietem condacat ,. fj monav be imperium 
fitvtile ciuitatibus,id efl, ft monarchia. non fit tyrannis, fed iustum regnum, 
Vit flqui in cittitate ant vegnovirtute prudentia, gratia cr opibus tantopee 
te preflet,vt peviculum fit , neipfiusocca[Ione magna [editiones e fertafe. 
cen(pirationes invegemexi[lant, quibus neceffe ef publicam pacem cv oti« 


Mum conturbaribuse fivex fuifinibus ejciat,aut aliquarationedeprimatez.— | 


. eXxtenuet;fui fmulimperg perpetuitati, Jimulpopslorum otio C quieticote 
—fulat.Clatumpracepti bui exemplum nolis adolefientibus Hifpania vidit, 
€um Ferdinandus vex pxoanus tuus optimus C? fapientifiumss princeps, Gon- 
falumamzgnun dec e lotiam nofite genti inuitus, vt epinor (ed proptet 
cau(as memoratas fibi vegnod, cauens deprefrit,ac extenwatit: qui nanmod 
ipfum Diti Lacebi equitum magiffrum in Hofpaniamveues fu , vt ei fuerat 
«d Neapolim pollicites non conflituit, fed etiam per caufam moti bell geret 
di, atque delediu habendi : ad cus famam omnis fere itttenttui H fand. 
nobilitas propter ducis prefl antiam,d cum omnium virtutum, tum liberae 


Hitatà opimonem excita fuit, fufiva magnas opes confumeresat, etiamas 


PAY rr pR 


PoriricORYM LIRE IIL. — 1c 
sfüatibus nonimpedientiburquod fis abiuit in prouerbium, vt quód proxi- 
mim efloptimo, Secunda nausgatio dicatur, der aeu c 0o 
1g Quodfactum non eft inciuitatibus. Atbenienfe: boc in leco defi- 
gnare videtur , quimulios. per oftracifmum in exilium nieve , "n ob 
£am Caufam , propter quam offracifimws eff induciu , de qua [upra ditum 
ejf. fed per fationes feditiofe. 114g, ad'improbos ettam & bumiles defcen- 
- fumeff , quorumposireimn fuit: Hiperbolus ouo abiedlus auctoribus: al- 
 eibiade C Nicia cuu vei dignitatem perta[us populue atbenenfis, oftra- - 
Gifinwmaniquauit.. : e 


. 3$Si partitisimperijs Iouéfübim pério-effe cenferent. Simile, inquit,, 


1 

j 
li 
: 


MED p i 


VAUEUMY VAGOS 


— 


FONS Xe OVEONERE 


N 


NN 


NS SNO RUE MEE IECO Lat M PRU One e 


ARLOEC 


LEN Mm 


b3.] 
$9 
3 
E 
AS. 
Ey 
s 
mM— 
esi 
"e 
—— 
m 
rd 
3 
Ce. 
S 
pu) 
S: 
52] 
S 
P4 
s) 
ET 
e 
t5 
A 
[echa 
i] 
E 
NES 
IT 
iU 
e 
E 
"t. 
| - 
S 


tantum .Deun cognitum e[l plures pofl colereproDüs..——— Tm 
p CARE E ESSE 

.' X HIS quaflionibusexplicatis, operz precium fortaffe fueritad r,. | 
-... difputationem deregnotranfirezexrectsenim rebuspublicishác ——— | 
- vnam effe conftituimus.. Confiderandum eft autem , numadre m 
€um, honcfturhdnue ciuttatisacregionisflatum.conducat, vtre-——— | 
gioi »guberneturancommodior firaliaciuitatismoderan- — «d 

d radoan2quibuldamcommodumüraliimutleregibusparéem. — 
Ercqeu ——m V. 3 ; -— — 


Ps 
[ 


uU MDESMUECUMTUT—T 


— ME 


Migecolos 


"t 007 07 ARISTOTELIS 


- re. Sedprimum omnium videndum eft, num genere vnofesny - 
contineantur, an fint pluribusdifcriminibusdiftin&a. Sedcom. | 

,  pluraeffagenera, necomnium regnorum vnm effe modum fach 

$-4- leeft inrelligere.Regnum enim3 Laconice R eipublice;4 maxime 


legitimum regnum effe videtur. Rex tamen non habet fummam 
rerum ompium poteftatem, fed extra regionem fummam imperij 
inbellogerendotenet. Praterea reges diuinis rebus procurandif. 
5. Que facrihcijsprfunt.lraque Regnum quafi ; du&us militariseft 
cum fumma poteftate , & perpetuus: non enim vitzacnecispote- 


6. Ítatem habet,preterquam 6 in quodam regao, vtmoreveterum 
.7- in bellicis expeditionibus 7 lege prsbente poteftatem , vt declarat 


Homerus,apud quem in concilijs Agamemnon,cum maledictis& 
8.8 conuitijsincefferetur,contumceliam ferebat, fed in bello gerende. 
- interimendiius & poteftatem habcbat.fic enim ait: dg 
— Praliavitantem.fiquem fortaffe carinas. 
Ad cursas [ediffo fciam,non ille cannes, 
Nonvelucrum cffugiet mor[u,ritufa, Voraces,. 
— Mepenes arbitrium cum fit. i mRCEM 
- dHecigiturelt vnaregni fpecies, vttota vita dux belli fit.- Sed hac 


-9. regnaquazdam funt o ex genere hzreditaria, quedam voluntateac 
fuffragio populorum deferuntur. Eft aliud monarchiz genus, 
. . qualia funt apud quafdam nationes regna barbarorum , qua re. 
- 3o-gna cunda ro poteftaterá habent tyrannice proximam , legitima. 


tamen & hzreditaria funt. Nam cum ex gentibus Barbari quàm 
Greci natura fintad feruiendum procliuiores, & qui A (iam quam 
ui Europam tenent, idcircotalesequoanimo imperium herile 


ferunt. Sustigitur huiufmodi regna tyrannica, illa quidemob 


cam caufamnr, fed tamen tuta,quoniam hareditaria & legitima, & 
corum cuftodia regia eft, nontyrannica, eadem ex caufa. Rega 
enim ciuium armis, tyranni externo przfidio cuftodiuntur , cum 


— m. alteri lege, volentibufdue imperitent, n inuitisalteri. Itaquerega - 

 Aciuibus cuftodiuntur,tyrannicontra:ciues prefidio muniuntur. 

- atque hzc quidem funtduo monarchizgenera.jEftaliud, quod 
z: olim apad Gracostenebant, qui rs A ef yinetz dicebantur , qus 

vt fummatim loquar, tyrannis eft fuffragio delata: differtautemà 
regno barbarico,non quod fit praterlegem, fed eo duntaxat,quód 


. Bpontraditur iure hereditario. Hoc imperium quidam ad vitam, 


1j-alij ad certa tempora, velad certas rcs gerendas tenebant, 1t 


Y 


. elim 


entm tae 


geienr erp er rhet enm s i RE TABEEETEIIIR n 
» 


EQUIS NN enm Ere 


PoriTiCOR YM L15. 111. ES 
olim à Mityleneis Pittaco aduerfus exules, quibus Antimenides 
& 14 Alceuspoera preerant, delatum eft. Nam protyranno dele- 
&um fuiffe Pittacum Alceus ipfe declarat, qui quodam obliquo- 
rum, furiofiorumdue carminum loco Mitylznis obicit, quód 


I4 


Pittacum infimo lcco natum, tolerantisac infelicis ciuitatis tyran- - 


num feciflent , magniseum per conuenticula laudibus cfferentes. 
Hezcigiturimperia, funt & fuerunt t5 herilia, quoniam tyrannpica: 
regia vero, quoniam fuffragio & voluntate ciuium deferebantur. 
Quartum regoi genuseft, quoregna heroicorum temporum vo- 


luntaria hercditariaQue ex lege continentur. Primi enim volunta 


tepopulorum,quosartibus aut bello demerviffent,feu difperfos in 


1$e 


vnum congregsflent, velagros, fedeíduead hzbitandumtribuit 


fent,reges liebanr:eademque regna pofteris hxreditarioiure trade- 
bantur:& regesimperij fummam dum bellum gererent, habebant, 
pracrantdue facrificijs, quzcunque ad facerdotes non pertine- 


bant : & caufas dijdicobant, quidam ipiurati, alij datoiureite - 
rando : eratautem iufiurandum, erectio fceptr. Regesi giturane 


tiquitustum inciuitatem & populos , tumextra fines c: 

imperium tenebant. Poftea veró quxdam remittentibus regibusi- 
fisaliapopulisauferentibus, 16 fola facrificia regibusrelictafunt 

- inalijsciuitatibus:t vbiveró regnum meritó vocaripoffet, impc- 

- rium duntaxat ext: rnorum bellorum tenebant. ce T3 


Schelia in. Caput X. 


1 HIS quaftionibusexplicatis,operzpretium fortaffe fueritad dia. 
Íputationem de regno tranfire. Quarter bic ve 'Qni genera memorantur, 


Prism id,quo vegnum Lacedemeonortmnolim continebatar, nuac regnum 


continenter - 


6. 


- 


Arragonefium. alterüm, quo vegms Barbarorum qua cum lege nitantur, — 
fet hexeditaria. » berile tamcn hparit?n exercent , cuufmodi nunc eft T&- 


gnum 1 srcarum.. Testiumperit eff coeum , quos Graci Aefymnetas voca- 
bant,ab inpevando, quid feffragio deferebatur non berediate, partim ad. 


vitam, paritm ad tesupus.. qual erat apud Romanos Di&katura. Quartum 


enn beroicotum temoorum: qua veguaiuitionon per yn ETABtoCCHDAL A, 


— fed papulor tra voluntate deferebantnr. Deinde ex lege po[lerà bareditatg 
quibuflar [acv:ficijs praeerant. es 
-3 Quibi flam comanocum fit; alijsinntile. Nam quidam basin 


tradebantur, qui Reges in bello inpezium cuum jammapeteflateiencbant, ey —— 
j 7": m 2 3 - 


1 : ARISTOTELIS 


dp 
.3 Laconi ice i5 Lacedaemoniorum "am Latotia segio (jl Ctiins cap 
vrbs Lacedemon. 


x Maximélegitimum. Ex lege maxim, | qtia ton foli itm per legema 1 


eraclidarum f amilia Reges  fuccedebant fd legibus etiam,non fua volum. 
date regnum. adminifirabant, praterquam i bello, vbi (ummain potefiutm 
habebant. —— 


$: Duétus militaris cum fummapoteftate. Namveges Laced emonir | 


Tif giibim vegnabant, nibil aliud erant,quam bell duces perpetui, fedi 


yt eorum quif. cum umma vite Cr neci poteftate bellum gereret: bet gie a 


pin quod Att. 


6 In quodam regno. 1d gr in parte quadam I adunifiratiori fi E 


stet in bellica. - : 
4 Lege praben te Porellatens In vulgati grati exemplaris firiptus 
ft ey góc vópe,id cff in manus Iege:fzd corruptà, vt opisor:vetus inte 
prespromptus, potens conuertit, quointelligitur inexemplari greco Vnli 


transferebat fuiffe yy eie Q-vópe hoc ef leze poteftatem habens efi. | 


. «ommod fimo: naiitaliRegimon ex illsyvegni natura. fiue condime, des 
- dege keipub.in bello penacapitali afficere lscebat. 
8 Conuicijsincefferetur. 4b Achille, de quosurgio efl in1 liades lij 2 
9 Exgenere.Inregeneri & familiebareditarto. 
-- 10 Poteftateni habenttyranniceproximam. Qwia emerit 
gemi, € imperium propemodumberile in fubiedlos exercent funtténn 
— legitima, quia ex legepofierutraduntur. 


n Inuitis alteri. Tyranni nam fi volentibus imperavent. tyranii ufi ! 
fetipfoxam: Spo volentibus enim,vt ef in quinto ERGSHEEANUE | 


duritia, 


pop Acfymnetz. tidicelantar quafivellores feu iuffores quales erant, " 
diximus, Dillatores apud Romanos, qtii fofi 4g ad aliquod segotinm, dt 


— dbelltam cotificiendum ad temps deligebanturs itterdumetiam ad vitam, v 


bes cé - ee dnt Jas fe preme Didkateres memine dis 


xe 


matt fin apti, v parcam imperieregio, alij vt cinili, alij etiam rhe | 


S 
' a r- xs io T EATTUT 
pecu e M : 


ex ACER EUIS m - S Ed 
2:—— — Porbgeervu Jim Hn. o. oon - 
Pu lAgaWan —— o0 9 
14 Alcxus.Peetavsbilo bic fuit,de qua meminit etiam Dingeney. d 
1; Herilia,qdoniam tyrannica.Sic legitur ingracirexemplaribut, qua. E 
cnnque amibividere contigit: feddettiovidetur effe tran[pofità , qua commos 
diui babituravideretar.fi fic effet:ty rannica quonia mh erilia:z bic enim. 
tegnum cum tyr antide comparatur quanquam viriufa; feriptaea veru e 
fenfisseflg, impevium omne tyranni cumberile . Tyraumi etim Rempub.ad- 
suniffv ando,non fubiedtorum, [ed [nam vtilitatem  fpectaut, quod eff propri- 
unberilinimperg. — Eo m p 
16 Sola facrificia Regibus reliQa funt.Vt aptid Romanos:quoniam quee 


Kk 


relidbum. -— 


lud heroicorum temporum,quo volentibus quidem, fed certis qui 
bufdamin rebusimperabatur : fk ex enim Dux erat inbello , &iu-- 
dex, &inijs que ad cultum Deorum pertinerent,fümmam potefta-- 
tem habebat: Secundum genus barbaricum eft, quod hereditario - - 
iure pofteris eiufdem familig traditur : Tertium quod zfymneti- 
am vocant;eftá; tyrannis fuffragio delata : 2 Quartum laconicum, 2. 
quod eft vt fummatim loquar ; hereditaria & exgenere perpetua 

' exercitusprafectura:hec igitur regnaad huncmodum inter fe dif- 
ferunt? Quintum regni genus eft, cum vnus fumma rerum omni- 

- um poteftate fungitur, 3 quemadmodum gens, aut ciuitas quzq; 3- 
rerum communium poteftatem habet, quod regnum 4 admini 4- - 
ftrationisdomeftice ordinem emulatur. Nam vtdom eflieagu- — — 
bernatioeft regnum quoddam domus : ficregnum ebdemieilics : 
ciuitatis,& geatis vnius aut plurium adminiftratio. Ceterum duo. 

. feréfuntregai genera,de quibus eft nobisdifferendum:hoc, quod- 


ac HAEC igitur funtregnigeneraquatuor numero: Primumil- t. 


Sues | X c - — 4Hodo  — 


AER 


BRO — — ÁAÁRISTOTIIIS «- 

-modoó diximus, & laconicum. Nam cxtera fere hisintetieGa funt 

$. autenim reges pauciorumrerum quài 5 in pleno regno, autplu. 

- rium , quàmin laconico arbitrium habent. Itaque tota feré difce. 

: ptatioin duobus verfabitur. Primum, an fit ex vfu ciuitatum effe. | 

6.5. Ducem perpetuum, & hunc éper familias, 7an per fingularesho- E 

.8 mines, an fecus:Secundum expediat;an non 8. vnum effe rerumo; 

mnium dominum. Ceterum detali Duce querere , ad legum ma. 

9. gis, quàm ad Reipublice rationem pertinere videtur, 9 cum hoc. 

fieriinomni flatu ciuitatis poffit. Prioreigitur omiffo,dealteroze: |: 

Io. gni modo, cum ro fpecies R eipublicz fit, differere, & huius lod.» 

difficultatespaucis verbis expedire conuenit : cuius queftionisq. 

put eft, vtrum commodius fitoptimi viri, anoptimarum legum. 

imperio Rempublicam adminiftrari. Qui ergo regium imperium B 

1r. proban t,hileges vniueríales duntaxat praecipere, nonautem3iad. 1. 

ed quzaccidunt, precepta dare exiftimantur: Itaqueinqualicun | 

12 . quearte12 adlegum prafcript&imperare, ftultum effe dicüt,vt]in 

Aegypto medicis poft diem quartum mouere permittitur, intra] | 

tempus fine fuo periculo nonlicet:quo plané intelligitur, nonefe. 
optimé inftituta Kefpub quzliteris & legibusadminifiratur, obe« 


tibusadeffe debet quod autem omnino caretaffectibus, potiusel, 
14. quàm cui natura funt infitizi4 quod malum, vt legib. abeft, fichu- i 


manis omnibusanimis adefle neceffe eft.Sed pro lege,inquis,com- | | 
15. modius de rebus fingulis confültabit. rj Atipfumhauddübile | 
, gum effeconditorem oportet, &legesadeffe, quarum au&toritasin | 
- rebuscateris rata fit, qua veró parte à re&o deflexerint infirma. | 
Caterum quibus de rebuslex, aut omnino, aut certe recte fatur. | 
*on poteft, in his vtrum magis ére fuerit vnum optimum virum — |. 
-tenereimperium,an multitudinem, controuerfiaeft. Nuncenim | 
. adcaufas cognofcendas,adconfultandum, ad magiftratus deligene — 
36. dos plures conueniunt.16 Hzcautem omnia decreta de fingulisre. 1 
^ busfunt: vnus igitur quicunque fueritfeparatim muldtudinicom- 
-paratus,minus valet, Ciuitasautem ex pluribus conftans, Gimilis eo 
.€ft conuiuio ex contributiene multorum inftruGo;quod fplendi- | 


dius eft,quàm fimplex,& fiümptu vnius apparatum:quocirca mul- : 
titudo meliussulta,quàm quiuis vpusiudicat. Praeterea multe — | 
do minuseftcorruptioni opportuna, quàm pauci : vtaquaquoell— ' 
copiofior,boc magisa corruptione tuta.Nam vausille fiue ira, fue ? 
qo uoc o *« 7 ag. 


E 
3 


| PornririICORYVM LIB 11r. 356: 
alioaffe&u teneatur, iudicium neceffatió corrumpitur:hic autem - 
difficile G&u eft,vtomnesirafcantur,& errent.Sed fac multitudi- 

"nemliberishominibusconftare,quinihilpreterlegemagantpres | — 
terquam 17 vbilex necefíarió deficit:aut fi hoc difficile fa&u oft '7 
in multisinuenire, fint plures bonitum viri , rum etiam ciues, v- 
trum vnus ille imperium tenens incorruptior erit, an hi plures 
numero fed omnesboni? nónne plures ipfi minus corruptioni pa- 
tebunt? Sed inter hos, inquis, feditiones & diffidia nafcentur, vnus 
autem e diffiderenon poteft. Atviriprobii8 anime erunt tan- 9. 
.— . quam vnusilleSiergo complurium qui omnes viri probi fint,ira- 
perium ftatus optimatum eft, vniu$yeró regnum : nimirum ciui- - 


tates optimatum gubernationem fegno praferre debent, 19 fiue 15* 
-* eum poteftate fitimperium, fiuefecus : vtiquefi plurimum copia — — 
perinde fuppetat. Nam fortaflisolim regibus idcirco feciuitates - 
. - fubijdiebant, quoniam raro viri magnopere virtute pratftantesin- 
veniebantur,prefertim cum exiguas tunc vrbes habitarent. Preto- 
rea ob acceptabeneficia reges conftituebant,quod eftbonorum vi- 
porum opus. Poftea veró multorum virtute fimilium copiafups 
perente, nom emposcos tolerabant, fed commune quiddam 
.querentes,rempublicam conftituerunt. Ceterum cum in deterius 
Jabentes czpere Kempub. haberequaftui, credibile eft huiccum — - 
- diuitiz effentin honore,paucotum priricipatus extitifle: 20 hiau- ?e 
tem primüm in tyrannides tranfierunt, tum tyrannides inpopa- 
latern adminiftrationem. Nam cum quzftui turpiter ftudentes 
rem ad pauciores femper deducerent, multitudinem potentio- 
rem reddebant : quaineos confpirante, populares principatus 
- extiterunt: fed fortafle ciuitatibus magnitudine auctis, alium fta- 
tum effici quam popularem;difficile et.Ceterum fi ciuitates regio 
imperio gubernari optimum effeftatuas, qua tandem erit eorum - 
quià regibusprocteati fuerint condicio ^ mum eam quoque flir- 
pem fiue familiam regnare oportet? Atf filijà virtute paterna de- 
-gencrauerint, his regnü non fine ciuitatis magno incómodo trade- 
.tur.Pater;inquis, cum habeat omnia in fua poteftate , regnum filijs 
mon tradet * At hoccum difficilefit, & 21 maioris quàm qua cadat ?t« 
in naturam humans virtutisprobabilenoneft.Depotentiaquo- — 
:queambigitur, num regi viresadeffe conueniat, quibuscogere - 
poffit parere nolentesaut quoniodo imperium obire valeat: nam - 
zo c o s T ^ a : T n 


Pe d 


mee PEAREERTT SL 


z 
L. 


cuE HAEC igitur füntregni genera. Quatuor regni genevibus conmeme 


(C vinim tenere imperia 


af LES AnrisTOTELIS — P 
 Jicet legitimum imperium teneat, nec quicquam fia volüntge | 
preter legesagat, tamen facultas adfit neceffe eit, qualegestueatu, - 
Secortallsde huiufmodi regeconftitucre non eft difficile: habe. 
atenim potentiam oportet,fed huiufmodi,vt fingulorum aut vg | 
plurimum facultatem faüperet, à viribustamen multitudinis füpe |. 
retur: quales cuftodias veteres tribuere folebant; cum ad aliquem | 
 &fymnetam,auttyrannum ciuitatisimperium deferebant:& yrs. 1 
22, cufanis quidam vt cuftodiam petenti Dionyfio 22 cuftodes, eon | 


/ 


mero darent;confuluit.. 


Scholia io Caput. CE. 


Xem. x. XN E 2x 


2 Quartum am. 
nuncf acit quarta, dum (eq 


Jfed voluntarium. 


E & 


(0005.5 PoriricoóRvM LIS. rrt. 38 
| - 3 Quemadmodum gens, aut ciuitas queque. Cum vir vu fic babet 
: ges communes jipfamá, Rempub. in fia pote[late , vt tata ipfagens vel citi 
E. MA uc d 2 uem : 

4 Adminillrationis domeflics ordinem zmulatur. Vt quemadino- 
dim in domo pater familias verum omuium pote(Latem babet, & fc domui. 
adminiflrat,yt nontam fuam,quam fuorum commoditatem [pectet : fere 
cunctarum verum commtmium funmnam potefl atem habeat , € emumad-- 
minislrationemad pulllicam commoditatem dirigat. ce 
$ Inregnopleno. Regnumplenum interpres conuertit, quod grace eft 
ara uoc ielox, quod intelligitur , cum vex cuncta. arbitrio [io moderatur. 

fed ad bonum publicum fpetkans, tim Caflella, tum Gotborum tempore,tum. 

| poft Arabum c Maurorum intalionem ,. cum (ublato-ali boflibusrege Rode- 

| "rico, Cr vel inexiremumdi[erimen adducti , populaues plenum vegnum: 

| Hifpania Pelagio vira optimocs fortiffimo detulerit cuis pofteriori ive ba-- 

reditarioannos tamplus o&ingentos contienti [ucce[none Yegnant in CA- 
ftella. Cuius imperium bac memoria Carelus quintus Romanorum Lnpev4- 
tor pater titus quoiure diximus tenet» fed longé d latépropagatum , impe- 
vatá, toti Hifpania excepta Portugallia;vtinterim exteruaimperiain Gul 
lia, Belgica Italia, Siciliae plerifg, mari nofteiin[ulu, C in africa 9r4' 

- quaritia taceamus, e quod latifme tenet ad tovridam plagam , & vlita 

"gnplurunas getes, c veteribusmortalib.ne f ama quidem cognit e nationes. 
| 6 PerfamiliasVtex codem genere reges füccedant , veapud Lacedamo- 
i —Hios ex genare Hevaclidurum.. : ES 
7 Anperfingulares homines. 4nper eos qui J[pectatis cuiu[a, virtutibue. 
deligattur.;. : uos cd 
$ Vnumeffererumomnium dominum;Vt ezinia gerantur Vunius ato — 
iie. iuum Roo 0 o ooo UA 
..9 Cum hoc fieripofsitin omni flgtuciuitatis. Cupri »mui genede- 
Reipub.poptilari paucorum, yel optamatumpofis bui [modi regnum confli-- 
tuisquinetiamex plem in fuorcouo regem batufinodi, quive veranonest. 


z 


| gexJedduxperpeums babevepoft.-— 5000000 
-Xo Species Reipub.fit. Nam triafunt veda Reiptb genera, oue ]pecies reo 

: gnum qued ad bine modam3ntellgitur flatus optimatum, c» Refpub.. E 

11. Ad caque accidunt. Qua rar) contingunt, Cy prater legirationem.: 

iz Adlegum prafcriptum imperare. 1n rebus gezendu , à legum fen 


s gueepiorem(oriptmondifieder. 000000 cue 
T In Aegypto medicis poft diem quartum mouere permittitur. ^ — 


: Quoiiam fepe accidunt imorboruminitia, qua per quietem Cx inediama 
e * x : i ^ X : 3 : S - x E 


ifo (22 ARISTOTELIS. 


natura ipfa depollunturjidcirce apud. Aegyp tios CAUTUM eA we qais nedi 


£95 ante quartum diem adbiberet purpautta medicamenta, qua fepe impor. 


tune adhibsta, valetudini noceut.1ta cum lex taz ma ex partevetla Ci com. 


meda effet, tamen quia morbi nonnunquam vehementes, periculofia, inta. 
En : 3 29 ^ 


: Munt quibus nifi protims occurvatur, egrotus de (alute periclitetur : fatui.) 


telligitur non effe commodum, vt [emper fcripto: buius legis pareatur . Qua 


gatio; perinde in cateris praceptis to, legibus valet, quetionpoffunt effe per. | 


petue vedtitudinis, propter verum agendarum inconfLantiam. m 
zj. Ratioilla v niuerfalis. Lex ipfa legifZ, ratio,vniuer[aliter pracipit,t 
ton fine ratione ab ipfadifiedatur..—— p | 

z4 Quod malum legibus abeft, AffeGuum agitationem vocat malum, 


aj Atipfumlegum effe conditorem oportet. Vr princeps leges fera, 3 


quatamen leges,cum aliquid accidit cetitralegisv ationem , feruari onde. 
dett, [ed per decretum & interpretationem, qua vulgo difpen[atio dicitur 


xelaxeri: quod pertinet ad fummam potefl atem , qua [umma poteflapews. | 


quem effe debeat quaritur, penes vuum,ampenesanultitudinem. ——— 
316 Hscautem omnia:Catf4t cognofcere con[ultare, & magiftratu de 
ligere,funt detreta c iudwia devebusfingulavibus. —— vd 


17 Vbilex neceffario deficit. Vbi deficit ratio legis yt interd ut propa | 


Terum varietatem C» inconflantiameuenire neceffeeft. ——— 


18 Animoerunttanquam vnusille. Siprobi funt,omnitm erit nay 


luntas , d fententia,vt ef in actis Apoflolorum, vaultitudo credentium 
«rat cor vnum,& anima vna. 2s Eo — 
.19 Siue cum poteftate fit imperium, iue fecus. Isoperium vocat cote 


(0 filtemii fne iudicandi facultatem, fie cum poteftate fit,ve non alum dd 


betandi facultatem babeant, fed etiampoteflatem deliberata imperandi? 
perfictendi:fiue fint confultores tantum;videtur melius 2 multi probis quim. 
Ab vno confilium ittiri, apt indicari: autpotefletem vocat potentiammilite 


vem;qua improbos po[fitt ad iuflitiam,c legum ob[eruationem compeler,— 
EUM | e c kÉ I 
- 30 Hiautem primurnin tyrannides. Ex optimatum Repub. fatlael. 
per anatitiam paucorum potentia:ex bac per fadliones, cr vnius petentiam 
- é&titit tyrantuiex tyrantide,cum populus innaluiffet, factus fapeefF frati — 


pua . E T 
. 21 Maioris virtutis: quam que cádatin naturam humanats 
—— Firtutü beroice de qua diffevitur in feptimo libro Etbicornm. — 
..22 Cuftodeseo numero darent.Vrsenefferpoten- —— 

v LL Mierysiseoppue, oo 


- 


EY Ty Zt Tos adppiem 


Mun E NRI ri dE 


PonrricoRvM Lis rr | 160 
CAPVT XIL- s 


- TVERVNTAMEN nobis nuncde rege,qui omnia fuoar. r, 
bitratu moderatur,inftitutus eft fermo , dequeipfo difputandum. 
Nam qui z rex legitimus nominatur, is, vt diximus, fpeciem regni z, 
nonconftituit, cum in omnibus rebus publicis dux belli perpe- 
tuuseffe queat, vtinflatu populari, &in optimatum Republi- 
ca:Et 3 multi fummam gubernationis poteftatem vni concedunt, 3. 
cuiufmodi magiftratus eft 4 Epidamni,& item Opünte, eum 5 mi- 4.5. 
noretamen poteftate ex parte,fed de regno,quod plenum dicitur. - 
Hocautem eft quo fua voluntate cundia rex moderatur, quibul- — - 
dam vt vnusprincipatum teneat, in ciuesomnes: 6 vbi ciuitas ex 6. 
fimilibus confiftit, preter naturam effe videtur. Nam 7 quinatu 7e. 
ra fimiles (ant, hos necefle eft eodem iure, eadem due dignitate eí- 
felegenaturz. Vtigiturcorporibus perniciofum effet ficiboaut 
vefteparj homines impares vterentur fic eft de honoribus ftatu- 
endum. Eodem igitur modo praterius nature fuerit, vt paribus. 
impar tribuatur.Itaque pares vt imperiononpreínt, magisquàmr —— 

.:. . fubfint, fed fit inter eosimperandi & parendi viciffitudo, iuftam 

: eft, 8 hocautem iam lex eft , cum ordo lex fit. Praftat igiturle 8. 

geta dominari, quàm vnum quempiam ex ciuibus : eademquéra- — 
tione fi quos imperare fatiuseft, hilegum cuftodes & adminiftri — 
conftituendi fünt. Nam magiftratus quofdam: effe neceffe E 
vtautem hic vnus fit, cum omnes fimiles habeantur , iuftum effe -— 
negant. Caterum quz conftituerelex nom poffe videtur, 9. hec 9» 
ne homoquidem cognofcerevaleat. 1o Lex tamen fcienter cum 1o» 
re&é hominem Inftitucrit; magiftratibus iuftiffimo iudicio cate- 
raiudicanda & adminiflranda relinquit,tradita praterea facultate, 
fi quid rerum vfus prefentibus legibus commodius oftenderit 
arcorrigendi. Ergo qui legem imperareiubet, isr2 deum & leges yr. m. 
- jubetimperare:qui vero hominem,isbelluam adiungit: huic enim IE. 
fimiliseit cupiditas : & ira magiftratus etiam optimos viros per- ' 


—*À— 


WT TT ——————ocmá— RmaMT TOTO 


Ne 


: uertit. Itaquelexeft t4 mens fine appetentia : Exemplum enim r4, - 

^ —— , -—abartibus fumptum mendax eft & ineptum : nonreétaseffecura- ^^ —— 

.  sionesqueex medicinz fcriptis preceptis fiant,cornmodius effear- 

tem liabentibus vti. Nam medici nihilamore du&i prater rationé 

|... faciunt, fed cum zgrotantes lanitati feflituerint, mercedem ca-. — 
piunt Atin ciuilibus imperijs multa folent homines odio aut gra^ 


--X 


— Seine 


6t - cc WAATRISTOTILIS T 
tizindulgentes facere: nam fi mediciin füfpicionem venirent,eos - 
2S . muneribus abhoftibuscorruptospro falute mortem afferre : tünc. 

— lominescurationem ex preceptis fcriptisprzoptarent, Caterum, 
15- medici cum iphregretant;aliosmedicos ad fui curationem:& t5 ex- 

ercitatores cum ipfiexercentur, alios ci usgeneris artifices vocant, 

velutipfi verum iudicarenequeant, propterea quód defuis rcbus, 
iudicant, & affe&ibustenentur. Quo intelligitur, quiiuftum que- 

16. 77 runtjhosmedium inquirere.t5 Lex enim medium eft. Preterea 17 

. legesque moribus quàm quz literis centinenturymaiorem aucto- 

^ giratem habent,& de rebus grauioribus funt. Tutiuselt igitiir ho: 
mminisquam legum fcriptarum im perium , non tamen quàm legü 

quz moribus confiftunt.'Sed eum ab vno cun Ca preuiderinon fa- 

cfle ficPlures effe magiftratus oportebitábipfocconftitutos. quod 
a cum/ita fit;quid intereff, vtrü hoc ftatim 18 ab initiotfiat;an vt ab il- 

- lovnoadeundem modum .conflituantur ? Adhec f quemadmo, 

dum fuprà diximus,idcircoiuftum efft, vtviroprobo deferatur im- 

I .. perium,quoniam melior eft: vtiqueduo viri probi meliores vno. 
RS 19- funtihoceftenim 19illud Homericum: — E 
— Aft duo congrefii, E c e | 
|. - -— Et huc pertinetoptatum illud atque preces A gamemnonis, 
20-20 Confliotalermibifilaquinquefufont.—— 5 nu 
| Suntautemhocquoquetemp oremagittratus;qui derebus quibuf. 
| | — dam arbitratu fuoiudicant, vtiudex de ijs quelege de&niri neque. . 

j 


D 
[d 


S 


, unt, vtlexnon optime imperare, aciudicare pofle videatur : nam - 
ses quz conftituere lex poteft,» 1deh isambigit nemo. Sedquoniam ' 
Tesquafdamleges complecti patlunt, quafdam non poffunt: hinc. 
controuerfia & dubitatio afcitur,vtrum optimarum legum,an o- 
——. ptimi viri im perio ciuitatem adminillrari preter: nam.de quibus. 
32. rebus deliberatur;2 hae funtde quibusleges ferri non poffunt:non 
- «eft igitur dubium, quinih ominem effe neceffe fit, qui derebushu- 
 Jufmodi iudicium ferat Sedillud quaritur, vnuseffe debeatanplu- - 
3x65: magiftratus enim.quifqueedo&tusà legerecté iudicat:fed in 
; credibile fortafle videatur. » quemquam m«lius videre ducbus ocu-. 
— C Tis& duabus auribusiudicando,& duobus pedibus, duabusque mae 
(o, Bibusagendo, quàm multos multis. Namprincipesacreges nunc. 
73: quoquemultos fibi oculos, multas aures, mul tasitemmánus atqj. 
pedesfa ciunt :quoniam qui 25 przfenti (latu conte nti, &ipforui 


Eo amicilunt, hosimperijparticipes efficiint ; nonigiturquia 


3 
E 
t 


fim popularem principatum inftituunt, qui omnes 


-— TPorirICORYVM L15. Ir. ^ 2364 
perio & principealienosanimosgerunt, hiex principis voluntate 


: LS S e SCIES e : * ee d F 
facient,fed amici:24 amicusaütpar eft, & fimilis. Quod i principis ?4$ 


iudicio hiquoquefuntimperio digni, eiufdem profecto fententia 
pares & (imiles imperare oportet eodem modo. Atque hac qui- 
dé fere funt quibus regi imperium à diffentientibus oppugnatur: 
fed fortafíis in quibufdam ita fefe res habet, in quibufdam fecus: 


/ 


Naturaenim quoddam hominum genus procliue eft,25 vt imperio 25. 
I 


herili gubernetur;aliud vtregio, aliud vt ciuili:& horum imperio 
rum cuiufquealiudeft iue &alia commoditas. Tyrannicum au- 


tem imperium,ac ceterg Rerumpublicarum aberrationes;26 non ,«. 


* 


funt fecundum naturam,cum hecabhorreantg 


a natura. Sed ex his, 
quz diximus;plané intelligitur, non effe nequéitgmmodum, ne- 
queiuftum, vtinter fimiles & pares vnusomnibuSdominetur: fi- 
ue legesnullz fint,& fit ipfe tanquam lex, fiue legesadfintinecbo- 
nusbonis, nec improbus malis : non fiillefit virtute preftantior, 


27 preterquam certo modo. Qui modus quamquam fuprá fuitex . 
parte declaratus, latius tamen exponendus eft, fipriusquihomi- 


nes regio, qui optimatum, qui-Reip. imperio gubernari aptifint; 
explicuerimus, Hec igitur multitudo tegro eft accommodata, 


qug natura eft habilisvt feratgenus virtute praiftans ad ciuilem 
"principatum : optimatum veró imperioque tata eft & apta, vt fe- 


e 


ratimperantem multitudinem;poffitque28 ingenuorum imperio 28. 


ab his qui virtute excellunt, gubernari : adimperium ciuile mul- 
titudo &eip.conueniens eft, in qua effici natura poteft, vna mul- 
titudo bellica, que parere, & vicilfim imperare queat, perlegem 
qua pro dignitate diuitibus magiftratusmandantur. Siquodigitur 
genustotum, aut vir vnus fi ngularis virtute tantoperepraflet, vt 
virtus eius itomnium aliorum virtute maior,tunc iuftum fuerit, 


vtgenus hoc regium fit, & hic v nusregno cum fumma rerum o- 


mnium potef'ate;potiatur.quod fict, vt fuprà diximus,non folum 
€o iure, quod rerum publicarum conditorespraferrefolent, qui 
optimatum imperium, quique paucorum potentiam, & qui vicif- 

: Marer : pro ratione 
praftantiz cenfent imperium effe deferendum, 29 quáuisalij ali: 
am excellentiam, vt memoratum eft, fequantur, fed 
tione:quia non decet vt vir talis morteaut exilio af 
oltracifmum exterminetur , nec vt vicilfim 


tura que partem totiprzferri non fi nit,repugnante: quod ac 


ca quoque ra- 


daturautper —— 
aliquandopareatpas —— 


39 


* 


x 


163 -— 5 OARISTOTELIS 
Tet cj fi quisea, virtutis magnitudine cxterisantecederet. Supereft 


pliciter dominetur. Acderegno quidem ha&enus,cuius differenti: 
 asexplicuimus,& vtrum incommodum fit ciuitatibus regium im. 
perium,an vtile,& quibus, & quomodo, declarauimus.Sed cum ;e- 

— s Refp.tres eífeflatuamus, quarum eam optimam effe neceffe 
3o. eft; in qua vel 3o Vn vir omnibus, veltotum genus, aut multitu 
do virtuteprzftat, & bene beateque viuendi gratia, hi parendi, illi 
imperandi facultatem habent.Cumdque boni viri, & ciuitatis opti. 


ei&quin eodem modo,& per eafdem res,vir'pro. 
bus fiat, & ciuitasiÓnfiituatur,quz vel optimatum adminiflratio 
3^ ne, vel regio flperiogubernetur. Itaque 3t eadem eriteducatio, 
ijdem feré mores, quivirum probum faciant, quique facultatem 


E -  dubitarinonpot 


bus rebtisconítitutis,(equitur vt de optima Rep.quomodo fieri & 
co necelle eft,vt res pofcit difputare. 


Scbelia in — Caput XII. 


tu. Deregno quod plenum nominatur. grec? autem zr auta. cela, boclorg 


diptitandum eff : nam cetera on proprià dicuntur regna, Vhiprincepsqon. 
- babet fummam verum omnium poteft ates. Quaeritur evgo fit ec neiuflum 


Yirtutepares , ipiuflum effe videtur. Car enim bic potius quam quits a-- 
quali imperium teneat 9 Gum paribus imparia tribuere ege natura prohi 
beats, itaque iuflior effe videtur imperandi vicifetudo , vt, leges quate« 


— Wu teneat imperium. de quo dum differitur, quadam fatu pulcberrima de 
mattzalegutntraduntur,quarum que moribus cominenttty bis maiorem ate 
éariatem ineffe dicit, quàm faripti , qua firipte cum deficiunt , sncliuà 


declazat,qui multos ex amicis adlibet ad res dubias Slatuendae:[ed contrà 
videtur prouatura bominum imperia effe flattenda, quorim yt quidam 


XO — 


ipitur modo, vt huic czteri pareant, & idem non viciffim, fedfim- 


ma ciuis neceffarió eandem efle virtutem fit füprà declaratum, . ' 


praebeant, tum ad Remp. tumad regnum moderandum. Qui. - 


conftitui quodammodoapta fit,edifferamus:de hac enim hoc inlo 


* I VERVSTA MEN nobis nunc derege, quiom ría fuo e : 
regium impeyitan, de quoin Vtrang, partem dfputatur nam vbi multi fun - 
su Geri polit dominentur.Sed vbi lex de ficitsitfliuseffe, vt multiquàmyt 
sulth quam ab vno quid ff atttere oppoteat,coi ideratur:quod princepsipfe — 

fent aptyvt citali imperio qubersentur, fic alg vt regio: deno, f qus bomo — | 


29 3. b 
dr 


- PorrrTicOR VM Lr5. III. " 
ji Fraterorum otium virtute bunc iut effe tradit , vi iucatevas omnes — 


imperiumteneat. —— 7 
2 Rexlegitimusnominatur. Ouirem gerit nonfuo arbitrati , dide ex 
 proferipto legum. 

Multitribuuntvni fünmam gubernationis poteftatem: Ad tem- 
pu fcilicet liber amyvelperpewam, [ed ad legum prafctipium , cum cetera 
(0 fint vel Senatus, vel populi covfilio flatuenda, vt Veneti fummum mag fira» 
qum babent,quem Ducem appellant, item Genuenfes TT 

Epidamni & Opunte.Epidamtum eppidum efl inora Macedotie,qtie : 
4$ Colonia ciim Romauorum poftea deducta, nomiue, quod inatifpica- 

j tun videbatur ,in Dyrrba hiuin mutato.Opus oppidum eft m Loir HpUME 

j sidijs ccenominatis,vynde Opuntinus fiu.— 

$ Minoretamen ex parte. Nam fummun ille magifiratu pauciorum re- 
vum fummam potefl atem babebant apud Oputitinos, quàm Epidamni. - 

6. Vbi ciuitasex fimilibus con hift. Vb cateri cities fi f iniles fungi 
virtute pares. S S 

7 Quinatura T fint V om tiuditus pares. — d 
j Hocautem iam eft lex. ve cites puffun. mudo tencantimperium, fe | 
dópareant. - 

; 9 Hacnehomo duident cogn df cere S valedt Lex enim cum  vniuerfa- 

i lá quadam vatio fit, de fingulis conffituere non poteif:qua fingularia, ne bo- 

tio quidemjd ef legumlator , vatione complecti potefl:nam fingularia infi- 
sita funt, C non poffunt fcientia contineri primo Rheteriterum: necinin ar» 
tem fiue preceptacadunt, Ethicoruma. 

10 Lex tamen fcienter. 14 eff leeiflator,cum legem latuit qua magifiras 

tum doceat , quod magna ex partetuftum fit:imelligit quidem aliquafore 

Jingulariasin quibus lex illa feruari non debeat, de quibus per legem vniuer- 

—— felem prouiders nonpote[l.Scienter tamen, boc eft on per ignorantiam, fed. 

quiafieri aliter. monpoteft : reliqua , qua fcilicet funt extralegis rationem, 

magi[tvatibus feu principibus difcernenda,cr canftitiendarelinquit. Nam 
—— dexyvt ipfe tradit Ethicorum quinto;quod magna ex parte fit,complediitur: 
- mec peccatum fiue defecum ignorat, Cr uibilomimu eft vetta, quia peccatum 
Asien eff in legeynec inlegiflatove , fed in naturavérum : talu eft enimnatura 
E terum agendarum, qua tamen lex bomineminftstuit,atque docet,dum quid 
magnaex parte fiertoporteat, C quid plerung, infiumfi li 56 cunda efead c 
bonum publicum veferenda declarat, : 
II Corrigen di. Legem corrigere dupliciter accidit, per abrogationem.dum - 
ET 4ntiquaturG* altera comodior conflituitur,quod fine nc taxi Cumas 
Y n 


: — mififia 


B3 pe OÉRISTOTELIS 


mifeftavatione & coude fieri non debet , vt ipfe docuit lib. j. vel par 
decretum , cum (alualege aliquid à principevel Repub. tuflis eu aquisex 


«4ufis preter legem decernitur, quod (ape nece[farium eft, de quo fic diffevit 


 Etbuorum quinto, Cur lex,inquir,vniuerfaliter precipit, & aliquid 
-acciditin his rebuspreter vniuerfale,id quod deficit corrigendum 
.eft,quod iplelegiflator , fiadeffet, corrigendum effe diceret, &fi 
cognouiflet, Ratuiffet. 
12 Deum & leges. Rationem C leges: Deus enim fummavatio eft fn. ine 4» 
 getentia, quippe in quem noncadit ajfellus, quarenec habet virtutes, fed: 
quiddam preflantuns, féptimo Ethicorum: nec indiget virtutibus moralibus, 
qua intemperanda affectibus ver[autur, Etbicayum.decimo.vnde idem Ari- 
; ffeteles i in libra de mundo ad Alexandrum: Deus,inquit, eft lex equabie 
liter in nos fufajnec corre&ionem, nec mutationem vllam recipi- 
ens. 
1; Belluam adiungit. Propter appetitum; quo bellus funt bomines (imi 
les. : 
r4 Mensfíineappetentia. Tauquamvationonimpedita fallicitante a 


«getitusappetentias(iue appetitus quod qtacà eflógeiz e cupiditatem & itam 


- complectitur, qua grace e fant UxiSupíos, C Supóe, quam.iram idcirco ditit 
-iros etian. optinios pexuestexe , quiaira fape: accidit fme vitio, (e nah 
-maturalie eff quam voluptatum exupevantia , C minus eff turpis quam vos 


luptas, cum fcilicetinefl turpitudo, quia qui pex libidinem Agit, gaudet: qu : 


veroper iramsdolet.Esbicorum feptimo, 
A5 ExudgEr eu euren galeri & talibus certannilws extet 
«ito 
iyi Lex enim: medium eft. Quia i gr quafimenfüra iuftitie.Iuff uffitiavt- 
vàyvt ipfe tradit Etbicorum quinto, medium efl inter ajficere muria. T 
fict,quoniam altexum efl liabere plus iufloalterum tinus ipfa veru inflitia 
anediocvitas eff. 
17 Legesque moribus confiftunt,mai alorem: 2X habent. 
— SQuiafunt firmata populi cenfenfu et approbatione, velipotiusleges natunt. 


s defignat, quibus itus ipfum maxim? continetur, de quo ficipfe [cripfit. invhee- 
«torica ad Alexan. lus, i inquit, elt cun&torum.aut plurimorum homi - 


. num mosnon Ériptushonefta & turpia difcernens, tum pofitirque 
dufdam exemplis. hac, inquit, ftatim lege non fcripta, (ed communi: 


MA CLEN. 


confüituuntur. Namleges. natureleges communes folent. le : 


vocari, quippe cum fint cundi gentibuscommunes, 000 —- 
18 Ab ieitio Due NODUM wilde — — — 
Ta 


TUURUNFUETUU qu rri ie 


s PotrtreoRrvM Lir rir.  Owe 
19. Illud Homericum, Aft duo congrefsi : Ex decimo lihro 1Miados 
fimptum eft: (unt autejm Diemedi verba, qui cumnegotium bo[liliaczftra 
fubeundi explorandi gratia fufcepiffet,m prócertm concilio ocium fibi dars 
pofiulauit. N aduo,inqgit [mul procedentes plus babent & anitmi c confilij. 


- 20 Confilio tales. Ex fecundo Iliados. Verbafunt regis sgamemnonu ad. 


Neflotem,cui decem fimiles confiliarios optabat: quod fi contig:ffet,ron du- 

bitabat fe facilé poffe Troiamexpugnare, — 

21 Dehisnemoambigit. Cum lex e$t manifefl aynec deficit tatio legis... 

22 Hz funt,de quibusleges ferri non poflunt.singularia fcilicet qua. 
Y 3 s 


Amec in artemmec in [cientiam cadunt: ES 


23 Prafenti flatucontenti. Qui prafentem flatum Reipub. probant, er 
funt principis amici. : cc Ec : 
24 Amicus par eft,& fimilis .. Amicitia. enim eff equalitas quedam c 
fimilitudo, Eibicorum oct auo.. dx p o 

25 Vtimperio heriligubernetur.vt barbari e» naturafevui..——— 

26. Nonífunt fecundum naturam. Adbibent enim in bomines natura: 
liberosimperium berile,quod in feruos conuenit, cum ad impetantium, non. - 


4d parentium commoditatem imperent,,— 


27 Preterquam certo módo. Siva ceteros otknes fanul virtute cr 
pudnispue — — — —— — — — c. : 


X 


38 Ingenuorum'imperio. Libera Bominibui conueniente,ad commodi-- 


tatem [nbieckorum potifiumum [pectante.. 

29 Quanuisalijaliam excellentiam dicant. Al enim diuitiarum, alg, 
generi, al virtutis preff antia nituntur iure igitur preftantia bui regnum. 
eft deferendum: c item illo iuve,quia non decet vt Yir tali morte att exilio. 
afficiatur nec vt per Yics alquando fit imperio fuliediu, qued effet partem. 
tati praficere:mam quicung, aliusimpevaret buiceffet quafi buius pars,quo-. 
Bidtta eiu Virtus Cum buie (ami vira virtute comparata pas eius effet, — 


 quidemparud. —————— lem Lt m 
- 3o Vnus.Suffragia. electus ipfius virtutibus fpedati:vel totum genus cum. 
ex vua famita ortis bominibis ire bareditavi regnum defertur. ——— - 


3« Fademerit educatio. Vt iufla boneftf, zebus- ad fummam omnt; — 
- generivirtatum bommes C ciues affaefcant, vt babitumnadii, tali - 
bus rebus obledentur, libetera, Virtutibus funganturjn. — —- 

quarum vfu feluimas confiflit,quein bac. - 
— — Vita poteft mortalibus con. 
: dingere.. 


Ys 


167 


ARISTOTELIS DE RE 
A PVBLICA LIBER QVARTVS — 
-— —— ]nterprete &enarratore—— L- 
IOANNE GENESIO SEPVLVEDA- 

» »—€ ORDVYBEN S I. 


CAPVT L 


(8 N cun&is artibus atque fcientijs perfediis, 
ijj que2nonin parte, fedin toto aliquo genere 

verfantur,vnius & eiufdem munus eft, quid 
M cuiq; generi congruatconfiderare. Vtin ex- 
cercitatione corporis, quz cui conueniat, & 
] que fitomnium optima, ( Nam 5 qui eftop- 
timé naturalibus adiumentis inftru&tus, huic 


d : Vid : 
2j neceffe eft vtoptima exercitatio conueniat.) 


. & quz exercitatio vna fit, plerifque omnibus corporibus accom. 
4. modata. 4 Nam & hoc officium eft artis gymnaflicz. Praeterea 
5. 5 fiquis non ad iuflam rationem habitum aut fcientiam eorum 
quz pertinent ad palzftram , defiderct : tamen nihilominusqui 
. pueros inftituit, exercendique magifter , debet hanc facultatem 
. comparare. Eodemque modo in medicina, & naues edificandi,ac 
veftes conficiendi, ceserifque artibusfieri notamus. Quo intelligi 
tur,ad eandem difciplinam pertinere, quz fit optima Reip. forma 
- 6, Videre, & qualis effet maxime optanda,6 fi nulla re extrinfecus im- 
pediretur,& qu: quibus conueniat, confiderare. Multi enim funt. ^ 
.. qui forfitan optimz R eipublice compotes effe nonpoffunt. Tte- 
que legum lator , & qui ciuili facultate verà pollet, tum que Rel-- 
publice forma fimpliciter optima fit , tum qua fit optima pro fá- 
. lonererum fuppetentium, nouiffedebet. Deinde tertioloco,7 - 
quz fitfüppofitioni maximéconfentanea. Nam facultate prede - 
E ditü effe oportetintelligendi,8 data ref; p. quomodo cóftituiabini- 
.. tiopoffit,& quaratione poftquá fuerit cóftituta, diutiffime cófer- 
g. Uári g vt fiqua ciuitas fit; qua nó optima Hussegun E 
ccm E. coo Hecelde- 


nim Reípublica ordo magiftratuum in ciuitatibus, 17quomodo: 


-PonrriconvM Lim. rr. 3:68 


- geceffarts non fuppetentibus, necin eam R.eip.formam, in quam 


ex rebus fuppetentibus poffet , fedinaliam deteriorem conílituta - 


fit:&adhecomnia nota effe debet Reipublicz ratio, quz ro cunctis ro, 


ciuitatibus maxime conueniat. Nam plerifque eorum qui de Re-. 


* 9 c'e. e. e * zd 
publica confcripfere,cum alia recté tradant, tamen r1 à rebus com- rr, 


modisaberrant. Nec enim folum R efp. que optima fit confiderari 


debet, fed ctiam quz conftitui poffit : przterea que facilior, & 12 12, 
eun&is ciuitatibus communior habeatur. Nuncautem quidam 1535, 


fummam Rempublicam & qux multis indigeat adiumentis quz- 


runt. Alij 14 decommuni quadam potius differentes, damnatis r4, 


quz nunc exftant , Laconicam, autaliam quampiam probant;ac 


Jaudibus efferunt.Oportetautem eum ordinem inducere, 15 quem t. 


ex füppetentibus facilé hominesadducantur, & poffint in publicü 
vfum admittere , quoniam non minus ncgotij eft rempublicam e- 
mendare, quàm ab initio conftituere: vt dedoccri nihilo facilius 
eft, quàm 3principio difcere.Igitur preter ea que dicta funt, ciuis 


lishominiseft,vt facultatem habeatrebuspublicisque nuncinvfa — 


funt, vt füpràdiximus opitulandi : quod facere non potelt, fiquis. 


quod genera Reipublicz fint | 
rem vnum effequidam falfe exiftimant, & vnam paucorum po- 
tentiam. Ktaque difcrimina quibus inter fe R efpublice differunt; 


.& quod modis componantur, non decet ignorare : & cum haci- 


pfa prudentia legesoptimas, & que cuique Keipublice conueni- 


ant,nouifle oportet. Nam legesad Refpub.accommodaridcbent, 


&abomnibusaccommodantur, nonadleges Refpublicg. Efte- 


diftributi fint, & penesquem fit fumma Reipublice poteftas, &- 


quis finis cuiufque communitatis ftatuatur. 18 Legesautem feiun- 1g. 


&z füntab ijs que Rempublicam declarant, road quarum legum 
praícripta magiflratus fuis muneribus fungi debent, & neab alijs 
violetur cauere.Quo intelligitur oportere ctiam ad leges ferendas; 
vtdifcrimina & numerus cuiuíque R eipublice teneantur : non e- 
nim poflunt ezdem leges rebus publicis omnibus quz paucorum 
imperio gabernantur,nec omni ftatuipopulariconueni- 
... refimultiplexeftjnon fimplex ftatuspopularis, 
E - & item paucorum dominatus, : 


LUCCA 


I» 


1 


UA 


S ignoret.Nuncauté 16 [tatum popula 16. 


—3 IN cunctisartibus atque [cientijs perfe&is,que non in parte, De- 


669 — .— JAUNTISTOTELTS 
— Sehdia im — Caput I. 


x 


érinarum Go artium exemplo,declarat ad ciuilem do&rinam pertinereyyt | 
doceat non foliim que [it omnim optima Reipublica forma , fed etiam que 
quibus bousimibus maxime conueniat. Sunt enim quedam cittitates, qua d 


 Jimaxime velint,vtitamenoptima Reiptblice forma fiue fLatu non poffunt, 


rebus fcilicet ad optimam Rempublicam nece[farijs non [uppetentibus : tali 
ergo cittitati, qua Reipublica conueniat , flatuere officium e[F bominis ciuili 


facultate pollentis.. Praterea nottiffe debet quacung, Refpublicafueritpro: 


pofita,exempli gratia popularis,vel paucorum potentia, quomodo eainflitui 
debeat ab initio, C quaratione, C» quibus logibusgubernari. Ytem qua fito: 
annii commmunimnavati,id eff, qua plurimis ciuitatibus conuenire pofit. 
«ttique Reipublica contemant. sé Dice | 
2. Noninparte,fedin totoaliquo genere verfantur . Ouipila dun. 
T4Xat exercere nouit, nonetiampaleffra, &» ceteris id genus ludisjis inpar« 
te gymnaffica artis ver[atur nonin toto qenere:ac eodemtnodo quivmndie 
taxat imorbigeneri medetur , yt morbo Gallico,isnonin arte  perfectamedis 
eina, jed inpartever[atur.——. : E TR 
3. Quieltoptimé naturalibusadiumentisinftru&us Qui valetudr 
Ae,robore corporis ac velocitate valet. : e 
4 Nam &hocofficium eft artis gymnaftice. Vt nouerit quatatio: 
«xercendi]it omnium maxime commpumsd eft qua plerifque conteniat. 


— Adheccuiu[a, generis Reipublice partes, feu fDecies quod fint , c queloges 


.$ Siquisnon adiuftamrationem . Iuffa ratio dicitur, qua eff infia 
Aenerepevfettasvt jufta magnitudo epiflola,vel. orationis dicitur, quatn 


: : : 3 ^i : DM Jo SC e TUE, 
amimoreft. iuffo,e conueniente modo fed uec maior quidem : funt enim quii 


- at,quortan venior yalerudo,C» virium imbecillitas non patitur optimam 


exercendi atienemyvt in artemedicma po diuevfitate corporutn ata, viri 


— anedicamenta c curandis ationes adhibentur. 


6  Sinullareextrinfecusimpediretur.Vt natura bomintm,d egi 


-mis:vt fibemines fint natura ferui, aut ft non J'ppetant. neceffaria ad libara- 


lter,cre xvirtute d egendum-namhacomnia extra vatieuem Keipub.futt; 
quatamenvel adiuuant,velimpediunt. | rct Ecc e uer 
7 Qusfhit pofitioni maxime confentanea Fini propofrto conueniens,yt 


Ji propofitum fit Rempublicam popularem confluere, aut con[litutam con- 
denar. —— 0 S | o p e zt. 


3 Data Refpub. Quecunque Refhullicaproponattr:que phrafis eftme-- 


mmmentiocts emere respon 
"- 

"n 

: 

M 


. — PorrucoRYM -Lre nut ———— 0$ 
fbematicit familiarifima, vt datum angulum per equalia fecave, triangu- 
lumaquilaterum fupra datam lincam vectam collecare:qua funt tbeovemas 
"taix.cr i.propofitiona primi elementorum. — | | : 


Vt fi qua ciuitasExplicat duos modos,quiibus poteft effe incommoda cr 
umperfeita ne[pullica : quorum altev eff cum inopiaverum necefariarum 
ciuitas optimam Reipub formam. babere non patefl : alter (um deteriorem 
babet, quàm provationererum uppetentum : & vtrig, mala fubueniendi 
facultate pr editum effe oportere dicit houtinem ciulem,vt pofit din Re[pue 
blica con[eruari. 2e o n 
10 Cunctis ciuitatibus maxime conueniat.1defl maxitua ex parte,boc 
est qua formaplerifque conueniat. d eue us 

1t À rebus vtilibusaberrant. Que optima effent & pulcherrima, docent: 
fed umi ea nion fint tali ciuitati accommodata propter inopiam verum qua ^ 
fant ad optimum illum fl etum Reipnblica, de que ipfi difputaut, neceffarie, 
errantineo , qud cittitati nec commodum, nec conuenientem formam Rei- 


xz Cunctis ciuitatibus communior. Ineundem fenfum dium eft boc, 
ata, illud mode àuobis explicatum , qua cundis ciuitatiim maxime conue- 
Wu. o 5 — api e E m - t c x ule. : : 

13 Summam Rempub.querunt.Que fft ounitum optima. — 


14. Decommuni quadam.Qua plurimis ccommodari &v conuenirepof- — - 
fét-Laconicam, aut aliam quampiam probant . Ybibronem defignare vide- | 
tar,aquo lib. feptimo Lycurgum laudari folitum fuiffe memorat , quitan | 
bonts inflitutis c legibus Remp. Lacedaemoniorum confituiffet, | 
Is Quem ex fuppetentibus. Ejon,imquityordinem]en formam Reip.opor" | 
tet Ad incommoda Reip. iam con[lituta opitulandum afferre , quiordo nou | 
multum ab js ordinibus cr inflitutitquibus ciuitas vtitur, abborreat, vtho- | 
Wines facile Yt eum recipiant,addncantur , & item, vt recipiendi f acultaé | 
MBit  —— -- c Ee | 
16 Statum popularem vnum effe.Vgeo duntaxat geneve flatum popula | 
| 


BxIejx 


nes hos eff fuptia poteftas , € finiseft priuatapaucorum c Eee É E 
RS A : | Dus Z E X AR Ac 
x / 


Yt  ARISTOTELIS 
Republica optimatinn,optimi quiqueteuent imperij fma, c maxi, ; 
| gagifevatus in publicam vtilitatem gerunt. N ambonum publicum in bag ef 
j fitis; quo teta gubernatio refertur, quanquam bec finis vatio rebufp.eumibug 
! | veibis eff communis vt ad bonum publicum tota moder atio dirigat. 
18 Legesautem feiun&z funtabijs, que Rempub.declarant, Leges 
ES son declarantur (eudefimiuntur, js verbu quibus Refpub. definitur, id ef d 
l lia efl legis, alia Reipub.definitio. 2d 
| : 19 Ad quarum legum prz'fcripta. Magiffr atur in adminiftr anda Repub, 
b - hgun precepta feruave c vt ab aljs foruentur curare debent, 


CAPVT Il. 


i 1r SED inlibrofüperiorecumde Reipub. formis ac difcrimine: 
| busageremus,tres rectas effe K.efpublicas decla rauimus. Regnum, 
|. Optimatumadminiflrationem, & Rempublicam : & tresharum 
digreífiones fiueaberrationes, tyrannidem, quzà regno degenes 
rat : paucorum dominatum, quiab optimatumimperio : flatum. 
epularem , quià Republica. Ex quibus deeptimatum admini- 
«boo , &regno differuimus. Nam de optimo flatu Reipus 
3. blice differere, nihileftaliud 2 quàm de his nominibus difputarez 
3- 4: quoniam 3 vtraq; debet 4 fecundum virtutem copia rerum necefs 
fariarum & commodarum inflructam conftitui, Expofuimusetie 
arn fuprà quid inter optimatum imperium, atqueregnum inter» 
. fin& quando regnum effe cenferi debeat. Sequitur vt de R epubli« 
— . . €a,quecommuni vocabulo nominatur , ac de cxteris Keipublicg - 
formis,paucorum dominatu flatu populari , & tyrannide differa« 
mus.Flarum igitur digref(ionum qua peffima fit, qua fecundo los 
€o vituperetur,perfpicuum eft. Nam. quzàprima& maximé diuis - 
na degenerat, hanc effe deterrimam neceffeeft, Regnum veróaut. 
nominetenusregnum eft, nonautem re:aut propter magnam re« 
., gnantis przílantiam regnum effe neceffarium elt: ac preindetyes - 
f rannidem;cá fit deterrima, ; plurimum abefleà Reip.ratione:pros 
ximéab hac paucorum dominatum, quippeà quo longiffimé os 
ptimatum adminiftratio abeft : ftatum vero popularem, ex omhi« 
bus maxime 6 mediocritatem tenere: 7quodquidam etiam prodiz . 
ditantenos,Sfedaliorfum fpe&ans, quoniam ille fic flatuitjomni- 
um bonarü Kerumpub peffimüefle ftatum popularem,ideftoptis - 
gram paucorum potentiam, & aliis peiorem, improbarum veróo« 


! 
1 
[ 
| 
1 


—— a —Ó———— ———— 


t 


Basteln OMARBIA TORRE REINN 
y 


6. 


GET vapuameir he ee 


2L 
e. 


; Á- EE hn nm 2 pumum 


EST 


E E 


PorrriCcon vM LIB — rr. 172 
 gptirmum. Nos autem has prorfus velut peccata quzdam effe dici- 
musRerumpub.Itaque paucorum potentiam aliam alia meliorem 
,effe non rede dicitur,fed minus malam. Hoc tamen in loco haco- 
mifla queftione, explicandum nobiseft , primm quodfuntRee - | 
rumpub. differentiz: fi quidem plura funt ftatus popularis gene- 
fa,& item paucorum potenti: deindequa fitmaximécommunis et 
& 9 fecundum optimam maximé expetenda Reipubliceratio, & 9» 
1o fiqua eft alia optimatum R efpub.&re&té conftituta, que tamen 19: 
fitque plurimis ciuitatib.conueniat,tum ex alijs,que quibus fit ex- 
petenda. Nam fortaffe quibufdam ftatus popularis tz eft magis ne- 19s 
ceffarius, quàm paucorum potentia, alijs e diuerfo. Preterea quo-- 
mmodo debeat, fr quis velithasrefpublicas conítituere, ftatus dico 
populares, per fingula genera, rurfufque paucoruan potentias, po- | 
Átremo cum breuiter de his omnibus, quatenus licebit, breui me- 
morauerimus, 12 quz resinteritum afferant,& que viciffim rebus 
publicis fint falutares, tum communitet , tum etiam per fingula 
genera, & qua fintinteritus, atque falutiseatum potiífimé caufg, 


i 


Me, EMEN 
s 


— ALES 


eG: 
T 


REN 


xplicaretentabimus, ——— 0 2 


— - éeholia im — Caput. .— IT. 
z SED inlibro fuperiore cum de Reipublice formisat difcrimi- 
nibusageremus.Commemordti breui epilogo $js de quibus iij. libro difpu- 
gatum fuit deincep s differendum cffe ait de Repub. communi vocabulo.nun« 
eupata, C de Rebufp. deprauatis, ex quibus tyrannidem cunctarum peffi- 
pou uam effe dicit, propterea quod aboptima Repub. boc efl à Regno defcinerit: 
proxime àtyrannide paucorum potentiam in vitio effe quia longiftime diftat 
aboptinatum Repub. Rempub. verb popularem in malis medisim tenere, id 
eft effe mediocriter cr toleranter malam,quia eft oppofita Reipub, commu- 
uivocabulo dicte,qua vltimum locumtenet inter elg... - 
2 Quàm de his nominibus difputare. De rebus qua bis nominibu ve- 
no, c optimatum Repub fiemficantur... Ep le 
3 Vtraque confütui debet.Vtrumq, genus Reipub.regnum,c optimatttm. 
ünperium. — tuu ee e e 
4. Secundum virtutem copia rerum neceffariarum,& commodas 
 ruminftruCtam. Quia tumn regno deferendoin priore, ttminmandau- 
- die magifivatib.in pofleriore geuere Reipub. virtutis potif fenum efl babenda —— 
Tatio quatamen Yirtys fit verum neceffariarum crcommodarum adminicue.— 
A——— um 0 - oo o deful- 


| 


C 


ROS TNAI 


E mer peer e IE 


V RM ER UE REID 


DÀ 


V OGIEDE- 


tais 


f STAR 
€— 


b 


[^ 


E 


43 EY. -ARISTOTELIS. 


-Tifulta: dfolintdh enitn in nf virtutis ficinfirutia pofita ef, vtipfe Ethics, 
declarat..-—— 

.. 5, Plurimüm abeffe à Reipub. tatione. Quia tgranica adminifitati 
tn foliem efl omnium pe[ (ima fed Yix poteft inter Re(pub.etiam dept atatat 
-Aumerari,yt ipfe docet libro quinto. 

€ Mediocritatem tenere. Nen quàd flatus pepularü fit veda Ref fü 
quia eft tnalorum maxime tolerabilis, vel quia eft in confinio vedtarum e» 
c prauarum Rerumpub.quoniam, vt ait Plato, nec magnum bonu y fecta 
gnum alum babet. 

7 Quod quidam etism prodiditantenos. Platosem def fenat in lii 
qui cisils infevibitur fiue de regno. : A 
.:8 Sedaliorfum fpe&ans.Quoniam Ariftoteles idcirco fLatumpopularem 
exediocritatem tenere dicit, quiamediocre malum efl, catevis toler anitit 
Plato, quiavelutiu confio pofait vedorum cv deprauatorum generum 
* Reipttb.N atu popularem Remptb. bonarum peffimam, malarum optimam 
:effe dixit,qtod perperam traditum effe Avifloteles ait ,  quouiam ex prati 
Relufpul.nonlicet aliam alia melioremeffe dicere, fed tinus malam. Nati 
fi alia inelior ef alia,efficitur vt vtr 46, fit bona, fed non eque bona, — 
9 Secundum optimam n maxime cue nj optimas maxime 
deligenda. 

1o Siqua eff alia: optimatum Ref pub. si non vnum, T. pia fient. 2t 
aatui Reipslb.oeneya, 


tan Big ma gis1 acie: M [agit conueniens provationeverum fippetn. 


tium. — x lom m 5 1i 


12. Qua res interitum aficant Qe rebus Refpublic potant d qe 
bus conferuentur, | 


/ 


CAPVT EEE- Dein - 


| L1 I YT fi intigitur € Refpub. caufa eft, quod partes WC d 


ciuitatis complures numero funt.Nam primüm ciuitates omnesex | 
. domibusconflatas effe videmus, dence ex hac multitudine, alios. 
diuites effe neceffe eft;aliosegenos, quofdam veró medios:tum ex 
diuitibus & pauperibus partem effe armatam, partem inermem:& . 
2. plebem aliam ex agricolis conftare notamus,2 aliam ex forenfibus, - 
aliam ex opificibus. Sunt etiam nobilium difcrimina, ex diuitijs 


3. magnitudine fortunarum:exempli gratia,equorum alendorum,$. 5 


am facere nifi SANG nali pei don inique & 


x PorrricOR vM Lir nm. — DE. 


^tátes;quarum eratin equitatu tobur,omnes paucorum arbitrio ad- 
ininiftrabantur:equis autévtebantur in vicinos hoftes,4 vt Eretri* 4. 
enfes & Chalcidenfes, & Mzandri Éuminis accole , Magne, & 


^ praterea multi A fiatici populi. Item, prxter diuitiarum difcrimr 


'na,eft alia differentia ex genere;alia ex virtute & fi quid aliud tale 5: 
partem effe diximus ciuitatis, 6 cum deoptimatum ftatu differere- 6» 
sus : illicenim ex quot pattibus neceffarijs omnis ciuitas conftet; 
explicuimus. Nam hz partes nunc omnes Keipub. funt participes, - 
nunc pauciores, interdum plures. Quo plane intelligitur neceffa- 
rió complures effe Refpublicas,que genere difcrepentinter fe pro- 
pterea d partesgenere differunt. Eft enim Kefpu- 
blica,ordo magiltratuum,quem omnes ft pectatacorum quibcom- 
nunicatur, potentia, aut 7 quadam ipforum. communrzqualitate 7 
diftribuunt,egenorum dico, vel locupletum;aut vtrilque commu 
mi.Itaquetoteffe Refpublicas neceffe eft,quot funtordines, fecuri» 
dum exceffus,& partium difcrimina. 8Sed maxime. videntur effe 9. 
duz. Nam vt ventos aiuntalios aquilonios efle, alios iles,cm-- 
teros horum digreffiones. Siccffeduo rerüm publicarum genera, 
populum,& paucorum potentiam. Quoniam ftatum optimatum 
ipeciem efle paucorum potentis ftatuunt, 9 tanquam fit quedar 2* 
paucorüm potentia:& Rempublicam communi vocabulo nuncu- 

- patam, popularem ftatum efle confirmant, vtex ventis 1o Fauoni- !9* 
nium ad Aquilonem referunt, Vulturnum ad Auftrum. Atque eo- 
dem modo nonnulli deconcentu differunt, eius efle duo generá, 
Doricéac Phrygié canere, ceteros conceritus ex histem peratos, 1h 

"partim Doricos a ppellant;partim ph rygios.Ad hunc igitur maxi- | 
ta? modum de Reipub.rationibus diflerere cófueuerunt:verius ta- 
men & commodius dictum eft, quemadmodum ipfi differuimus,. 
fiue duz, fiue v na fit recté conftituta Relpublica , cateras effe di- 
greffiones ab optima, vt infon orum rationeà probé tem perato 
concentu, 12 & qug feuerioresfunt, & magis herilesad paucorum M» 
potentiam pertinere, remiffas veró & mitioresad ftatum popula- 
rem. . Ru e ee oe oe : 


x Scholia in | Caput ET ie m 
I : VT fintigitur complures Ref pub.caufa eft. Vt fint non modà 6 
plura Reipub.geuera, fed cuiufq, aeueris complures [becies,in caufa eft. 


P EC ARISTOTELIS. 
euiuía, cinitatis complures funtpartes. Alü enim diuites funt,alg paup. even, 
alj mediocres facultates babentes: quidam armati, e «ilitaves,alg ineg- 
wuessitem agvicole,mercatores opifices mercenarit c" varianobilium qente 
ga:quo(dam emm diuitie, altos genus, alios Virtus , alios doctrina nolilitat, 
Nam cum Re[pub (it ordo magistratuum , € bapartes nunc omnes, num 
pattiores modo plures fint Reipub.participes, neceffe eff tot effe Reipub ges. 
mera c fpecies , quod funt buifmodà ordinis diferimina : quarum Rerum 
pub.quacung, àveckis difcefferunt,omnes funt, vt füpvà dium efl , aberra- 
tiones, fed itayvt ex bis eueriores & magi heriles ad paucorum potentiam, 
remif[a vero c mitiores ad popularemreferautur. 

2 Aliamex Forenfibus. Forenfes appellat mercatores in[litores, c» ta- 
bernarios vt ipfe paulo poft capite quarto declar abit. 
3 Quodfacere nifi diuites.Vt eques alant. : 


4 VtEretrienfes,& Chalcidenfes. Eretria vrbs eff Euboea infula, óy 


item Cbalcis,vnde Eretrienfes & Cbalcidenfes.V triufa, vrbis meminit Bp- 


[ 


anerus Efl Cr altera Eretriain Vhe[falia.Cbalcidis autem uomine octo vrlos 
soninat Stepbanus, Magnefia vrbs eft C regio Yoniein Afia, Meandroflu- 
spini impofita,ynde Magtefía, ad Maandrum cognominatur ovta,vt Plitiu 
vefert,aTheffalica Magnefia. Meander amnis cvebris finuofus flexibus, apa- 


 Shanam primum regionem, mox Eumeneticam, acinde Bargylietices caut- 


-gosspofvemó.Cariam peruagatus,non longe à Mileto exit in mare. 
.5Etfi quidaliud tale Vt ex doctrina. Nobiliit enim quatuor genera[um, 
qua bi difiriminibus diffimguuntur,diitds genere, vartute, do&vima,yt ipfe 
declarat boc eodem libro,cap iiij. - p 
4 Cum deoptimatum ftatu differeremus.In tertio libro:ibi enim de ee 
puimatum flatu ac de regno differit,explicatá, partes ciuitatis, quanquam 
etiam i (ecumdolibro,vbi multas Refpub.que optimà TAtiohem non attitigt« 


- fent,refellit, Jed maxim? in Platonis Remp.difputans, memorat partes citi 


"tatit, C" fe de optimo fiatu ciuitatu differere profitetur, vt capite illius fee 
do, fed aliorum Refpublicas vefellens. Caterion in (eptituo libro ex fua fone — 
tentia accuratius de optime flata Reipub.differit, multad, praceptadat, — 


7 Quadam ipforum communi zqualitate.Libertate,qua locupletilu 


etin egenis e(l communis. 


- 8 Sed maxime videntur effe dus, Quibufdam fcilizetzipfi enim bát t 


 &ionenplacet,vt paulo poft declarabit..— e 

9 Fanquamftpaucorum potentia. Quafi optimatum Refpub.fpecitt 
fitpaucorumpotentie. roe E da 
s LLESSS aJ AETACS . E -opd " -o. x 2 Num cr aris D ios 
DR m quiequid c 


" ym : 


PonrrTICORnVM LIE. nmt. — pé 


^ nellidli flat: Aquilo,qui Boreas, à Septentrione:vt Aufler à meridie, qui & 


Notus dicitur: Velturnu quier Eurus ab ortubrumali , vt audor eft deus 
Ariftoteles metheorologicortm lib.5. : : 

X Czteros concentus. Septem e[fecencentus geueva imtfici tradunt, do- 

vitm, bypodorium, dium, bypolydium, Mixolydium, bypepbrygium, e 
phygium.quing, igitur media, partim ad doriumveferti aiunt , partim 4d 
phryguem. : | : ps 

& Etquzfeuerioresfünt. Ex depranati falicet, quaplos crndelitatio- 
babeut,c fubiedlos magi feruiliter tradant. - 


Ue  CAPYT- LIMA 


1 NE QVE veró debet, vtà quibufdam folet, ffatus popularis 
fimpliciter ftatai, vbi fumma poteftas eft penes multitudinem: ^ 


cum etiam in rebus publicis, vbi pauci tenent imperium, & vbi- — 
que? penes maiorem partem fit fumma poteltas. Nam fi effent 2, 
onines mille trecenti,& horum mille locupletes, quitrecentis pau 
peribus & liberis, 3 & cetera ipforum fimilibus imperium non: ;, 
communicarent;nemo tamen horum Rempub.populariter admi- 

miftrari diceret. Et pari ratione , ft 4 pauci effent egent, tamen di- 4. 

uitibus plurious numero potentiores, nemo hanc paucorum po- 

tentiam norninaret : necírqua efferaliatalis, in quadiuitibusho- x 
noresnon comamunicarentur. Sicigitur potius dicendum eft po- 
pularem effe Rempub, 5cum penes liberos eff fumma poteftas:5.. 
paucortir potentiam, cum penes diuites. Accidit autem vtalteri. 
pluresfint,alteri pauci; quoniam liberorum magnus. eftnumerus, —— 
locupletum veró paruus. 6.Eo quidem modo fiproceritatis, vtin. 6. 

Aethiopia&Serinonnullinarrant, autpulchritudinis ratio in man- 
dandis magiftratibuseffet habenda, paucorum hzc cflet potentia; 
propter eorum qui pulchri,aut proceri funt paucitatern. Verunta- 
men ne his quidem rebus has Reipub. formasdefiniri fatis cft. Sed: 
eum pártcstum popularis ftatus, tum paucorum potentiz complus - 
res fint , ftatuereoportetnon protinus effe ftatum popularem, fi- 
liberi homines pauci numero in plures 7 & non liberosimperium.7.. 
teneant, vt8 Apolloni fit, que eítad Ionium mare, & in T hera,.8; 
quoniam in hac vtraque ciuitate qui przftant nobilitate, 3. qui- 9. 
que primi colonias inhabitarunt, cum paucifint,tamen in.mi : 
tos tenent imperium . Sed. neque eflet ftatus popularis fi impe» 


T 400 ARISTOTELIS: 


antebellum quod cum Lydis gefferunt , magna patrimonia poffr- 
Ii. debat.ri Sed (tatus popularis eft,cum liberorum,& pauperum( qui. 
pluresnumero funtJarbitrio & voluntate geritur Refpub : Pauco- 
rum veró potentia,cum diuites,& genere nobiliores(qui pauci füt) 
Reipüb. przfunt, & fua voluntate moderantur. Acefífe quidem 

- eompluresrefpüblicas,&quam ob caufam,explicuimus.Tam plures 
2. nefupradiétis fint, & que, & quam ob rem,fumpto , 12 quod fuprà 
diximusprincipio, differamus. Conftat enim omnis ciuitatis non 
vnam fed plures efle partes. Similiseft igitur Keipub.& antmalis 

3 fpeciesconftituendi ratio. Nam fianimalis fpecies fumere libeat, 
sprimüm omnium partes quas adeffe neceffe eit animantibus,feiun- 

13 gimus,vtz fenforia quedam;& qua conficitur, quad; cibusexcipi- 

14. tur, -osdico& ftomachum:deindecasz4. quibus animal quodque 


&(enforiorum,&item partium mouentium:numerus copularum, 
qua hic ex partibusexiftunt, neceffarió efficiet animantium gene- 

— Ta. Necenim fieri poteft vtanimalidem complures oris v elauri- 
"umdifterentias habeat, Sumptisigitur harum partium quodquod 
fieri poffun tconiü&ionibus;animaltum fpecies conftituentur,que 
toteruntnumero,quotcopulepartium neceflariarum. Atque co- 
;;'dem modo Rerumpublicarum ( de quibus füprà 3nemorauirmus) 
genera coaftituentur;:quoniam,vt fepe diximus, non vna,fed mul- 
-tispartibus ciuxtatesconfiftunt.Eft igitur vna parsmultitudo;que 
Tj«agin ciboparando eft occupata;quos agricolas appellamus: Altera 
opificum, qui exercent artificia, fine quibus vrbs habitari non po- 


16 teft: quamquam ex hisartibus quedam 16 ad vfus neceffariosin 


17- vsbedefiderantur, quedam 17 ad iucundos,& liberales. Tertia pars 


rium penes diuites idcirco effet, quoniam multitudine numerod;. 
1€» vincerent, 1o vtantiquitus Colophonij, vbimaior ciuitatispars 


.3mouetur;Si ergofpeciestotmodo funtnumero, difcriminibusau. - 
tem feiunctz, ideft, li oriscomplura genera fint, atqueftomachi, 


1$. eft18 forenfium, id eftementium & vendentium ,mercatorumq; 


& tdbernariorum multitudo. Quarta mercenariorum. Quintüm 
genus eftpropugnatorum , quod his nihilo minus eft ciuitati ne 
--ceflarium, nifi debetbellum inferentibus feruire. Nam fieri not 
poteft, vt que natura ferua eft, digna fit nomine ciuitatis. Ciuitase« 

. nimipfa fibi fufficit: quodautem feruitute premitur , id fibi non 
19. füfficit. ty Itaquein Repub luculenter quidem difputatum eft, fed 
- ka vtaliquid defideresur. Socratesenim ex quatuor maxim? necef- 


NÉS IA 


bep 3 
i: 


dang 


[ 
| 
| 


NMLUXCUNMTTEDST E SP e aca e E 


LEE LT Ma IUE EE En 
esi ENG CIRCE ITI RCSE WERE T AU Ri eem 


: : ; cu 
—: Portri1CORVM LIBE. rur. 178 
farijs ciuitatem conftare tradit;textore;apricola,futote, ac ftru&to- 
re. Sed rurfustanquam hinon fatis fint, addit fabrum zrarium, & 
eos 20 qui curam habentpecorispeceffariy Itemque mercatorem & 20. 
tabernarium, 21 hifqueomnibusexpleri primam ciuitatem facit. 2t. 
Quafi rerum neceffaríarum, & non potius honefti caufa ciuitas o- 
mnis confiftat;& futoribuseque acagricolis indigeat. Propugna- 
torum veró partem nonantétribuit ciuitati, quàm auctis finibus, 
& ad vicinorum víque regionem dilatatis, bellum fueritconfla- -. 
tum. Atin quatuor & quotcunque fimt participes ciuitatis, aliquem 
eifé neceffe eft qui ius dicat, caufafá; dijudicet.Tgitur fi snima pars 
potiusanimalis effe quàm corpus exiftimari debet, vtique & tales 
ciuitatem partes potius effe putandz funt, quàm qu& pertinentad- 
vfum neceffarium,partem dico militarem, & quz iuftitiz iudicia- - 


liseft particeps,& item que confultandi munere fungitur, 22 quod :2, 
eftofficium ciuilis intelligenti: necad rationem intereft, hzc2525. 

feorfumin quibufdam,an in eifdem habeantur. Nam fpe accidit, - 

vtijdem & milites int&sgroscolant:itaquefi &bas&cillaspartes | 

effe ciuitatis fratuere oportet; non dubium eft quin genus militare 

fit pars neceflaria cjuitatis.Septima pars eft eorum qui opib Remp... 
iuuantjid eft locupletum. Octaua eorum, qui publicis muneribus 

funguntur, magiftratufque gerentes fuum officium preftant:fiqui-- 

dem ciuitas effeablque magiftratibus non poteft. Quofdam igitur 

efle neceffe eft;qui magiftratusgererepofiint, & hoc officium, aut 

24 continenter aut per vices ciuitati przftent, & ceteros, de quib. 24. : 
modoó differnimus, confultores fcilicet, &quilitigantiumcontro- . 
uerfiam dijudicent:que fi fieri debeant in ciuitatib. acre&te & iufte ich 
fieri, vtique neceffe eft vtaliqui fint »5 virtutis res ciuilesattingen- 25. | 

tis compotes.26 Alias igitur facultates eifdé adeffe,multis fieri pof: 26. 
fevidetur,vt ijdem milites fint, ijdem agricole & opifices, itemd; 

confultores & iudices, omnefque virtute fefe praeditos effeprofi- 

tentur:& plerofque magiftratus gererepofe fibi perfuadent:vt av» 

tem ijdem pauperesfint, & locupletes fieri non peteít. Quam ob 


rem 27 hi potiffimum (diuitesinquam & pauperes ) partes ciuitatis 27. 
- effe videntur.Et quoniam magna ex parte illi pauci funt, hi plures, — 
-"Adcirco videntur he contrariz partcs effe ciuitatis, Itaque28ex ho- 28. 


rum exceffibus Refpub confiftunt, effsQue videntur duo genera 
Reipublica;popularis,& paucorum potentia. Efeigitur Reipub, - 
complura genera,& quas ob caufas, fupràdifferuimus. lam effefta-- — 
us É AX- -— c Tuspo- 


179 uc ARESTOTIELIS . e 
tus populáris complures fpecies , & item paucorum potentie, do« - 
«camus : quodipfum plané poteft ex. fupradictis intelligi, Plebis: - 
nanque,&eorum qui nobiles vocantur,multa genera funt: vt ples 
bis vnum genus efl,agricolz : alterum opifices : aliud forenfes, qui 
emptiones & venditionesexercentialiud, qui versáturin mari, qui 
29: rurfusin aliasfpecies fecantur. Nam 29.quidam eorum mlllitiz va. 
30:-cant;3o alij queftuijali) funt nautz,ali] pifcatores.Nam multisin lo- 

35 cis magna turba efthorum cuiuíque generis,vt;r "T'arenti & Biz» 
tij pifcatores,claffici milites Athenis, mercatoresin Aegina & Chio,. 
nautzin Tenedo- Eft pratereaaliudgenusplcbis mercenariorum 
tam tenui patrimonio , vtotiofiseffe non liceat, Adhzc genusco- 

' rum quiliberi funt,non tamen ex ytroque parente ciue procreati 
& fi quod aliudtale genus eftalterius multitudinis. Nobilium due 
tem genera conftituunt diuitiz, generis honeftas, virtus, atque. 
doctrina, &qus his fimilia fecundum eandem differentiam di- 
cuntur. Primaigitur Kefpub.popularis eft ,. qu dicitur maximé 
fecundum zqualitatem. Nam xqualitatem-notatlex huiufmodi 

37 Keipub. popularis, qua fancitum eft, vt2? nihilo magis vel pau: 
peribus, vel diuitibusadft, neuepenesalterutros fit fümma pote- 
ftas,fed fimilis habeatur vtrorunque conditio.Nam fi libertas &a- 
qualitas niaxime elt, vt quidam exiftimant, in Repub. populari, 

ficdemum maxime fuerit, fi omnibus maxime fimiliter Kefpub. 
communicetur. Sed'quoniam populus numero fuperioreft, & 
-quod pluribus placet, id ratum Habetur, idcirco hanceffe Rem- 
pub.popularem neceffe eft. Atque Boc quidem vnü eft genus ftatus 

33- popularis: aliud, 3xquum cenfibus, exiguistamen, magiftratus 
mandantur: fed ita vt bona poflidenti, magiftratum gererelicea: — 
eidé fibonaamiferit,non liceat. Aliud ftatus popularisgenus efyt 

34. omnibus ciuibus 34 qui modó nequeant exceptione repelli, Re 
... 35 fpub.communicetur,3; legetamen dominante. Aliud, vtciuisme — 

36-37. giftratum gerere liccat;36 dum modo fit ciuis, fed 1 7 ad legispra-- 

. Tzriptum . Aliud, vtcztera fint eadem,multitudo tamen, non lex 

38. dominetur, hocautem fit, cum 38 decreta dominantur, non lex: 

39. quod 19 propter duces populares accidit.In flatibus enim popula | 

ribus, vbileges habentrobur, huiufmodi duces popularesnon exi 
itunt,fed optimus quifqueprimum locum in Repub.tenet: vbive 

1 leges non habent fummam auctoritatem , hic duces populares 

49. fiunt: 40 populus enim princeps quidam efficitur vnus ex multis 
| Sy ac o o o 


E 


p PorrriconvM Lis ign. 180 
E tonfitutus, Nam multi 41non vt finguli , fed vniuerfi fummam 45 
| poteftatem obtinent. 42H omerus autem quem multorum domi- 42» 
atum damnet, hunc, an vbi multitanquam fingulitenentimpe- 
fium,iucertum eft. Talisigiturpopuluscum4it quafiprincepsve | 
dricus,quia non eft legi fubie&tus, folus vult Rempub. fuo arbitrio 
temperare, & 43 herilem principatum exercet. Quo fit, vt affenta- 43 
toresin precio lint:& talispopulus 44 ex monarchijstyrannidem 44. 
 emuletur:itaquemoresijdem funt : & vtraque Kefpub. domina- 
tumin melioresexercet: & popularia decreta fimilia funttyran- 
nicisimperatis:& dux popularis;hoceft,quod affentator,& eius e- 
mulus:& vtrique multum v alent, affentasoresapud tyrannos, pe-- 
pulares duces apud «huiufmodi populos , qui ducesauctores &unt, 
vt 45 decretalegibusprzferantur, 46in populum cunGaredigen- 4f. 46. 
tes:efficiunturque magni, propterea quód omnia funtin arbitrio 
populi,& populiarbitrium in horum voluntate: his enim obtem- 
perat multitudo. Prxterca 47 magiftratibus obtrectantes, oporte- 47. - 
featunt, vt populus decernat:populus autem admonitionem liben- 
teradmittit:qua ratione magiftratus omnes difloluütur, vt meritó 
inuecus effe videatur , 48 quihuncftatum popularem R emp.elfe 48. 
negat.29 Nam Relp. nulla eft vbilegespontenentimperium: 50 49.56. 
oportetenim vtlex rerum omniumimperium habeat:rmagiftrra. 31, -- 
tusaütem & Kefpub de fingulis decernat. Quare fi ftatuspopula- 
ris vnü Reip. genus eft, haud dubié talis conftitutio in qua decretis 
ómniagubernátur,nó eft proprie ftat? popularis:;52 nullü enim de- $2; 
éretü poteft effevniuerale;fed degenerib.ftatpopularisha&enus, — 


— — üliain Cap. — MIL. 


x NEQVE vetó debet,vt àquibufdam foletftatus popularisfim- 
pliciter ftatui; Reiettis quibufdam definitionibus , (atum popularemfic 
effe tefimendum tvadu.Status popularis eff Refbub. ja qua penes liberorum 
mltitudwem eff (ummapotefl ai: Patcovtmpotentiaym qua penes dittitum 
| peuditatem: Deimdeexemplo animalis docet , quomodo fint fpecies Reipub. 
£onflitaende.Tum partes ciuitatis octo Commetizov at, agricolas, opifices, fa« 
ven(es,id eff iercaseres omni generis mercenavtos, militares, confiltores, - 
- indices rmaeifivatus.Sed due fant,inquit maxime partes, dititer er patt 
o peres Ruvfu plebs in multaepartes fecatur.nobilitai in quatuor diuitis gto— 
| o Bereyvatute dodrina diÉmtiasEx diari partis copulu diuerfis, dinero -————7 
114. i : E 4 2 E 2 


- 


a& ei - ARISTOTELIS- 


Refpub conficiunthr. Prita a fiecie Reipub.popularis eft, vbi p aritey amnia. : 


.. Refpul.communicatur. Secunda cum cenfuum babetur v atio,qui tamen exi. 
Aui fint. Fertia vbi Repub. cuticlis (ed qui non poffint exceptione vepelli com. 


- snunicatur lege dormimante. Quarta,vbi cuitis communicatur ,qui modot Wü 


[it lege dominante Quinta, vbi catera funt eodem modo, fed multitudo , mon 
lex dominatur:que fpecies non eff proprie Refbub.V bi enim leges non tenen. 
ámpevium,non eft Refpub. 

2 Penes maiorem partem. Eortta quitenent imperg fummatn.. 


^3. Etcetera eorum fimilibus. Vi nullum (it difcrimen preterquam dii 


dar tH.. 


4 Pauciegeni tamen potentiores. Vt accidit vlü nobiles. etiam eget 


ratiavalent,cz clientelis. 
-$ CumpenesTiberos eft fumma poteftas Penes eos qui fola libertatt 


cenfentuv, vel potius bi fola libertas [beckatur in tnandandis magiffratibu, | 


€ communicanda Repub. 
6. Nameo quidem modo. $; eftt patcorttm potentia, vlicung, paid 


, Rempub.magiffratn[4, gerunt.Quod verb vefert de Aethiopia, idemfieriae. 


pud Indos, auckozem effe Scylacem tvadit libro fepiimo, proceritatem fili 
cet,e pulcbritudinem apud ipfos fpeckari in regnis defer endi. 

7 Etnonliberos Et non liberos folitm,fed etiam diuites: veleos dictum 
 diberos, qui opexibus ueceffavtos fexuiunt ,. cuimfenodi unt agvicola, epifices, 
6 RUDUATE JE e DT inter Seercdes numer ata cum vrbe cogni 
ETE £s 

$ Apollonieq quz: eítad Ionium. mate. Nammtulte alia vrles locte 
mine fant. Yocate,qtiar tm nonnullas memotat: Pliniwnam Stephan vigite 


gc et mmm Hx oos IE S SEE t n 


Do enidutsiates em oc FE 


ti quing, in diuerfis regionibus Vecenfet.Hac autem quam defignat arifott- — 


les,efl.vi Plisiuvefert,in coufinio-Yong c Adtiatiti marisin Graciaoppoe 
fita Hydrunto. I talia, centum millaum paffast interuallo mmercurventi frati. 
.9, Qui primicoloniasinhabitarunt. 4polloniaenim colonia Coritithiv 
zum fuit,vt vefevt Stepbanus. bera etiam, vt Videtur, Gracorum fuit cole- 
- gia quan infulam Olympiadu C X X X V annoquartoenatam fuiffe auctor 
eft Phniu, pxiufó, Califlem à pulibruudine fuiffe nominatam fed pofi à 
- Ehetaconditore vrbu, qui gemi à Polynice ducebat.  nothenaccepiffe strae 
Yefevt autore Callisiatho. 1n hi ergo duabus citütat:bus patas generi nibi- 


litate Cy antiquitate prefl antes cttam fi effent pasperes pud Hen 


bi enim dumtaxat. "magsfivatum gerere lebat, 
1o Vtantiquitus Colophopt; Celepbon vrbs eff 1 enia, fec Caria 27 
pos Em ko, quam alluit H us Apis, Plinio. E 


I 


E 


us. 


—. tabernarfj.. 


CE Aliasigitur facultates MEE c 
: Ads o smophe 


PoLrTICOR YM- chim 1IHn——— 39€ 
E Sed ftatus populatiseft. Hac eff sleia defiriptio flatus popularis, yt 


proxima p4uc 9rttn potentia. 


- 12 Quod füpra diximus principio. Vtex partium cititati copulis, feu: 


coniunctienibus diucr[is,diuevfas Reipub. fpeties conflituamw. 


13 Senfiora quedam. Serfaria Yocantur HU HDEDRA Jentienets , Yt oculi 


er aures. 


14 Quibusanimal quodque mouetur. Vt eura f ue Rom é& ala ve- 


lucyum,e pina natantitins de qune accurate ipfein libro de indi: ati 

malium ediffesitz 

15 In cibo parando. Agricola enimdicittt y quictnque terram colit fru- 
uum gratia, fiue frumenta f nt liue legumina, e ie fiue arbartum fe 

16 Adneceflarios vfus.Vr fütores e? fartores. :- 
17 Adiucundos & liberales. Vtargenti C art Malgurenct quisa 
artifices. 


18 Forenfium. Forenfés,à foro veruni ivenalium. " ifunt: Her Cato ares 


19 Itaquein: Repub.luculenter quidam dilpustume eff Inopere Pla- 
tonis de Tiepuh (eue cr er'apintet: bis de vebus. diferitur » mon tamen omnia 


20 - Qui curam. Dukes Rn Paflorts, qui Pa at, [1s 
armenta ad vitam bomintmnece[farias 


ai Atque hisomnibusexpleri primam ciuitatem. Quam. Platoin li- 


dris de Repub.confltuit.. Hae emm primaciuitas dppellari folet, vt illa fee 


cunda quamin libris delegibus,vt videre licetin libro bus operis fecundo. 
Taxat autem Socratem, quem Plato differentem facit, quód eas duntaxat: 
partes ciuitatis induxerit qr funt ad viuendam neceffarias omifía qua ad. 
aede celibesaliter viuendum coe erint, cuin food ununiitares Ip 


dudices, e confiltores. 


22. Quod elt officium ciuilis intelligentia : prpriem munt diullis 


faculiatis ft conulsare.. 


23 Scoríum in quibufdam, an in eifdem. hebeaptur. Siue militare: 


gutinus, c coufultandi ac iudicandi officia diuerfis rribuanur feparatum, * 
se itas ódem diuerfis fangantur offi — — 


i5 fiue ad aliud E alfjs vicfmt tradéntes,. 
25 Virtutis res ciuilesattingentis.Facnftatis ciuilis. 


OUGUDT DEL 0 Ev OQOSPPNES P5 5 
A TUHPSINHESS NLEUDURCR VJ POCSIRNIRQESCEE QUY RU PORC LFINCWALECELESRUURLU RAS AR VEPTIPTQU QUANS 2 QAUN AB ABIINIAUSNHUNS BSUROPIUA 


24. Continenter aut per vices Vr perpetuos gerant naga an - 


cm 


INO 07 S CARISTOTREUIS 
ye praftave pofit:ipoteft enim e miles effe;cr idem agricola , idemiudeu, — 
€ con(ulter:vt autem diues fit quifquam, idem egenus fieri nompotef,— — 
27-Hipotifsimum partes ciuitatis efle videntur, Is duas potifftuntm — 
partes iaitas dimni|aeffe videtur,im diuites & pauperes. COM 
38 Ex horum excefsibus. Prout alteri alteris potentiores funt, praferun- | 
tura, in adiminiftratione Reipub. : [| : :-] 
129 Quidam militie vacant, Milites claffici. E 
:30 Alij queftui.Vt mercatores, qui merces sanib.importzat, Aut exportat, i 
3t Tarenti & Byzantij pifcatores. Tarentum oppidum eft in Italiamas — 
vitium, vnde finus T arentinds; poft bellum Meffemmm à Partenis Lacedes | 
- 8konjs conditum,Fait igitur primum Lacedamoniorum colonia, v bi Archi- | 
x4 C Pytbagorici ceteri floruerunt pofiea coloniam Romanorum vecepit,nt — | 
auctor Strabo efl Byzantium vrbs f- Y bracie caput, qua poftea Confl antis 
polisfuia principe Romanorum appellata.—— : 
. 332 Nihilomagis vel pauperibus, vel diuitibus adfit. Vt sec pauperta 
mec diuitie fuffragemtur,aut vicifim ob[int in mandandis magiff atibus, 
.. 33 Cumàcenfibus.Cum maiffratus non cuncké promifine patent, fed js 
qui certumbabent cenfum,qui tamen cenfus fit exiguus. — - 
34 Quimodo nequeant exceptionerepelli - Quibus nibil objjcipofit, 
quod ad genus fcilicet pertineat:fic enim ipfe declarat capite fexto, exempli 
&ratia,quod fit patre aut imatre,non cite natus, aut fit generis libertini, 
35 Lege dominante.Vt Reffub.ex legum pvafcriptis adminiflvetur. 
36 Dummodo fit ciuis. Dummodo fit liber:bic enim fola liberta ciuem. 
facit,vt ipfe capite festo declarat, E os 
37 Adlegisprefcriptum.Ex legum preceptis. cU C 
38 Decreta dominantur,non lex. Decreta vocat plebis fcita, qua dett: 
bus fingulis feuntnam leges pracepta viuer(alia funt, — 2 
39 Propter duces populares. éyuacayol grace vocantur biquifedatt — | 
er affentatores prabent multitudini. E ee | 
b 40 -Populusenim princeps quidam efficitur, Popalesfit quafi — 
— 0 dyramus. : : o 4 d 


M TNTTIETE REM ier rnm CT GERE AGEER 


4t Non vt finguli. Non ita multi dominantur ;vt vnu[qui/g, teneatimpt- | 
Tiumifed yt fmulvniuerft. | e e | 
4? Homerusautem quem multorum dominatum damnet, Vlyfés | 
Apud. Hemerum imlibro Miados fecundo.populures increpans, quid fuos —— 
ditrio prater regüvoluntatem ad naues preperantesferreptur, negatio — 
dorum imperium probum effe, fed vnius bà verbis imperium baud multaves 

&e c|mittitiry vnu fitvex dv princeps. Multi aiit tanqua finguliimperit 7 
dcs ES c $e - ecc ferte 


! 


Long QM yi tmt dM Ein rU Len 


VISTA A YT ASTE TR VEUPENENEXUENEEMUQSI UMS A4 


—PorrrICORVM Lrh nm. — 15 


uve dicuntur , cum plures vno paripoteflate ciuitatem aut veguum lic ads 


miniffrant,vt quilibet per fe ius Cv auctoritatem babeat imperandi,vt elim: 


Gratianus c Tbeodofius Cr poft eos Arcadius C Honorius, : 
43 Herilem principatum exercet. Eyransicumimperiummin(ubieton — — 
 &lios pepules d in meliores ciues exercet; dum eit quafi erui imperat:non- 


enim fubiedorum comtsoditatem fpedtat, fed fam, quod eff proprium beri. 
lsimperg. — : 7 
4:4- Exmenarchijstytannidem zmulàtut: Eximpers qua vuim ar«- 


ditrieexercentur Yyranuidi bac Refpul. popularis, quam Ariftoteles extre- 


qium populi interdum vocat refpondet. Nam vt tyrauni pefma eft ex ma-- 
Tietcbijs, fic ex Rebufpnb. qua plmfquam vuiusimperioadmimfirantur, de-- 
terrimaefl bac fpecies Reipul populavis c wultababetsllt fimilia, —— 

s; Decreta legibusprafcranturs Vt inatorem audlovitatem plebirfuta: 
de finguli vebus babeant quin leges quavniuerfaliter pracipittnt, lioet ni 
bilextravationem legis vniuev(alemaecidat..——————— i 


46 In populümcun&a redigentes; Ompmia veuocantes ad populareun-. 
eon(ultationem- 2 e o s E ex 


47. MagiftratibusobtréGantes. Incafantes Confalés, exempli gratias 
e senatores, vs Rome féditiofi Tribuni faciebant , quam licentiam populus" 
Adeptusyotnnem potefLatem magiftvatibu fubrrabit.. 


"m 


A48. Oa huncftstum popularem, Platonem defignare videtur, qiti cum 
pen Rempub.[ed mercatum effe dicebat tauquam inevdinatumy coufuum : 
congreffum bominum,e turbam. 


49; Nam Kefpub.nulla eft, vbileges nontenentimperium. Ifaque 


Bec tyr aunus,nec Refpub.populavi propri? funt inRebufpublic numer aude; 
gniainli leges womteuent isperium, id e monobtesperatur legibus. Sed! 
dicat aliquis bac igittt vatione ne vepnum quidem Rebu[p: erit annumerane 
 dutmctim in pleno vegno.quod gracó dicitur ro. uGeciketa non leges domie —. 
pentur, (cd cuntta fant principis avbitvio, vt inteytio librodeclaratumoft. 
Hanc obiediionem fit quidam diffolusmt vt etiamin regno leges non quidem 
Jfetiptas, fed in animo principis wmpreffas.à vatione c prudentia manantesy . 
smperium tenere dicant. Flos enpnrex iuflas in adminiflr atione Reipub fe« 
quitur E bis obtemperat;quod quamtis bt vezum.vt efl, tamen baelexvaa — : 
dionisQr prudetiainomi Repsb.aque dotminatur c» Ariflotelis,vt arbitror .—— 


fententia Aliorfum [peat d de legib-feriptis umemorat,non de naturalibus 


Apfe enim etia in pleuovegno leges feriptas dominari oportere ceufet,uo fees — 
atq, inflatwaptimatsm, Ce Repub. Nam fuperiore libto Rempub.omuem res — 
8? mffhituram fiue vuiue fine plurium arbitrio admimftresur , prolis legtbs 


TM m ETERL PLI AE 


t» Toons 


18s — ARISTOTELIS 


itafieruin plenis etiam tegnis videmus. At vex, inquit, legibus e8 faperior,d 
£a: potejt arburio Griudwio fuo tetmperare:at idem poffunt fummi magifrra- 
Tus fitt Refptib.im ftatu optimatum C Repub. Nec enim minus Reipubinfia 


Ita9, in quaque barum Revumpub. leges tenent imperiumyaut inuulla. [s 


ab eu difeedaur tam id fiet prater vegmiufHi, C veiba Reip.rationem.Nul: 
lem igitur inquis, diforimen erit inter Regem plenum € Laconicum, cun, 
vterque legibus pavere debeatzimo vero maximum.N am Rex Laconicis im. 
periumlegibus prafcviptum ac definitum cevtis iuvebus babet : C arbitrium 

- femperandarumlegum von peties ipfum e, fed penes Reitipab. n ARE 

plenus ipfe pote('atem habet, vicem, totitti Reipub gerit. 

jo oportetenim vtlex omnium imperium habeat.Oportet vt lii it 

vimnibur quavniuev[aliter legecauentur.pareatur,C praceptis eius Vniutte 
ee falibus obtemperetur. 

»- 5: Magiftratusautem & Refpub.de fingulis decernat. 15 "aim 
Tuc Repab.vex etium intelligitur , qui eodem modo in admini[lratine ft«- 
quileges d debet & folet;yvt magifiv atus &*. Refpub.De fingulis auemtd, 
que preter Yntuev[alem legis vatunem accidunt , C legibus comprahenti 
menpo[funtymagifiratus, ;Refpuls princeps feu rexquodauftum effec adle- 
sum publicum, ases e ee dee des 
TÉ. 

52 Nullum enim ydeeretum poteft elievh iuerfale Lex autera viitr- 
faliseff quo declaratur, qui decretis Rempul.adminiflrant, hos nonvlle 

- gum, necn eA CURTATE Ieges dontitiatt.cum decreta non fint leges. 7 


x 


e OCAPY Oye 


1213 EX prucorum sent geseribu vnum eli Vtzex ic bis 


zx 'qaaudentur magiftratus tantis , vt pauperibus, quiplures numero . 


funtaditus itad Remp. gerendam interclufus: qua tamen pateat 
omaibus;qui ad eam cenfus magni itudinem peruenerint. Alterum 


|- 0$ 4- genuseft,; cum ex cenfibus exiguis magiftratuscreantur, & 4qui - 


5 ceti deranzarhostpii 1 cooptant.s Quód fi jekhisomnibipd. « 


cx 


rent 


e due »: E - EOM 


f undatam eft oporteve docuit:à quarum iuffu non difiedatur i ins, de qui- 

"us lege catteri pate[P. Qua autem. lege prouideri nequiuertmt, C* extralegü 
vationem accidunt, bac in regno principis , in flatuoptimatum, c Repub, - 
Jummorum magrftratuum arbitrio C. indiciovelinguenda effe dixit : atate 


Ciuitase in leges abrogandas,aut temperandas licet, quam vegi in fuo vegmo, 


Cunctis enm parendum eft lecibus, niff qua parte de(iciunt .— N am fHtemera 


[| 
d 
Y 
i 


—— ALIAM mRMTEBSEBUESL 


CETVTREERUM TENIS NIS IE IU iET Petr ET TERT YE eR ML E 
3 a fa 


Porrricon vM — Lr. nin —— 00 0398 


 adoptimstum potius Rempub. pertinere videretur: finautem ex 


certisac definitis, magiseft paucorum potentie. Tertium pauce- 
rum potentie genus eft,cum filiusin pátrislocum faccedit. Quar- 


tum 6 cum adelt quod modó di&um eft;& Relp.geriturnonlegi- 6. 
bus,fed magiftratuum voluntate: quodgenusin paucorum impe- 
rijs7 perinde fe habet, ac tyrannisinmonarchijs : in popularibus 7, 


veró extrema,de qua diximus, popularis, Fiecautem paucorum 
potentiz forma dynaftianominatur.Paucorum igiturpotentiz,ac 
ftatus:popularis, totgenera numerantur. Intelligendum eftau- 
tem multisin locis vfu venire, vt Refpub. ex legibusnon fitpopu- 
larismoribustamen , & viuendi ratione populariter adminiftre- 


- tüur:apudalios ediuerfó , vt ex legibus fitmagispopularis, vfuta- 


men & moribus paucorum potiusarbitriogubernetur. quod ma- 


xim? in Rerumpub mutationibusaccidit:8 nec enim ftatimhomi 3$. 
nesmutantuf,9 fed prioribus.contenti fügt, 10alijaliosparuiste-g. to, 


"bus fuperantes. itaque manent priores leges, vincunt s3men qui. 


-ORempubliamunstaDt —— |. — 49-0 5 


m . - Sebeais Cau V. — 
1 É X paucorum potentia generibus, vnum eft vtex cenfibus 
mandenturmagiftratus. Patcorumpotentia quatuor effe genera docet, 
Primum,cum magistratus anandantur mediocriter diuitibus, C" tantes no- 
do facultates babentibus, quanta (atis fint ad panperes excludendos ..Alte- 
vUm genus eft cum mandantur ex parui etiamcenfibus, [ed paulo maioribus, 
& üdemmagitivatus deligunt fibi facceffores,ant numero deficiente s. Tero. 
tium genus eft cum à maioribus etiam ense cenfibuemandantur, & filij pa- 


tribus fuicedunt.Quavtum,cum à maximis cenfibus magiferatusmandantur, — 


suec paretur legibus, fed.omnia geruntur atbitrio C libidine paucorum, qua 
cun&a capite fexto accuratiurexplicantur. 0 2000—- dae 

3 Excenfibustántis. E duntaxat magnitudine , qua ft [atis ad egenos 
npdesdes. — | E Em 
3 Cumex cenfibusexiguls. Maigribnetamen quati priores erant, vti« 
pfe capite fexto declarat. use o 


4, Qui deliderantur,hosipficooprant. Ipfqui mapfranmgenmt, — 
; deligunt eos qui morte,aut alia tAtione numero defunt. — p 


$ Quod'fiex his omnibusfacerent. 5i ex omni multitudine hmnece 
jum habente deligerent eos quifüficiendifuus s 3s 
SOME: : xi B b cur 


AU 


cue 5] ARISTOTELIS | 
. . 6 Cumadelt quod modóà di&um eft.Cumnen felum diuitiarum copia. 
efle fili patribus (üccedant, fed onmia nonex legum pracepti, fed ex libi. — | 
— dinepaucorum geruntur. — E 
- 2 Perinde fc habet. Hae tria genera fimilia (unt inter (e. Hac vltimagays — | 
€oTttn potentia, qua dicitur dynaflia, Cr tyr annis C vltivim fLatus populazi, — | 
| - . $ Non mutantur. Nen mutarg mores latim. : 2m 
E: . 9. Sed prioribus contentifunt.Inflitutk &r moribm. — &] 
| 1o. Alijalios paruis rebus fuperantes. Qui vicerunt, fatis babent fi vitii | 
| fint parua quibu(damvebus fuperiores,nec poftulant, vt priorainfitutavel — | 
quores wutenitur., | : 4 


CAPVT VL See 


x* T O T-autem effe ftatus populàris & paucerum potentiege 
nera, palam fit ex hisipfisque mcemorauimus. Neceffe eft enim 
vtpopuli partes, dequibus diximus, velomnesReipub.fintpartie — 
eipes,vcFquzdam,& quedam fecus. €um igiturogricole, &rqui | 

znediocres habent fortunas, magiftratibus prefunt, Refpub legte 

2. busadminiítratur, qaoniam 2 hoc hommurn gennsoperando vie 

uerepotett, etiofum effenon poteft. Itaque vbi leger (cinere, ad 


pepularker confattandum, neccffarjs duntaxat ex caufis conüeni«. 
: unt:alijs veré R efpub.patet,cum sd'cenfém 1cgibus dc&nitumi pere 
| 3. uenerint. Nar omnimo gnon patereomnibus aditum , ad paucos 
rüm potentiam pertinet. Viuere autemin otio vectigalibusnon - 
fuppetentibusnon datur. Atque hoc quidem eft genus vnum ftatus: - 
4. popularis, propter hascaufas. Alterum genus eft 4 pér proximam 
rationem mandandi magiftratus : nam fieripote(t vt cunctisquos —— 
modo generis exceptio.non excludataditus ad Rempub.pateatr.— | 
tamen ijstantum magifitratus communicentur, quibus otiofis efle 
licet. itaquein tali ftatu popularileges y inopia vectigalium domi- 
e. nantur.6 Tertiumgenuscit, vtomnibus Remp. gerere liceat; qui- | 
modoliberi fint , nontamen cundi fint participes, ob eam quam 
modó diximus caufam, vtin hac quoq; legesimperarefitnecefle — i 
.. 7 Quartum ftatus popularis genus cft,quodtemiporibus7 vltimum — | 
r faitinciuitatibusinuentum.Nam cum ciuitatesadlongé maiorem —— | 
. , amplitadiuem quam initio peruenerint, abundé eriam ve&igalib.: 
8 fuppetentibus, omnes & Spropter maximam multitudinem parti- 
eipssiunr, X publicis muneribus fungentes, &emp.adminiftrant, | 
SENI ccc p : quoni- 


poc UR 


PoriricCOR VM 15 rir 188 

| quoniam pauperes mercedem capientes vacarepoffunti& quidem 

hechominum multitudoex omnibus maximé vacat, cum eos rei 
Aamiliaris nulla.cura impediat:qua diuitib adeó eft impedimento, 
xthacfzpe tum à concionibus, tum àiudicijs excludantur : 9 ita 9» 
Kefpub. inegenorum arbitrium nonniegum poteftatem redi- 
«gitur. Statusigiturpopularisgeneratotfunt, &talia, propterhas — 
.neceífarias caufas. Paucorum potentiz primum genus eft, ro 1e 
-«um plures ciues opes habent, fed minores, necvalde magnas. 

Nam haiufmodipatrimonium poffidentium cuique Rempub.ad- 

— aminiftrare licet: & quia multi funteius participes, idcirco neceffe 
«ft vtnon homines, fedleges domincntur. wam quo longiusab- 
funtà monarchia,nec tanta patrimonia poffident, vt curam remit- 

tentes in otio viuant : nec rurfus tam exigua , vtex publico (int 
alendis hocmagis eft neceffe,vt legem potius, quàm fe ipfos domi- 
 -maricenfeant.Sed fi fuerint paucioresqui facultates habent, ui fi vt Wl 
prius maiora tamen patrimonia poffideant, fecunda fpecieseffici- 
tur paucorum potentiz:: nam cum vires maiores habent, plus fibi 
AReipub.vindicandum putant, Itaque ipfi collegasex alijsad Rem- 
pub.gerendam cooptant. Sed quia nondum ha&ienus inualuerunt, 
-Ntfinelegepoffntimperare,idcirco dm huiufmodi cóflituunt. 
Sinautem eo proceffere,vti & pauciores fint,& locupletiores,terti- 
Aim paucorum potentiz geuus acerefcit, vt ipfi perfe quidem ma- 
giftratus obeant, beneficio autem legis filij in demortuorum pa- 
&rum locum fuccedant.Cum veró & opibus,& clientelismagnope-  . 
-atecreuerunt, hicdominatus 12 propead v niusimperium accedit, ?2- 

A Relpub.non Iege,fed hominum arbitrio gubernatur:& hoc pau- 
«orum potentiz quartum genus,vltimo ftatus popularis generi z&« 


4pondet;atque eum erulatur. 


* 


t Scbolia in Caput Tee. 


& TO Tautem effe (Latus popularis & paucorum potentizeenera. 
Cemmemor atis [1atsis popularis, Cr itempaucorum potentie generibus , fiue. — 
dieciehuseafdemexplicat accuratits reddita cuiu[a,vatione. Primüigitur 
Reipub.populavis gena effe dicit ex paruo ceyu,cum agricola, c qui medie- 
«eres fortunasbabent, fumma potefl ate Rempub. gerunt, (ed lege fua vimve- ^ 
dinenteSecudJi genus cii nulla cenjus habita vatione Refpub.comunicatur cim. — 
&squi nulla genera exceptionevepellipo[st.Tertit,cu ferui düsaxateseln — 
: | Db 3 —— 


d85 La CATRISTOTERISS — : 
duntur: fed in his duobus generibus snultos-ipfa egeftas t neceffites impedit, 
quo minus gerenda Reipub.vacare pofiint.. Quartam eff, quum non legibun, 
fed inltiudinis avbitrio Refpub. geritur, quod extitiffe ait poftquam ciuitg- 


- dtesDominmm multitudine, diuitijsá, creuesunt., cr merces fuit geventibu, 


Rempul.propofita: Eodem tnodo explicat generdpaucorum potentis. Nam. 
primum gens efl cum plures gerunt Rempub.ac cenfibus nen magnis, fed qui 

tnodo panperesrepellant Jece tamen dominante.Secundum cum pauciores, 
€ apaulomaioribus, C abipfis magiffratuscooptantur, lege quoque impete 

tium tenente. Tertium; cum aaioribus etiamuta, nec omnino receditur Y 
legibus, C filij parentibus fuccedunt: Quartum, cum paucifiimi e ditifiuni 
non legibns, fed fua libidine zemeommunem gerunt, quotum ommum catus 

sedit. : de : 
2. Hochominum genus. Qui mediocres Babent facultates, fi curamdr. 


tet fua familiarilaberemaliquem impendant;, vitteve poffunt: atque alere 


Jamiliam:ffotioindulgeant , boc facerenequeunt.| Quare cum Reip quat- 

Hum nece[fe fuit Wacauerunt;ad opus vedire coguntur, cr leges dominari ye- 

Dui | : Eo. 

3; Non pátereomnibusaditum: Aliqued genusliominum excludi, Hict- 

n emnilus patetaditus agricolis, opificibus, c» forenfilius, dummodo. 
-diocres facultates liabeant:qui vero excluduntur, dj nontamlege quammte 

; eefitate, fuas, inopia exeluduntuyzcum vel f maxime velipt, Rempul.ad. 
infirare non Yaleant., cuta ab operibusmece[[arij s nullosuoda vacare tof 

fps uc | - 2 


4; Perproximam rationemman dandimagiftratus. Peff primamte- 


- "onem que cenfum fequitur, proximaeffin: ordine, quà. fupr à tnemoratá: 


füntylla.quamemo excluditus, nifi quivefelli gener exceptionepo(it , vii 


-tiotbus fi atit nomex.vtrog, parente cte natus, aut(altemaltero. —.— ^ 


$. Inopia vectigalium. Nan paupertas obeff quoanms fepe valeantin 


 &0fict0Hera Ccontienire, C decretaderelus Jfingulu facere y, a perimdeplacet. 


eis vt Refpul.ex legibus fancitivadumniffrerur..- 7 
6: Tertium genus efl Irertiogenere Reipub. populanis nemoexcluditur. 


.& Repub. dummode fit liler ,. quamuis neutvoparente cite fit procreatus, vel 
| "tothus. Hague boc genua cum tllo congruit ,, quod primoloconume ratumft 


gap. Tij. ac idcirco -cum illie quinque genera f uiffent numerata , bic ad qua- 
Por vedatha funt:autpotius primum uud JLenus latius patet, Craduenas es —— 


diam CÓ mnquilios complestitur : ad fummatn orones liberos bomines vr- 


le mbabitantes:quod boc in loco idistco pratermiffum eft, quia illic caufa 


ein expe[ita fuit ve bis veliquorum quatuor v fiit quinque generainbum 


ue Aaa 


 dhodum 


1 


- PorITICOR YM-LIZ. III. A95 
odim diflina. Primum , quo nemo liber ex babitantibus vrbem excludi- 
tur à Repub ne inquilinus quidem:secundum,quo ratio cenfus babetur.Tere — 
ium,quo quidam generi exceptione repelluntur,vt notbus aut nonvtroque. — 
parente ciue natas. Quartum, quo inquilini tantum excluduntur, Quintum, ' 
eum omnibus aditu ad Rempub.patet; C omia non lege,fed abitrio multi- 
Udinis geruntur... N am in quatuor fuperieribus leges deminari intelliguu- 
tur accommodata fcilicet Reipub populari: xe Co 
2 Vltimumfuitin uentum. Antiquitus enim propter pullicam inopiaur 
non erat merces Rempub-adminiftrantibuspropofita- poe 
8 Proptermaximam multitudinem. Quiatnultitudo populari cus 
« maxima fitnulto potentior eff quam-nobiles-G diuites, vt:ablisuemo poc. 
pulers probiberipoffit,quoeninus Remp:capeffat.- | : e 
9. Ita Refp.inegenorumarbitrium ;. noninlegumrpoteftatenr fe — 
. digitur: Quia egeni euman ercedis beneficio vacare pofittt ;. neccuratéi f 4- 
miliaris impediantur; frequentins invoncion?. contteniunt, Cz de. cundir rebus 
populariter confultare yolunt:e& cumfnt plures numeros ratum efl quodi 
pfis placetzitaqueemmia decretis: adtminiffrantes , legibus loeum non relin-- 
ETUR ——— 4 —— e 
.. 15 Cum pluresciuesopes Iiabent; fed minorcs.. Vtrtnque ad proxi-- 
mum. fiue fecundumpenus vefertur.. Naminprimo plures funt ciues locu 
plétes qui Rempub. adminifi rant; Qr minores opes babent quam in (9cundo;. 
e inboc quàm intertioy Cr" in cateviseodem meto. 
— xu Si.vt prius. Si facultates nonyalde magna fint; vt primorum, fed alis- 
| quantomaiores. Huufinedi legem conffituunt;vi à gerentibus Rempub. deo- 
focientesmagiftr atus faficiantur. : : * 
1z.Propéad vniusimperiumaccedit. Ad tyramidem:. - : 


: PED Rr e LIE x RA UE p MEC 
cuo c CAPVI VILo | 
y SE D^ preterftatumpopularem;& paucorum potentiam, düo xi 
Reipub: genera funt, z;quorum alterum memorant omnes, & v. 3« 
num genus«efi e quatuor rerumpublicarum: dictum cft . Opatuor- 
Wero genera. memorantur ,. imperium: vnius, paucorum potene 
tia,ftatus popularis ::Orzcimonar chiam, oligarc hiam, acdemo- 
cratiam dicunt, & quartum ftatus. optimatum: ,.quz Grecis eft. 
ariftocratia. Quintum genuscfl,que cuncterum communi voca», 
bulo Refpub.nominatur:tamen quia.non fzpefitignorum eft his. — 
quirerum publicarum geaera commemorareconantur:&quatue — 


Bb yg —— 


QUE -oc AÁnxtsTOTRLIS 
... orduntaxatvtuntur, vtPlátoinlibrisdeRep Redteigiturfiatm 
optimatum is dicitur,de quo fuprà differuimus. Nam que optimis 
$- fimpliciter ex virtute virisconftat, & 3 nonbonis viris ad finem 


«quendam relatis; hzcfola iure dicitur optimatum Refp. quippein | 


jn eafola idemeft virbonus, & bonusciuis. Nam qui in alijsrebris 
publicisboni nominantur, hirclatiad fuam Remp. tali nomine 
cenfentur-:: veruntamen funt quedam R efp. quetum ab'his.que 
paucorum arbitrio gubernantur , tum ab ea qug dicitur Refpub, 


differunt, vocantur áueftatusoptimatum . Certe vbinon diuitie 


rum modo, fed virtutis ciam ratioin mandandis magiftratib. ha- 


"4 beturjhec 4 db vtroque genere differt, vocaturqueltatus optima. . 


tum.Nam & quib. in ciuitatibus virtutis noneft publica cura, funt 
tamen quidam quos fama commendet , quique probi virieffepte 
4.tantur. $ Vbiergo Refpublica ad opes, virtutemdue& poptilum 
- "fpe&at, vt Chartagine;hic ftatus eft optimatum : & item tn quibus 


«duorum tantum habetur fatio, virtutis,& populi, vtapud Lacedg. 
xnonios,qtiibus ratio popularis cum virtute mifcetur. Tiecigitur 


genera funt ftatus optimatum, przter illamoptimam Kempub, 
*[ertio genere continentur fpecies Reipublicz vocatz, quacum 
aque ad paucorum potentiam magisinclinant. i 
Seholain Caput VAL — diss 


« SED preterftatum popularem & paucorum potentiam . Gest. 


34 Rerinpub. quatuor Apleri[que memer antur Graci nominibus, Monate. 
abiaOligarcbias Bemocratia,Arifiocr atia:Latinis autem, THIS VRDCEWIH,. 


gaucorum potentia, fatus popularis,optimatum Refpub. bis addit Atiflote- 


des quintum genus,quod communi vocabalo Re[p.nominatur.Efl autemoptie : 


natum Re[pub. qua Aviris fimpliciter bonis , id efl fic ex virtute verat 


satis guberatur. Sunt C alia Refpub.que optimatum appellantum, uenpree. 


— gri?.fed quia proxime adbanc accedunt. 


2 Quorumalterum memorantomnes. De altera, boc oft deoptima-- 


ttm Repub. quam candem eptitinam Reyip.vocant fere omnes differunt, qui 


de Repul.difputant-Orneseuimoptimum fl atum Reip.potifimmm declare — 


T6 conantur, & inbucpertinentibus praceptis dandis funt occupati , nonbte 
titaratione verum fuppetentium, aut de conimunifuna , quam etiamepti- 
4naim putant,vt ipfe (upra teflatus efi cap.primo..— I ASI ue 


$ Non bonis virisad&nemaliquem relatis, Bosiyiri frapliciter de. 


uoc 
UN 


| 
| 


PorrTiCORYM LB. rnm. E 


eatur viriute vera praditi-bomi verb provatione fini , qui aliqua facultate: 


inftructi funt. 4d eum finem cenfequendum. bicigitur bonos vires vt adfie 
nem referantur, appellat: bonos cities pro-cuit[que Reip. etiam deprauata. 
ratione.nam pofitie quie grac&e[t óu09715,qt0 Verbo bicvtitar Arifleteles; 
interdum finem propofüum fignat, quo faculta fi apté. referatur yirtu exe 
pofitiene fiue fine dicitur. xc | i 

4 Ab vtroque diftert. Apaucorum potentia, C" Repub;vocat; — 

s. Vbiergo refp. Triagenera fiatms optimatum facit, prater illad opti» 
enum er maximà proprium;quorum vnume]t, vbi in mandandis magifttae 
tibus diuitiavum ( Virtutis populid, babetur vatio . Alterumsvbi virtutis: 
er popsli-Tertium , quo Republica commum Yocabulo.diela , inpaucoraum 
petentizim inclinantes continetur. : 


SO CAPVI VIR 


1 RELIQVVM eff,vt zdenominata Kep. dedue tyrannide dif- s 9- 
feramus: quem ordinem idcirco fecuti fumus, quoniam licetnee 


Kefpublica,necij,dequibus modo diximus, ftatus optimatum aber 


rationes fintztamen 35verum quzrimus;omnes 4. recti ima Rei 3. 4»- 
xublice tatione deflexerunt : deinde.$ connumerantur cum his, 5. 
& 6 he funtipfarum, vt principio diximus , dierefliones.- Sed de 6. 


tyrannide, iuré poftremo loco mentionem fecimus;. quoniam 


hzc7 minimé omnium Reipublicae rationem attingit.. Nosat- 7. 


tem de Republica differendi negotium fufcepimus, ac huius quie 


- dem: ordinis , difpofitionifiuc caufam expofuimus : polthac de 


Republica difputabimus : eius enim-vis, explicatis qua.ad pau- 
corum potentiam & flatum popularem pertinent, facilius. intel- 


ligetur.Eit enim Refpub.8 vt fimpliciterloquar, quzdam ex pau- 8 


corum perentia, & ffatu popularitemperatura. Ceterum que ad. 


rationem popularem inclinant, hz folent Refpub. nuncupari - 

— flatus veró optimatum;que magisad paucorum potentiam,9 pro- e» 
- pterea quod difciplina,tiue recta educatio & generis nobilitas,ma- 

. gisfunt locupletiorum comires. Praterea to res, quarum.caufa 10. 
folent hominesad iniuriam inferendamimpelli, diuitibusadeffe. — — 
videntur:quo fi, vt eos virtute przítantes, acnobilesappellent. r1 tz, 


Eft igitur caufa, quoniátatus optimatum optimis quibufque ciui- 


bus preftantiam tribuefe loler: & paucorum potentia ex Virtute — 


praítentib.potius videtur conítare. Porro &ezi non pofle vid 


'"vtreé 


* ^44 parti vifum fuerit;id ratumeft. In plerifque igitur ciuitatibusr4 


X 


x: j N 

des 2:0 CARISTOTÍLIS »* 

vtrecté ex legibus adminiftretur ciuitas,non qus optimisfedque | 

A prauis ciuibus gubernatur.Eodem due modo; vt optimorum im-- r 

perio gubernetur,quz non re&é ex legibus adminiitratur. Neque. 
veróboná ex legibusadminiftratio eft, vtbonz (intleges, necta- 

men eis obtemperetur, Itaque vnabonaex legibus adminifratio | 

X. putari dcbet,r2 impofitislegibus parere. Altera rectas effe leges, & ' 
harum decretisftare; Nam fieri poteft, vtprauis etiam legibus pa: 
reatur.Hocautem fieribifariam poteft : leges enim quibus homi; 
13. nes parent,aut optimz funt 1; ex his quibusipfi vti valent, aut fim- 
pliciteroptimzx.In hocautem potiífimum ftatus optimatum pofi- 
tus effe videtur, vt honores virtuti tribuantur. Nam finis optima: 
tum Reipublicz virtus eft:paucorum potentiz, opes: populi veró, 
 Tibertas. Vtenim vincatpluriumfententia, Rebuípublicis omni- 
buseftcommune,quoniamin paucorum potentia,in ftatu optima- 

tum. &populari, quod eorum qui Rempublicamgerunt,maion 


Reipublice genus nominatur. Sola enim mixtio locupletum, &e- 
genorum, ad opes & libertatem fpeGtat , quoniam apud plerolque 
aj. 35 diuites virtuteprzftantium locum habere videntur. Sed quoni- 
16. am tria funt que 16 de Reipublicz paritate certant, libertas, diui- 
35. tiz, virtus, (17 nam generis hobilitas,.quz quarto loconumeratur, 
duorum eft comes: eft enimgenerisnobilitas, veteresopes,atque | 
- virtus. )fatisintellisitur duorum generum locupletum acegenorü | 
mixtionemefle Remp.appellandam,trium autem tatum optima: —— 
tum maximéomnium vocari débere, praterillam veram &primá 
optimatum gubernationem. Effeigituraliagenera prater vnius — 
acpopulare paucorumqueimperium expofuimus: & quo intere 
"optimatum gubernationes, & quo R efpublice ab optimatum ad- 
aniniftratione differant:& hecgeneranon longe inter fe diftare de- 
4clarauimus. . pto | xc D 


Scholia in — Caput. E 


: RELTQV VM eft, vtdenominataRepub.deduetyrannide — 

* dMifferámus, Redditarationeordinis difputandi de Reipub. gener ibus, de. 
ARepub.differit,que fic conimani vocabulo nominatur. Eft igitur Kefp.admi- 
attfiratio quedam ciuilis, ex paucarum potentia c flatu populari conflat: 
«qua compo[jtio [eu temperatur a.cum d populaveminclinat Refpub.dio 


 Porpniconvw- di B. IHL — — 04 
"tum — ad pauicerumpotentiam, atus optimatium : quoniam virtus C? 110- 
"bilitas dinitias magna ex parte afeitantur . Tiem eam cittatem bene legi- 
- dus instiutam effe dicit, in quanon folum bona: leges fant, fed etiam legibus 
- dpfis obtemper atur. Tria funtyinquir, qua deparitate in Repub. certant , li-- 
Vertas diuitie virtu. Diuitum autem &* egenovum mixtio Re ejpub.nomina- 
türsommium ver? trium temper atuva flatus optimatum dicitur. : 
— 3 Denominata Repub. Qua etiniti communi: vocabulo Refpub. dicitar. 
3 Si verum querimus. Re ueracitaque ton finecatifa deRepuó. c dua- 
dus flatus optimatum. fpeievus di peg. cum de tuper aras dj érie 
tur. Dien e 
ES re&ifsima Reipub ratione. 4 regno - flatu optitmatit eit, 
quiavtrumque. in optima Repub. continetur : nam debi difputare, vt Jua 
- dixit cap.sj.nibil eff aliud;quam de eptimefl atuReipub.diffetere.— — 
- $ Connumerantur cum his Cum abervationibus. 
6 Hefünt ipfarum digrefüiones. He, id 4h cateva gntnes funt abipfis s 
"regno ec ipeum eébift [22 m 


: plicendo. Il 
:9 Propterea duod dif ifciplina & & generis nobilitas: magis dustlocti- 
pletiorum comites. Difciplia & nobilitas in lezupletibus magis quam in 
pauperibus reperiuntur, quod. erace efl zraidete , latiné autem difciplina, 
- quamjape Arifloteles ininentione cilium facultatum nominat, dupliciter 
— intelligitur. vio etim inodo peritiam quandam d confuetudinem leg dis ab 
 imensite etate parendi fronificat , quad pertinet ad re ati E- 
virtutis vfum: :homines enin quedam affsefcendo,quadam audiendo difiunt- : 
vtipfe ait libro feptimo, cap. cijj. altero modo do&rinarii tQgnitiontin, qua 
homines nobilitat,idoneofó, ad remp gerendam veddit,aut ciues probuizo-.—— 
- "ribus ac preceptis du od tpfa: facultas n Wagnaex parte dinti- — 
z a fequitur] pauperibusotio ad fIudium literarum non füppetente. - 


fo Res quarum caufa folent Nc. Solentbomines ad; inurieminferem- 7 


dam impelli mado vt pectinsat affequantur, 
voluptatibus, c fimilibus vebus qua dinitibusadfunt..— xe 


Agitur caufa.Cur fcilicet tales Repul.i G8 ad picem 'eten. 
dicantur fFatwoptinatum. —— 


5 D 2» Impolitis legibus caus Sine bona f temals sfr. 
om «Cc 


"alta commoda : eu es RE 


X; Ex ijs. qiiibus ipfi: vti valent. Optime ex his legibus. qua Conieniamg 

; fami Reipnb. quo ipfi vti poffunt:nec enim oymibus datum eft, vt vtantur 

— eptimo ftatu Reipub. p MUN nece[farij $6 commodis tox fupe 
sou. 

- 4 Reipub. genus nominatur. Admiiftratio ciuili Refiub. vocatur, 


1; Diuites virtute praftantium locum habere videntur, Locapleee * d d 


pro vir optimu babentur. 


uc  ARISTOTILUS ! 


J 


16. De paritate Reipub.certant. A Nam ba vebus praditi fti quifg, pes | 


- alteri bonores & commedain Republica deberi contendunt. 


1; Nobilitas generis duorum eft comes, Dinitiarum C vireaticneli 


dE enim diuitias 2d virtutem fequitur. 


$9 


CAPVT Roo — 


Xl [DEIN CEPS de Eus Peg de ex eub Re 


corum. potentia fiat, & quaratione conftitui debeat, differamus.. 
2.corum potentia dehiniuntur:. fa&ta enim harum partitione;2 ex v- 
traque velut fimbolum accipientes, Kemp. conttituere debemus. 
"Tresenim fünt compofitionis & temperaturg termini, "Vnus, fr 
viriufque inftituta fumantur, vt ini iudicijs, quoniam in j paucorum: 
potentisc diuitibus peenam. conflituunt, fi tudicia non exerceant, 


mei rces on nfi diuitib. 


; pulndi - 


RE tenui ids dm cen du : per m ex magnis ms quorum, 
co f$ neutrum eft commune, fed s medium vtriufque cenfus. DL'ertiarae 
Reipub. cft ex duebus in(litutis conflata, vt partim ex dege — 
Jiente puc potentie fumatur , partim exea que pere - 
atum popularema. Verbigratia, ad ftatum popularem: — 
atus fortibus mandare pertinet, fuffragijs veróad paucos - 

tem non ex cenfu mandare populari conuenit, 
aucorum potentis. Fuerit igitur optimatum fla- 
tui; atque Reipublice | 
ex EI pores eu nno Ru expo 


MS 


DH BEDS, 'vtaliquid ex vtraquefumaturs | 


quodex ijs quoque perfpi picuum fiet, quibus flatuspopularis &pad- 


. egenis merces nullapropofitaelft : in ftatibus: pop«laribus egenis 
ulla: bel communeacmes - 
: ."Wt3 pU nque confli« 


|o. POLITICORVM pte nn. 1tg6 s 
/(— *Wflstu, vtcenfus ratio non habeatur. Hic eft igitur miftionisac 
d temperature modus. Tuncautem ftatus popularis, & paucorum 
potentia recte temperati effe Itatuuntur, cum eandem Kempubli- 

- camtum popularem ftatum , tum paucorum potentiam nomina- 
sclicet. Necdubium eft, quin 6 varie appellationis occafio inde & 
paícatur, quia fit probé temperata : quod7in medio quoque folet 7» 
víu venire,quogtam in eo vtrunque extremumapparet: quodac- — 
'ciditin Laccdemoniorum Kenpublicam : hanc cnim multipa- - 
pularem effe contendunt, propterea quód fic inftitutaeft, vt ha- 
beat multa que pertinent ad ftarum popularem : primum pues - 

— josaliendirationem : quippe fimiliter diuitum filij atquepaupe $ 
rum 8 aluntur, inftituunturque eodem modo quo poffent fi4j 
pauperum inftitui : & pari rationecum 9 ip proximam statem a- 2» 

- doleuerint, & item cum ad.virilem peruenerint. Nihil eftenim "e 
|. quo diuesà paupere difcernatur, vfque adcó nullum eft ciborum 
| — — $ncomefationibus difcrimen:atque ea vefte diuites vtuntur, quar 
. pauperum quiuis fibi comparare queat Praeterea quoniam ex duo. 

"bus maximis magiftratibus alter mandatur fuffragio populi;al- 

teretiam populo communicatur. Nam Senatoresà populo deli- 
- guntur, idemque populusto particeps eft cphoriz . Alij pauco- 1o» 
. gum potentiam eandem effe confirmant,quia multa in ea funt pau- 
/ -corum imperio conuenientia , quale illud quod magiftratus - 
| o mullusfortito,fcd omnes fuffragio mandantur:quódque penes paue 
- os ft vits necifque poteftas & exili, & aliorum talium que mul- 
| -—- fafunt. Oportetautem vtin Republica probé temperata, vtrun- 
- -que& neutrum efle videatur, acvtper fe conferuetur, non ex- 

——trinfecus : per fe, inquam , non quód plures extrinfecusfintqui — 

| - 4 . eamfaluam velint, (1t hoc enim prauz quoque Reip. potelt con- Eo : 


EL 


1 
n 


L) 


Aw 


t 


tingere) fed quód nullaprorfus pars ciuitatis fit, quz aliam Reip. 
formam defideret. Quo modoigitur Remp. conftituere conus cc 
-—. Aian&item ftatusquos optimatum vocant,nunc explicuimus, £6 


Vie erc: 


cw Cg o He o0 5 
3 DEIN CE P Sde Repub. vocata. Detet quamadeReffub.que fie cm 
em pvocabulo dicitur,ex vard s generibus,id cfi popalari, £7 paucorum. — —— 

|o petentia conflivuatur quod tripliciter fieri poffe declarat. Primum, e 
| que inftituia fiue leges Aéepiantur;deinde [| medium eoram 5 $e 
Ec 0o edo e eee Cc 2 c 


Soc ou | n ARISTOTRILIS — 
— dim ex vn4, prtime ex 205 inflituta fumantur . Erit autem femperatio 


duticoptimavatione fada, cum eadem Re|pub ftatus popularis, eadem patte - 
| COY tm potentia efe videbitur, tum hoc,tum illud:modo ML modo nitit- 


fü 
2 Ex vtraque velut Wn accipientes, Partem vtriulg, COMM 
E. 0 c Rie conferentes. Nam fymbolum efl quod conttibuitur ad Iremicommunem, — 
| — 0 ost cun fadales fuam quifque partem conferunt ad conuitiium. j 
: e Vtrunque conftituatur, Pena dititibus, , sifi mun pudicum obeant; c d 
Wertes  patiperituss i obeaut, — — — z c 
d " tinconcioniDus In populavibis: deliberationibs,.— | 
Medium.vtriufque. cenfus. Vtatediorri cenfu amagifttatibas "náne 
buen : 
-6 Varixa ppellationis occafio ER tn flats plans 5. tum paucorum. 
- potentiasommetur. os | 
7 inmedioquoque folet vfu venire. Vrin Wlerdlitate. que media $c 
mter prodigalitatem C auaritiam. Nam liberalis Copt prodigo, a« 
tariffe videturzvicifma, prod;gus, fí. Ctt atLATO CONf Ev atur, : | 
8 Alunturjinftiruunturque.. Alterum ad cibum Bene alternm ad. CN 
- difüplitam £r educationem. i 
$9 inproximam.xtaterm.Inadolefcentiam,.—— : 
ro. Particepseft Eplioris. Quontam. Ephes jqui numero erant qune 
£X emi Populo. del Lgebantur... 
| rauz lh eipub. poteftcon tingere: .Vt-Atbeni trigiti4: 
- um tyrantidt feu-dyneflie., quam. Lacedemont quieos impofues- 
— Tulibs faltam effe: volebant: z pet feautem conferari, propterea quod nula, 
- pursciuitanis aliam Reipul.ferinamdefideyet fed fmtomues prafcnti fau. 
&onteui, nou potefl rufi E cu e e : 


M 


Roe. CAPRVT X- 


- e 


r. I SVPERIST: vtde tyran ce S non ud ofa 
" tionem 


dehderet, fcd nein commentatione.quam de Republica 
eode füfcepimus,. partefua frandari videatur, cum: dpíam zRerumpu- - ; 
3: blicarum ipartem effe istuamus. s Deregno igitur fuperiorelibro.- 


E es locodefegno, quod maxime dicitur, fit me P. 
nutileamiuitatibus conducat, difleruimus:&. quem regem, & vn» - 

P- & quomodo, poxteat, declarauimus T yrannide; 
E autemin QueltionEaE 46r o-iaduo genera pautas qui 


orum poteftas & regnum quodammodo alterum proalterofu- — — 


. RSVPEREST vtdetyrannidedifferamus, Tyrammsquampuamras —— 
. tionem Reipub.yt (upradictum eff non liabet; cumleges inea vunnanbabes-— 7 


——— ÁO —————————MÀ 
ó " Am Y N 


PoriTICORYM LIB 1n. c^ —— 398 


mitur : quoniam vtrunque imperium legitimum elt. Suntenim. 
barbarz quedam nationes, que ; monarchas cum fumma poteffa- e; ^ 
tedeligunt,& antiquitusioter Grecos vetereequidamad hücmo- — 
dum monarcha fiebant, quos Aefymnetasab imperando nomina- 
bant. Habentautem hac imperia differentias inter fe:6 erantd; re- 6. 
gia, tüm quia legitima, tum quia vnus in volentes imperium tene-- 
battyrannica veró;quoniam herileimperium exercebant arbitra- 
tufio. "Tertium genus eft tyrannidis. quz. maxime tyrennis effe: 
videtur,quzqQue regno eftoppofita:quam tyrannidem monarchi-- 
am effe neceffe eft , que 7 fineprouocatione8'in fimilesatque me- 7.8;- 
liores omnes imperium tenet , ipfumquein fuam. nonih eorum: 
quibus preeft vtilitatem refert;ac proinde inuitis imperat.o Nemo s, 
enim. ingenuus tale imperium fua volüntate ferat.Hac igitur & 
totnumero funttyrannidisgenera, .& propter caufas memoratas. 


$ 


-&cholia. in: Caput: - x 


m m : er 


E. 


docru 


rs 1 —ARISTOTETLS - 0 UN 
—— peritos fed quati efe pato cunz certa defitapatefate,vtRegés 
. aconetidciree adieciroumfummapotefiate. —————— ut 
— 6 ErantQueregia. Eaparte regna erant, quod lege deferebantur , cr vo. 

c ocedentibu imperabant:quo intelligitur tyrannum propri? on dici, nift quiper.— 
vim feufacwnem, denique prater leges Ciuitatis aut gentis ivuperiumoceto — — 
M cid o c d (uu oo 
7 Sineprouocattone Imperium tenet. A quosion licet prouocare,nec ad 


- populum,nec ad Senatum, aut alios inagiflv atus: boc autem commune e] ty- 

B tano cum rege, qui propri dicitar. : | Ee 

|. . eim fimilesac melioresomnes. is frviles babere imperium perpetuum | 

j -— c iniuffum eff « quaxtoigitur imu ia meliores amnes vi nesuemvel pe | 
«em babeat,vel fuperivemmperio? xo 


| 
LE e | ee 
i : End Poen : : VESCSU . 2 X A C I em 
$ | .. 9 Nemoenim ingenuus. Nara liberam qui funt natura ferui, facil. 


— ámperium berile ferunt, quippe quod ipforumuature content, —— 


MEUS - 


CAPVT XL 


E : 
| -— 2.2 Q V AE veró fitoptima Respublica, » que optima vita plerif- 
(000 4 queciuitatibss, & plerifque hominibus 5 qui nom egregia virtue 
t £enecdo&rina, quz res naturam adiumentaque fortunz defide- 
-— ant, Reipublice viuendique rationem meriuntur , nec dirigunt 
- -— adnormam eius qus optari poflet Reipublicz, fed vitam quaerunt 
... que hominum maiori parti poflit efle communis, & Rempubli- 
- cam quas ciuitatum magna pars vti pollet : nam qui ftatus optima- 
tum vocantur, de quibus modo differuimus , partim non cadunt 
in plerafque ciuitates, partim prope ad Kempublicam vocatam. 
accedunt: vt de vtrifque fit, tanquam de vna difputandum. Ha-- 
.rumigitur queitionusa omnium , iudicium ex eifdem principiis 
 éft faciendum. Namfire&éin librisde moribus dictum eft, vi-- 


E e ruudgfiera. 


bee C NEU Oli n. UESTRO TUUS Sue MEE En 


- fambeatam effici virtute non impedita , & virtutem effe medio- 
.,;.. .. Gatem, necefle eft vtea fitoptima vita, qua media eft, cames. 
.. diocritate quz poteft fingulis contingere. Aceodem medode — — 
. Wirtute & vitio ciuitatis& Reipub. flatuere neceffeeft, Refpub, — 
.. . gnimvitaquedam ciuitatis eft. Ciuitates veró cunttsterpisparti. 
—  busconfifunt ditiffimis, pauperrimis, &tertiolocoijsqui medi; 
. fantintercosinteriecti.Cumigiturid optimum effe conftet, quod 
 gnediocritatem mediumque tenet, fatis intelligitur fortunarum - 


CARE Went 


—- .. Ham mediocrem poflcífionem omnium eff 


qi 


ANC 


m d AUDTONUS 
$. 1o-ibi s autpopulus extremus,sut o impotens paucoruri dominatus, - 
^. cweftyraunis propter ambos exceffus efficitursquoniam tum ex va-- 
- lidiflimo ftatu populari, tum ex paucorum nimia potentia tyran- - 
- miscillit: ex mediocribusautem & quorum eft difcrimen exigu. 


 fuebantnon ciuitatum, fedfuorum commodorum ratk 
centes. Ob hes igiturcaufas Refpublica media, aut nu 
-... "Mr raro &apud paucosefhcitur. r4 Vnus duntaxat vir ex 
(00 c fuperioribus extitit, qui hanc Keipublice rationem 
(o0, ,numinducerecfed iam hacconfuecudoin ciuitatib 


Pe 


: * E : ud : : : 


X 


 PoriTICORvVM- LIE IImr. 462. 


homines equalitatéodio habeár, &malit aut imperio potiriaut fi vi* 
&i fucrin&imperio fübeffe.Que fitigitur optima R efr publica, &qu& 


- ob caufam, declarauimus.Ex ceteris autem Reipub.formis,quoni- 
—. am ftatuspopularis, & item paucorum potentiz complura gencra 


fadimusque prima ftatuenda fit;que fecüda, quz deinceps, eodem 
modo,propterea quódalia potior fit,alia deterior, optima confti- 
tuta,non eritintelle&u difficile. Nam que proxim accedit ad opti- 
mam,hzcneceflarió potioreft. Deterior veró quz longiusà me- 


dio recefferit, nifi forté 1; iudicium fitpro fine propofito facien. tj. 


dum.Pro fine propofito dico,queniam cum fepe fit alia R eipubli- 
ce forma magis expetenda, fieri poteft vt alia fit noanullisaccors 
4modatior. : 


Scholidim Caput — XI. 


1 OVAE veró fitoptima Refpub.quz optima vita plerifque ciui- 
tatibus,Optima Refpub.eft qua ex ciuibus medsocres ditiitias babentib.con- 
fiflit. Namneg, ditiffpen nec pauperrimi fant ad focietatem cinilem idonei. 
Alteri enim nimis faperbi, alteri mimis deiecti fiunt:alteri contemmunt, alte- 
visnnident: alteri wmperant vt'domini , alteriparentvt ferui: ciuitas autem 


ex paribus e Jrnilibus conflare debet, quod mediocribus accidit-Itaque plu- 


emnum ciuitas ex mediocribus cen(ifIens conferuatur, eaa, optima eft , Gà 


—feditionibus adborrer. N amwbi omne s aut plurimi funt diuit$s vel pauper- 


- Tate extremi. f acil aut tyrannis exiflit ingalefcentibus loctupletibus, aut ex- 


1remus populus. fi vincat pauperum multitudo. 


2 Queoptima vita plerifque ciuitatibus. Hac oratie pendet v[que ad 


illaverba, Harum igitur queftionum. Dupliciter autem dicitur optima - 


Refpub. vel quia fimpliciter eft optima,fi talis cótiugeret qualis optari poffet: 
-vel quia optima e[L earum qua nou difficillime poffunt bominibus contingere, 
e plerifque ciuitatibus conuemrepotefl, qualis autem bac pofterior fit, e 


|. quemodo«onflitrt e conferuariqueat , ex js principis confiderari potet, 


x 


qua tradita [unt inUbru de moribus ad Nicomachum , in quorum primo Ó* 
lecimodeclaratum efl vitam beatam feufelicitatem in v[u virtutis non im« 
pedita cenfiftevesvirtus autem egeffate c aduerfa valetudine , C fimilibus 
talis mpeditur.N am egenus non poteft nec liberalitate vti,nec magnificen- 


tid, preterquam voluntate:nec qui aduer[a valetudine laborat, it vede pa« 
. Te]! fortitudinem exercere: in labro vero fecundo Btbicorum , virtute: 


mediocritate quadam confiftere declaratum efl..— 


PERSEQUERIS RR 


Aii c EE CERT A IN 


t eet Ei 


L^ 47a a M-Aui Anf Hama 


Eras 


pum 


te ela LA ru - 


de P REL. 


tM PROC TORT Tat 
Év I 


TA EE DA S 


MM ÀÀ Ma LA e 


209. : ARISTOT ÉLIS 


.$ Quinos egregia virtute. Qui nen optimam ciuitatem quarum; qu | 


optimis C prudentifomis ciuibus confifl at. ad quas ves optima ciuium natg 
4 Yt fint ad virtutem maxime proni. adiumentis naturalibus inflrudi, 
.& fortnna defidex atur vt adfint, [uppetantá, omnia neceffatia ad Vit TR CUIM 
irtutesonimpedia degendam:quas es optar i magiu quam bominibusee i, 
Muitatibur centingere folent. c us 
.44 Alteripalam. Diuifopn Pomines palam inferunt trittriat, € in magni 
rebw peccant quidam enim aliena modo priuata, modo etiam publica inuae 
dont:alj bomies'nterficiunt;dr fimilu: : ze 
Talteriaftuti funtad nocendum «geni fiilicet;qui per freudem: e ins. 
ebinationes er occult furtaves que funt ad vitam vece[]evue conquis unt, 
j Adhecifti miniméftudent ipipcrijs, & füntimperandi percupie 
di Prier pars ad egenos veferri delet, quib egeflatem abhorrent ab tmpes 
11s,qta otium reqtarunt , quod ipfis nece[faria ad vitam quarcntibus mon 
fippeitt.Poflerior ad duutes , ques oium ét ambitio f acit imperandi Cui 
difirmos, : T 
6 Ciuitas ex feruis dominisque conflituirur. Cáprex omibiu diti 
gnis ayt paupervimis covfiuumur, cr nullis aut p auciff mis mediocribus. N ams 
ditifuntimperant vt dominispauperrimi obuemperant vt ferui. . ; 


7 Qyocirca Phocylides Milefgs Bic fuit philofophus , qui caymina d €« 


legias C pracepta fiue fententiae, vt vefert Suidas confcripfit. - 
& Quam vtraque aliarum. Vi medreeres flat pluyes. C potentieres, 
quam &juites & pauperes fumul, aut certé quam diuites per fes -é& quam 
gauperes[eparatim.. — : * ; 


$^ Aut populus extresmus. Peff ma fórma Reipub:popularà , quanamox. m 


valid:umum flati populaze appellat; quia populue in eo plurimum inualut, - 
Io Impoteps paucorum dominatus:Extrema paucorum potentia, qtia 
dyneff a dicitsr de quibiis Kerumpub forsmielibra quintedfferitus, 

11 Egentabfquehis. Sine zmedioeribu. s e ue 
iz Quirerumin Gracia potiti funt. Qui impevium in. Gracia tetie- 
vünt, athenienfes C bacedamoni, 


13 Alteripopulares, Asbenienfesquia Rempub. ad popslarem incliuan- 


pem babebant, quafi utque ciuitates fabeg:ffent,sm popularem formam redis — 


gebant : Lacedamont m paucorum poteutam , quoniam ipferum Rejp.hue. 
magi inciyabat , Iiaque vtrique eam fermam in cinitatilus A [e deuda 


eonffauebant, qua fitmilu effet ac proinde magt faueret fLatui prafenti,que.— 


ipfividlores vtebantur, —— puo o0 c —— 0 
24 Vuusduntaxat vir. TPeepemp defieniat regem Lacedameniorum.bie 


mevstinen 


wi Cr proratione verum fuppetenyium fit de Reiptblice bonitate iudicandg. 


—fiftere. Necenim verendum eft, 8nequando in hosdiuitescum : 


Porrrr:eon vw Lr mnt. —— ?o4 


eim fuerum commodorum ec» ambitionis oblitus, vt ciuitati confüleret,cum 
effet rex Lac edamoniorum Ephoros creatit , ad quos effet avegibus prouo- 
gatiexminuita, regiam potefl atem ( autoritatem, vtpopslarem augeret, 


e regnum in formam Reipubewedegit , de quo Tbeopormptf acko ipfe meme- 
vat libro quiaio. : x | ; 
1, Iudicium fitpro'fine faciendum. Conuevienter propofito ciuitati fi- 


CAPVT XII 


:tPROXIMVM eft vtquzquibus,& quilis qualibus Refp. v; 
«conueniat,diffcramus. Sed primum omnium quod idem in om- 
ies Relpub. vniuerfaliter conuenit, proponendum eft. Oportet 
enim vt quz pars ciuitatis Rempublicam cffe faluam cupit, eapo- 
tentior fit quàm que non eft prefenti flatu contenta. Conftat 
autem-ciuitas omnis ex quali & quanto:quale dico libertatem, s. 
opes,doctrinam, & generis nobilitatem : quantum veró multitu 


dinis magnitudinem,Fieri autem poteft vt ex partibus quibus ciui 


«sconfiftit;alteri qualeadfit;alteri quantum:verbi gratia; vt plures 
pumero fintignobiles quim nobiles, vel egeni quàm locupletes, 
fedita vtnon tam quantoexcellant, quàmfüperanturquali. hzc 
igitur inter fe.conferri debent. V biergo multitudo egenorum 
3qua proportione diximusexcellit, hic ftatus'popularis exiftere j» 
aptuseft:genus autem quodque ftatus-popularis pro exceffus cu- 
iufque populi ratione, adhuncmodum, fiagricolarum multitu- 
do vincat, 4 prima fpecies ftatus popularis efficitur : fin opificum 4, 
-&mercenariorum, vlrima, aceodem modoczterz que funtinter -— 
hasduasinterie&z. Vbi veró locupletesatque nobiles magis quali 
praftant,quàm fuperentur quanto, hicpaucorum potentia exifte- 


. geapta eft, ciufduegenus quodque eodem modo pro ratione ex- 


effus multitudinis ad paucorum potentiam pertinentis. Debet - 
autem femperlegumlator in Repub 5 mediosadcilcere. Nam fiue f* 
3Yeges paucorum potentie conuenientes ftatuát, 6 ad medios fpe- 6. 
&are dcbet, fiueftatui populari aptas,hosquoquelegibuscondi- —— 
liare.7 Vbi veró medij,vel vtrunquefimu!, ve! certé vtrumuisex- 7» - 
tremorum excedit,hic poteft &rma, ftabilifdue R efpublica con fi- 


pauperib.confpirent, Lo ld a alterialteris feruirean 


£05. cp ARISTOTELIS 


Io- inducent. tó Cornmuniorem autem, cum ab hac difcefferint, nut- 


lamreperient:imperandi veró viciífitudinem idcirco non proba. 

bunt;quoniam alterisalteri fuf; pecti funt. Ceterum arbiter vbique 

— fidiffimus habetur: mediusautemarbiter eft. fed R ef publica flabi- 

litatem hoc maiorem habebit;quo melius fuerit tem perata. Errát 

autem pleriquecorum quibus eft optimatum: R efpublica confti- 

1t. tuere propofitum, nono folum quód tt locupletibus malorem 

partem attribuunt, fed etiam quod populares excludunt. Ex ijse- 

nim que falfam bonorum fpeciem preferunt;neceffe eft vt tem po- 

realiquando verum.malum eueniat , fienim alterutri füperiores 
 fintdiuites potius quàm pauperes Rempublicam euertant, 


Silelia in Caput — XH. 


z PROXIMVM eft vt que quibus, & qualis qualibüs. Antequam Re. 
 fpuo.qua quibus bominibus comueniat explicetur illud flatui debet, quod et 
omni Reipub.commune oportere ad. Reipub.conferuationem, vt quapars ci 
uitatis Remptib.effe [aluam cupit liac potentior fHiquàm qua non eft pra[eus 


ti 'atucontenta: Sunt autem duo is partibus ciuitatü confideranda: Quali« 


tu qua libertate opibus dosbrina; virtutéque c» generis nobilitate £onjat: 
— Quantitas, quaciuimn numerum qui fant im partibus, intelligimus s quibus 
zebus inter fe collatis varia genera Rerumpuli exiffunt. N am vbi egeniplue 
pnumerovincant, quam füperetur qualitate bi Refpub. popularis ex: flit.Ca« 
tra Vero patucorum potentia; ylidutites. iInagu excellunt qualitate quam fue 
pereniu numero-1taque legusulator pluvimamyvationem mediorum babere 
debet fue paucorumpotentis fiue populari Reipub. leges ferat, nein extre- 
 Wnnmalum delabantur. Vbi vericmedg potentiores fant. quim diuites cy 
egent fnul,aut cert? quàm diuites per fe, & quam pauperes.feparatim hie 
magnaeft occafio Reipub.flatuenda, tum ad liriitudinemtum ad diuturti- 
tatem:plus autem diutibus tribuere ükRepub.quam pauperibus periculofus 
efl quam oppofitum. | ; REA. 
- 2. Libertatem, opes,doctrinam, & generis nobilitatem . Liler epe 
.. ponitur (rto: fed quia feruus dicitur noni folum mancipium quod proprie 
— ntelioitur, fed etiam qui [ovdidatn artem exercet , quseft quafi ferum pua 
- blicusideirco libertas qua vtrique [eruituti opponitur , bonefla quadam ti« 
iin conditio efl inqua(unt mediocres [acultates babentes, quam bic de» 
iberdo 
Tein e- 


- Antfloteles in bocopere,tum tle TinATRI Cog nil ione mtu 6 a c 


Jignare videtur Docirmam verb (iue difiiplinam qua gvace eff araidela folet 


pulum circumuenire moliuntur ; quinque numero funt , concio, 


—habent;tjs xeiurare rm agi ftratumnon liceat, pauperibusliceat -dn4* 


PorrTiCcoR vM. Lrx nir — s06 


fem edicationem vocare,vt in eavirtus quoque intellig atur. 


3 Quaproportione diximus. Vt plus excedat nuevo. quam füperetur 
qualitate. — m ES 2 

4, Prima fpécies. Minim? mala,vt vltàma intelligitur pefima.—— 

$ Mediosadfcifcere.Mediorum benewolentiam captare ,leges tp[is accottte 


— modando,quod alijs verbis paulo poft dixit medios legibus conciliare , quod 


efl amicos Reipub.facere..— : 

6 Ad medios fpectare debet. Adunediocriter ditites , v in populari 4d- 
mediocriter pauperes e : : 
7 Xbi veró medij.Inter diuites C pauperes - 
8 Nequando in hos.mamedios.. : 
o9 Alteris alteri: Pauperibus diuites, C7 contra. pec 
1o Communioremautem: Quémagi fit dititibus fimul c» pauperibus: 
apta,quàm Refpub. communi vocabulo nuncupata. p 


Lu 


3t Locupletibus maior£partem tribuunt.N ontftcontraiu[litiam,nec: 


vationem Reipul-plusin Repub. tribuere diuiti quam pauperi, fed to ti dittie- 
tum ordini plus tribuere quàm toti pauperum multitude. periculofum efe. 
N ain ditiites ad p ublicaminiuriaminferendam; quam pauperes proc jus 
nop —— poc c 

Ro "CAPUT XUE 


r RES autem quibus fpecie quifiam commoditatir pretenta po- Te 


gagiftrat^;tribumaliaarma,&exercitationes.2In cócione, vthuic ^ D. 
omnibus interefle liceat; fed.diuitibus fit poena;, nifi interfintcon- 
ftituta,s velfolis velimulto:maior.In:magiftratibus, vt qui cenfum 5* 


tribunalibus, vtdiuitesnifi iudicia obierintymnulétentur ,. )Bupemes — 


- impune ferantzautillis magna;his parua muléta fitconftituta, vt eft 
- sin Charondz legibus.In quibufdam: vero ciuitatibus, cunctis li- - 


cet 6 datisnominibus, publicis confi ultationibus intereffe, & exer-  — , 


x: cere dudicia:fitamen'cum defcriptifuerint non interíintautiudi- 
..  eianomobeant, magnis mul&isafüciuntur; vttimore mul&depro- 
fterirecufent, & quoniam defcriptinon funt, neciudicia necpu- 


blicas deliberationes obeant.. Bodemque.modo dearmis & exer- 
ationibusfancitur, vt egenisarma non: habere liceat, diuitesfa —— 
in habeant;mulétentur:& fi fe non exerceant, alterisimpunefit - 
dinitibus peenaconftituta; vt hi7 propter mulctam exercitationes 7. 


3eg. cines 0 CARISTOTEILT 
obeant;tlli nihil tále metuentes non obeant. Hz funt igitur fegum 
latorum captiones, paucorum potentie accommodatz.In ftatibus 
ero popularibus, contra hzc captiones adhibent oppofitas : nam 
- tpauperibus fi.cencionibusinterfint , exerceantve iudicia, merces 
eft propolita,diuitibus nulla poena conftituta. Quo intelligitur, (i 
$.quisinftam facere temperaturam velit5 huic effe8 vtrorunque in- 
fftituta conflanda, vtalijs mercestribuatur, alijsconftituatur mul. 
€a:ficenim fiet, vtomnibus Reip communicetur, queillo mode 
ain alterius duntaxat partis poteftatem concedir.. Oportet autem vt 
SRefpublica ex ijs duntaxat quiarma tenent,confiflat;Cen(usverà- 
quantusfuppetere debeat, certa magnitudine definiri fimpliciter 
:9« non poteft : fed habita.ratione quàm laté ad.(ummum. patere: 
debeat, vt ijquibus Refpublica.communicatur , plures numero 
fint, quàm quibusinter dicitur, tantus.definiri debet. Pauperes 
.enim non inuiti quiefcunt, & fi non fungantur honoribus, mode 
me quisipfisautcontumeliam , aut rei familiaris detrimentum in- 
ferat : quod nomfacilé contingit. necenim fem per vfuvenit, t 
viri probi fint, qui publicis muneribus prz(unt : & pauperes cum 
bellü extiterit, nifi de publico alantur, militiam detre&are folent: 


-3EO. qui ro fi commeatusfi uppeditentur,bellum geruntnon inüiti.Qui- 


dam Kempublicam non modo,gx ijs qui arma ferunt, fed ex 1js 

£C. etiam qut arma tulerint, conftitlftam habent. 1r Malienfibus qui- 

dem ex his-Refpublica conftabat, fed qui magiftratus 'gererentex 

/ bellum gerentibus deligebantur. :Etprima A efpublica inter.Grae 

cospoftregna ex militantibus conftituta fuit, initio quidem exe- 
quitib quia robu rexercitus dum bella gererent, in equitatu confi- 
8. [tebat,propterea quód peditatus ine ordine inutilis eft, 1.Hocau- 
tem genus hominum antiquitus.nec vfum rei militaris habebat. 


mecordinem:iraquerobur in equitatuerat. Poftquam veró creue-- s 


&eciuitates, & militesinualuerunt, pluribuseft communicata Re-- 
* fpublica. quamobrem quasnunch efpublicas nominamus;hz po- 
pulares adminiftrationesà prioribus dicebantur. "Veteres autem 

&elpublice non fine caufa paucorum & regio imperio guberna- - 
-bantur, quis partem mediam non magnam habebant propterho« 
minum paucitatem ; ita.cum pauci numero effent, atqueordine 
«&cficerent, imperium magis paticbantur. Cur igitur Rerumpu- 

iblicarum compluresformz (int, & cur alizpretereasquecfledi- — 

- agitur(neeenim vnus cft numero ilatus popularis.& cetera T des — 
D A n e. «odem 


(A 


Em. 


VQ E Sr SU 


remm r2 


MUTO e eI] 7 


^PorrrrcoRVM. Lis Inm 308: 
eodei modo)& quilius difcriminibus diftept, & quam ob caufam: 
accidat : preterea quz fitt magna ex parte omnium optima Re-.134 — 
fpublica; & 14 exalijy Kebufpubl icis qualis qualib.cunueitiat, de- 54 
-clarauimus,. i : 


Sibolia iw. Caput; — XIH. 


y RESautem quibus fpecie quadám cor moditatis prztenta. Doll 
uibus diuites egenos , C brvicifam locupletes eludere conantur, ad Renmte- 
ub fibi venduandam eupofítu, quod pro vtri(que efl id famendum effe 1t a- 
^ ditlegumlatort ad Rempnbque wfla fit. eovtrtf a comenuni mfiendamy. 
quiuspracepti fumma cfEvt merces pauperibus gerentibus Rempub. propofi-- 
ta fit dinitibusautem pena, (imunw publicum recu[aserint, conflituta; De^- 
det autem Repub ijs tantum qui arma tenent communicari , cenfus verb eds 
snaguit udine conftitui vt pluves pumero fiut, quibw pev «enfam Kefptib. par- 
tent.quamquiper eundem excluduntur. : 
2.Inconcione.In popnlari deliberatiomes me 
zvel folis vekmulto mator; Vt pauperibusnullà pana fit cenflituta ; fed* 
- falis dvustibus eut tnulto maior diutibus quam pauperibus. —— : 
^ Fiurareanagiftratum. Magiffvatumiureiurandovecu[are , iurantem- 
füilicer fe magiffratum gevere nonpoffé&ks- ———— : 


- 53In Charondz legibus: Charondas leges condidit Catane» fitis in Siria 


lia de quo libro fecundosuemoratum eff. - 
&Datisnomipibus. Dare nomina dicumtum ; qui velle fe munus obire profes 


- qentur, Cz feid profe(u adfuribi poftulant , vt milites qui nominain delea - 


éhibue militaribus dabant: pe píseccvr oH ul s 
7. 'ropter mul&tam exercitationesobeant. Metüpaneexerctmura -.— | 
8: Vtrorunque inftitutaconflanda. Mjfcendaslcges populares «ums : 


— qua paucorum potentie accommodAntur. — cu ur 
9. Quam late patere debeat ad fummum: Quo progredi poffit maximus" 
— — cenfus qui eat atáone confltMatur vt pauciores excludaniur a Repub gerem- 
da, quam quibus pev cen[um Rempnb.cape[fere littus ic 3 
10 Sicommeatus fappeditentur:$i sonferanttur cibaria. - a 
1: Malienlibus quidem. Malievfes funtincola Maliati finus in.ora Lecroo 
- pH. — | : : ; 


n genus hominum: Pedites in bellée- 


ona ex parte, Plerifque ciui atibuta 


1i Hocaute 
13 Magnae 
14 Exalij Rcbufpublicis Extra. opHmnetts .- 


e 


EIE REEEIATI T TEDNIS RETE - 
Ee EGRE 


- : ARIsTOT ÉLIS 


F1 SED ruríustum deomnibus communiter,tum de quaque fepa- 
tatim preciplamus, fumpto eorum que deinceps differenda funt, 
conuenientepriacipio.Omnium igitur Rerumpublicarum tres o- 
mnino partes funt, de quibus quid cuique R eipub: conueniat, mu- 
nus eft probi legumlatoris confiderare quibus partibus re&é fefe 
«habentibus, vt Refpublica recte habeat, neceffe eft, vtáue R efpub- 

. lica pro harumpartium difcrimine, ipfe differantinter fe.Harum ; 

trium partium vnaeftque derebus communibus confültat:altera. 
que magiftratus attingit , id eft;quos effe magiftratus oporteat, & 
quarum rerum habere poteftatem , & quomodo creari debeant, 
T'ertiaparsin iudicibusconfiftit.Eftautem penes confültores, bel- 
2«]ipaciíquearbitrium,& item 2 bellicam focietatem, fcederaque in 
. 3 ineundipoteffas,& horum iudicioac voluntatel eges & s res capita. 
^ lesatqueexilium bonorumque priblicationes, '& 4 magiftratuum 
«correctionestemperantur. Neceffe eft autem vt vel ciuibus onmni- 

5: bushzcomnia iudicia committantur;aut ; quibufdam omnia, hoc- 
6- cft vni cuipiam magiftratui,6 aut pluribus: velalijsalia, vel quz- 
dam omnibus,quedamq üibufdam.vtigitur omnes;& deomnibus 
iudicent, populare eft : talemienim aequalitatem populus quarit, 
Multisautemsnódiscompluresomnes deliberare poffunt: Vno vt 
7: pet vices,non cunc fimul delibereriti(7 vtin Teleclis Milefi; Re- 
- publicazinalijsautem Rebufptiblicis quifimul gerunt magiftratus, 
in vnum coa&i confultant : fed magiftratiIbusomnes vici(fim ex 

- :$ tribubusaut8 ex partibusprorfus minimis preficiuntur, donecad 

9. omnesvicifiitudo perueniat. ) Conueniuntautem 9 fcifcendarum 
1e. legum caufa,ro aut de R epublica velutaudiant, «quz àa magiftrati- 
1t. busedicuntur. Alter modus eft, vtiromnes fimul iudicentcon- 
12. uenianttamen t2 comitiorum duntaxat; & ferendarum legü caufa: 
& cum eft debello paceQue deliberandum , aut magiftratus corri- 
gendifunt:cetera confilio magiftratuum, qui cutquen egotio funt 
przfecticommittantur: qui magiítratus ex omnibus vel füffragio 
vel fortito-creeptur. Alius moduscft , vtad creandos & corrigene 
dos magiftratus,ciues cenuegiant:& item cum eft de bello aut belli 
focietate ineunda, deliberandum Cetera veró gerant qui magiftra- 
33. tibus prefunt15 faffragio , quot licet mandandis, cuiufmodi funt, 
cffarió debent à fcientibus adminiftrari.Quartuseft mod 


MSc fmm mE Sa TOROEN Ne ven NTOROR OMA TI CES met, imer S Yr PUSTRTE S ESn fn 
!, u- ) í 


2 
| 


. funtpropter cenfus mediocritatem , abRinentque ab ijs quzlege 


N 


. talis paucorum potentia, ciuilistamen ac R.eipublice conueniens, 
"propter eius mediocritatem. "Cum veró non omntsad deliberan- 


: PortirricoRYvM Lr tu. 316 
vtéoeant omnes, dedue rebus omnibusconfultent: magiftratuum 
iudicio nihil relinquatur, 14 nifi vtad populum teferát,qua ratio- 14- E 
nenunc 15 extrema popularis R.efpüblica adminiftratur, quam 16 15-16. - | 
emulam effe diximus paucorum potentiz, quz dynaftia nomina- 
tur,& monarchietyrannice. Omnesigitur hi modi populares füt. 

Vtautem quidam de rebus omnib. confültent;conueritens eft pau- 


«corum potentiz,quod ipfum e pu habet differentias, Nam 


€um 17 àcenfibus mediocribusicliguntur , & maiore numero V7 


Vetantur,& quolex duxeritfequuntur , & quicunque ceníum na- 
&us (it,ei patetaditusad Remptiblicam: eft quidem adminiftratio — 


LITUTXIUEnAMNTIfIIANSC 


dum admittuntur , fed qui deleGi fuerint, ex lege tamen piblico 
munerefunpguntur, vtprius, hecpaucorumeftadminiftratio: fed 
a8cumfeipfi cooptant , ijpenes quos eftarbitrium deliberandi,& 18 
«€um filius patri fuccedit , legefque arbitratufuo moderantur, hec 
inftitutio neceffario pertinetad paucorum potentiam. 'Cum vero 
partita funt munera, vt exempli gratia, debellopaceque delibera- 

tio & cerrectio magiítratuum fit omnibuspermiffa,cetera gerans 

tur àb ijs qui magtitratibus prefunt,& hi fuffragio vel fortito man- 
dentur;hzcefít optimatum gubernatio, vel Refpublica. Sin autem 
magiftratus ad res quafdam gerédas fuffragto,ad alias fortite man- 
engtur:fortitoautem vel fimpliciter vel ex ijs qui. priusfuerint fu£- 
fragio delecti, vel cómuniter fuffragio fortibus; mandentur, hec 
partim ad optimatum gubernationem, partim ad ipfam Rempu- 
blicam pertinent. ConfultoresigiturprorationeRerumpublica- — 
rum ad hunc modum diuiduntur: & Kefpublica queque, vt eftà 
nobisdefinitum, adminiftratur. Quod verópertinetadrationem 
confultandi, intere(IReipublice quz nunc maxime videtur effe 
popularis:hanc dico,in qua fumma poteftas etiam legum penes po- 
pülum eft, vt :9 cum id commodius faciant, quod detribunalibus 12* 
foletinpaucorum potentijs:nam quos voluntexercereiudicia, his — 
poenam conítituunt, vthacrationecogantur iudicandi munuso- — — 
 bire : populares autem egenis mercedem ftatuunt, 20tum hocde 20. 
concionibus conftituant.Commodius enim confultabunt, fi com- -3» 


Tu le" 


muniter id fiat abomnibus, & plebscum nobilibus confilia confe- d 
ratacviciflim nobilitas cum multitudine deliberet. Proderiteti-- (03 
e : | Ed - —— —WuwW. oe 


j 
Í 


nec 9 COARISTOTSIÍS 


21.am vtéonfüftores vel faffragio, vel fortito, niequétaménexpass —— 
22, tibus deligantur.Confertautem 22 fi ciuiles numero à popularibus 


magnopere vincantur, aut non omnibus mercedem tribuere, fed 
33. 25 quot mediocres numero fit nobilium numero comparati, vel 
certé pluresfortibus excludere. In paucorum veró potentijs com- 


modum fuerit, velaliquosex multitudine deligere, vel magiftra- 
tum conftituere, qualisin quibufdam Rebufpublicis habetur, cuj - 


qui prefunt, praconfultores, cuftodefduelegum nominantur, &. 


deijs rebus confultare de quibus illi prius deliberauerint. Sicenim 
populus particeps confultationum erit, necquicquam diffoluere 
ex ijs que pertinetad R ejpublice rati onem poterit.Prxterea.vtpo- 
pulusautcadem fcifcatautcerté nihil poffitoppofitum ijs que fue- 
zint ad ipfum relata decernere, vel omnibus confilia communi 
centur, feditavt magiftratus confültent, fiatquecontrà quàm in. 


Rebufpublicis efficitur, vtin abfaliendo rata fit populi fententià, . 


in condemnande non item, fed rurfus ad magiltratus reijciatur. 
Nam in Rebufpublicis contrarium fit: paucorum enim liberatio. 
 fataefi:ijdem fi condemnauerint;cau(a rurfusad plerofque femper: 


reijcitur. Acdeconfultoribus quidem &i js quorum aibitrigAes - 


Ípublica gubernatur,differuimus.. 


Scbolia-is - Caput. XANH: - 
rSE D'rurfus tum dé omnibus communiter;tum dé quaque ftpaz. 
. ratim pracipiamus., Tres fumt potifüme partes Reip. confultores magis. 

flratw , C iudices:in quarumpartium difcrimine, Rertmpub.difcrimina- 


confflunt:folet auteni confeltari de pace, debello,de fücietate, c» de faderi-- - 
bus.Item de deferendis d abrogandis Jegibus, de vebu capitalibus de exilia, 


de bonorum publicatione d» corvetlione teagifiratium, quartier um deli. 
beraticttes omnes omnibw committi poff«nt, vel omnes quibu(dam, .vel alia; 

Alis, vel quadam omnibus .. Vt omnes cenfaltent , populare eft : quodfieri.- 
ssnultis modis potefl. Vt autetn quidam de rebus omnibus ad patucortim potes. 
Htiampertinet: Partita verb deliberationes cr indiciaad eptimatum admis. 
wiftrationem,dr Rempub.pertinent. — : Pe coe eee 
z: Bellicam fodetatem,foederaque ineundi. Quod graceeft dida oci - 


& 
] "S: 
NUT MEE pr Eger dida 


interpres [dera conuertit, quiainbugc inteledum Arifloteles vtibocvos — 


cabtlofolet,quad proprie difflutionem fenat.Sed quia foederibus diffolua- . 
iere dirimuutur ontrouerfie, idcirconudtores idem ad [ ederatran 


- 


7 


3 Rescapitales:Capitalia crimina. 
4. Magiltrituti correiones.Magifirati corrigüttr cit id ei 4tieeefti 


muneris i repo[iitur, e ci fententia ab eifde lata ex prouocatione corrigitur. 


4 Quibufdam omnia. Hoc eff vni cuipiam magiiratui Senatoribus 2s 
dines vnum magifteatum gerunt. 
6 Autpl uribus. M agiftvatibut. - 

7 In Teleclis Milefz Republica. Qum Telecles Mileftus affi, fire- 
des fiilicet,vel legibus ferenili. ; 


. $8 Expartibus prorfi us minimis.Vtex 77 thetIie vicis, atit vs, aut fi qa 
: fint minorespartes in quas buiusvei caufa ciuitatem dinidi placeat. 


Scifcendarum legum. $anciendi leges caufa. 
10. Aut de Repub. Conuenire de Repub. dicuntur, qui conueniunt ad dcli- 


- berandum de ve ad Priserfamn Rempub.pevtinente, 


1: Omnes fimul.Vnisgerfu populum. 

12 Comitiorum caufa-Magiflratus creandi caufa. 

1; Suffragio quotlicet mandandis.Rario Reipub. popularis poftitot VEA 
giffratws non fufjr agio miandentar, fed fortibus: pevanittit tamenvt fu, (ffr agio 


 snandentur qui debent à dodi, aut periti admimftr ari neceffitati cau[a,vt 


iuditia que ab tmperitis legum vett? exerceri nequeunt, Gr ids militaris 
quinonrellà mfi vei militari peritis comuittitur. 


34 Nifivtadpopulum referant. In tonciotie deliberanda proponant, 


€ fententias exquivant, boc ej etim grace mooayaxoludv. Nam quinego- 
tium vefert ad confultores , is fape folet invtranque partem differere , ue 
quandoque fuam fententiam exponere. 

1j Extrema popularis R efpub.Peféima forma Reipub.populari. — 


PoLrTICORYM Lt:$ Tur, ——— e 
unt vt alioquoque inloco admoniti. | 


Ex 


i6 Aemulam effe diximus.Similem. Naniqidicha 4f nppsehgs —— 


itrestalis dynaffiai in paucorum potentia, d tyran in monatctia : Satin 


fuo quaque genere pefima eff. 

17 À cenfibus mediocribus. Cum aditus ad Rempub. gerendam in e 
geni fi. niegatus, patettaments qui mediocres babent facultates , qui ma« 
puo numero [int,Q» Rempub.ex legum decretis adminiflrent. 


38 Cüteipfi cooptant, CA deficiétes magiftratus ab ipfis ee i Remptul gt : 


vunt fufficiuntar. 


.39. Cum id commodius faciant 1d qued pertinet ad iudicia, vt patiperi« 
. busobeuntibus indicia, merces dutibus mul&ta mifi obeant, confhtutafit. —— 


€à- —  — Me. 


- 20 "Tum de concionibus.V't idem féilicet deconcionibus d de liberandi 
gine in s e €? diuites flatuatur: fic enim Repub populatise weed - 
: ; E 


215- E ARISTOTELIS cone 


iudicijs é» deliberationilus admini Srabitur. : Ix 


11 Aequé tamen ex partibus. Ex diuitibu pariter C7 pauper Tut, 


22 Si ciuiles. Viri probi & f acultate ciuili ad Rempub gereudaminftrudi, — 


quales nobiles & d:sites effe folent. 


23 Quod mediocresnumero fint. Tot popularibus feu pauperibus mers. — 


es efi tribuenda y vt ipforum multitudo nan valde nobilium IWUTIETHTN CX» 


item perpetuos effe oporteat magiftratus, an diuturnos, an neutrü: 
Íed vt fpe ijdem magiftratibus fungantur. an fatius fit eundem 
non bis,fed femel duntaxat magiftratum gerere. Praeterea de ratios 


mnes fiue fuffragio fiuefortito prefician tur,magiftratus fiue impee 
ria cffe ftatuere oportet. Vt primum omnium facerdotesshocenim. 


OWUIVOTMEITNTUSO RM ÉSTE, 


ciuitates. In magnisenim vnus magiftratusad munus vnumobe- 
undum conftitue& poteft & debet, quia multi magiftratibus pre» 


 .Poriri1comR vM-Li5. n. M4 ; 
" quonomrae vocentur, o ad vfus nihil feré intercft.nunquam enim 9» | 
de nomine lisagitata eft ip iudicio, fed difícrendi rationem ad in- 1 
telligentiam pertinentem habet.Ceterüm qui & quot magiftratus : 


necelfarij (int vt ciuitas confiftat,. & qui int 10 non quidem necef- 10. 
fatij, vtilestamen-ad prcbam Rempublicam, incontrouerfiam. 
agis venirepoteít,cumad omnem Kempublicam,tum ad paruas- 


fici propterciuium-muktitudinem poffunt.Itaque quofdàm magi 
ftratusin longum tempus rrintermittere licet, quofd&femel'dur:. 1r, 
taxatgerere; Etprofeétósmunusquodque melius, fiquisvnitan- 
tum procurationt vacet;obitur;quàm fi mu!tsnegotijsdiflineatur,. — 
In paruisautem: ciuitatibus neceffitas multos magiftratus in pau- 

cos hominesconferre:cogit.nam paucitas hominum facit ne multi- 


manui io Rida Ma MI Dye amm i mo A UE De Rai CEDE m utm Oe enlm D cor m C o ORITUR EIE 


tas hominum 14. magiftratus facerecogat; tanquam veru lücernas. r4, 


epe ED M ee ars at fat tt Dt Mio pr ITE PR eir 


mandanda, & quasres vbique vniüs magiftratusarbitrio gericon- | 
ueniat exempli gratia modefte viuendi rationem; vtrum in foro E 


rat,an fecus:hoc eft, vtrum in ftatu populari & paucorum potentia -] 
& optimatum gubernatione & vniusimperio ijdem magiftratus 
Íummi,non tamen ex paribus nec ex fimilibus fint, fedalijinalijs, - 
rum potentijsex locupletibus:in ftatibus popularibus,ex liberis.art d 
Tis. E [3 3 : oce fint : : ; - | 


t 


2H D-—H ÁRISTOTEIIS 
- - *üntquidám.pro magiftratuum diícriminibus, fed alicubi ijdem 
-magiítratus (rmilesfint, alicubidifferant: hic enim magnos effe — | 
conuenit, illic paruos.Sintamen quidam proprij, qualis eft prag. ME 
.— confultorum : hicenim magiftratus noneft popularis,confilium ^ | 
— 86. tamen populareeft : 16 aliquos enim tales effe oportet, quibusante - | 
. populum confultarecure hit,ne populusab operibus auocetur: qui 
hipauci numero fuerint, hocad paucorum potentiam pertinebit: 
praconfultores autem paucos effe neceffe eft:hic igitur mapiftra- 
tus paucorum potentiamattingit. Vbi veró eft vterque magi- | 
flratus, przcon(ultores contra confulrores conftituuntur. Nam ul 
confultorad popularem, preconfultor adpaucorum ftatum per: | 
X7- tinet. 17.confilij veró poteftas in his popularibus adminiftratio- 
nibus perit, in quibuspopulusipfe conueniens cuncta negotia tra- 
. €&atqued vfu venire folet,fi opesabundé füppetant, aut fi merces 
-  propofitaijs, qui püblicé confultandi gratia conueniant: nam otio: 
füppetente frequenter conüeniunt,ac ipfi omnia deceraunt, Por- 
so qui puerorum , quique mulierum modefítz actem perate vita, 
£ultufque curam gerit, & fi quisalius magiftratus cft tali negotio 
. prafeGtus, hicad ftatum optimatum, nonad popularem perti- 
83. ner 18 quomedo enim pauperum vxores ne domo exeant pro^ 
«hibeantur, fed neque paucorum potentie conueniens eft hic ma- 
, giftratus. Nam paucorum dominantium vxores delitiofe viuunt: 
ded de hisrebus hocinlocoha&enus. Deratione vero conftituen- — 
. dimagiftratus, conandum nobis eft vt denuó differamus. Diffe« 
. zentigautem tribus terminis continentur, quibus compofitis, vt - 
modi omnes exiftant neceffe eft.Horum autem trium primum eft, 
 Aquibur creandi magiftratus (int : fecundu m, ex quibus:tertium, - 
quomodo. Eorundem trium cuiufquetres differentig funt. Nam. 
vel ab omnibus ciuibus magiftratus creantur, vel à quibufdam, 
9: Item aut ex omnibus aut ex certis quibufdam & definitis, vt ex I9 
20» cenfu genere, vel virtute; auttali quopiam alio, 20 vtMcegaris, ex - 
3js qui confpirarunt, fimuldue bellum aduerfus populum geffe-- 
- - zuntEthecfuffragio vel fortito rurfuseadem copulanturin hunc. 
'—  godum,vtquidamà quibufdam, alij ab omnibus, & alijexomni- 
bus;alijex quibuf dam;partim fuffragio,pa rtim fortibus, Harum. - 
| . Autemdifferentiarum cuiufque quatuor erunt modi, Nam vel om- 
] 'nesconítituuntur ex omnibus fuffragio, vel omnesex omnib. for-- | 
$ito ; tem velexomnibus vniuerfis, velex omnibus perpartes, — | 
m cd - Stu 


mitra: 


; m ws, 
X 


- Sttributim;aut perccetushominum, velfodalitates, donec fitád'o-- 
mnes cites peruentum , aut femper ex omnibus, & hi modo vno; 
illialio Rutfusfià quibufdam creentur,velex omnibus fuffragio,. 
velex omnibus fortito;velex quibufdam fuffragio, ex quibufdam. 
fortibus, vel partim vno modo;partimaltero, id eft quidam exo-- 


mnibusfuüffragio,quidam forte; Itaquepreter duas copulas modi: 
duodecim exiftunt. Harum autem conftitutionüm duzfuntpo- - 


puláres,vt abomnibus ex omnibus M s e e 
velíortecreentur:zaut vtroque modo, pattim forte, partim fuffra» 


gio. vt autem nonab omnibus fimul, exomnibus tamen confti-. - 


tuantur, vel'ex quibufdam forte vel fuffragio vel vtroque modo;. 
aut quidam ex omnibus ,. quidam excertis ( vtroque modo, id eft: 
partim forte;partim fuffragio ) ad Rempublicam pertinet ad pau-- 


corum autem potentiam, vtà quibufdam ex omnibushi fuffragio» . 


deligantur;illi forte:vel vtroque modo, partim forte, partim fuf-- 


fragio. fedilludeft magispaucorum dominatus; vtexvtrifque;. - 
vtautem quidam ex omnibus conflituantur; quidam excertis, ad!.—— 


Rempublicam optimatum pertinet:vel partim fuffragio , partim: 
forte. vtautem à quibufdam ex quibufdam;ad paucorum : & item. 
vtàquibufdám,ex quibufdam , quod tamen non fimiliter fiat; vt: 
iquibufdam ex quibufdam vtroque modo. fed vtà quibufdam,. 
exomnDibus:ex quibufdam veróà cunáis fuffragio , conueniens: 
elt optimatum Reipublice. Modi ergo magiftratus-conftituen- 

ditot numero funt, &adhune modum per. R efpublicas diuidun-- 
tur. Caterüm quz quibus conueniat,. & quomodo magiftra." 
tuscum poteftatibus mandari debeant, & qui fint , facile intellige« 


— getur. Poteftatem magiftratus dico, exempli gratia , vt vectigalia. 
eius arbitrio adminiftrentur, & item cuftodia.Eftenim aliud po-.— 


teftatisgenus, vtimperandiin bello fumma poteftas : diuerfa ge-- 


. nereeftà poteflate.ztde forenfibus commercij ftatuendi & iudi- 21- 


canqj.. 


- co Aubeliaim Caput XVLO- 


ST PROX PM VM'eft vt de magiftratibus dif putemus. Demqp, — 
firatibu pro ratione Reipub.conflitucuda confiderare opertet,quot effe con--.— 
neniat Cr ad que mupet a obekdasey in quodtenpm.Memex quit 


EAE. iens 
D p uicem 


d 


Porrtrrcon YM Lis rmm — xe 


wécreandie 0 


Xue uS 


VETTER SUE 


—Ü 


i du WorsTOTELIS 


fint. 3 quibus, € quomodo. Magiflratus autem fime imperia proprib ins. 


telliguntur, quibus delberandi,vel iudicandi, vel imperandipoteflas adeft, 
fed potiffimum quibus imperandi. Magiftratus autem quidam [unt in quag, 


eittit ate neceffar ij, quidammon neceffarg, vtiles tamen , quibus magna c o 


puleutacititates vtuntur. Nam paruepvopter bominttim idoneorum pauci- 
tatem pluribus necefJargs magifiratibus, interdumbominem vnumprafici- 


tnt. Videndum ejt etiam, virumimomni genere Reipub. ddemsnagifltratus. 


ut inflituendi, quamuisex ditterfisominum;generibus « an dinerfi pvo di- 
ueritate Reipub. qui cuique Reipub.conueniant.Conflituendi verà magi- 
firatus rationes varia funt pro diuerfitate compofitienuta trium termino- 


vU. Suut autem terimim,qui,ex quibus e quomodo deligere debeant, vto- 


gunes,aut quidam.ex omnibus, aut ex quibufdam, [uffragto vel fortibus deli- 
gant. | zem : | 


dáturte. eum 
.3 Magiftratusfeu imperia nomiinare. dex grace, quo vecabulovtitur 
Ariffeteles:modo magi[ivatus, módo imperium latine dicitur, idcirco intet- 
presvnum vocabulum duobus declarauit. : 


4. Przfedtisindiget.PrefeGwlatiffim? patet,qui grace ef U9udre NA. 


esi tirmusaliquod manüatar s eus muneri prefectus ejfe dicitur: vt facer- 
dotes;qui procur andiefacrispraficiuntur f acrorumpr af etti nominantur: ce 
prefectus chori, qui borum ducit,aut impen(as ad cborum feuludum fuppe- 
ditat, quia cius voluntate cunctafiunt. fed &ox à boc efl magiftratus fueim- 
cgperiumseft confultandi feu iudicandi, fiue imper andi public? poteft as. 
s Precones& legati.Precones olim nore Gracorum;vt docet H emerat, 
sou (olumedicla & decreta printipumpronuncidbant, fed etiam paruule- 


gationibus fungébanttm vt nunc tn'bellu tulicines. 


2; Facultaseffe debet. -Hominiciuili, :qi fit de Repub. praecepta feu leges. 


t 


«6 Mulierum & puerorum praefectus. Prafelusmaulievügracà yuusie — 


.. xóvoGeerat;qui publice curam gerebat, vt mulieres domi (e continerest, 
"honefieá, viuezent. ac eodein modo quidam pueris;yt mode[le agerent, pra- 
fecu erat. qui eracé zraabovóposdicebatur, | 
7 Quedam:ceconomicz, PProcurationes economic dicantur , qua do- 
meficampatris familias rerumseceffariavtta cti amamitantur. 


:8 Miniftratrices. Qua ad exequendum duntaxat munus aliquod pulli- 


cüm pertinebant, —— | mele md 
9 Advíusnihil feréinterelt.Ad Rempulanflituendam vel adminiftran- 


dam parum aut nihil refert , quo womine prefeGura quaque nominentur, 


quampis ad cognitionem mónmbil faciat. boc dicit , quomiam vt aliointoce 


v 


——— M Án 


quadam cognitionis duntaxat evatia traduntur. | 
1o: Non quidem neceffarij vtiles tamen. Opis procuratio publica nes il 
eeffatia vtilis eff (ed non reciprocatur:-mam fieripoteft vt fit vtilisten tamen | 
nece[fariayvt mulierum aut püerorumpvafectura. v | 
it Licetintermittere Vr idemmagifiratustion Ab eodem bomine geratur, | 
. fifilongo poft tempore. | E : 


A Alterefepeindigent Magne cititates. 


- quod interpres ad'verbum conuertit verulucernam : eft ferreuminftrumen- 


- de partibus animalium capite fexto meminit in candem fer? fententiam, vt 


[du 


- tisfungitur,quod fit prepter hominumpaucitatem. vt verulucerna, e gla- m | 


.35 Ex do&is re&éque inftitutis. Ex fapientibus & probé virisbocenim — — ed 


Yes cumnecef[ario pauci fint, ad paucorum potentiam, Senatores ad flatum. —— 


-x; Confilij poteftas - Senatus potefi nam vii populus vuiueifis inc 


PoriTtCORYM- Lt». ttr. E ee 
A dnotatótmiu, C» fepe ipfe admonet , in doctrina ciuili, licet pleraque omnia 
4d attionem pertineant, vtin cateris doltvini pradiicu fiue atliuit , tamen 


j3 Vtidem pluribus fimul.Vt ides bomo plures tmagi[tr atus gerat, quia 
varus eft eiusv[us inparuis ciuitatibus. 
14 Magiltratusfacere cogitverulucernas. ófMumxoXóy voy gracd, 


tum quod Altera partefigendis e affandis carnibus accámodatur, ex altera 
va[cilumeftin lucerna modum formatum, quo pauperes ad vtvunquevtiz- 
Ur -N am ctinterrainfigitur parte Acuta,oleumin va[culum fuperius infune.— 4 
ditur, pro lucernaef.buius inftrumenti ariflotéles etiam inlibyo quarto. . Lem 


vnu opus vno infIrumento meliusfieri declaret , quamfivnuminfirumen--——— 
uim duobus operibus accommodetur. :Similebuicánffrumento e] illud alte-. : 
fibn quod gladius delpbicns appellatur , dequo meminit hbrohuiusoperis 
primoin eandem fententiam. Magiflr atus igitur verulucernafiunt, cumvni 
bonini plures ful mandantur, quia vnustomo pluribus muneribus publi- 


dius delphicus ob ferri penuriam ita (iunt , vt poffint pluribus vibus accome.— 
thodari. ; : : I e 


Ariftoteles folet exemaassuibvac appellare. — 
fota citlitate con(ultent,ne populares omnes diu confultando ab operibus nz- 
ceffarijs , vebufo, fuis auocentur: quiconfaltores , fi pauci fint,qui primum 
agenda deliberent deinde ad. populum deliberata de vebus gv auiovibus efe . - : 
vant, Praconfültores dicuntur. Sin autem wulti, quorumcconfilio cr arbitrio ——— | 
Refpub.adminiflvetur, Confilium dicitur fiue Senatus, quorum Praconfulta--——-—— 0 


l 
Og B vici S EI : 4, : IT SN * os *. 2 E 2 | 
16 Aliquosenimtalesefleoportet. Al/2905 ex alterutro genere qui pra — : 


ps 


populewem pertinent, prafertim filli ex certis genevibus , biex ommpopule — 
WHOAMUEE — ue OE EE 


LL 


- ione C o | 


19 0 ARISTOTELIS 


ione devebus finguli confultat,non relinquitur locus Senators confultatio —— 


Waibus. 3 XE 1d 


- 38 Quomodo enim paupetum vxores. Hiclocw declarat mulieres 
domo exire probibitas fuiffe lege,cuius admimffri evant.mulievam profedli, 


19 Cenfü,genere,& virtute.Diwitis, genere C» peritia feu dodvinacum 
virtute. N am eandemrem modo arab elo.v, vt paulo anto, id efl peritiam [i- 
se difciplinam,modà &esv» uid eft virtutem. vocat ari[floteles, quoniamha 


- folent effe altera alterius comites. 


20 VtMegarisex ijs quiconfpirarunt. Megaravrbs efl in Peloponnoft 
€» Attice regioni atque Boeotia confinio ad Iflbmum fitayin qua cum exor- 


t4 inter nobilitatem & populum de Reipub. diffenfione, vidloria penes nobi- — 


les fuiffct.fattae[ff paucorum potentia, C con[litutum,vt magifivatus ex ijs 
gui populum deuicer ant deligerentur. : cm 


- et Deforenfibus commercijs.De emptionibus, C venditionibus Cr con. 


tractibus; 


CAPVT XVI. 


AZpSEQVITVYRvtzextribus partibus adiudicia pertinentem 


3:explicemus. Q;iainre modi quoque 3.inftituta ratione fumendi 
funt. Tribunalium autem difcrimen in tribusterminisconfiftit, ex 


quibus, de quibus, & quomodo. ex quibusdico, vtrum exomni- 


4. bus,an ex quibufdam:de quibus vcr, 4 quot effe debeant tribuna- 


lium generasquomodo autem,fuffragio an fottito deligendi fint 
iudices. Tribunalium igitur ,. vt de hisprimum differamus, o&o 
generafunt. Vnum ad corrigendos magiftratus. Alterum fi quis. 


$6 sin trequapiam communi deliquit. Tertio deijs que Rempubli- 


cam attingunt Quartum de caufis quz inter magiftratus, & priua- 
tos homincs de irrogatis mul&isagitantur. Qnintum de priuatis 


7: rerum magtiarum commercijs : praterea 7,de rebus capitalibus.&& 
de peregrinis. Sedtribunal rerum capitalium has habet fpeciesfa. — 


caufa iudices ipfusattingat,fi inter aliosagatur, item fi quid capitae- 
Jeex indufüria & fi quid ab inuito fueritadmiflum, item fi de re ca- 


pitali conftet, fed iure;an iniuria patrata fueritdifceptetur. Quarta — 
$. fpecieseft reorum ca pitis, quorum caufa 8ad fubterraneum carce- 


rem referatur, quale Athenis eft tribunal , quod putealenomina- 
tur : cuiusgeneris flagitia paucaomnitempore & in magnis vrbi« 
bus paurantus.Percgrinorum vero uibunalis, vna fpecicseft pere 


x 


| 
|| 
| 
| 


i 
| 


— Reipub. ariffmmas,de quib legumlatores confiderare debeant, confu 


-—. PorrfTICORYVM Lr mu. ——— 03Me 
ernorm inter ipfos,altera peregrinorum cum ciuibus. Eft aliud 


.. tribunalis genus preter hzc omnia de re pecuniariaab vna vfque - 


-ad quinque drachmas, vel pauló amplius, nam de his quoque iudi- 
cium fieri oportet,quod tamen in iudicum multitudinem non ca- 
dit. Sed harum rerum, & capitalibus peregrinorumque iudicijs o« 
miífis,de ciuilium rerum tribunalibus difputemus, de quibus reb. 

"nifi reGé fuerit iudicatum, feditiones & Rerumpublicarum muta- 
tiones exiftunt, Neceffe eftautem, 9 vel omnes de cun&tiscontro- 9, 

 uerfijs fuffragio,vel forte conftitutosiudicare, vel omnes de omni- 
buspartim forte, partim fuffragio deleGos, 10 vel omnes de qui- ro; 
buídam-eiufdem generis controuerfijspartimforte,partrm fuffra- . 
gio.hi ergo modi quatuor numero funt;totidemque rr alij per par- yy, 
tes. nam ruríus ex quibufdam fuffragio deliguntur qui iudicent de 
omnib. velex quibufdam forte, qui item de omnibusiudicent, aut 
partim forte, partim fuffragio, aut quedam tribunaliafunt, de 
eildem rebus ex iudicibus forte,fuffragiodue conftitutis. Teitur hi 
modi ijdem funt , qui fuperioresde quibus diximus, atque cadem 

,erunttribunalia, fi copulentur in hunc modum, partim ex omni- 
buspartim ex quibufdam , partim ex vtrifque,id eft fi eiufdem tri- 
bunalisiudices quidam ex omnibus,quidem ex quibufdam confti- 

tuantur, item forte vel fuffragio. vel vtroquemodo. Quotigitur 
modis tribunalia confifterequeant declarauimus: quorum prima 
Reipublice populari conueniunt , quecunque funtex omnibus, 

"wel deomnibus. fecunda veró paucorum dominatüi, quecunque 
 exquibuídam de omnibus. tertia pertinentad ftatum optimatum, 
 & Rempublicam, quacunque partim ex omnibus, partim ex quie 
bufdam deliguntur. zs I e 


Sebeliaim — Caput. -.— XVI. 


i Y$E QVI T VR vtextribus pattibus ad iudiciapertinentem ex« 


plicemus. Tribunaliut fiue indiciorum diffeveutia intribus termini cero. 
— munturzex quibus citibus deligeudi fint iudices, cv quibus devebus (int iudi- 
gaturi, c quomodo fint deligendi. N umerat autem octo genera tribunalium 
| prodiuerfitatecat[arum, deinde modos. deligendi pev fequitur, per [uffran. 
gia € fortes, e ex quibus,ex cunctis, vel ex quibufdam. 2j. 


x 


- 2 Extribuspartibus. Supracapite quartodecimo tres parteseffedixit— 


| i 


D 


— UR mms I D 


TIR TCR CHEN SUN HORUM Ron 07 DNDSSTETALAT ASSOSUCASIDIORTRURK E f ti 


Ee pe E 
———É rar Ls 


- Wt -——— — ARISTOTIIIÉ S.— E 


wagiferatus Dr indices. Explicatu igitur duabus partibusad tentiam pres 
greditur, ——— | Tn 


germinorum. «—— p 
:: S. ' é$ e Les ? pv o ; 
-4, Qaoteffe debent tribunalium genera. Quot genera iudiciorum. 


$ In recommunideliquit.Vt f Rempub.compilauit.. 


—— defamaieflatis. ees y 
7 Derebuscapitalibus. Res fiue canfa capitalis eff,im qua de capite , beo 
 €ft devita reus periclitatur, [iue de exilio . qua mors citilis appellatur.ad. 
fummam in qua de cximine agitur non de contrata ciuili 
$ Adíubterraneum carcerem. Solentqui magnum aliquod flagitium 
comtiiferunt, in locacarceris fabtevranea c» obeura trifliea, detrudi, ad 


quos audiendos e iudicandos tribunalia: fubterranea fint apud quofdam, 


; * 


: eenjtittita,vr Atliemis tribunal;quod puteale dicebatur... 
9 Velomnesdecun&iscontrouerfijs. Neceffe eff vt veliudices exoz- 


gn populo dele(ti caufas omnes ctuiles. dyadicent;,. idó, lipartito,vt onines: - 


- fuffragio deligantur,vel.omnes [ortilus qui fünt:duo tuodi : velex omni po- 


pulopartim fuffr agio, partim (orte delecti de omnibuscaufis ffatuant , qui 


Aertiusvelex omni populo partim fuffragio.partim forte deledi de quibu[- 
diat caufis decernant,oui quavtus modus e]l. Namomnes dicit proex one 
mibw deletti,vt ipfe declarat in fene buius capitis illis. Verbis, prima, inquit, 


br tribunalia Reipub. populari conueniunt, quecunque funt ea: omnibus, 
1 propterea fcilicet quia cum ex emnibusdeleéti iudicant, omnesiudicare vie - 


dentur. N apromnes indices de omnibu caufis iudicave, fi non ex emi popue 
lo,fed.ex certi quibu[dam fuerint deleti haud dubie non ad Jfatumpopulae 
vem, [ed ad pautorum potentiampertinét. c. 0 0s | Gua s 
1o Velomnes de quibufdam eiufdem generis controuerfijs.Veles 
enm populo delectos, de quibufdam citilibus controuerfjs iudicare, —.— 

1t Alijper partes Vt nen ex omnibus fed ex ordiue aliquo deligantur. Es 
jsergo tibu gcnexibis omnes primi geueristaedi conueniunt populari Rtie. 


A 


MEA Ups era Rede Dra e E 
CATAL 


7V 


pautorunpotentiam, quiaomes ex quibu[daum, vtex diuitibus fet nobili- 
bus:terttj verà ad fLaturm optimatum, quiaparium ex oui populo, partit 
exserti ordunbus deliguntar.. ud 


LLL TAL 
EMITE i eli. cou- 
5 


| 
I 


e re dim (NON OE UT 
- & ; cux I 


3 luftitua ratione. Quemadmodum conflituimus per. copulatienem 


6 Quz Rempub attingunt. Que pertinent ad flatum Reipub. vterimita — 


publice, quia in eis omnibus iudices deliguntur ex omni populo : ecundiad —. 


! 
! 
| 
| 
| 
| 
| 
| 


/ 


- fontes vudeledidioncs oriuntur. Itaque merito hunt mutationes 
Uaec RN i 


ARISTOTELISDERE | 


PVBLICA LIBER QVINTVS - 
- —. . .- Interprete &enarratore UE 


-JOANNE GENESIO SEPVLVEDA. 
: — GOOXR Bav NL. 9. — 


: |ÍQCADVI 


vz| VIB VS: de rebus differere ftàtueramus, t. 

| easceteras feré omnes:explicuimus. Dein- 

| cepsexquibus,quot;&.qualibus Refpublicz 

j mutentur, &quzfescuique Keipub. interi- 

j tum afferant, & ex: qualibus potiffimum in. 

quales-tranfeant . &:qux fint: ebufpublicis. 

falatariagtumcommuniter,tum cuique fepa- 
Uu ratim; differendum-nobis eft. Item per quas - 

respotil fimum Kefpublica quequeconféruetur;vtinftituimus de- 

clarandum:hinc,vtoportetinitio fumpto.. Multa Reipublice ge- 


nera factafünt; cunctisiuftum & 2 quod proportione fitequum 2s - 
- tenendüm effe confitentibus,ab hoctamen, quemadmodum füprà 
diximusjaberrantibus.Statusenim popularis exiftit; dunsqui funt .. 


vtcunque pares;hi fimpliciter fe pareseffe putant.. Páucorum do- 


-ninatus dum qui quadam ex parte füperioresfunt;hi fe prorfus ef- 


fe fuperioresarbitrantur. Nam 3 qui (untopib.fuperioreshi pror- 3e- - 


J fusfe füperiores effe putant:tum alteri quafi pares fint pariacuncta 
fibitribui putant oportere:alteri velt fuperiores int; maiorem. 
- partem vendicare fibi moliuntur. nam 4:quod plus eft;maius eft. 4. 


Omnesigitur Refpublice ; iurequodam nituntur; fimpliciter ta- » 


. menaberrant. Ita fit vt cum vtrifqueprofua opinione Refpublica 
^ -.pnoncommunicatur,feditioncsoriantur, quasiuftiffimé omnium. 
cexcitarent qui minim? id faciunt virtutepraftantes, quippe qui 6 
. Wolifuperiorestimpliciter haberi maxima rationedebent.Sed qui- 
- dam genere pradtantes 7 ipfis non putantparia deberi, propter hác 7» 


tatem feu prxftantiam. nam genere nobiles efle videntur, |. 
aiorum virtusdiuitisdueadíunt.Hzcigiturfuntinitla& — — 


"223 | ARISTOTEIILIS 
lamenim mutatio fitin Rempublicam, vtex vnoftatu fiat aftér: 
exempligratia, paucorum potentia ex adminiftratione populari, 
autpopularisex paucorum gübernatione, vel ex his Refpub.& fla- 
'tusoptimatum,aut hzc exillis. Iam veró noinin aliud R eipublice 
genus mutatio fit, fed Rempublicam in eodem ftatu, perfe tamen 
adminiftrari volunt: exempligratia, paucorum pótentia;aut mo- . 
narchiaretenta;Fit preterea mutatioin pluris minorifque ratione, 
:vtfi paucorum potentiaad pauciores vel aliquanto plures rediga- 
tur,aut fi popularisadminiftratio magis aut minus popularis fiat;ac 
. xodem modoin ceteris Reipubliceformis vt intendantur, aut vi- 
- &fümremittantur. Fitetiam mutatioad partem aliquam R eipu- - 
'Blice variandam, vtad magiftratum aliquem conftituendum, aut 
'9^viciffim antiquandum: vt Lacedemone$ Ly fander regnum, Paus - 
22" fanias rex,Ephoriam tolleretentaífeà quibufdam traditur. 9 Epi- 
. damniquoque Kefpublica ex parte mutata eft: nam protribuum — 
8O- prasfc&isSenatuseft conftitutus ro Ad Helizam autem magiítra- 
— ttuscum fuffragie creantur,ex his etiam nunccreari necefle eft, qui 
Rempublicam adminiftrant. Pertinet etiam ad paucorum poten. 
tiam princeps vnus,quiimperium in hacKepublica tenebat. Om- 
nesenim propterinequalitatem diffident;cum imparibus non tri«- 
T- buitur, quod proportionedebetur. 1x Nam regnum perpetuum 
inequale eft;fi habeatur in pares,quoniam omnino equum peten« 
^ 3E. tibus feditiones excitantur. r2 Aequum autem eft duplex,numero, 


nejaut mole:dignitate veró quod ratione, verbi gratia, tria pari nu- 
 3nerofuperant duo, & hac vnum : pari veró ratione quatuor duo, 
& hzc vnum,quoniam duo parsequaliseft quatuor, & vnum duo-- 
rum, nam vtrunque dimidium eft. Et quum omnesconfiteantut 
— fimpliciteriuftum efe, quod ratione eft aut proportione equale, 
- diffentiunt: tamen, quemadmodum füprà diximus, quidam quo-- 
iam cum aliquo pares fint, prorfusfe pares effe cenfent, alij cum. 
—. fintaliqua reimpares , ac fuperiores, cuncisin rebus plus fibi de- 
— beriputant. Quofit vt duo potiffimum exiftrantgenera Reipubli- - 


.. . *4-nufquam centum funt, r4 pauperes paffim multi, vt autem fimpli- 
citeromnino forma Reipublice inftituatur ex alterutra equalita- 
Se vitiofum eft:quod euentus ipfe rerum declarát nullaenim hará — 


-—,. 


& dignitate.equum numero dico, quod eft idem & par multitudi- — - 


 .. Cm,pepulare&paucorum, quoniam generisnobilitas& virtusin — 
33: paucis reperitur, z4hecautem inpluribus. nobiles enim & probi —— 


Ns 


qoftulant: alij cum viaa fent fuperiores verum omnium, maiorem partem fibi. 


1 
[ 
-gueritorum paritate,vel inequalitate.. : : TE 
| 


LED jue tniltonaior d; $' nitas »d 


PoirriCOR VM - Lrs. V. E 
Rehuhpublicarum flabilis eft,cum fieri non poffit, vtfiin primo» 
atque principio peccatum fuerit ,;non'adextremum malum ali- 
quod'euadat. Itaque oportet partim numeri;partim rationis equa-- 
litate vti. Caeterum flatus popularis tutior eft minufque feditioni- 


- buspatet,quàm paucorum dominatus. hic enim duplex eft feditior 


nam rj tum inter fe diffentiunttum cum populo. inftatu vero po-: je 
pulari, cum paucorum duntaxat potentia diffidetur : populusau- 
tem inter feaut nihil,aut perparum diflentit. Preterea1ó medio- 16i. 
crium Refpublica 17 que talium omnium eft tutiffima, propius 17. 
ad ftatum popularem,quàm ad paucorum potentiam accedit.. 


Suboliaim Caput. d 


Y OVIBVS de rebus differere ftatueramus, easezteras feré omnes 
-explicuitnyis:1n quattier libris fuperioribus de ciuitate Creim partibus, de-- 


que omnyReiptub: genere, tum conimtmiter tum fingulatim difputauit i mule- 

táque de legumlatoris officio, c quorüdam erroriburcommemorauit:Deine- 

ceps de Rerumpub.anutationibus, & mutandivaufis cdifferit : d quibus ve--- 

bus vnumquodqte Reipub.genus conféruetur , d quibus vicifian labef atte" 
turdeclarat: Caput autemoimnie fer? feditionis effe tradit; quod cumomnes 
equum proportione dignitati effe cuique tribuendum confiteantur, tamen: 

quidam cum. pares fint in nave duntaxat , omnium rerum paritatem fibi- 


veudicareconantur : quacum fimul fieri wonpofint , ex bat opinionum cone 
trarietate & contentione feditiones exi flint. Dupliciter autem fit in Repub... 
Hhiibatio-man vel Refpub. tranfit in genus diuer fum , vezumffit popularia ex 
paucorum potentia: vel retenta eadem Reipub. formasuntantur redlores,. 
aut magifiratus aliquis nouus injlituitur,aut vetus antiquaturzvebratio Rei 
quibcintenditur velvemittitur.vt fiat, exe qt atia ,. gs aut thin po- 
pulari,veltyrannica. 

2 Quod proportione fit equum. Vt feruetur propartiouis emi it45, Vt. 
fipar (it dignitas, pariatribuantur premia:fin impar , eadem fit proportio. 
pramiorum que: dignitatum .| 1aque totacontrouer[ia efi de dignitatis feu. 


3 Qui (untopibus füperiores Locupletes;quiadiuitis faperantt, quaeft cer. ed 


pars vua dignitatis putat fe [fimpliciter effe fuperiores, hon animadutttere — — 


tes fortaffa, quod quos opihus fuperant., ab djs virtute cn ee fuperam- — 


NES 7 y SARISTOÓTEEIS-.— — | 
4. Quod plus eft, maius eft.Vt plus bonoris maiw pramium e[t.N 4m licet 
anequale dicatur,tum quod mint est tum quàd maim, tamen boc inloco c 


quaftione , inequales & inequalia folet. Aviffoteles fuperiores & maiora — 


dicunt. — c 
-$ Iurequodam nituntur. Parte quadam inris. A 
6 Quifolifuperiores fimpliciter. N am 4iuites opibus tiobiles géneve fu« 
«. periores effe dicuntur , féilicet fecundum quid:at qui virtute preflant,fun« 
pliciter fuperiovesfunt. ERI : 
7 lphsnonputant paria deberi.1d eff virtute preflatitibu, vel fibpfis: 
nam ad viro[queveferri poteft. eadem ef tamen fententia [umma , genere 
-gobiles putare fe cateris etiam virtutepraflantibus effe faperioves: nituntur 


Vocaregmore Gracorum,qui Su.oiodv quoque, hoc eft differre, pro praflare 


enin tum virtute,tumetiam opibus:quod ire f aceventy(i fua etiam non [o-- 


- lummaiorum alienavirtuteniterentur. 


mu , ex Heractidarum genere:cuius vitam pev[equitur Plutarchus, eumá, 
conatum fuiffe tradit,vt regnum mon (uccefione perpetua , ac iure haveditas 

rio Euryttonidu £» Agidis duntaxat duabus Hevaclidarum f amilijs trade- 
vetuy fed praumum.e[fetvirtuti, acmeritis optimi cuiua, Spartani propofi- 
dum. Autbocigitur innuit Arifloteles , aut Ly [ander venum pror[us tolle- 
vecottatus effetralitur Ab alijs auctoribus, t Paufaniasve Epbororum me 
giftratum delere, tEratenim Ephoria magiffratus pen? tyrannicu , C ve» 
gibus poti(umum inimicus. eres S e 


9 Epidamni.Dyrrbacbg, qued eppidum eft in lllyria dequo fupramemos : 


TYAUUHN. 


10 Ad.Helieamautem. "Heliea maximum tribunal erat Athenis » vie 


Heliafto iudicesin eo tribunali iudicantes , qui ex publico: alebantur . Ad 


bunc igitur magiftratum eminem deligi confueuiffe tradit Arifloteles, mfi — 


ex tjs qui effent in Reipub. adminiflvatione , alió/que tmagiflr atus gerevent, 
E 2 us Tree 
- quod duy abat etiam nunc ex antiqua paucorum potétia, ad. quatn illud quos 


quepertinere ait, quod. vnus qui Archon (eu princeps dicebatur, fummomae 


gifiratui praetat, quiprimum perpetuus erat, deinde ad decentitum, pofire- 


1) Annius; vt vefert Eufebias:qua omia traduntur ab Ariffotele, vt doceat. 


x 


Rempub. atbenienfium.ex paucorum potentia fattam fuiffe populavem. ——— 


1t Nam regnum perpetuum. d eff fumma vniw potefl a« fi perpetua fit 


in cittes pares, qualis erat Arcbontis Atbenis,non feruatur &qualitas propor« — 


tienissnam fi annua fit, fiue ad cerium aliud tempus, vt fit locwm viciffitudini, 
aquere(lcueaiene———7700 2 4 0 eus 


* 


8 Lyfander regnum.Lifander Lacedamoniu vir fuit velus geftü clariffio 


E ETSI MIS D) C INTERN S C ERLs LUOP 


|— porrrreotvM- Lian V — $95 
12 Aequum auté eft duplex, numero, & dignitate Duplex eff 2quali- 
"tan quamquidam proportionalitatemnominant,aritbinetica & geometri« 


- a. Aritbmetica,cum idem efl exce[fus,vt idem eff exceffu trium ad duo,qua — - 


- duorum ad vnum:nam virobique exceditur Vno.Geotnetrica vero , cum ea- 
deme virobique proportio , vt quatuor ad duo eadem eft proportio , qua 
duorum ad vnum:mam vtrobique eft dupla proportio, bocenim efl quod ait. 
Vtrunque dimidium eft. SE le 1d : 

1 Hescautem in pluribus.Libertas qua pauperes nitunttr. 

14 Pauperes pafsim multi. &zogo: 38 root roX ax 8- fic enit legitur 
in codicibus emendatis, non &uzroot,vt babet impve[[a c vulgata editio. Qua 
— firiptura nec conueniens eflnecvera..— ; y 
15 Tum inter fe diffident. Diuites inter ipfostum diuites cum populari- 
hus — . d 5 Wet. 
16 Mediocrium Repub. Quacon[fat ex ciuibus mediocria patrimonia 
poffidentibus. eS : | 


17 Quztalium omnium eft tutifsima. Deprauatarum, feu qua ab opti 


suo flatu Reipullicedeflexerunt. 050000000000 e 


15$ 
publicarum mutationes fiant,confideramus: primum omnium v- 


niueríé principia & caufas eorum intelligere oportet.2 Suntautem 2. 


ferétres numero;quas per fe fummatim primüm definire oportet. 


-Intelligendumeftenim 5 quomodo animati hominesin feditioné 3: 


concitantur: deinde quarumrerum caufa:tum tertio qua fint ciui- . 
- liumperturbationum,& inteftinarum diffenfionum origines. Vt. 
igitur quodarnmodo fintanimati ad mutationem , id quod füprà- 
diximus, in caufa effe putare conuenit, quod quidam dum zquali- 
tatem cupiunt, feditionem faciunt, fi fe minus habereputent, cum 


: peres fint ijs qui plura fibi vendicant. Alijdum 4 imparitatem & 4. 


preftantiam appetunt, fi (ibi perfuaferint nihilo fe plus habere, fed 
paraut minus,cum fint preftantiores.Hecautem poffuntiufte ap- 


peti;poffüt étiam iniuftéznam y cum fint inferiores, 6 vt paresfint $* 6 
perfeditionem moliuntur:& cum pares,7 vt maioressquomodo i- 7* 


 gituraffedti feditiones faciant, explicuimus. Resautem de quibus - 


- diflidetur,funt 8 queftus, & honor,9 & hisoppofita. Nam tum vt8. 9. - 


dedecus.tum vt detrimentum infe vel inamicis euitent;folentho- 
: des : Gg -—.  —qmnines 


E D quoniamex quibus rebus feditiones exiftant,& Rerum. Y. 


às] —- c c QARISTOTELIS dm 
Yo. mines feditionésinciuitatibus commouere. ro Caufe véró.& prins 
— cipia motuum, vnde quemadmodum diximusafficiuntur, & pro 
1I. rebus memoratis,funt rrquodammodo feptem numero;quodam- 
E modo plura,quorum duo eadem funt, & qua fuprà diximus,rzfed | 
- moneodem modc.Nam & compendi] & honoris caufa alijalijs fuc«- 
cenfent,non.vt fibiipfis vendicent,vt fi uprà di&um elft,fed quóda- 


- 


propter contumeliam, propter timorem, propter excellentiam, 

proptercontemptum;&fi quis plufquam pro ratione dignitatis aus. 
geatur :adhzcalio modo ob. verecundiam , ob negligentiam, ob. 
exiguitatem,ob diífimilitudinem.. - : : - 


Sibeliain Caput, — IK— 
€ SED quoniam ex quibus rebus feditionesexiftunt. Quoniam fera. 


so de [editionibus popularibus inflituituv triaconfideranda funt. Primum — 
quomodo effecti qu&ue pevfuaffone inducta ciuesin Repub. feditiones-moli- 


ta feditionum, Eft autem per(uafro,qua-cities ad difidendum inducuntur, 
. quod quidam fe pares effe putant algs à quibus (upevantur , fed, illu volunt: 
| - 3n Reipub.commodi exaquari, Alij cem pares fint; (e fuperiores effe putant, 
il - € plus fibi Reipub.deVers contendunt. Res autem de quibus contenditur, 
J — os funtcommoda & Bonores quibus fe ciues aut aequari , aut praferri volunt. 
" - Principiavero-» caufa diffenfionum feptem memoratur, de quibus fua doe 
eodifferemw.. — — cs m * Dur 
. 2 Suntautem ferétres numero Fer? digit, quoniam i plures fint cau 
faadtres tamenveferripoffant. : s 
.3 Quemodoanimati. Qua indutti perfuafimes— 


Repub. — 0 — 
J Cum fint inferiores Dienitate y meritis. 
6 Vtpares fint. Commodi vel bonore... ! 

-2 Vtmaiores.Vr plus commodi velbonori accipiant, : 
8 Quzftus & honor.Vt commodis vel bonoribus efficiantur. —— : 
9 Ethisoppofita Vt detrimentum vitent aut dedecw. E cu de e 

bp 3o Caufe veró et principia. Ivritamentac feditionum origines.His enim 

rebus laceffiti C irati bomines initio ad feditionemimpellumur. — ls 
3i Quodammodo feptem numero. Na feptem funt que magu " 24 


lios vident partim iuftépartim iniufté his rebus magisauctositem 


 antur:deinde quibus devebus contendentes tum qua fint initia crirritameme — 


B . 4 Imparitatem & praflantiam appctunt. Plus commodi c bonorisin — 


se» feditionem mouent:alia verb, vt negligentia c» verectmdia magi ex ace 


- gantur,vt funt ves,de quibuscontenditue in citilibus diffenfiombus , dumea 


- ftratus contumeliofé & auaréimperent, non folum ciues inter fe 
. difüdent, fed etiam à R ebufpublicis que licentiam prebept, ani- . 
. mosauertunt, A&uaritia veró nuncin priuatis rebus, nuncin com- 


- fitcaufa feditionis, manifeftum eft. Nam homin: 
dnhonofatifiunt, mouent feditiones, tum quód alios videantin | 


Poriri€COoRYVM Lib V. : 23 


eidenti: que omnia quomodo caufa Qr origines [editionum fiant , ipfe deine. 
ceps figillatim declaratit. ) : | | 
1 Sednoneodem modo. Nam fuprà compendium c honeres confides 


fii quifque petit. Nunc autem alia vatione vt bomines iniquo animo, alios | 
hiusibonis prater meritum andios effe ferunt,e» inerdum etiam fi wflà auge — 
entur,per inuidentiam fcilicet indignantur, Ee 


wo c  CAPVT IH. 


x E Xfhiscontumelia & compendium quam vim habeant, & 
quomodo caufz fint;pene in promptu eft intelligere Nam fi magi- | 


munibus verfatur. Honor quoque quantum valeat, & quomodo 


anifcftum eft. Nam hominestum quód ipfi 


honore effe. Hecautem fiuntiniufté, cum aliqui preter meritum 


—— Nel hoperantur, vel funtinhonorati:iufté veró,cum pro cuiufque 


é&ignitatefit.Ob excellentiam feditio exiflit, cum aliquis maiorem 


E : - e. S E e . e: 1 
hibet potentiam, fiue fit vnus,fiue plures , 2 quàm pro rationeci- ?*; 


uitatis & virium Reipub. extalibusenim monarchiz vel dynafti 


 folentexiftere. Quamobrem in quibufdam ciuitatibus tales homi- 


nes3in exilium ad tempus mittere confueuerunt,vt Argis & Athe- 3 


- mis. Atqui fatiuserat ab initio ne quitantopereeminerentproui- - 


dere, quàm poftquam fuerit permifíum, mederi. Proptertimo- - 
rem feditiones mouent quidam , metuentes ne illatarum iniuria. 


.£um pcenas luerecogantur. Ali]prouidentes neiniurijs quas me- 


tuuntafficiantur, 4 vt in Rhodo, nobilesin plebem confpirarunt, 4. 3 
iudicia &impetum popularem metuentes. Propter contemptum AE 
etiam feditiones confpirationefquefiunt, vtin paucorum quidem . re 
dominatibus, cum pluresijfunt quibus Refpublica non commu- - 
nicatur : 5 putant enim fe potentiores effe.Iu flatibus veró popu- s. 
laribus diuites fcditionem mouent, durn rerum perturbationem, — 
quz citra ordinem & imperium adminiftrantur, contemnunt, vt. 
6 Thebis poltprelium ad vineta cum prau? adgninillretur Refpur 6. 
do —- og E JI" 


219 5 S ARISTOTELIS e 
blica, ftatus popularis eft deletus:& item Megaris, quód neéordine — 
7. nec imperio adminiftraretur R efpublica popularibus deuictisi&g ..- 
SyracufisanteGelonistyrannidem:n Rhododueinfula flatus po- 

S. pularis8ante defectionem eft diffipatus. Cumautem quidam fue: 
rintprater proportionem au&i, idcirco fiunt Rerumpublicarum 
mutationes. Quoniam vt corpus ex partibus confiftit, proportio» 

9. nequeaugefcat oportet vt 9 commenfus feructur, alioquin perit fi 
1o. pes ro quatuor cubitorum fiat, reliquum autem corpus duabus pal- 
1r. mis pateatiinterdumque in aliam tranfit animalis formam,fi r1 nó 
folum quanto, fed quali etiam augefcat, nonferuataproportione: — — 
fic ciuitasex partibus conftat,quarum fepealiqua latenter augefcit, | 
-Xtin popularibus & R ebufpublicis egeneorum multitudo : quod 
. T^ gcciditnonnunquam forte fortunayi2 vt Tarenti, victa pleraq; ng 
73 bilitate, & àlapigibus deleta 15 pauló poft Medorum bellum, ex 
Republica fa&tuseft ftatus popularis. Etin Argo poft eorum czdé 

14-14 qui fueruntad hebdomamà Cleomene Lacedemonio concifi, 

35. 15 quofdam Pericecorum in ciuitatem adcifcere coacti funt. EtA-- 
thenis cum terreftri pralio infeliciter fuiflet dimicatum, nobilitas - 
ad paucitatem redacta eft, propterea quód ex delectu militesad bel- 
lum Laconicum mittebantur. Hocquoquerarius quidem accidit, - 

tamen in ftatibuspopularibus. Nam cum locupletum numerusfaz 
&us eftamplior,aut patrimonia creuerunt;popularesin paucorum 
.. dominatustranfeunt;vel dynaftias. Mutanturetiam Refpublicg 

16. citra feditionem propter pudorem, 16 vtacciditin Herza.Hace- 
nim caufa fuit, vt magiftratus mandandi ratio ex fuffragio trans« 
ferretür ad fortes, propterea quód pudendi homines fuffragioad- 

— éifcebantur.Adhecob negligentiam, cum ad fummos magiítratus. 
17. €0s peruenirepermittunt,quibus difplicet ratio Keipublicej17 vtin - 
' Vrbe Oreo paucorum potentia dií(ipata eft , cum ad Heracleodo- 

rum magiftratus effet delatus, quiex paucorum dominatu Rem- 
. publicam & ftatum popularem conftituit. item quia paulatim effi-- 

— citur.dico autem paulatim , quoniam fepe magnalegum atq; mo- 
rum matatio latenter obrepit,cum neglipitur exiguum,vt in Am« 
braciacenfuseratexiguus. poftremo nullius cenfus homines ma: 
giltratus gerebant : quafi vix, aut ne vix quidem paruum à nihilo. 
differret Generisetiam diuerfitasifeditionis eft caufa, donecanim. 
confentiant. Nam quemadmodum ciuitas non ex quauis multitue - 
dine fit, ficnon efficiturin quolibettempore, Quarequii uili- 

N " : : ze ETT í 


EST 


* 4 


we 


.qui Chytron habitant, alienos gerunt animos ab. incolentibusin- 
iulam: & 26 Colophonijà Notienfibus & Athenis non vnus eft cü- 26. 
— &orumanimus,fed 27 qui Pyreum habitant; hi magisftatui popue 27. 

lariftudent, quàm qui vrbemipfamincolunt. Nam vt inbellis 28 28. 

interiecta foffz,quanquam exigua diflinenttamen phalanges, fic — 
omnis differentia diffenfionem parere videtur.Sed forfitan omni- 

um maxima diflenfio eft virtutis cum: vitio, proxima diuitiarum- 

cum egeítate, & fic difcrimen aliud alio magis diflenfionem parit, , 3. 


- 29quorum vnum eft,quod memorauimus, .- 
Scholia DE Caput HL — 


-X Ex hiscontumelia & compendium. Declarat quomodo verum mee. — 
moratarum quaque fit caufa C origo feditionis. Contumelia,inquit,quaop-- 
-pouitur bonori, cz compendium fiue quaflus feditionem mouent,fi magiflra- 
- $us per libidinem aut comempium iniuriam C. contumeliamuinf erant , aut 
xu o o 09- .-  —. . Ggs — PIN 


f 


3 c ARIITOTELIS 
babeant queftui Rempub. autbona priuatorum intadunt , Ottaves nonfo« 
Tum in magiffratusimportunos mouet odium y fed etiamin ip[am Rempub. 
«qua magiftratibus eam licentiam tribuit. Honor vero, fi vel pfi fiue bonore 
fintyvel aliosinbonere effe indignentur.Excellentia, quum aliquis fic inter.— 
cites-excellit, vt periculum fit, ne totam ad e tabat Rempub. vel fiplureg. 
fint trabant Vimor dupliciter vel ne peenasluant adimifa criminis vel ne in- 
auria afficiantur. Contemptus , cum quibu bonores non communicantur, 
fperni fe putant. Pudor , cum pudendu bomimbus mandantur magifivatus. 
Negligentia,cum ciutumancuria fummo magflvatui praficitur iacui odio cff 
prefens Reipub.flatus.Exiguitas uum parumn difcrimen ad nullum red gi- 
gitur, vtin cenfibus parui.Generu diuevfitas,cuim aduenis aut inquilini Re- 
fpub.communicatur. — x pc 
2 Quàm proratione ciuitatis & virium Reipub. Vrfiquisvuusaue — 
pauci potentia C» oprbws cateram omnem cititatem C Remptib.exuperent: 
— binc enimfit vt velvnu tyraunidem eccupet,vel pauci dynafiam, qui peffis. 
nus flatus eff paucorum potentia. : zo 
3 In exilium ad tempus mitti confueuerunt. Indecenmum per offras 
sgifmum ex vrbe pelli. Loc es 
4. Vtin Rhodo nobiles in plebem confpiratunt. Metuentes tie com- 
anifforum criminum aut mala gefl e Reipub. penas dare cogerentur. — ——— 
..$ Putantenim fe potentiores. Paucis diuitibus, ac ideo £ontemptaipfa- 
quin paucitate Rempub.inuadunt, —— éco o o0 
6 Thebispoft prelium ad vineta. Pralium intere videtur, quo Mega 
lopolite & Acheivitli funt à Lacedamonijs duce Cleomene rege,ad locum, 
yt ait Plutarchus vitibus confitum,e fof d» parietibus impeditum. Nam 
licet Thebani huic pralionon interfuerint, bac tamen villoria à Lacedamo-- 
vij: parta magnaf uit in omni Pelopennefo animorum facta commotio.Ihe- - 
ba autem vrbs eft celeberrima Buotie,licet multa alia buit nominis inaljs - 
. segionibus memorentur, vt Megara multa nominantur. (ed celeberrima, de 
— qtabic loquitur Ariftoteles,ad 1flbomum eft in confinio Peloponnefi, c At-- 
tice atque Boeotia, cuis alumni Theoenis c7 Euclides fuerunt, - ^ 
7 Syracufisante Gelonis tyrannidem. Syracufa vrbs eft sicilia nti — 
Syrantorum:buius enim tyrannidem tenuere Gelon, H ieron,c duo Diet, 
quorum Gelo tyrannidem obtinuit Olympiade trigefimafeptima. 
8 Ante defectionem. Antequam ab 4 Sheuenfib. deficeret, anttore forta[- 
fis Alaibiade ; quicum exul bellum aduerfus patriam pro Lácedasmoniege- 
veret, accepti quina, nat. vt vofert Troous Pompeius, in Afia conteédit, do. — 
frititarias Allienienfium ciuitates auctoritate Jii ominis ad defedkionem. 
us cu ; ;  "tfenm- 


- 3t Nonfoltm quanto, fed etiam quali, Non [o 


- 20 Antif[ei quoque Chiorum exules. Astiffa vrbs efLin Lesboinfula,. 


PorrvicOR YM Lr» V. —— sms 
DU. —— — - 
9 Commenfus feruetur. Symmetriaé? proportio paris ad totum,C» pare 
vium inter ipfas fevuetur : T 
1o Quatuorcubitorum. Cubitus menfura efl qua fes palinis patet:pal- 


— eus autem quarta pars pedis, pateta, digitis tranfuer[is quatuor ; digiti ea 


tim exta decimapars pedis est. A. 
Ium quantitate cre(cats. 
fed etiam qualitate : alteratio enimqua via efl ad generationem forma fube 
flantialis,per qualitatem fit. ut 2e 


.. X& Vt Tarenti, F arentum oppidum eff in talia, cuius viciti fam Lapyges.. 


13 Paulo poft Medorum bellum. Poffbellum à Xerxe Medorttn Per- 
fatumá, rege Gracisillatum..—— | | € 

14 Quiadhebdómam. Hebdomagrac? feptunam fienificat, vt feptie 
mam diein, autfeptimam pugnam fronare videri poffit: fed probabilius efl lo«. 
eum bebdomam appellari, ad quem Avgiuivicla fant, e conafi à Gleomene- 
regeLacedamoniorum quocircainterpres gracum Vocabulum veliquit quafi: 


qroprum. 0 


1; Quofdam Pericecorum: Suliectorumvu(licorum feu Caflellanovum, 
16 Vtacciditin klerea. Herea-opidum efl Arcadia ,- ewm Refpublica: 
eum populariter adminiflraretur e? abiediftma bomines à fui fimilibw fvf- 
ft agio del;geventur fuffragium mutatum eff in fortes... -— 
17 Vtin vrbe Oreo. Qued oppidum cfLin Euboea infula Graciaceleberrie- 
ma,vt Ambracia vrbs efl Epiri; d 

18 AcheiSybarim oppidum cum T'reezenijsincoluerunt; 4/bai po- 


- puli funt in Peloponnefo quemadmodum £m Trez.eni , qui fimul Sybarim: 


Italie vrbem in Thurino agro inbabitavumt. 
19, Byzantini: €onflantinopolitani in Thracia; —— 


€hios quoquetn[ala eft-Lonumcum vrbe cognomine. 

21 Zanclzi cum Samiosrecepíffent. Zancleyvbs eflin Sicilia. Sames- 
infulaqua Garie adiacet,à quibus Z anclai C Samij. ; 

21 Apolloniatz;qui funtad pontum Euxinum. Viginti quinque A- 
pollonias numerat Stephanusquamobrem Ar:floteles;vt declar avet cuius 4» 
pollonia cites dicevet,adiecit 4d pontum Euxiuumfcilicet in M y (ia TEgi0f£.. 


.33 Pofttyrannica tempora.-Exadto Dionyfío inferiore Corintbiorum 
- atixilio, m s 


án Macedenia, Cbalcis Veré cui? colonos bie memorat, vrbs eft ad Aibonam 4 F 
rm : | : — — ten 


Na 
x e 


s 


24. Amphipolite teceptis Chalciden fib.colonis. Ampbipali vise à 


»mj- -— ARISTOTELIS 
tem Thracia, quanus rnt alie eodem nomine vocata vrbes. 


25 vtClazomenisqui Chytron habitant. Clazomene vrbs efl ad » 


E D 


vammari Lougj , inloco quem Chytron fiue: Chytrien appellant , yt docet 
Strabo,babetá, ante (eocta paruus in(ulas.1tag, vrbs ipfatum partem Conti. - 
menti que Cbytron dicitur , tum aliquam ex his infulis occupat breuifima 
v anternallo direptam;eoQ, ponte feu pentibus fortaffe comimiffo. 4 
26 Colophonijà Notienfibus.Colephon c Notiumin lenia Halefoflu- 
snine intevfluente,qui pontibus erat conmi[fu divimebantur, vt poffent dua 
eppida videri,cum tamen effet vrbs vna, qua communes babebat magifita- 
tus, vt Hifpalu c Tranfamnia,qua corrupto Vocabulo Triana vocatur intere 
fiuente BatezEt Roma, e trapflyberina regio interfluente Tyberi, Caterum 
propter fluminis diniflonem Colopbontj cum Notienfibus non Admodum cone 
fentiebant. - : $t - 


27 Qui Pyreum habitant. Pyrew portus eff Athenarum, quonomine to- 
ta vrbi pars portuisoniunita ficnificatur, cateravero Afly, boc e[L vrbs ap- 
pen € 0m | | d c 
28 Interie&z foffz diftinentphalanges.Solent in bello caftra vallofof-. 
— fis, munirisquefoffa licet anguflo fint bofles amencompe[cunt, ne pofint 
eppugnarecaftra. eodem modopbalanges id eff militum acies confligere, 
foffa intercedente quani exiguamequeunt : quoexemploomne difcrimen. 
caufam effe diffenfionis declaratur. m 


] 


29 Quorum vnum eft quod memorauimus Diferimen loci vuitis vr» 


REA 


$3 T e pfo 


PorrzfcoRyM Lr». V. (234. 


: iplo, proportione refpondetin alijs partibus. Ad fummam, nobi- f, 
- fium diflenfiones fecum vniuerfam ciuitatem trahunt, 6 vtacci 6. 


dirin Heftiza poft tempora Reipublice popularis in duorum fra- 
trum ditfenfione , quibus erat de paternorum bonorum diuifione 
coatrouerfia. Nam qui pauperiorerat, dolens quódalterum bona 


" &thefaurum quod pater inueniffet. occultare putabat, 7 populares 7. 
— adíciuitzalter qui ditiffimuserat locupletes. 8 Delphisortaexaft- 8. 


pitate feditio, cunctarum qu póft extiterunt feditionum origo 
fuit. Quidam enim cum €i augurantiinfortunium quoddam por 
tenderetur,9 ad fponfam reuerfus;accipere recufans difceffit. Alte- 9. 


| fiveró quod fibicontumeliam accepiffe viderentur,to infimulan- 10. 


teseum resfacras inter facrificandum furripuifle, ipfum tanquam 
facrilegum occiderunt;& rrad Mytilenem expuellis orbis hzredi- 1t. 
tateauctisorta eft feditio, que multorum malorum fuit initium, 
origoQuebelli cum Athenienfibus gefti, quo Paches vrbem ipfo- 
rumcepit. Nam cum Timophancshomo locuples duas filias reli 


 quiffet, Doxandrus qui eas fuis filijs accipere conabatur , ,repulfam.- 
: p feditionis fecitinitium , & Athenienfes cuius ciuitatis erat 


ofr pes.c concitauit. Et apud Phocenies- propter puellam etiam or» 


:bamorta feditioeftinter Mnafeam Mnefoni ispatrem,& Euthicra- 


tem patrem Onoemarchi, quz feditio 12 Phocenfibus principium !2 


—bellifacrifuit. Invrbe Epidamno ex muptiali caufa ftatus Reipu- 


blicg mutatus eft: nam cum filiam quidam defpondiffet, & ab fpó- 
fi patre magiftratum gerenteei fuiffeti irrogata mulca, quafiper 
calumniam fuiflet mulctatus,:5 cum ijs qui erant extra Rempubli v 
cam confpirauit. Fitetiam in paucorum potentiam , &in popula- 
rem ftatum;atque Rempublicam mutatio, ex eo quód magiftratus 


aut pars ciuitatis opinionem virtutis adepta fit;aut viribusau&ta, r4 14« 


vt Areopagiconfilium cum Medicis temporibus oreomniurm ce- 
Jebraretur, feueriorem facererationem Keipublice vifum eft:vi- 
cifsimqueclaffica turba cum caufa fuiffet partzad Salaminem vi- 
&oriz t5 propter hunc principatum & maritimam potentiam , vi t5. 


"es addidit ftatui populari : & in Argo nobiles ea gloria fublati, 


quód Lacedemonios 16 przlioad Mantineam fuperaffent, ftatum 16. 


popularem diffolueretentarunt.Syracufisautem plebs, quia caufa 


atvictoriz 17in eobello quod cum Athenienfibusgeflerunt, r7. 


c Rempublicam inftatum popularem conuertit. Etin Chalcide : plebs 
- ue eeuun cum nobilitate fublato, protinus Rempublicam 


'Occupa- 


! 


E 
5 


4 


, : i , Y TUA 
oae Ut E SERO LCTMLEC Rin RR clot ipt E és Dé UI 73 DPA EBCEC MIC rion tort ect emo DM e tam o qno m T ARIS E Ra TTÉR DDR RE a nom Ou Tee cue o 


$3 2CARISTOTELIS :. 
occupauit: rurfufquecodem modoin AmbraciaLyfandrotysigs — 

no cum confpirantibus exaCto, plebs in fe Rempublicam conuer-- 
tit. Ad fummam intelligendum eft, quicunquecaufa fuerepoten. — 
tiz,tum homines priuatitum magiftratus, & tribus;pats denique, 
aut qualiícunque multitudo ab js moueri feditionem. Nam velab 
ijs qui horum inuident honoribus;initium feditiónisexoritu r,aut 
itipropterpreftantiam amplius vticonditionepari nolunt. Mu- 
tantur etiam Kefpublicz, cum partes ciuitatis que videntur effe 
: 18 contrarie, vt r8 diuites & populares , adequantur inter fe: parsau- 
I9. tem media velexiguaeft, vel nulla omnino. 1o Nam fialterutra 
pars multum excedat, altera non vultaduerfus eos qui funt haud 
dubié potentiores rem in difcrimen adducere, qua caufa eft vt fe. 
ré nunquam virtute przftantes feditionem moueant, quoniam 
.  paucifuntfi cum vulgo conferantur. Vniuerfaliter igitur nifi ge- 
nere Keipublice principia tum feditionum, tum mutationum ad 
huncmodum fefehabent. Mutantur autem KR efpublice tum vi, 
tum dolo : viautem autab initio cogendz, autpoftea. Nam & 
dolus duplex eft, quoniam interdum per fraudem initio ad Rei- 
publice mutationem inducunt, & poftea pet vim continentinut- 
20 105,20 tempore quadringentorum populum deceperunt, fore con- 
. firmantes vt rex pecuniam ad bellum quod cum Lacedemonijse- 
rat,fuppeditaret, & per hoc mendacium Rempublicam occupare. 
conati funt Quandoqueab initio perfuadent , & rurfuspofteaper- 
faafis & volentibusimperant.EX caufis igitur memoratis vniuet- 


gp II nc 


faliteromnes Refpublicz mutari folent. 
xc om - 
Scholia im Caput — HIE 
: SEDITIONES igitur non deparuisrebusfiunt, fedexpar- — 
x: uis.Cum ex paruis initis [editiones oriantur,res tamen de quibus difidetur 
magna funt, Sape namq, res exigua occa[iones magnarum diffenfionum pra» 
bent,vt multarum ciaitatum.exempla dovet . Sed erta feditione de magnis 
rebus centenditur interdum, defumma Reipub.difidetur, vnde Rerumpse ' 
llicaram mutationes exiflunt quod dupliciter fit, vi & dolo coniundun & 
feparatimyvariad ratione. — : : T Ed c eu : 
2 Paruz feditiones inualefcunt.Fiunt magne, Cv vires «qur. — 0 
3 Inter principesReipub. Ister eos qui fummis magiflratibus prafuttt,. 


s Xelinter eos qui mdium valent in iuitaté,vt nobiles C diuiiese 


gs 


abies ET. J 
x 


: uS 


PortricORYvVM Lir. V. 336 
4 Quoniam peccatum eft in principio. Principium appellat principes | 
Sod quia funt quafi fundamentum Ret pub. N asa licet quilibet cite v [int E | 
- eititatis princtpitam, tame multomagi principes, C qui prefunt mag firatib. | 
Peccatum autem [iue erratum inprimapio cuin[quevei, magna errata & 
incommoda tn catervis partibusip[ad, tota Repub. parit. Vt fi erratum fuerit 
dn domu fundamento, magna incommoda in parietibus & tetto fequuntur, 
- ac interdum ruit tota demus , quare initio fcilicet temporis nafientiin prin- 
- éipiorei malo occurrendum ei: tunc enim paruum eft. idmalum , ev faalà 
tolli poteft, antequam vltevims ferpat:finautem inualuerit inalias partes dif- 
- ufum difficulter curatus. 
j Proportione refpondet. Minimum erratumin priniipio mediocre ma 
lum parit in caterü partibus , fed pauló maius evratum proportione maius 
malum parit. Exempli gratia. fi peccatum vt ynutm in principio parit income 
smodum,vt quatuor, pecuatum vt triaparit,vt duodecimyvt fit vtrobiquetri- 
| pla proportio. Quprumcunque igitur citiium diffev[o magnum malum parit 
-dnciuitate.Sed diffenfro tmagifiratumm,aut nobilium feu. diuitd, quia maius. 
| 
| 
| 


peccatum ejt inprincipioyidcirco tanto tnaius E [ue repertum: 'fá- 
licet peccatoruminprincipio. — : : j 
6 Vtacciditin Heftiza.Vrbe tn Eubea "ue - 
7 Populares adfciuit. Panperesin fui auxilium contocatit, 
8 Delphisortaex affinitate editio Ex fporfalibus. Delphi autem vrbs 
(o defin monte Parnaffo,clara Apollinis oraculo ad Viocidemregienem. — 
| 9 Adíponíam reuerfus. Acceptoenim augurio ad [ponfam vediwit , e 
an [am expo[uit,cur eam ducere non poffet, prohibitus fcilicet relieione. 
3o Infimulantes eum.falfis fcilicet teflumongs. — e 
1t Ad M yuilené ex puellis orbis, Ex puellis qua erac? dicunturbeSodd- x 
gor, quio notiiine puella orba vocatur , cutn ad cam PACTRINTOHCNDBIUIM : 
peruenit fine fratribus xicet fj nt dua. 
1? Phocenfibus principium belii facri fuit. Pborenfes. «ili fint Par-. | 
na (ji montis qui rebus defpevatis cue agris liberis, ceniugibu/que à Lbebanis ? 
priuarenter, templum Apollini Delobictoveuparunt, vt tufhums refert, c 
inde Auro c pecuma ditites conducto milite bellum Thebanuintulerunt. 
| Vitls autem Thebani Philippum regem Macedonia ducem elegerunt,atque 
| id bellum propterea quod im Pboceifes facrilegos gerebatur , por eff apa 
pellatum, quo F becenfes necefstate itti pacta (alute deduionem fecerunt ——— d 
| fidetamen nou fernata paf caft funt cy fupplicio affzcti.lasgitur mutua —— | 
l P nia ium ur nd al quan y dedit. fiue vecafioneu,yt d 2d 
à : — ai 


237  — ARISTOTELIS 
plum Apollini fpoliarent, vndenatum eff facrum bellum. 
cumijsquierantextra Rempub.Cum 45 quiRempub , aon admiti- 
d: quibu Refpub.non communicabatur. : 
14 Vt àreopagiconfilium cum Medicis temporibus celebraretur, 
Areop agita, boc efl Senatores Atbenienfes : quo tempore Xerxes Medorum 
Per[arumó, vex Graciaim maximo exercitu vastabat,de(uiente pecunia pue 
blica de fuo fingulis militibus. At benienfibus octonas drachmas prabuevunt, — 
quo factum ef vt frequentiores milites triremes con[ceuderent , cit audlove. 
Themiflocle vrbereliéta naues confcendevent, que cau[afuit vittorie Gra-. 
corumex Barbaris, parte commiffo pralio nauali ad. Salamineim infulam, 
quemadmodum efert Plutarchus.citatá, Aviflotelem auctorem .. Quod A- 
. yeopagitatum factum cum laude omnium efferretum , fpiritus eis adiecit, 
- quibusilli fablati (eueviti imperii exercebant : fed contra populares,cumi- 
pforum petiffumum virtute fuiffet victoria de Medis ad Salaminemparta is — 
pfi quoque atrogantiam dumentrs fublatig, fLatum popularem contirma- 
bant. E 
15 Propterbunc principatum. Propter principatum maritimum. Nam, 
^ Hicet toti officio: rnavitimo cla(ié, dux vnus praficeretut , ea tamen PNRDEE 
a claf ficis militibus popularibu[a, bomimibusobibantur.... 

16 Przlioad Mantineam. Mantisea vrbs eff Arcadia y multis 4d in 
fadpralisclara. — 
17 Ineobello quodcum Athenien fibus geffen erupt.. Nicia fcilicet 4€. 
Demoe[ibene dutentibus Atbenienjes qui. ami[[o exercitu , ipfi quoque capti 

intevfedid, funt. S : $e 
18 Diuites € populares. Focupletes ó patperes. xt 
I9 Nam fralterutra pars. Diuitum aut pauperum. 
20 Vttemporequadringentorum. Cum belluminter. Athenienfes d 
Lacedainonios gereretur , Alcibiades exul cum metuens Lacedesonortm - 
anfidiat ad Tif-fevoem. Dari veyis profeitum confugiffet , amultumd, apud 
eumpratia valeret Jegati aibentenfium qui ad fe venerant,regis amicitiam. 
- policetur fii pub. populofwiffét ad optimates trarJlata. Haque permite. 
tente populo unperium ad quadringentos Yiros tranflatum ef: quicum. CYtt- 
deliterinplebemconfilerent , | Alcibiades,vt callide moliebatur , Apopulo. 
zeuocatur Cr dux cla(t prafi citur, qu flatim Atbenas mittit , breu fe cum 
exercitu Vettutumrecepturutná, aquadrivgenti iura populi,nifi pfi red- 
erent .- qua denunciatione optimates territi, primo vrbem Lacedamrájs | 
proderetentasunt, deinde cum conatus nou proceff ffent, in exilium profe- 
d dunt, vt Trogus tradit Hi fuut i gitur quadringenti qui ad Rempul ^n | 
— dene 


PotiTiCORVM Lrs. V. 238 

dendam populum deceperunt , pollicentes auctore Alcibiade Darium ve« 

. gem Perfarum pecuniam Aibenienfibue ad bellum in. Lacedaemonios mi[fu- 
^ gum. | 


—— ——————————— 


X 


———MÓ— 


4 


»——APVT Y. 


1 PER üngulas vero R eipublice, fpecies ex his2 facta partitio- 1.2 
nc;accidentia confiderare oportet Popularisigitur ftatusmagna ex 
parte propter 3 affentatorüpopulartumimprobitatém utantur,qui 3: 
. modo 4 priuatim locupletes calumniando eos.vires con ferre, ac 4» : 
inter fe confpirarecogunt. Nàm.timor commun isetiam inimicif- 
fimos conciliat;modo publicé plebem in. eofdemconcitádo, qua- 
rumrerum exempla multisin ciuitatibuscontuerilicet. Nam 5 in f» 
Co popularium ducum nequitia popularem ftatum m utauit,nobi-' 
litateconfpirante Et item in Rhodovbiduces populares 6 merce: 6. 
dem tribuerunt; &que triremium prafectis debebanturreddi vet. e 
: runt : 7 hii veró-iudiciorum. rhetucoa&u: funtfacta confpiratione 7. 
^. populum diffoluere. 8Heraclex: quoque flatus popularis ftatim 9» 
poft deductam coloniam , propter affentatores populares eft dif- | 
folutus Nobiles enim.cum ab ipfis per iniuriam füperati & pulii fu- 
illens;semins facto,illatoquebelTo ftatum: popularem euerterunt, . j 
Acfimilrmodo Megarenhum ffatus popularis del etuseft. quoni- | 
em populares duces multos nobiles vt iporumbone publicarent, .—— 


? 


EN ESENENC CURES Myers bu Pl ONE RU 


inexilium mifere; donec 9; exulesau&imultitudinebcllum infe- 9, 
rentes, acpopulo-pugna lüperato: paucorum dominatum coníti- - 

— tuerunt. Quod roperinde Cumisin Rempublicam popularemac qo. — 
cidit, quam: 1 hra lymachuseuertit--Acceterarum fe éomnium . 


- mutationes hunc modum factas elle licetanimadueriere; dum —————— — 1 
'iftinunc vt populo grati&icentur , diuitesinturiaillata vel rt indu- ih | 
&Gabonorum:equatione, vel ex vectigalibus mercedem magiltra- S E | 
tibusinftituentes,nunceofdem calumnijsimpetentesdum caufam — — — E 
locupletum bona publicandi querunt;ad conf pirandum impeliüt. ee : 

- Cxterumantiquitus, cum idem effetaffentatorpopuli, idem exer — - d | 


citum duceretji cyrannidem mutabantur.Nam maximaex parte — — 
veterestyranni ex popularibus affentatoribus ficbant. i2 Curau- ga — 
| - temtunctyrannifierent,nünc non item in caufaefl,quodantiquie — — 
|. . tusdu&ores populareserant exijs qui exercitum ducebant,none — — 
dum hominibus diccudi faculta'cm adeptis.Nuncautem. 


DA 2 irap 


à c CO OMARISTOTELIS | 
uerit dicendi facultas, diferti homines populares affentatores 


15. €am non inuadant, 15 nifi forte parum aliquid huiufmodi mali 
inaliqua ciuitateaccidit. E xiftebantautem olim tyrannides magis 

: quàm nunc , propterea quod quidam magis magiflratibus pra- 

(0 34. ficiebantur, vt r4. Myleti ex prytania : cui magiftratui qui prze- 
.. fat, huiusarbitrio multe resatque magnz gerebantur. Praterea 


— fet, & ei parum otijab operibus neceffarij: fü pereffet , qui populo 
 preerant,vfum rei militaris na&i;tyrannides occupabant, quodo- 
mnes,dum eisà populo fides haberetur, faciebant Fides autem erat 

35. odium & fimultas quam cum diuitibus gerebant, 1; quod Athenis 


416. geni qui pecora diuitum cum 16 ad Blumen pafcentes deprehen- 
- diffetconcidit: & Dionyfiuscum Daphngum accufaret, ac diuites 
iofe&taretur, dignus eft habitus qui tyrannus efficeretur , habita fi- 


mam.Nam cum fuffragio magiftratus à populo mandantur, nulla 


- Quodmalum vtneaccidat;vel minusaccidat,remedium eft in eo, 
- tuumigiturpopularium omnes fer? mntationes propter has cau» 
fueculünb — ct : 
| | .  .  Sdhlisin Caput — y, 


que utique generi Reipubutationera afferunt. Primum, de populari dife 
fetit , quammultis modi euertitititario, docet, alf ntatorum popslarium 


x - pri 
paucorum potentium utatur , fed interdum affratatores ipfi populares 
o Rempab indadunt frantquetveanni, quüd oltn magis qum [uu temporibus 

fieri docet, eo canjarm exponit. : cu Ee es 


gain diferatár, | 


Ii ccce di 
Ec e 


fiunt: qui cum fint rei militarisimperiti, efficitur vt Kempubli-- 


cum vrbesnon effent magnz, fed populus fparfim agrosinhabita- | 


Pififtrato fimultatem gerenti c Pediacisaccidit: & Megaris T hea-- 


de,quód popularis effet propter inimicitias. Mutatur etiam ffatug - 
17- popularis 17 ex vetere & maioribus confueta forma in nouiffi«- 


cenfushabita ratione duces populares imperandi cupidi rem ines 
um ftatum deducunt, vtleges etiamaibitrio populi fubiciantur, - 


15. vt magiflratus iSà tribubus non ab vniuerf opopulocreentur. Sta« 


: PER fingulas veró Reipub.fpecies. Caufa deinceps perfequitur, 


- amprobiutato.V no modo coactis diuitzbus in populuas cenfhirare, dumvelipfi.— 
IA: Calummiantur distites, vel populumia locupleigs conditant, Ha- — 
yumterum exempla inulta coramemorat , quaatione populara Refhpubam 


i 2 Facta partitiose. V non feud d ottcai Repub. fed de frnguli fortis fépae 


VENTUS LL Lr P LEE QI. 5 SHBILIMSNUUU TUE TT MISMA ESUNSUNSSUN UL 


12 Curautem tunct yrannifierent,nuncnon item. Quam ) 


N 


PorrrTicORvM  Lrs. V. 249 
3 Affentatorum popularium. Principutmvirorua: , qui fe duces e x 


: fentateres populo prabent,captantes auram populares. 


4 Priuatim.Dtum ipfi per fe infeétamur, calumnianturó, diuites vt fe T 
puto commendent, 


j in Co.Cos infula eft Cariactm vrle cognonrine,vbà confpitantes ttobiles 
intito populo Rempub. popularemin pattcorum yotentiam Gennevtetügiot t 


Rhodi. 


.6 Mercedem tribuerunt Centnerunt mercedem iudicibus, d d: qi : 


Rempub. gerevent,vt bac vatione firmior effet Refs populari is t ijrtune 
ptio pauperibus ad Kempub.gerendam. ...— s 

7 Hi ver Oiudiciorum metu. Pr«fzdii trivemium: é woliles ed bit e« 
pim pue fici triremibus folent )metuiudiciorum , me pormas dare obiedloratm 


eriminum cogerentur , confpwantes in plebem ex qoputars fiam paucerum 
potentiam reddiderunt. 


8 Heraclc2 quoque. Maltefuerant Heraclea »fed celeberrima. quam fi- 


quificave yidetur , eff ad Pontum, Euxinum in1 dirait. q atià- deduiiasfl. As s 


tbenienfium Chlonids — e ET 


9 Exules aucti multitudine. Faltas mana: amitsudine ditum sie | 


fn. — 


lo Perinde accidit. Gc Socipiee ss ciedi Trafjmacho: ae populo : 
bellum intuler unt, coq, fuperato [Latuminpaucorum potentiam cenuerte- 


tutt. Videttr autein. Cumas franificare qua fiant in Acolide contra LesUunt;. 


-yude Epor biflovic —- & He[iodus poetanam fun Hen presa aliedioc lnio-- 


mine Yocate. 


1i Inducta bonorüm zquatione. Vt, patineris fas eimaia «quii 


quod fit cum maxima locupletum iniuria. - 


fentatores poptlares olim tyr ami fierent, bi autem temporibss von fiant... 


15 Nififorteparum aliquid mali. huiufmodi accidit. N amánterdui - x 
.eratores populares vel tyranni i fiumt licet varo : veltantum valenzin aliqua- 
-Cittitate, vt tyrannidem exercere videanturscutdla gerentes avbitv atu (uo.. 
14 Mileti onse Pryiatia erat Amp norms in Neon Yrs s 


be [0/7778 


: 3 Quod Athenis Pififlrato fi multarem gerenti. cum Peliacit: acci - mom 
dit. Populum athenienfem olim intres partes dwifum fuiffe memorai Dee 
tardius, Diatrios qui ff aui popularimaximo fludebant, Pedicos qui pana 


tentia, Paralos qui mediumtenebant. Pififlvatws ; igitur cum e, 
diei D Met divitibus infenfus, ASGepLuh ETAT. pue. : 


: i "s Am 


m ÓÀ 


rime Marta. 


Mery 
MOSUPINE S25 Y AN a E RDUM 


e 


Ty AÁRISTOTELIS 
que berum fauore tyrannidem occupauit. Nam Plutarbus Pedieos vocat, 
quas 4vifloteles Pediacosmfi forte menda eft in alterutro. : 
36 Adflumen pafcentes. In loco fcilicet probibitee? publico, quo tan. 
quam (uo diuites vtebantur , € per contemptum legum buc armeuta fua 
-eompellebant. p: : Fu 
37. Ex vetere & maioribus confueta in nouifsmam . Ex mediorri- 
ter populari, qualis effet folebat apud veteres,vbileges valebant in depraua- 
tifimam c notifume indudm , vbi omnia arbitrio C decretis populi ge- 
vuntur. p En 
18. A tribubus creentur. Vt ex finguli tribubus bini, atit tevni, alióue 
-oparuo numerofuüffragiumprotota t10umagifl ratibus mandanda ferant, 


CAPVT VL 


5I PAVCORVM potentiz duobus potiffimum modis 2 ma- 

- mifeftifimisquidem mutantur: vno, fi iniuriaminferantin mul- 
 titudinem: quiuisenim ad ducendum populum eft idoneus, pre — 

- fertim fi quisex ip(ispaucisimperantibus fefe ducem praebeat, vt 
 Lygdamisin Naxo,qui hutusinfi ule poftea tyrannidem occupauit, 
- 44 principium quoque feditionis quodab alijs oritur , differentias 
—* —dabet,quoniaminterdum abipfislocupletibus qui non funt in im- 
2 -perijsftatuspaucorum diffoluitur, cum admodum pauci funt qui 
$ ho&oribus funguntur; vtin Maf filia,Tftro;& Heraclea, &inalijs 
-., Ciuitatibus vfu venit. Nam quibusimperia non communicaban- 
- turjhitandiu feditionem agitauerunt, donec ftatum R eipublice 
6.7. mutarent:primum 6 fratres maloresnatu, 7 deinde rurfus mino- 
"res.quoniam in quibufdam ciuitatibus, pater, filiufd; magiftratum 
fimulgerere non permittuntur : inalijs maior & minornatufra. 
8; tresprohibentur. 8 Atquehicquidem ciuiliorfactaeft paucorum 

-. . porentia.In tro autem in popularem tranfiuit: atin Heraclea ec 
- .. 9. paucisad fexcentosperuenit. 9 In Cnido paucorum potentia, ipfa 
nter fe nobilitate diffidente mutata cft, quia paucis Kefpub. pate- 
- bat;& quemadmodum diximus;patregerente Rempublicam, fili- 
-us nonadmittebatur : ex fratribus fi plures erant, nulli nifi natu 
-gnaximo magiftratum gererelicebat. Nam nobilibusinter fediff- 
. dentibus füperuenienspopulus, acceptoque.duce;ex ipfa nobilita- 
te facto impetu, vi&oria potituseft. Quoniam quod inter fe diffi- 
-detinfrmum eft. 1o 1n Erythris olimcum Bafilide pauciim, E 


cs KO 


D mme p e - 


| Porrm*rcotyaw br» V. SY  — 
 umobtinerent,quanquam qui Rempublicá adminiftrabant, recte 

fuum munus obirent,tamen populus agre ferens,quód paucorum 
imperio fubie&us effet, ftatum Keipublicg mutauit. Mutantur e- 

tiam paucorum dominatus;ipforum paucorum operaperconten- |. 
tionem aflentatorum popularium .. Nam duplex eft aflentatio po- 
pularisaltera interipfospaucos,quoniam r1 etiam inter admodum tr, 
paucos affentator popularis exiftit, 12 vt Cbaricles Athenisinteru., 
triginta potens eft fa&us, dum feipfistriginta ducem affentatorem 
praebet. EtPhrypicusinter quadringentos eodem modo. Altera. .... 
cum paucorum dominantium aliquis popularem turbam ducit, 13 15; 
vtin Lariffa politophylaces, quoniam fuffragio plebisdeligeban- 

tur, feturbz populariaflentatoresac duces exhibebant : quod fitim. 
omnibus paucorum dominatibus, vbi magiftratus non funtex ijs 
quorum fuffragió deliguntur,fed r4 magiftratus ex magnis cenfib. r4. | 


plc uM. SABE 


ve áo 


[- 
j 
1 
[ 


» 
UT MM TT 


autex factionibus creantur. Legunturautem à militibus, velàpo- ^" —— | 
pulo: quodacciditin Abydo &16 vbicunqueiudiciaexercentur, U-16s- ——.— | 
ab ijsqui&empublicam adminiftrant. Nam ducespopularesad ius -] 


dicia Rempublicam transferunt, vtin Heraclea Ponti factum eft. 
Pratereacum ipfam paucorum potentiam aliqui ad minoré pau m 
citatem redegerint. 17 Nam qui paritatem querunt , populum in iz, - 
futauxilium adhibere coguntur. Matantur etiam paucorum do- 
minatus, cum patrimonia intemperaté viuendo confumpferunt: 
nam tales homines ftudium rerum nouarum incefferefolet, &ty- | 
rannidem vel ipfi occupant, vel vtalter inuadat moliuntur,quem- 


admodum HipparinusSyracufis Dionyfio viam ad tyrannidem 

"inuadendam muniuit:18 & in Amphipoli quidam Cleotimus no- 18, 
mine Chalcidenfum colonosinduxitacintereos &locupletesfe- — — 

ditionem concitauit. 19 Et in Acgina qui negotium egit Chareti, 19. .— 

, pertalem caufam Rempublicam mutare conatuseft. itaque modo UE 

2o mouere aliquid nituntur, modo2rrescommunes compilant, 2 o. zr. 1 
vnde feditiones concitantur , 22 velab hisinteripíos,velab eis qui 22. c 
fecompilantibusopponuntquemadmodumin AppolloniaPonti .-.  . . | 
víu venit. Cum autem paucorum dominantium confentiens efta- : 
nimus,non faciléàfe dominatusipforumeuertiturargamento23 25, — | 
Reipub, Pharfalice. illic enim pauciin multosimperiumtenent, ^ — —  — 


pro pterea quód ipfi pauci re&tégeruntinterfe. Difloluituretiam.— 
- flatushic, cum in paucorum potentiam alteram paucorum poteg 
tiaminducunt: quod cflicitur quando cum pauci fiat quier 
ice eal ce c : : -- li -: - ce 


d 


243 ce CARISTOTELIS 
blicam adminiftrant, nontamenpaucisemnbus fummt magiftra. 
 "tuscominunicantur: quod olim in Elide accidit. nam cum paudi 
Rempublicam gererent;perpauciSenatores ficbant;quoniam per- 
24. 25. petui erant numero nomaginta;2 4 eratd;dynaftica delectio;25atq; 
- ei(milisqua Senatores Lacedemone leguntur. Mutanturautem — 
paucorum dominatus,tum in bello,tum in pace. In bello quidem, 
. quoniamcum populum fufpectum habeant, vti militum. prafidio 
coguntur,cui qui fuerit prfectus.fzpe tyrannidem inuadit,vt Ti- 
26. mophanes Corinthi 7 2 6 vel fiptures fint, dynaftiam fibi vendi- 
,, Caat. interdumautem harum rerum timore, cum vti populo co- 
:27 gantur,77 remp.cumipfo populecommunicant. In pace veró fit 
mutatio paucorum potentiz , cum infer fealij aliorum fidem fu- 
fpe&arn habentes, cultodiam committunt militibus, & prefecto, 
.Q qui medius fit:nec in alterutram partem inclinet j'qui partis vtriuf- 
28- que dominus interdum efficitur, vt accidit Lariflz in 28 Aleuada- 
?9 39-rum Samniorum principatu: & Abydizo félionum tempore, 3o; 
s . quarum vna erat iphiadz. Exiftunt etiam feditiones ex mutuis of- 
fen(is, quaspauci dominátesaliyalissinferunt inter fe, & quia ma- 
trimonij iudiciorámve caufa fimultates fufcipiunt : matrimonij 
3I- caufa, vtinexemplis fuprà memoratis. 31 Eretrie paucorum po 
tentiam quam equitestenebant Diagorasdifloluit , acceptainiurie 
3* innegotio matrimoniy 3 2 Exiudicio veró tribunalis orta. ted:tio. 
eft in Heraclea, & T hebispropter caufam adulteri, peenis fumptis- 
 Aulfté quidem,fed tamen feditioié. Heraclez de Euritione, Thebis. 
veró de Archio:in quostam pertinaciter inimici. fimultatem exer«. 
- €uerunt, vtfuerintad palum in foro vinci. Multgautem pauco» 
35 ram potentizidcirco funteuerfe, quód 33 nimis heriliterimpera- 
rent, idáueà nonnullis adminiftrauopis Reipublice focijs, ini- 
quoanimo ferentibusimportunum dominatum, vtin Cnido,&in: 
; Chioaccidit.Cafu quoque mutationes fiunt, tum R eipublice vo-- 
——,: €atz,tum paucorum potentiz,in quibus ex cenfu confultores aciu« 
34- dicesleguntur,ac ceteri magiftratus.34 Nam fepe cum cenfus fue- 
rit pro ratione temporum dcfinitus , vnde pauci in paucorum poe 
. tentia, 1n Reipublica veró. mediocres magiftrasusadiren Ctamen. 
temporum felicitate propter pacem, aut rebusaliter profpere cé- 
dentibus efficitur, vt eedem poffeffiones pretio longe maiore lli- - 
mentur,vt poffintomnesomnium effe participes, modo paulatim 
ac latenter mutatione facta, modo celerius, Ob has igitur caufas - 
| : muc - pauco. 


iu: i$ 


- 


alter fi diuites ipfi difideant ipterfe. — 


PolLi:rTriCcOR vM rtt15. V. 244 
paucorum potentia mutantur,& feditiones exiftunt. Sed omnino 
flatuspopulares & paucorum potentie interdum non in oppofitas 
Reipublice formas mutantur, fed in altas que genere continentur 


eodem, vt 5; ex legitimis ftatibus popularibus, & paucorum poten-3$-.- 
tijs56 in dominantes,& ex his vicifüminillas. — -136. 


Stbolia in. Caput. —- Vf. 


X PA VCOR VM potentiz duobus potiffimum modis, Vnata-, 


tio mutandi paucerumpotzntiam eft. fi pauci dominantes iniuriam infer ant 
in multitudinem, qua lacefita con[pirationem f acit, deieclif, pauca Rem- 
pub.occupat. Altera eft ditum inter ipfos d:ffenfio,qua multiplex est : mo- 
doenim à diuitibus priuatu feditto nafettur , sdignantibus ftbi non commu 
picari Rempub. quamperpateifuo avbitr atumodeventur , quod exemplis 
declaratur. Modo feditio ex ip[ttmpancorum contentione oritur, cum ea- 


sum aliquis dux £ affentator populars ipforum quefi turba fut. Quandoquá. 
eum eorundem paucorum quifpiam fe turba populari contra ipfos paucos — 
ducein c affentatorem prabet ttem eum pauci ad pauciores vedigunturs 


tune enim exclufi feditionem touent.. Preterea cum ex ipfis paucis quidam 


per luxum patrironia confump[eruntztales enim rebus noui fludere folent, — 


vt velipf tyrannidem intadant vel algjs auctores inuadendi faant.Item cum 


fummi magiftratus non paucis cunctis communicantur,quod efl vnampauco- 


gum potentiam alteri addere. Quandoque prefedius prafídij tyrannidem in- 


 sadit. Itemex mutuis paucorum nius feditienes exiflunt,que Rempub. 


euertunt.Adbac ex orudelitateco auaritia paucorumimperantium.Prater- 
eacafu tum Refpub.. tum paucorum potentie mutantur : ytfi manente ea« 


- dem cen[ustemporum felicitate pretia poffefionum auge[cant : (ed smtitatias 
mex modo in díuer(um genus, modo in alam forma fed intraide genu fiuat,— 
2 Manifcftifsimis quidem.N am fortaffe alij praterea modifunt, fed nom 


gerinde mavifeflis quovum modorum alter efl.fi plebs A dinitibus diffentiat: 


3 VtLygdamisin Nàxo. Nexus infula efl ex Cycladibus , inqua Lygda- 


anu cum effet ex numero paticoytm qui Rempub tenebant, plebem wif? 


trac abant, concitata plebi fe ducem contra paucos exbibuit , e fauore pas 
qulari tyrannidem innafit. uc 2 ed 
4. Principium quoque editionis quodabalijsoritur. Secundum mes 


dts mutandi paucortim potentiam qui confiflst in principiofeditionis qu&ab.—— 


alijs quam àplebe,id ef Ab ipfis dimtibus ovitur,eft multiplex, 


- dia 


5 VriaMaisilia ftro, & Heraclea. Mafiliavrbs eff pronince Narbee F- 


x 


L 


S4y .—— .— 7 ARISTOTELIS. 
nenfis,celebris etiam nume) fed olim celeberrima Pbocenfium colonia. Yflym 
— multarum vrbiummomen eft; fed Creten[om fortaffe fronificat, €» Heracle- 
am qua eft ad Pontum in Thracia. i 
35-6 Fratres maiores natu. Vbi cum patribus Rempub. gerere non daba- 
Aim 3 R : 
. 7 Deinderurfus minores.V li uaximir duntaxat nata Refpub.commu- 


gicabatur., : : 
S Atque hic quidem. Ma(ilie paucorum potentia citiliov faba efl vt pla. 
vibus commtuticaretur, C bumaniu adminiflraretursin Miro Yero in popu- 
darem tranfiuit. : 
9 In Cnido.Vrbe Carie,vnde Eudoxus Cnidius Platoni difcipulus, d» A 
gatbarcbides peripateticus fcriptor , & Theopompus dictatoris Cafaris fa- 
quliarisvt vefert Stzabo.banc Planius Gnidum vocat cum G. litera, nonyt 
"Graci cum C. C inter infulas numerat, fcilicet quomiam pars buius cinitatis 
'£ontinentemspar s infulam proximam incolit,vt effe vrbes dua videanttr vt 
vefert Strabo, ——— : 
10 In Erythris olim cum Bafilide. Erythra fre Erytbriavrbs eft Ionie, 
3Bafilide autera vocabantar qui genus ducebant ab Androclo filio legitina 
Codri regis Atbenienfium Epbefi conditore,qui prius Yonia, colonie, deinde 
Acolum imperauit e Epbefum vrbem condidit , quare lonum regia con[fi- 
uta eft Epbefi,vt Strabo memorat lib.xiig.qui Androcli po[ftevos non Bafili- 
dai quafi vegios , fd reges nominarifolitos feribit, tegua infignia vetine- 
Ae; C quibufdam in vebus babere prarogatiuam,quemadmosum bodieg, in. 
 Halia Cotiüites Vocantur,quigenus à Comite,C* M arcbiones qui à Martbit- 
te ducunt , quamtis vibil principatus babeant, nifi fort? Bao Ais mendofe 
proBacindasin Straboni codice fcriptum eft, quemadmodum in Ariflateli- 
0 corrupte,vt ay bitvor, fiviptum cst Bao aov; eff veginarum proBam- 
"AfSwy id eff regiortim, difcrimine accentus duntaxat fic enim vocantur qui 
genu avege ducunt. Pofferi ergo Androclivegi vt videtur , inErytbra, 
alijs fortaffe lonia ciuitatibus paucorum potentiam exercebant, qui vt He« 
- waclide ab Hercnle,fic ipft Xvege Androclo Bafilidenommabamur..— 
3 Etiam interadmodum paucos affentator popularis exiftit. Nam 
euam inipfis paueu ctimifint quidam qui matorem babent auctoritatem, 
pra quibus cateri funt quafi vulgus feu plebs, fit vonnunquam vt aliqua 
"á quitanguam vulgus inter paucos funt, fe ducem cr. affntatoremprabe- 
pP EE s - x: :: e C e Mr CN : 
12 VtCharicles Athenisintertriginta. Belle Laconico vili Athenien — 
fes à Lacedaitiotijs duce Lyfandro voadhi [untexipfis Aubenienfin trigime 


38 Et Amphipoli.Quod oppidum eft in Macedotiia. 


PorrricoR YM Lis. V. —— — 24€ 


gareBlores cititati accipere,quorum arbitrio Refpub.gerevetur , Vt ex Reo. 


pub populari paucorum potentia freret , quod vbique Lacedemontj facere 
conabantur, qui triginta provettovib. tyraunos fefe prabuerunt. Hovumigi- 


- qur trigittt, quafi vulgo ducem c» affeutatorem fefe Charicles prabuit , c 
-inde potentiam eff adeptus, vt Pbrynieus inter quadringentos, de quibus fu- 


prà diximus cap iiij. 


35 Vtin Lariffa Politophylaces. Leriffam Tbeffalia quaceleberrima 
fuit dicere videtur. Nammulta alia Lariffa fuerunt . Polutophylax nomen 


magiflvatw efl quod cium cuffodewm fignificat. m 
14 Magiftratusex magnis cenfibus v el fitionibus creantur. Vt fi 
neo imperator, fiue dex exercitus conflitui inter Romanos poffet , qui Se- 
gatovitin cen(um mon baberet , vel non effet ex fattione Pompeianazvt fape 
eum ciuitai fciffa e(l inpartes feu factiones accidit,quarum que inualuerit, 
bac ex altera magi[Ir atus deligi non finit, — | 

35 Vtacciditin Abydo. abydas vrbs eff in Afia 4d Hellefpontum contra . 
Seflum vrbem alteramin Europa. Abydoigitt accidit,vt populus duce que» 


dam ex ipfis paucis Kempub.inuadevet.—— 0 0 00 —- 
16 Vbicunqueiudicia exercentur. Quod fit dupliciter , vel àiudicibus. 
priuatas etiam controuet fias minuentibus,cy cau[as dijudicantibussvel àci- 
uibutmagiftratus nandantibus. nam boc etiam efl de candidatorum digui- 
44te;ali s alios proferendoiudicare - Itaque ipfam magiftvatuum deleckio- 
nemiudicium folet Ariffoteles nommare. 

17 Nam quiparitatem querunt. Pauci per veducionem ad minorem 
sunerum exclu, duminbonoribus C commodispares effe pauciffunu ilis 
moliuntur, auxilium petunt à populo. x. 


19 Etin Aegina. Infulavnaex Cycladibus,vbi quidam confuuptapatti- — 
suonio Chavetem amicum fuum tyrannum facere conatus e[t,vt ea vatiene 


— ipfe quoque opes adipifeerevur. pue 
. 20 Moüetealiquid. statum Reipub.mütare. 


22 Velabhisinteriplos. Velbipauci difdent inter [e , vel feditio inter 


2a Erat ue dy naftica delectio.Comeniens dynaflie,qui eff pofi fra- x 


Tüspasuterum patentia, — ; dm 
25 Atqueei fimilis, quaSenatores Lacedemone leguntur. -a 
tedamonios viginti oclo Senatores evan vel triginta duobus v 


lig «- — — Wimea- 


|: 
E 


A 


d 


345 — c ARISTOTELIS | 
gumer atissin demortui vero locum fufficiebatur qui effet optiniu virtute fit 
dicatus, annos natu fupra(exapinta. Devatione autem eligendi vide Plu-- 
garchum wm Lycurge. —- [s nem ; 
2:6 Vel fi pluresdfint dynaftiam. Som eff prefidij paucorumprafeülus, 
ityranmidem interdum uadit fi plures vno bi Remp.ad fe trabunt, e dy«. 
- faftiam qua tyrannid: fimilo e[f exercent. : | 
27 Kemp.cumipfopopulo communicant, Et fic definit effe pauce 
fumpotentia, — | : s 
28 Aleuadarum $amiorum principatu. Alesade, vt ref »vt Suidqi,e- 
vant nebilifiumiLeriffe vrbis Tbeffalia , genus ab Aleuowege ducenies,qtios 
Samios yecat Ariftoteles , vel quiaex Samoerantoriundi, vel quia ama 
dmpevitabant. | fs uec 
29 FaGionumtempore.Tempere Ly [andri Lacedamoutorumducitqui 
Atbenienfes debellaum. Hic enim cum Ephefuim audaciffmmtuim queno, cx. 
vrbibws ettocaffet bos hortatus eff via iones infu ciuitatibus inicnt , ac 
Tes ouas molirentur , snperia Cy brouores pollicitus cum Atbenienfes fuif- 
fent debellati. 1taque augore Dyfandrofattianes per vrbes extiterunt , d. 
paucovam potentie, decemuir atus euev[is flatibus popularibus fatti funt, 
Hosigitur deceuiratus, quos potentes C fadiofibouanes inuaferunt vage — 
gínss boceff fackiones Aifloteles vocat,vt Plutarchus c cateri fetiptores,. 
grepterea quod ex partibus qua per f actonem viciffent , decemuiri, confli- 
tuebantur quiRempub.[ua libidmegerebant. - 
330 Quarum vna erat Iphiade. Vniss fatlionis princeps evat Iphiades. 
3t Erethriz. Quod oppidum eft in Euboeain[ula, i: 
3: Ex iudicio tribunalis Non ex iudiciofuffvagiorum. . s 
3; Nimis heriliter imperarent.Imperium inplebemyvtémporttmi deimi« 
Nimjeruos exercerent, — 3 Te 
..34. Namízpecum cenfus fuerit pro ratione temporum definitus. 
Vr fiin paucorum potentia tempore aliquo cenfus-vnde imagiftvatum adire. 
Ieevet,quadvingentorum nusor um defimivetur , qui effet timetemporá tuae. 
- gnus , fieri poteft vt pofi ffiones qua eo tempore quinquaginta numi vale- 
bant, esdem poftea quadringentw afl umentur , quaratione plerique magie 
firatus patebunt. 146, cafu definet effe pauzovum potentia, quemadiodtm 
hac memeoriaim Hifpana propter magnam auri ey argenticopiamexorbe — 
ewuoimportatam,pretia poffefianum in quintuplu, eoa, amplius ereuerunt, 
37 Exlegitimisftatibus popularibus. Qui tolevabiles funt, c in quibu 
deges vim C audboritatembabent, —.— : uc oe e 
$6 In dominantes,Domizates Yocat flatus populares € pater p festi 


fPorrriICORVM lis. V. 4 - | 


4a o binon ex legibus, fed ex voluntate imperantium Repub. adminiffratur: ! 
dominantur enim populus &r pauci non leges qui funt pefimi fatus vtviufa, : 

s 

DA | 

CAPVT VIE — : E 

j «X SEU . (o e | 9 fi Ex | 

; y IN flatibus autem optimatum, feditiones quedam exiftunt, v ! 
| 


quia pauci funt qui honoribus funguntur, quare paucorum etiam 
potentias mutari diximus. Satusenim optimatum quodammo- | 
doeft paucorum potentia. Nam vtrobique pauci funt quitenent | 
imperium, licet? non eadem ratione pauci, 3 idcirco enim flatus 2. 3; | 
optimatum viderur effe paucorum potentia.Sed hoc tunc maximé 
víu venire neceffarium eft, cum multi funt ea opinione füblati, 
.quód virtute fibi pareseffe videntur, vt Lacedemoni] Parthenij: 
nominati:4 ex fimilibus enim procreati fuerant, qui deprahenfis 4. 
infidijs quas Keipublicetendcbant,Vorentum in: coloniam dedu- 
&ifunt : vel cum quidam viri magni & nihilo-virtute inferiores 
indigne & cum dedecoreab:aliquibus honoratioribus tractantur, : e 
| - «ts Lyfanderàregibus : vel cum aliquis à fortitudine praftans ad $ 
i ^ honores non admittitur.6 vt Cipadon, quitempore-Agefilatau: -& 
| &or fuit confpirationis in Spartanos facto Preterea cum alijpimia - 
| aupertate funt depreffi, alij magnas opes habent, qued maxime 
| -in bellis efhcitur; acciditue Eacedemone fub bellum, quodcum 
| Meflepijs fuit, vt l'yrteus poeta in opere quodinfcribitur Euno- 
| 


OTT UUEEES TES Oo SEEN ATP TANG IS T 


SEVA Ho 3/4 70 WIDCTUU GE GST ARNPOTIIRTEEPQOROTU * TERYRNES 


mia teftatur:quidam enim bello attriti,7 vt fieret bonorum equa. 7; 
tiopoftularunt.Irem fi quis magnus fit & faculratern habeatauge--- 
Ícendi,dum cupit folusimperio potiri, quod'Lácedz mene Paufa--—— - 
nias8 qui duxbello Medorum fuerat: molitus fuiffe videtur,o & $ o. 
FHanno Carthagine Sed'maximétum Refpublicagtum-flatusopti- —— 
matum difloluuntur ,.f1 ius in ipfa: Kepublica violetur. 10 Nam 16, 
principium eft, quod.non eft recte flatuspopulariscum paucorum 
potentiain Republica temperatus, & hxcvtraquecum virtute in. 
. Optimatum gubernatione, fed duo maximé,popularem dico, &paus 
|... torum potentiam : hzc,enim Refpublica & magna pars earum —— 
qua ftatus. optimatum dicuntur, mifcere conantur. Nam hoc die : 
Ícrimine ftatus optimatum à vocatis Rebufpublicisdifferunt, ac — 
. propter hocquaedam ipfarum minus:alie magisfuntftabiles, quos — — 
Pim qua-meeis inclinant ad. paucorum potentiam , ftatuso| 


/ 


b. t gatur 


249 io OATISTOSETIS | 
rhatü nomináturR efpublica veró que ad multitudiné, Quamob. 
1t. I2. rem t1 que huiufmodi funt, tutioresalijs habentur : 12 tam quod 
pluselt, plus habet roboris:& qui habent equale, magisfunt prz. 
fenti flatu contenti. Locupletes autem fi ceteris in Republica prz- 
ferantur,contumelias inferre & plus fibi vendicaré conantur: Ad 
fummam, fi Refpublica in partem alterutram inclinet,in eam trás- 
- fertur, vtrifque fuam partem augere conantibus,hoc eft R efpubli- 
- ca mutatur in ftatum popularem : optimatum gubernatio in pau. 
coram potentiam:autin oppofita, vt ftatus optimatum in popula- 
rem, quoniam egentiores quafi iniuriam accipiant, Rempublicam | 

in oppofitum trahunt:R efpublica veró in paucorum dominatum: 
hocenim folum confirmat, ftabilemque facit ftatum R eipublice 

I3. 1? fipro diguitate paria tribuantur,& que fua funt quifque retineat, 
- Quod veró dictum eftjidin Thurijs vfuvenit. Nam cum magie 
ftratusà maioreceníu crearentur, in minorem tranfiuit, & plures 
.. magiftratus.Cum autem nobiliores totius regionis agros fibi vens 
14- dicaffent,r4 erantenim potentieres,cüm R efpublicaad paucorum 
potentiam inclinaret, populus armisbellodue exercitatus, poten- 

. tiorprafidio fa&us eft,donec qui plura poffidebant;agris ceffer&t. 
- Praeterea quoniam omnes optimatum Relpublice in potentiam 
paucorum inclinant,idcirco nobilesplura fibi vendicant: vtLace- - 
dxmonepatrimonia in paucorum poffeffionem redacta funt, ma« 
giíque licet nobilibusquicquid voluerint efficere, &cum quo ve. 
lintaffinitatem contrahere, quz caufa fuit interitus Locrorü Rei«- 

1$- publicsgIs propter Dionyfyjafhinitatem,quod necin ftatu popula. 
16. ri,necinoptimatum 16 benetemperata R epublica víu veniret.Sed 
tum maximé ftatus optimatum latenter difloluitur, cum paulatim 
intercidit, vtfuprà de cunctis R ebufpublicis vniuerfaliter diximus - 
exiguitatem mutationum effecaufam. Nam cum ex hisaliquam. 
. Reipublicz partem neglexerint, aliud deinde pauló maius facilius. 
17. mutant,donec totum ornatum ac ordinem euertant, vt 17in T hu- 
riorum Republica vfu venit. Nam cum eflet lege cautum nequis - 
" exercitum duceret,nifi quinquennio intermiílo: quidam exiuué- 

, tute rei militaris vfum opinionemque virtutis 18 apud pra fidiari- 
Xe. am multitudinem nacti,dum magiftratus contemnunt, & fe facilé 
idobtinere pofle putant,primum hanc legem antiquare conantur, 
19. vteiídem I9 continenter duces effe liceret, cum lenon dubitarent 


populi fu&ragio huic munerilibenter effe praficicdosMagiftra-- 
eis : c o C oim 


X AO - j T 


PoirricoR vac:LIm V. —— xo 


gata,cum fe primum illorum conatib.oppofuiffent,ceffere tamen, 
- dum fibiperfuadenthaclege foluta;illosà cetera Kepub.tempera- 
turos. Sed poftea cum aliarum rerum mutationi vellent obfiltere, 


nihil profecerunt.fed totusordo Reipublice20in eorum qui reb, ó. 


nouis ftuduerant,dominatum tranfiuit. Ceterum R.efpublicz o- 
mnes modo à fe,modo extrinfecus diffoluütur, cum prope eft com 
traria Refpublica,aut pocul quidem;alenstamen exercitum. quod 
 AAthenienfium atqueitem Lacedemoniorum principatuiaccide- 


bat. 2t Nam vbique Athenienfes paucorum ftatus, Lacedemonig 2t. 


populares diffoluebant.Mutationes igitur feré Rerumpubac fedi- 
tiones vnde naícerentur,explicuimus, à 


Sdboliain Caput — VII. 


3 TN flatibusautem optimatum feditionesquadam exiftunt. Mal- 
fit ex caufis editiones imoptimatium Rep. commouentur, Primumob boc 


santum quod pauci funt,qui Reip.prefunt, vi fuperiore capite de paucorum 
potentia, pre[ertim in exemplo Bafilidarum memoratum eft. Sed caufa pa- 


tiffime fant , quum prater optimates [unt al5j inciuitate qui [eilis virtute 
sion inferiores effe putant : vel cumviri virtute prafLantes indigne tra&ane 
aur ab bonor atoribus vel ad bonores nomadinittuntur.Praterea cum alj di- 
tifimi funt;alj paupervimi. Ytem fi quis magnopere emineat, € babeatty- 
-samidem oceupandi facultatem. Sed tunc maxime Re[p. e [latu optima- 
tureuertitur fi ius inipfa Rep.violetur.buius enimtmali origo eff in eo quad 


nonrede Refp.popularis cumpaucerum potentia in Wep.tnixtae[i,nec Ref. — 


popularis & paucerum eum virtute in fatu optimatum: Quofit vt hi flatus 
- amodo inpaucarumpotentiam,modo in popullavem tranfeant, fed omne genus 

Reip.nutic interno C» domeflico imalo,vt declaratum eff euertitur, nunc ab 
externis potentioribus quitalem fLatum ciuitatis non probant, deletur, 

.$ Non eadem ratione pauci. Quotiiam in paucorum potentia pauci diui- 
tes Reip.prefunt,im ftatu aptimattim pauci virtute prafLantes, quorum vtri- 
que pauci effe (olent. d i 
3 Iddrcoenim.- 

cnt c —— 


4. Ex fimilibus enim procreati fuerant.quoniam Lacedemontj,vt Tro» — 


guerefert , cum Meffenijs propter fiupratas virgines (uas in folenni M 
aiorum facrificio bellum imuliffent, grauifimafefe execratione ot 


cd. 
N 2: 


tus vero, €onfiliári] nuncupati , quibus fuerat huius rei éura delee / 


Quia pauci funt optimates qui Rempublicam tnoder4tie - 


4st 00050* ARISTOTELIS 


eunt, nonprinfquam Me[fenam expugnaffent , euerfuros. Sed cmbellum 
ejfet m decennium protrattum,vt pofleritati confulevent , legunt iuuenes ex 
eo genere militum,qui poft iufiuwvandum im fupplementum vener aut , quibus 
Spartam vemiffis promi(cuos omnium ominarum concubitus permiferunt, 
maiorem futuram conceptionem vati, fi eam fingula per pluves vivos expe- 
virentur.ex banatiob notam materni pudori Parthengj funt vocati.Hiergo 
deprebenfis infidijs,quas patrie moliebantur,in coloniam Tarentum dedudti 
funt quoniam excedere inffüipft,vt Trogus fcribit , affumpto Phalanto duce 
&d fedes requivendas proficifcumaum, diud, C per varios cafus Vatlati , tan» 
demiu Italiam deferuntur,C» oppugnata Tarentinorum avces ac veteribus 
«eolonis expugnatis fedem fibi conflituerunt.——— sure 
5 Lyfanderà regibus. Lyfander dux Lacedaemoniorum, à vegibus ipf 
yiriuti & gloriainuidentibus maletradbabatur: quare & ipferegnum fiit 
tare vatione quadam conatus efl; de qua (upramemorauimus. 
6 VtCin adon,qui tempore Agefilai.Cinadon autbore X enopbonte,itre 
"Mens erat vobu[tus ci» audacifimus , quiprimo anno Ageftlai vegis cum alijs 
"Spartanis tnregem e primos ciuitatis confpivauit. Quod cum effet per indie 
—eem delatumycomprebenfis efl rogatu(a, cur tantum facimi moliretur ,ni« 
bil aliud ve[pondityquam nepoflremus efftt Lacedemone.]taque manibw ad 
tergumveuincka per bom cum confct)s circunfertur cato, primum verbes 
"tribusparmas cogitati celeris dederunt. - secco 
7 Vtfieretbonorum xquatio.vt agri pariter inter omnes dittideventum, 
:8 Quidux fuitbello Medorum. Desidli,pulftó, Gracia Perfis (quos. 
Ariftoteles Medos Vocat,quiaidem erat Perfarum Medoruma,rex, C vtrie - 
'que Xerxem fequuti (unt) Lacedamoni vt Pevfas vlcifreventuv,vltro eorum 
fines depopulavi conflitutmt Cuius vei gratia fuo fociorumá, exercitui Batte 
faniam praficint, qui pro ducatuvegmnn Gracie zffetkans,proditioni pte 


thitutm cum Xerxe, nuptias filia eius, pacifoiturzquo eninciatoPau(anidi non 


multopost acsufatus ce damnatusefl.——— Dx 2g m cOESAE 
9 ErHannoCarthagine. Hagnocum fuit opibus Cavtbaginienfis Reip, 
ires fuperavet. eratum concidere; crreguum occupare conatus eff quo entte 
mciato captu eft, viv guó, cafus , Go effuftwosulu, Cr manibus cruribud, fra- 
élu, inconfpediupopuli eccifus. CDU. uie URP LUN 


1o-Nam principium elt. Principium vnde iuri violatio, & feditiones o» 


visntur est m eo, quod nonvedle mifla temperataá, eft Rep. popularis cum 


paucorum petentiaquarum probatemperatio probam Remp C famam fa« 
«it. Eodemá, modoveda populari & paucortan potentia cum virtute teme. 
geratioyreitum C flabilem facit optimatum Remp. Atque ediuerfo nonve- 


2 


: tss B 


"i T PAR ^ 3 : ; ; rA 


PonrriCoR vM. Lis. V. HA 


Ba debilem e infir mam:contraria enim contrariorum efficientia funt. 

zi Quz huiufmodi funt tutiores alteris habentur. Refp. que ad pepyi- 
larem formam indiam tutores flabiliere[G, funt, quas PNE flatus, 
qui ad pauvorum poteuuaim, 

3. Nam quod plus eft,id plus habet roboris. In Rep.que ad popularem 
inclinat, plures funt à quibtts Refb.communicatur, quàm t [Latibus optima- 
gum,qui ad paucorum potentiam inclimant ac proinde plus Yoborás ac vivium 
ed fLabistatem,e? firmitudinem babent , licet fresa optimatum HUATME 
atque expetibilior fit. 


13 Sipro dignitate paria tribuantur ff f provatione proportionea, merite« 


yn c dignitaiu honores e JOH 61g, tribuantur, que SUD AE 
metricanomiwnatur, 

14. Erant enim potentiores. Bóosvro mMovtery, Hoc enim rerum . 
aAsovaxrew.quo frequenter vtitur Aristoteles, multas babetintellgentias, 
snam C auare fefe gerere fi ignificat, e aliena der C7 piu(quam oportet 
fibi (umeve, & antevdum maiorem facuhatem 5s HIHHMADE uu Tengetéte 
damhabere,ytbocinlero. 

I Propter Dionyfij affinitatem . Dionjf ut gini vxorem Dorida 7 


gente Locrorum duxit nobilis, ata, potentis f amilie,cuims RINUM eccafiae 


sn Locroruum Remp inuafit. 
16 Penetemperata Rep. Rete ex populari óà paucorum pum. LE 
xta. : 

17 In Thuriorum Rep.que cititas Grecaeft.in Italia, 


18 Apudprzfidiariam multitudinem. Apud multitudinem militum 


-quierantin prafidiw. 
19 Continenter effe duces. Nullo interieffo tempore. : 
20 In eorum, quirebusnouisftuduerant dominatum tranfiuit. Is 


paucorum potentiam mutatus efl ,camá, formam qua dynafita fiue dominas. 


tu dicitur , quebuiu penert pefuma e[l , pauci illis turbulentis hominibus — 
 Rempub. arbuvatu e libidine (ua exagitantibus. 

21 Nam vbique Athenienfes. Athenienfes quoniam ipforum Refp ad po 
ec pularemandinabat;qua[cung, vrbes in duionem redegilfent,earum 
ReJp-populares f aiebant: Lacedemonij contra pauco- 

e . üt potentias, quia talu erat ipforum 
Rejbublica. - 


aj (OCC ARISTOTELIS 


JCAPVT VIII. 
n! SEOQVITVR, vtdeipfarum conferuatione,tum communi. 
ter,tum feparatim de fingulis differamus.Sed illud primum omni. 
um dubitari nonpoteft,quin cognitis isque Rebufpublicis interi. 
tum important,ea quoque quz falutem afferunt intelligátur, cum 
contraria contrariorum fintefficientia. Interitusautem faluti có. 
3, trarius elt. Igitur 2inRebufpub. benetemperatis prouidendum eft 
in primis,ne quid preter inftituta morefque fiat, fedimaximé om. 
nium quod exiguum eft;caueridebet. Detrimentum enim Taten. 
ter obrepit,quia non totum fimul contrahitur : ab hic enim rebus. 
5 decipiturintelligentia; 3 vt ratio illa copiofa eft; Sivnumquodque 
4 paruum eft,erunt & omnia parua : quod 4 eft quodammodo ve. 
rum,quodammodo fecus. Nam totum & omnia non fantres pare 
ua,fedex paruisconftituuntur. Vna igitur cautio in hoc initium eft 
adhibenda, deinde videndum ne fides habeatur commentis calli- 
, dead populum circunueniendum excogitatis ,. quippe s qua rebus: 
ipfisconuincuntur. Quz autem commenta & dolos Rerumpubli- 
carum dicamus,fuprà declaratum eft. Licetautem animaduertere 
quofdam pon folum optimatum, fed paucorum etiarn ftatus con- 
feruari,non quód fint Kefpublice tntz,fed quoniam qui magiftra- 
6. tibusprefunt, tum in eo5 6 qui extra Rempublicam fünt, tumin 
focios Reipublice adminiftrandz re&e fe gerunt, dum eos quibus 


7. Refpublica non communicaturjiniuria non afficiunt,&7 ipforum 


primariosin publicam adminiftrationem accipiunt, necambitio- 
foshonore, necmultitudinem quaftidefraudant. Ip(i veró qui 
$. Rempublicam gerunt;8inter fe populariter tractant: quam enim 
 &qualitatem popularesin multitudine quzrunt, hanc fimilesinter 
fetenerenon modo iuftum eft,fed etiam vtile. Itaquefi complu- 
*es fint qui Rempublicam gerunt, multa inftituta popularia histe- 
nereconducit.exempli gratia, vtSemelftres fint magiflratus, quo 
 fimilibuscunctis communicentur.Nam qui fimiles funtinterfe,hi 
quafi populum quendam conficiünt.quo fit, vt fpe inter eos duccs 
9. &adulatores populares, vt fuprà docuim us,exiftant 9 Item hacra«- 
tionepaucorum potentiz & flatus optimatum minusin dynaltias 
tranfeunr:non enim fimilis eft occafio malum aliquod moliendifi | 
breui tempore;ac fi diutius magiltratib. prafint. Nam E 4 
tuse. m —dacutf - 


X 


PoririconvM Lis V. — M4 

4a tur in paucorum potentijs & ftatibus popularibus tytànnides. 
occupentur:aut enim qui funt in vtraque Republica maximi, 1o in Io» 
alteraaffentatores ducefue populares, itin altera dynaftz;aut qui '* 
maximis magiftratibus prafunt, t2 filongo tempore imperium 7- 
teneant,tyrannidem inuadunt. Conferuanturetiam Refpublice 
non folum quia pfocul abfunt abijs quz interitum afferunt,fedin- 
terdum etiam quia prope funt. Nam timorintentiore cura Keipu- 
blice confulerecogit . 15 Quibusergo cordieft Keipublice falus, 5? 
hosoportet timores inijcere, vt vigilantioresfint ciues, nec Rei-.— 
publiczcuftodiam t4 tanquam excubias remittát, & pericula quee d 
procul abfunt velutimpendentia denuntiare. Adhzcne conten- 
tionesac feditiones inter nobiles oriantur, perteges oportet caue- 
re, & eorum 15 quiextra feditionem funt, animos antequam eo- 
dem maleimplicentur,occupare. Necenim cuiuluis hominis eft, 
fed ciuili intelligentia praditi, 16 malum: quod efficitur in princi- 
pio cognofcere, Vtautem paucorum potentis vel Reipublice mue 
tationi,quz per cenfus efficitur occurratur, cüm hoc, manentibus 
eifdem cenübus,r7 fed vbertate fuccedente vfu venitiseommodum 17» 
eft communis cenfus magnitudinem cum preterito conferrezin 
ciuitatibus qua cenfentur fingulisannis, 18 per hoctempus-zin ma I. 
ioribusautemstertio vel quinto quoque anno: & fi multis partibus 
aut maior fueritaut minorjquàm eo-tempore, cum ratio cenfusad 
capeflendam Rempublicam fuit inftituta ex conftitutalege vel 
augere, vel cenfus rationem: minuere:augentes, 1 oficreuerint o: 19» 
pes:minuétes,fi decreuerint,pro ratione fa&te 20 acceffionisaut de- 20» 
- eeflionis. Quopratermiffo,in paucorum potentijsacRebufpubli- — 
cis.zr vno modo hicpotentia paucorum exiftiillic dynaftia:22 al- 2122» 
teroex Kepublicaftatus popularis,ex paucorum potentia Reipub. 
vel populusfit.1lla verócantio in populo paucorumque potentia, 
&inomni Kepublica communiseft, nequem augeant 2; vltracó- 23 
menfum;, fed curent vtparuos & diuturnos honorespotius quàm 
ad breue tempus magnosattribuant.Corrumpuntur enim,nec cu- 
iufuis hominiseft 24. (ecundam fortunam ferre:autcerte cauen |. 24» 
.. dum eftne cum multos fimul honores tribuerint , eofdem fimul 

- auferant.Sed paulatim acprimum omnium magna cura legibusel 
prouidendum,nequis magnopere vel clientelis,vel opibuspoten- 
tior fiat: fi quisautem contra casleges fecerit,2; exilio fancire. Et 25. 
quoniam per vitam quoque priuatam resnouas moliuntur, maj 


U. 


16$.. 


m 
CO eem 


34 : 2 CCeÁRISTOTELIIS:- 

ftratum conftituete conuenit, ad obferuandum eos, quorüm vita 
46. 26 àReipublice rationibus abhorreat;ftatus popularis in ftatu po- 
pulari, paucorum potentiz in paucorum dominatu, &in ceteris 
Rebufpublicis eodem modo. Ab ijs quoque per partes.cauendum - 

427 elt ei(dem de caufis , qui vitam in vrbe 27 per otium & voluptatem 
traofigunt. Cuius mali medicinain eo pofitaeft, vc rem gerendi. 
cura, magiftratufque partibus oppofitistribuatur (oppofitaautem 
efle dico viros probos vulgari turbz,egenofque diuiubus ) curan- 

28. dum due vtegenorum multitudocum opulentis mifceatur , vel29 
29. media parsaugeatur:hzcenim feditiones dirimit, quz «9 propter 
imparitatem exiftere folent.Sed caput eft in omni R.cpublica,v: le- 
gibus,& omni alia ratione prouifum fit,ne qua facultas quzftus fa- 
ciendi magillratibus relinquatur. Quod maximé cáuendum eft in 
paucorum potentijs. Nec enim vulgustam molefté fertexcludife- 
Ex magiftratibus gerendis, quin letatur potius, fi fuis rebus vacare 
permittatur , quam fi ibi perfuaferit Rempublicam à magiftrati- 

. buscompilari:tunc enim vtrunque ei moleftum eft, quód nec ho« 
39: norum particeps fit;30 & quódà quaftubus füummoucatur. Cate-- 
3' rum 3t vna duntaxat ratio eft, qua fimul effe poffint ftatus popula- 

- ris& optimatum,fi quisid quod fieripoteft perficiat, vttum nobis 
libus, tum plebi quod vtriquepetunt tribuatur. Vt enim cun&isa- 
ditusad magiftrat? pateat,populare efl: vtautem nobiles magifira-. 
tus gerant,rationem optimatum attingit:quod fiet (i magiftratibus 
fublata fit queítus faciendi facultas: Inopes enim magiftratum ge- 
rerenullo compendio propofito recufabunt, fed res (uasagere pre» 
eptabunt: Diuitibusautem cum nihil rebus communibusindige- 
ant,magiftratus gerere licebit : itafiet vtinopes operibus vacantes 
diteícant,nobilesnon fint imperio vulgarium hominum fubiedi. 

. . Compilationibus autem Reipublicz ficoccurretur, fi ciuibus ome. 
3?- nibus przfentibuspecunie tradantur, & ; 2rationum exemplaper 
claffes centuriaf due.& tribus deponantur. Vt veró magiftratus fine. 
quzítu gerantur, legibus opórtet honores effe propofitosijs, quo« - 
rum induftria fueritapprobatione omnium commendata.In flati- 
bus autem popularibus fic locupletibus parcere conuenit, vt non. 
8 inodo poflelfionum,fed ne fru&uum quidem fiat aequatio. 3 quod. 
34: in quibufdam Rebufp.latenter efficitur. 34 Quin fatiuseft eospro-. 
hibere,fi munera velint fumptuofa quidem , fed inutiliayt Ípectas. 
—. gula,& ladosyac cxteraid genus ex hibere,in paucorum autem poe. 


aS 9 


i 3 uS e ze 


Axio x SS : : Tents M ed. : 


1 


titnlo fic occurii potefe fi pecutiia cer a onmi populo tradantur, cr exetn 


PorrrTiCOR VM LIE. V. — 256 
téntijs magna eft egenorum habenda cura, eifdue mandandi que- 
ftuofi magiftratus:& grauiori pcena fantiendum , fi quis locupletü 


in pauperes, 3$ quàm f1 quisiptorum contumeliam3n ferat. Com: 3f» 


modum eft etiam vt hereditates 36 non donatione,fed iure cogni- 3G. 
tionis tradantur, vtduead eundem vna non plures hereditates per- 
-weniant:fic enim erunt magis qualia patrimonia , plurefque fient 

ex pauperibus locupletes. Sed & illud tum in populari,tum in ftatu 
paucorum prodeft is potius quibus minus Refpublica communi- 
catur ex ceteris rebus paria, vel etiam potiora tribuere : diuitibus 
;dicoin populari,egenisin paucorum dominatu:imperia tamen [eu 
magiftratus, quibus eft in Rempublicam fumma poteftas, i537 qui 37 
de Republica funt,vel folis, vel pluribus mandare, : 


"Scholia in Caput — VIII, 


* SEQVITVR vt deipfarum conferuatione, tum communitef, 


tum feparatim. Malte funt Refhub. conferuandivationes, fed illa commu- 


nis,ne quid fieri contra leges € mffituta permittatur:quod maxime cause 
-dum efl in vebus exiguis, quoniam ba maxime latent. Mem ne fe bomines — 


-eallidis commentis capi permittant,quibw infidie cttiq, Reip generi tendun- 


tur de quibu fuprAmemoratum efl .Prodeft etiam eos qui magiffratib. pra- 
fint vet? fe gereretum cum ds qui Remp.nengerunt, tum cum cateri, quis 
Lus Refpub.communcatus vt illos iniuria non afficiant , cum bis pepulariter 


fe gerant. Mem cuvam prefentis flatus Reiptb.mon remittere , ad quod vile 


e[t timores injcere qu diligentius cuffodiatur. Praterea legibus cauere no- 
bilium feditionessc fi oriantur corum animos occupare, qui nondum fedi- 
tiane funt implicati. Sed in paucorum potentia , mutation quaper cenfum 
vlertate fuccedette fit eccurritur ft ciuitas certi temporibus cenfeatur, Ge 
anta patrimoniorum diuitiayumd, ratione, cenfas vel augeatur vel minua- 
tur,vt propertione ad primtm in[litutum redeat... Mla quog, cautio cincta 
Rebufbublicis communisnequi bonoribus, c potentiaultra commen(um aue 


- geatur. Item legibus prouidete , ne quis opibus C clientela nimium cr efc at, 


tonflitutaexili perna , frquis legis terminos excedat. Eff etiam vtile magi- 
fitatumereare,quipriuatorum viuenditationem exploret, fi qui fint Vitam 


- Reip..ratiombus cott aria Agentes quió, t otio € voluptate degant, quitn. 
- terdiireb.mouis fludere folent.sed primi omnit efl in omni Repub.proutdene — 


dine quavatio feu facultas magiflratib.babends quaflui Rap. relinquatums— T. 


eri (pue 


z 


NP SCARISTOTEILIIT 
pla vationum apud tribus feu centurias deponanta , item ft premiumbese: 
4tfía Reipub-bonores proponantur. Covfert etiam tumin ftatu poptlari, 
tum in paucorim potentia, exceptis fummi magiftvatibus, e inquibus fum-- 
pa Reipub. vertitur yceteraliberaliter s qui minusfunt Reipub, participes 
communicare. 
zIn Rebufpublicisbene temperatis. Reda ratione mixti ex des 
e paucorum potentia, * 
3 Vtratio illa captiofa eft. Earatiocinatio quabomines bacin partede 
eipitentur ,fallax eff. 

4 Quodammodo verum dt. Namemnia difivibutiue parta funt, non 


- drin collecdiiut. 


4 Querebusipíis conuin ncuntur. Qua uefadti € exituredarguuntur dy 
fala effc declarantur. 
6 Quiextra Rempub.fünt. Qui non gerunt amagiffratu, vel potius qui- 

bus non patet aditus ad | Rempub gerendam. 

y; Ipforum primarios. Ad populares i in paucorum potentia boc referti 
debet,vt qui inter populares eminent , y in paucorum focietatem ad Remp. : 
cape[fandam affumantur. 

$ Interfe populariter tta&ent.Vt mutua confuetudine (ic vtamtur inter 
fé, vtpopulares folent inter ipfos, vt pares faillicet cum paribus yiuere (av 
faeuerunt. | t 
9 Item hacratione.$7 Saulitaem quandam feruent inter fe, e ratio: 
nem ineant, vt ipfis omnibus bonores contractis temporibus commuuicentur, - 
sinus paucerum potentia aut flatus m tranfeant in mafia qa 
fimilis eff tyrannidi. 

1o Inaltera affentatores, ducefdue popilares. In populari prindpe 
populo blandientes. | 
1t Inaltera dynaftz.Inpancorum potentia aliqui ex ijs paucis qui jfi li- 
bidine Rempub.agitat,quafovma Reipub. cum ad eam DO IEUINEN 
peruenit, dynaflia nominatur. 

1. Silongotemporeteneantimperium. Vf sibi Iulio Cefariinter 
Romanos cum decem annos imperium militare m Galliatenuiffet. 


- 33 Quibus cordi eft Reipub.falus.Qui Rempub faluam effe volunt, 


; 4. lanquam exsubias remittant. Quafi tioiturnas flationes feu igi 
4i que mento animo agi debent imminente periculo. - 
1; Quiextra feditionem funt. Qui nondum participes funt felitionis. 
16 Malum quod efüciturin principio-Non temporà principitim dicit, 
Man TURN enim quafi principium efi Reguli fuprà declatauin E. 
e : ce 7 NI 


* 


17 Sed vbettate fuecedente.duopéavyryontvue, Sic enimlecitur in ex" 
eniplaribus emendatis , [ublato verbo Yop (c Aados quod in vuloatü vedun- 


fexto: tuerapi ox,1d eff temporum felicitatem vaca, cum per tium e p 
eem aliasa, caufas preria poffefionum augejcunt. 

18 Per hoc tempus.14 eft fingulis annis, 

1 Si creuerint opes. Pretia pofi fonum vel diuitie multorum. 

20 Acceffionis aut deceffionis Augmenti vel decrementi, — 

21 Vno modo. Per decefienem feu decrementum. 

22 Altero.Per acce(tonem er incrementum. 

23 Vltra commenfum.VIrra fymmetriam Jen proportienem,quod fit cum 
pars maior quàm pro ratione totius exiflit , & uis potentior fit , quàm pre 
satione ciuitatis, praefertim fi [uis vincat ciuitatis opes. 

24 Secundam fortunamferre. Nonin[olefcere rebus profberu." 

2$ Exilio fancire. Exil penam conflituere,vt per offracifmum Athenis 


fiehatyaut aliter in exilium mittere, f uus Hp modu bé A e dien- 


- delkimponentibus mon partijfet..— 


$6 A Keipub.rationibus ihrer si quis dliter vitat quam ratis 


Reipublica poftulat, cuiufcumque generis fit, - 


27 Per otium & voluptatem tran figunt. Ouod. partim Joskdos e iner- 


tiafit, vt inpauperibus qui dum laborem fugiunt, furtis, alea, vel aljs ma- 
|o isarttbusviumquerunt partim norum corruptione,vt in diuitibus quife 
! tiec Ad Kempub.eerendam conferunt,nec literis aut philofophie, ey ve bo- 
nefta fludgs vacant. fed turpes voluptates confect antur. 

28 Media pars.Qui mediocres: babent facultates. 

29 Propter imparitatem. Ditiffimorum & egenorum. 


30 Età queftubus fummoueatur. Quos f aceret, fi ad, gerendam Renp. 


admitteretur. 
«$t Vnaduntaxat ratio et;qua fimul, &c Nam quia cuntlis Remptib. 
p. gerere lcet,idcircopoptlaris diet poteft quia Vera nobiles erp timates Ta- 
| giffratus gerunt flatu optimatum. 
ED Rationum exempla. Exempla librorum due tie expenji. 

5 Quodin quibufdam Rebufpub.latenter efficitur. Duobuspotifti- 
| mum modis hoc fieri poffe videtur: V0, DIUI tributa diuitibus imporian- 


— ur ad pauperrimos alendos, ad pübluó[ue faimptus,vt panperesfintimmmu- —— 
ns: altero, fi diuites ipfi fua fponte magna: popularium familias alant, vt. 
proceres in Vitr nn fattunum gratia, tumper liberalitatem velame — 


bisinem venfueucrumt:hac enim vatione frwtus Vea din 
4-4 : : 


PorifrCoR VM Lis. V. — $8 


dat. N am quod bic tuzropiav id efl vbertatem fiue copia idem [uprà capite. 


E 


4 x 


Ea — v ARISTOTELIS 
tenter intev populares diuiduntur. 


34. Quin fatius efteos prohibere, fi minera populo dare velint, 
Bc riov 963 Bg opiivag xaADey Aarpye. Sic enim [eriptum esl in cedi« 
cibus emendati. —— Ee uer | 
3; Quàm fi quis iporum.Paupertm, vt contumelia à diuite illata pau 
perigraunu vindicetur,quam [i ab altero paupere infervetur. i 
36 Non donatione,fed iure cognationis. Ne liceat patrifilios exbaye- 
dare:Cr cui velitpatrimoniumrelinquere,vt licet in Aragonia, —— 
37 Qui de Repub funt.1d eff ex eorum numero,in quorum poteslate Re« 
publica eff, vt fal paucis in paucorum potentia, optimatibus in ipforum ffe 
ti popularibus in populari magiffratus aandentur , vel (icum alijs gerant, 


ftipfinumeroplures, 
| | CAPVT IX. 


hr SED triaquedamadeffe ijsoportet, qui fümmis magiftrati- 
2. buspreefle debent.primum z pretfentis ftatus Reipublicae charitas, 
3 deinde 3. maxima facultasad munera magiftratus obcüda,tum vir-. 
4- tus & iuítitia in Republica, 4. cuiufque Reipublicz rationi accom- 
modata. Nam fiius non idem eftin omnibus Rebufpublicis , ne 
. eefleett vt iuftitie difcrimina fint. Sedccum hzc non omnisin 
. eodemreperíuntur, qua ratione fit electio facienda quaritur: exe 
empligratia, frquis facultate przditusfit ducendi exercitum, im- 
probustamen habeatur, necamicus Reip. alter iuftus fit, & Reip; 
ftudiofus, quomodo fit facienda delectio . Duorum tamen ratio 
$. habenda efle videtur, g cuius reimagis fintomnercom potes, & cu- 
ius minus, Traquein imperatore deligendo, rei militaris peritia. 
magis, quàm virtus fpeétari debet,nam minus rei militaris, magis: 
autem probitatis compotesfünt, Adcuftodiam veró & quaftu- 
ram contraria debent fpectari, hoc enim munus virtutem vulgari 
€. maiorem defiderat,6 fcientia veró omnib;eft communis.Sed que 
- rataliquis, fi facultasadcft muneris obeupndi, & ftudium Reipu- 
blice, quid opus cft virtute, cum hec duoad commodé Rempu- 
blicamadminiftrandam fintfatistan idcirco virtusetiam defidera- 
tur,quoniam fieri potc&, vt qui duobus his praediti fint, tamenin- 
7. continentes habeantur? Ergo quemadmodum incontinentes, 7. 
cum fciant,& feipfosament,non tamen fibi obtemperant, ficacci- 
derc quibudam in Kempublicam poteft, Ceterum vniuerfé que- 
: ^ AE A z z Em - "s eunque 


dex abes : x 


— 


| PortrTiCOXYM LIE. V. 149 

"éünquelegibus fancita Rebufpub. commoda effe dicimus, hiso. 
mnibus Refpublice conferuantur. Sed caput eft, quemdamodums 
fepe diximus, vt quo multitudo queprzfenti ftatu Reipublicz có- 
tenta eft;potentior quàm diuerfa fit prouideatur.Sed preter hec o- 
mnia,illud intelligereoportet,cuius nunc ignoratione Refpublice 

quzà medio difcefleretenentur. Nam multa fur que cum popu- 

' Jaria effe videantur,tamé R efpublicas populares labefactant:&pau- 

- coram potentias, multa quz huicgeneri accommodataefle viden- — 
tur,euertunt.Qui veró 8 hanc vnam virtutem effeputant;/hiadex. 8. 
ecffum trahunt,magno fcilicet errore.vt enim nafus qui à pulcher- 
rima re&itudine in aduncum aut fimum deflexit, adhuc tamen 
honeftus eft,& vifu noniniucundus, fi quisautem immodice pro- 
ducat,primum 9 mediocritatem partis fuftulerit, ad extremum vt 9, 
ne nafus quidem efle videatur, ro propter exceffum & defectü con- 19, 
trariorum, effecerit, qug ratio eadem eft ceterarum partium : fic 
in Rebufpublicisomnibusaccidit. Nam fieri poteft vt tum pauco- 
rum potentia;tum ftatus popularis commode fefe habeant, quan- 
viis ab optima Reipublice forma difceflerint, f1 quistamen alteru- x 

ttam magis intenderit, primum deteriorem Rempublicam red- 
det;poftremo vt nec Refpublica quidem fi tefficiet. Ttaquelegurga 
latoriac homini ciuili cognitum effe debet, cuiufmodi res popula- : 
xes (tatum popularem tueantur, & qualesinterimant ; eodemque 
snodo paucorum potentiam , quz pertinent ad paucorum domi- 
natum:quorum neuter ftatus effe & conferuari abfque diuitibus 8& 
multitudine poteft. Nam fi bonorum zquatio fiat , cam Rempu- 
blicam diueríam effe neceffeeft. ri Ergo quieuertuntlegibus mo- xt, 
dum excedentibus, ij Refpublicas euertunt. Sedtuminflatibus — 
popularibus, tumin paucorum potentijs peccatur:inpopularibus |- 
quidem adminiftrationibus, vbilegesarbitrio populi temperan- 
tur:du&ores populares peccant , qui cum diuitibus contendentes, 

& quafi bellum gerentes , ex vna 12 duas ciuitates faciunt, cum rs, 
oppofitum facere conueniat, vtfemper pro diuitibus dicere vi- 
deantur , & viciffim pro populo:in paucorum potentia, qui ftu- 

- dentpaucorum dominatui,& vbique 15iureiurando contra quàm I3 
-puncfitpaucorum potentie ftudiofi profiteantur. Nuncenimin 
quibufdam paucorum potentis hzc eft iurifiurandi formula, - 
 Snimicus ero plebi, &in eam quicquid mali potero moliar, cum 
oppofitum oltentare atque fimulare conueniat, ac iureiurando: 
mus - m ka —— . pullam 


ef - —— — C ARISTOTRLIS Cos 
nullam fein plebem iniuriam;llaturos profiteri Sed ex omnibus 
-quz diximus,maxima prouifie ad Rempub. conferuandam efl in 
... 14 eo,quod nuncabomnibus negligitur, 14 vt educatio Reipub. Cone. 
.  fentanea fiat. Nam vtiliffimz leges & omnium Refapublicam ad- 
minilltantium confenfu fancita decreta nibil profunt, nifi homi- 
nesin Republica populariter fileges funt populares, affuefcant & - 
inftituantur : velconuententer paucorum potentie y fi huicleges 
1. accommodantur.zr5 Nam fi eft in vno incontinentia,cft etiam in cie 
16. uirate.Educari autem fiueinftituiconuenienter R eipub.16 non eft 
- boovtea faciant quibus qui paucorum tenent imperium, vel popu- 
lares delectantur; fed quibus altericum paucis, alteri popularitee 
Rempublicam adminiftrare valeant. Nuncautem in paucorüdo« 
minatib.eorum, qui tenentimperium filij delitioféac molliter de- 
.gunt,cgenorum veró exercitati funt, & laboribus durati.1taq; ma« 
-""eis& volunt,& res nouas.m oliripoffunt. In popularibus vero Re 
bufpub. quz maximé videntur effe populares , inflituta funt Rci- 
77 publice com modis,& rationibus inimica, cuius caufa ef 17 parua 
libertatis de&initio.Duobusenim Kefpublica popularis definiri vi- 
detur, tum eo quod fümma poteftas penes maiorem partem fitt 
z libertate;quoniam iusequum effe videtur:equum autem, vt ratum 
fit quicquid multitudini placueritlibertas autem & quitas, vt faci- 
atquifque quod.velir. Itaque in huiufmodi ftatibus popularibusve - 
nufquifque viuit vt vult, & fua libidini(vt Euripidesait)indulget, - 
15- quod vitiofum eft. Nam 18 viuere conuenienter Reipublicz, noa 
feruitus;fed falus efle putari debet. Tec igitur fant quibus, vt im. 
pliciterloquar, Refpublice mutantur & pereunt, & quibusconfers 
uantur,& incolumes perfeuerant;.- cue m E 


* 


x - m - Sfiolia TA Caput — IX. 
..1 SED tris quedam adeffe ijs oportet, qui fammis magiftratibis - 

— praelle debent. Quoniam ad Reipub cóferuationetn magni intevefl idone- 
b bominib. megifir atus fumos mandarizidtitco quibus vebw inffrudw efs.— 

. fe debeat is cui veto fummus maagifivatus cümittitur declarat, quas tres offe 
— decet.Primüm,vt fit asacus Reipub. Secundo. vtfacultatem,ngenitm, c 
vfum ad vem gerendam babeat. "Yertio,yt fitea vivtute e iufltiapradi. — 
: tus, qua illi Reip genevieonuenit. Quaves fl non omnes in codem bomine cone 
— — éruant, eaplu ponderis babere debet in elelione , quavarior in hominibua 
COEM e cert - —Feperie 


WE M E eA UU m 


PoriTiCORVM LIB V. — 2d 
gupetitur. Sed nibil off quod magis Remp «con[evuet, quàm fi eapars qua far 
sum prefenteim Reip.probat , quam qua non eft coxontenta potentior fit.Cam 
mendum eft etiam ne modus in bis vebws excedatur qua Rempub. popsiareus 
feciunt,aut paucorum, alias eodem modo:nedum nimis, exempli gratia, 
popularis efficitur definat effe popularis aut paucortm potentia, fi bac nimis 
talis efficiatur .Sed ea v'atio maxim ad Reipub. conferuationemf acit. fi pre- 
uideatur vt ciuium in[litutio ée educatio fit Reipub.accommodata , ne vita. 
é moribusà legibus & in(litutis difcedatur.— cm 

2 Prafentis ftatus Reipub.charitas .. Vt magnopere velit prafentetm fLa- 
fum Reip.conferuart.. - 


- 8 Maxima facultas.J't fit ingenio C Yfa ad eius magiffvatus officia oben 


damaximé idoneus C in(Iructuss 


4: Cuiufque Reipub.rationtaccommodata. Nonenisreademe(! bou — 


euis virtus eademte inffitia imomni Repub fed varia pro diuevfitate Rerit- 
pub.quanquam inoptimo flatu Reipul.eadem eff. virtus boni citis, qua bout: 
viriitafit vt quod. vitu d inffitiaefl in Repub: deprauata,vt intjvannide: 


-velpaucorum potentiayd in optima Repub.e* fimpliciter, improbum dr in- 


itflum babetur. Namiuflns ce lonus cittis babetur in quaque Repub.qui . 
eius Reipul.leges ob[eruat... Leges. autem deprauata Reipub.connetieutes s. 
deprauate (unt e» (impliciterimu[la. ——— : : 3 
$ Cuiusrei finzomnes magis compotes. Ex 9s rebum que fpectari de- 
bent inideligendo viro,qui catervis debeat ad magifltr atum mandandum pv a-- 
o ferrhquaves inlominus tarior fite quefrequentius ad[it confiderári de- 

- bet, c eaplus babere ponderis, quavaritis in bominibus vepevitur. Itaque un 
deligendoimperatore fiue duce exercitus, is quimaturalibus adiumentis d 
(uveymilitaris praflat quia boc variu efl, pyoboct iusto viropraferrides: 


bet. Ad queffuavm veró egregie probus cr iuffus;. babentiad id nunusobe- 
nndum facultatem, boc eff ingenium, c vfumjpraferendus efl. Hac enim fam — 


. &ultas plitribus contingit , quàm egregia probitas. c wfitia fingularis,qua 
anquaflore defideratar... ecu a : 3 


6 Scientia vero omriibus eff communis. Cognitio corum qua agenda 


funt.tum habenti v[um C adiumenta naturalia, tum. probo c iuflo adeffe 


delet. aliud eff enimexperientia C v(us,aliud fientiasac euim vuimer[me —— 


lier efl;vt ipfe docet Metapby.r.— 


7 €um (ciánt & feipfosamenc. Imontinens,vr Avifloteles cum als lo- - —— 


-eitytum (eptime Etbicorum decet. boc differt abimtemperato , licet vterqs 


- prepriàin gula & veneris voluptatibus verfetur , quód intemperdtw bab 


. nyitiefumiam iugeneratum babet , c rationem deprauatam. i 
€ —- i; - ——— — mw 


cea Un pa agri 


Aa 


- OE En 


. 3Ad fimum qui minor effe, Cr vix afacie extare folet, — *- 


its — X TAÁRISTOTELIS 


"ituconfentientem , er incinda boneflis per ignorantiae quandam, in qua 


emnes yitiofi ver(antur praferentem.Hac autem eft ignorantiain eledione, 


qua;vt ipfe ait, tertio Erbicorum, non ineluntarg, fed prauitatin ef caufa, 


dncentinens autem nec vitiefum habitum, nec v ationem deprauatam babet, 
mec in vitioforum ignorantia ver(atur fed vete iudicat, & qua bona fint,e» 


expetenda nouit, ey quaviciffum mala & fugienda , fed infivimitate cr in- 


wonjtantia labitur nec paret fuo iudicio:quanquam banc ipfam infirmitatem 


€ perturbationem philofopbus ignorantiam quandam effe interpretatur, 


yromnito vertm fit conmune dogma philofophorum,omnes malosigno- 
rare que oporteat facere Etbic.i. Quemadmodnmigitur continentes 
"expetenda: C fugienda fiunt , & feipfos amore naturali diligunt , tamen 
nec flant iudicio fuo, contra quàm ipfis conuenit agunt: fic accidere ineos 
poffet; quifacultatem ad Rempub.gerendawmbaberent , c effent prafentis 
flatu fiudiofi,mft habitum virtutis quo ab incommodis Reipub. auocarentur 
Ppaberent..— m 


$8 Hancvpam virtutem effe putant. V/t Refpub.exempli guia popula. 


ginfit valdepopularis. | M 

9 Mediocritatem pattis. Cewen(um e proportionem quam na[us de- 
dbet ad totumcorpus C cetevas partes babere, Nampartes homm vetcie à 
matuta compofitt certam commen[us proportionem babent ad tetum corpus, 


ytpes,exempli evatia,fit (extepartü altitudinis corporis cubitus quarte fas — 


qies vero mento ad frontem fummam, (& vadices imas capilerum decime, 
€? catera partes eedem modo,quam vationem,vt docet V truuiss , pictores, 


€ flaturari folent in conficiendis imaginibus fequi. EURO : 
1o Propterexceffum & defe&um contrariorum.Contraria vocat và 


dum nafum, C vuruum,aut [umum. Ttaque exceffw referri debet ad nau 

uruum,qui (ape magnitudine C longitudine excedit re&um:defedlus ver 

3t Ergo qui euertuntlegibus modum excedentibus, 3j R efp. euer- 
tunt. rotg xa Üortgox sv vójou güdestor. Sic legitur in exemplaribus ee 
gnendatis. Qui euertunt inquit, fine zollunt diuites, aut populum leg:bus mee 
dumexcedentibus, bi Rempub.euertunt, c tollunt popularem fublatu diuie 

-Vibus, paucorum petentiam fublatopapulo. —-.—- 0 00 
12 Duas ciuitates.Vnam diuitum,alteramegenorum. 


3$ lure 


ar 


sionibus Reipub. (unt Atcommodate,offuefcant, d. 
5; Ná hi eftin vnostn eofciliest,qui fummo magifttatui praeft; vel iuprin- 
III icr e S : 


z 2e 


ziurando Qued accipitur ab js qui magiflv atibus preficiuntur. ——— 
- &4 Vtfiat educatio.V1 ciues inffuuentur , C às rebus que legibus C v4- 


: t 


Ede : : E (777 - A 


| 
PorrTICORYVM rs V. 164 | 
eipo,vel in vuo,id eff in vnoquoque, fiue in [impulis cinibus. | eem 
16 Non eft hoc,vt ea faciant. Hic locus aperte declarat verbum oraied- 
ect, quod iterpres vertit educarivelinflitui, v quo fape vtitur Ariflote- 
les,non tam ad di(ciplinam pertinere, qua ex audiendo aut legendo ingene- 
zatur, quam ad a(fuef ackionem operum , que folet latin educatio nominae 
f : | E 
17 Praualibertatisdefinitio. N'amperperamliberum effe definiunt,cus— 
facere licet quicquid vultzest enim addendum , praterquàm quod lege proe | 
bibetur nam boc eff quod att... T | | 
i$ Viuereconuenienter Keip.Leges Reip.non violare, | 


CAPVT X. 


* x z 5 

1: SVPEREST vtdevniusimperiodifferamus,que tes *: | 
adipfius interitum,& quz fintad falutem accemmodatz. Verun- | 
tamen quz in regna & tyrannides accidunt, fimilia funt ijsquar 

in Refpublicasaccidere memorauim* .2 Nam regnum optimatum 2» 
Rempublicam zmulatur. Tyrannis autem ex 5 extremo pauco- 3- E 
rum dominatu,& ftatu populari confiftit:itaquefubiectis maxime — — | 
omnium eft pernitiofa, quippe cum fit ex duobus malis R ebufpu- 
blicis conftituta, babeat Que vtriufqueaberrationes & peccata. Cze- 
terum 4, vtraque monarchiaab ipío ftatim initio ex rebus contra- 4 
rijs nata eft. Narn regnum in przfidium proborum hominum 
contrainiurias popularium eft conftitutum : & rex ipfe ex nume- 

ro proborum virorum creatuseft propterea, quód virtuteautre- ——— — 
rum virtute geftarum mognitudine praftaret,autpropterstalisfe- — | 
generis excellentiam. Tyrannusautem expopulo & multitudine .- - | 
aduerfus nobiliratem, vt populum iniurijs eorum prohiberet, 
quemadmodum resipfa declarat. Nam tyranni plerique ex duci- 
bus popularibus fa&i funt, quinobilescalumniando, vrfbiàpo- —— 
pulo fidesbabesetur,funt afflecuti. Quedamigitur tyrannidesad - —— | 
hunc modur 6auétis iam ciuitatibus extiterunt. 7 Alie ante has 6.75: 

ex regibus, qui moribusinfüitutifdue maiorum violatis, imperia - 
magisherilia concupierunt. Aligexhisquibusmandoatifuerant — — — - 
fummi magiltratus.. Antiquitus enim pepuli munera publica && .— —— d 
... Keipub.confulendi curam diuturnioresconílituebant:quedam ex —— - 

paucorü potentijs, cum vnum aliquem cuiusarbitrio imperia : 
Xima comitterent delegiffent, xá his omnibus modistyrannidem | 


MUI. remi eee ee e m C a iS 


^ Jr 


264 (9o SOXARFSTOTEIUIS 
ànuadendi,fi modo velint facultasadeft, propterea quód iam po-. 

8. tentiam habentalij principatus regij,alij magiftratus,8 vt Phidoni 
inter Argiuos accidit, & alijs qui regnum quod prius erat in tyran- 
nidem cenuertunt.Qui veró ad Ioniam tyranni facti funt, & Pha- 

9. laris ex magiítratu tyrannidem inuaferunt. 9 Panzttusautem in- 

. 3o. ter Leótinos, Cypfelus Corinthi, Pififtratus Athenis, ro Diony fius 
Syracufis. Etalijeodem modo ex ducibus & affentatoribus popu- 
laribus faéti funt tyranni. Regnum igitur, vt fuprà diximus, opti- 
matum ordinem imitatur. Nam regnum propriz virtutis , aut ge- 

meris, velbeneficiorum, authonorum fimul atque potentiz meri- 
tistribuitur.Omnesenim hunc honorem funt adepti, quód ciuita- 
tes beneficijs vel demeruiíTent; vel demerendi facultatem habe. 

1i. rent: quidam bello nein feruitutem redigerentur,;prohibentes, rz 
17- vt Codrus:alijin libertatem vendicantes, i2 vt Cyrus:alij quód vr- 
bis fuiffent conditores, velagros feu fines in ditionem redegiffent, 

13. vtZacedemoniorum & Macedonum, 1; Moloflorumque reges, 
-— Pertinet autem ad regisofficium cautum ac prouidentem efle, vt 
I4 14 necdiuites iniuria, nec populares contumelia afficiantur. T'yrá- 
5. pis, vtfepedictum eft,nullam habetboni publici rationem;15 prz- 
16. rerquam compendij fui gratia. Eft autem 16 tyrannicum propofi- 

: tum voluptas;tegium autem honeftas. Itaque vellepecunijs excel- 

17.18. lere,tyrannicum eft;i7 honoribus veró,magisregium, Item i8cu« 
ftodia regis;ciuilis eft:tyranni,ex externis conftat, Tyrannidipot- 
ro tum ftatus popularis, tum paucorum potentie. mala inefle per. 
fpicuum eft Ex paucorum potentia tyránnis habet,quod fibi diui- 

19. tiastanquam finem proponit : '9 aliter enim prefidium manere 

20. nequit;20 nec lautitia,& quod fufpectam multitudinem habetque 
cauía eftarma popularibus auferendi. Itemqueafhcere plebem in- 

- 21. commodis;atque zt vrbis munitiore loco íummouere, & feorfum 

habitare cogere, commune eft paucorum potentie atquetyranni- 


22. dis Ex populari ve*Ó habet, 22bellum gererecum nobilibuseofd; 


23.tum latenter, tu mpalaminterimere, & in exilium mittere z3tan- - 
—quam artissemulos,& dominatum impedientes. Ab his enim infi- 
diz parari folent,dum quidam eorum imperare volunt;ali) feruire 
24 reculant Vnde confilium patum eft , 24 quod Periander T hrafy- 
bulo dedit,vt fpicas eminentes mutilaret, tanquam femper opor» 
teat preftantieres ciues de medio tollere. Eadem igitur effeprinci- 

pia feré putare conuenit, vtfuprà memorauimus, in Rebufpub.& 


VG 


* 


PorrrriCoR vM Lir. V. 266 


- nim moleftus eratad confuetudinem folicitando. ltaquevel mi-  . * 


- mor prztextusfatis erat:vel quód nullam ex filiabus, vterat polli-- 
citus,ipfi dediffer,qui bello quod cum sirrha & Arrhabzo gercbat 

- implicitus, maiorem natu dedit Elibez regi , minorem veró filio 
Amyntz,dum ficforeputat, vt minusille difentiat ab eo qui fue- 
'fatex Cleopatra procreatus: principium tamé alienationis ex ama- 
-toria moleftia vatum eft. 36 Simul etiatn Hellanocrates LariíIzxus 36. 

-ebeandem cauíam confpirauit Nam cum abuíuseius xtateipfum . 

.ab exilio,quemadmodum fuerat pollicitus,non reuocaret,confue- ' 


.- -tudinem non ab amatoria cupiditate,fedà voluntatéinferendicó- | — 


-tumeliam profe&tam fuifle putauit. Paro & Heraclidas2 Aenien 37« 
- fespatris iniurias perfequenres Cotyn necauerunt;à quo defece : 
Adamas velutaccepta contumelia , quód puer 38 ab o fuiffet. 


Ee 


DCN COR VERUS RORSED OH 17. o1 TRIES 


2107 — — ^ARISTOTELIS - 
&us.Multietiamquód corpore plagas accepiffent;irati,quafi acce 
ptacontumelía principesac regesocciderunt, autoccidereconati — 
. 39 funt, vtin Mitylene Megacles facta cumamicis confpiratione , 39 
49. Pentalidasqui circuentes virga obuios percutiebant,fuftulit.4o Et 
— -—pofteaSmerdes quód plagis fuiffetaffectus, abftractufqueab vxo-- 
re Penthilum interfecit. Conípirationisautem in Archelaum fa- 
&e Decamnichus dux & auctor fuit, qui primus caeteros confpi- 
rantesconcitauit, iratus quod Euripidi poetz traditus ab eo fuiffet 
verberandus. Euripides autem indignatus erat;quód illi nefcio 
quid deore ipfius grauiter olente dixiffet; &alijs multis propter 
fimilem caufam, vel mors illata eft; vel infidiz inftru&e. Eodem 
41- modo fitpropter timorem : 41 hecenim eratex caufisvna; vtin 
— s Kebufpub. ficetiam in monarchijs, vt Artapanes Xerxem inuafit 
calumniam Dedario timens;quem iniuffu Xerxis fufpenderat, pu- 
-tanstamen feimpunelaturum, eo dante veniam velut immemos- 
4.1. tenr42 propter cenam. Quaedam confpirationes ex contemptio- 
43- neoriuntur, 45 vtin Sardanapalum, cam quidam inter mulieres: 
nentem conípexiffet,fi veré hoc eft abulantibus traditum, fina- — 


; dem s : D . e 4] 
44- literjin aliotamen verépoteftaccidere: Et44.Dion proptercons — 


45. temptum, Dionyfium pofteriorem inuafit,cü 4 ; ciues ic affeGiós, 
 &ipfüm femper effe temulentum videret, Etamicorunrquidam 
prepter contemptum monarchasadoriuntur': nam cum ipfis fidcs 
habeatur, tanquam improuifi facinus patrare valeant, córemnunt 

* liquoquecontemptione quodammodo inferri videntur, qui fibi 
imperium occapandi facultatem adcfle putát : quafi enim rem per 
ficere valearit periculum contemnentes propter potentiam fine ti- 
moreaggrediuntur, vt faciunt belli ducésimmorarchas, quemace 
modum Cyros in Aftysgem,dum eiustum vitam,tum exercitum 
46. contemnit. Nanrmilitesotium & vecordia corruperat,ipfevitam —— 
delitiofetranfigebat. Et46Seuthes Fhraxcum cxercitum ducee 

. fet, Amadocum efl adortus, in quod facinus quidam harum rerum 

- pluribusimpelluntur, exempli gratia,contemptione & quaítu: vt 
47. 47Michridates in Ariobarzanem. $ed maxime ob hanc caufam ad» 


oi:iuanturisqui cum fintaudacesnatura,honorebellico apudprine —— 


cipes fungunturrnam fortitudo que potentiam habeat,audacia cft. 
Propter quasambas velut exploratam victoriam habentes,inferts 
tur. Eorum veró quosambitio vttyrannosadoriantur impellit, - 
alius eft caufe modusab ijs quos fuprà diximus diucrfus. Non 


 mimvtquidemin tyrannos quzftus & magnos ipforüm honores 
-— fpedantesinferuntur, fic eorum quifque, quosambitio ad inua- 
- dendum impellit,periculum fübireanimum inducit : fedilli pro- 


0 PortrriCOR YM LIB. V. —- 


pter memoratam caufam , hi 48 tanquam aliud ingens facinus pa- 4$. 


tretur,quo nobilitentur;fiantd; apud ceterosilluftres, Ttaquemo- 


marchas non vt fibi vendicent monarchiam inuadunt, fed vt fa-- 


mam & gloriam indipifcantur. Veruntamen perpauci numero 
unt;quos ea caufaad patrandum facinusinducit. Hos enim fica- 
nimatos éffeoportet, vt nifi facinuspatrauerint, vitam fibiacer- 


bam efleputent, 49 quorum comeseffe debet Dionisopinio, quz 49. 


non facilé multisingeneratur.Nam ille cum paucismilitibus Dio- 

nyfium eftadortus, fic feanimatum effeprofeffus, vt quocunque 

procedere daretur, fatis effet habiturus cogitato facinore fungi, 

hoceftpreclaram eam mortem non recufaturus, velíiftatim fibi 
moriaccideret, modo veladbreuetempusfacinori fupereffe con- 
-tigiflet. Tyrannisautem v io modo deletur,quemadmodumalia 
quae; Refpublica extrinfecus fiqua eontraría Refpul 

or fit.nam velledubium nó eft, propter inftitutidiuerfitatem, qua 
veró volunt;becomnes,fi facultas adit; faciunt. Sunt autem tyran- 


nidi cótrarie R efpublice s populus quidem;vt fzeulu figulo, quem- 


cus,fiqua contraria R efpub. 5o potenti- 


jo. 


ft. 


admodum aitHefiodus, nam vitimusftatuspopularistyrannis eft: 


. regnum veró & ftatusoptimatum , ptopter Reipub.contrarietaté,- 


QuareLacedzmonij multastyrannides fuftulerunt, &item Syra- 
cufani,quo tempore re&um Reipub. ftatum obtinebant. ATio mo- 


doàfetyrannis deletur 52 per fociorum feditioné, $; vt Gelonis,& 
- nuper Dionyfij.Geloris;au&tore Thrafybulo Hieronis fratre,q TE 


$2. 5e : 


Gelonis filium blanditijs & voluptatibusin facinus compulit, xe 
: pfeimperaret:confpirantibusautem domefticisacneceflarisnety- — 
- fánisomnino deleretur;fed tolleretur demedio Thrafybulus ijdé 


€on fpirantes occafionem nacti eosomnes exegerunt. Dionyfium 
- autem Dion eíusaffinis coacta militum manu, adiunctifdue popu- 
Jaribus tyrannide deiecit; & ipfe interfectus eft. Sed cum duz cau- 


— fe fint, quibus potiffmum in tyrannides confpiraturjodium & có- —— 
-temptus, horum alterum, odiumdico, tyrannisadeflenecefleeft: — 


tamen ex contemptu,tyrannides magna ex partediffoluuntur.Ar- — 


f 


- gumento,quod qui occuparunt imperia,eorum 54 plerique ead. 
retinueruntqui veró tradita ab alijs accepere, hi ftatim feré oi 
amilerunt,Ná cum fe voluptatib.dedant, facilé in contemptio 


REO Mm 2 c eli- 


1 


269 ^. -  ARISTOTELIS | 
veniunt, & multas fe opprimendi occafiones conantibus przbent; 
Ceterum iram,partem effe odij ftatuendum eft,nam quodammo- 


do a&ionum earundem caufa fit. Eftdue interdum odio ad agere 


- dum accommodatior, quoniam irati maiore impetuac vehemens 
tiusinferuntur, propterca quod animi perturbatio non vtitur ra- 
tiocinatione fed ire homines ob contume] iam potiffimum indul. 


gerefolent.Quaex caufa Pififtratidarum tyrannis,&aliorum mul. 


£5. t fublatz funt.Odium tamen magis eftin caufa: 5 nam ira cum 
- doloreadefl, quare vti ratione iratis non facile datur , odium fi ne 
dolore. Ad fummam, quotcaufes effe diximus euertendi metam & 
extremam paucorum potentiam, & vltimum ftstum popularem, 
totidem tyrannidis delendze caufas effe putare conuenit, quoniam 
36.56 forma illa Reipub. tyrannides diuidug funt. Regnum Xcaufis 


externisemnium minime deletur, quare diutiusconferuatur, Sed.- 


plurimz perniciesintrinfecusexiflun tiddue duobus modis, Vno 


$7. 57 per regni fociorum feditionem:Altero firegestyran nicé mapis. 


imperare conantur, cum plura fuo arbitratuac prater legesgerere 


-Nolunt. Czterum iam noftris temporibus regna non conftituune- 


tur fedfi que monarchiz fiunt,tyrannides potiusexiftunt;propte- 


. reaquódcumregnum fitimperium voluntarium, & rex maiorum 


58. rerum fummam habeat poteftatem .58 multi fünteifim ies, nec 
49-tantoopere quiiquam excellit, $9 vtimperij magnitudinem .acdi- 


gnitatem exzquet. Itaqueob hanccauíam regnum fua voluntate: 


"E — tribuuntur interitus, caufam prater fupradiétas flatuere oportet, 


62-tyrannicám potentiam, fcd 62 regium honorem obtinentescone 

63 tumeliaminferant:quoniam 65 facile fa&u eft regnum diffoluere. 

Nam fi non volentibusimperet, protinus definet cfle regnum. Ty- 

rannusautem ctiam inuitis dom inatur.Monarchix: igitur propter 

— has& fumiles alias caufas euertuntur.. crt 100 $27 
S«bolia in . Caput — X, 


1$ 
firaati Repul.uc vi fim deleri, diximu Quas regnum qo 1yr Anni iitan- 
BUT ,Cedein TCgHo iyrauitéig, f'iuiare: funt,aut perniizofe. Regnum autem 


quod muki fuccedunt tales, vt &cile contemnantur, & quod non. 


— eptima-. 


4 


 nonferunt. Quod frquis per fraudem. autvim occupauerit, jam. 
Uu 60.61. hoc 6o. tyrannis eíle videtur. Kegnorumautem 61quz exgenere.- 


PE R EST vtde vnius tm perio differamus. Quibus velut con- : : — 


UNE 


: f rA S3 
PoriTiCORVM Lr»2. V. xo. 


popularem, vt vationibus anultisi, exemplis declarat. Regi publica commoe 


eptimatum Rempub.ianitatur: Tyranni verópaucerum famul potentiam Cr T 
ditas tanquam finis quovefevat othinia T yranno voluptas eft prapofita. Offi- | 


cium regit eff prouidere, vt nec inlocupletes iniuria cuiti(g, gener , necin. | 
pauperes wfexatur coutumelia-T yrammus auemmibil faut quod ad bonum | | 
publicum pertineat; preterquam vi fiis commodi pvo[pieat: babeta, omnta: rt 
dum paucorum potentie, tum Reipub.popularü vitia, qua nominatim expli- | 


gantur... Tvia funt qua potifumum (ubicétos ad confpitandumin monarchas 
impellunt iniuria timor, C contemptus Sed cà confpóratiovelineaput prine — | 
eipisvelin ipfum principatumifiat « Qua ex iniurás Acomtumelia proficiet | 
tur,eacapitalis effe folet, quamquam. ambitio quofdam, fedaliaratione ad. : 
tyramum tollendum impellit, vt magnam: fcilicet gloriam con[equantute | 
Sed duo funt qua potiffimum bomines vt in tyrannos con[pirentimpellunt,oe - E | 
diumcuiuspas eft tract contemptio, Regnum ex caufis extrinfecus ilatu — 
-saro deletur -. Ytaque plurimiipfrus sntétitus 2 dome[tico malo duorimmo- 
dorumaltexo proficifeuntur, vel conffirantilus vegis amici, C quorumopeo 
tA vtitur inadamim[Inanda Repul.velipfoprincipe leges contemnente,Crtye s 


ráneumimperiwm regio praf rente, Caterum regna hereditaria interdum. 

ger coutémptum. eorum. cuertuntur , quivegno- impares indignique fuceee 

:z Namregnum optimatum Rempub.emulatur.Regnum frmile eff ov. — 

ptimatum:Keip.N am vt in Dac primavatio virtutis babetur ct optithia quie 
bujque yaris magiflr atusmandantur, ic Tegnum.optimo.cutque defertur, d : 
Surifquepublicacemmodirai propofita.esl.— 2 [ere 
3 Extremo paucorü dominatu.Que dynaflia dicitur, vbipauciconteme — — 

- ptu legibus cun&la: (ua. buie gerunt, commoda fuis duntaxat (ertet 


4. Vtraqué monarchia. Regnum c tyrannis » eff enimmnonarchia vnius. — 


$. Falisgeneris.E«wilie;virtute aut gloriaverum ge[L arum pyeflantu..— 
6. Áuctis iam ctuitatibus.Quetnitio rerum erantparues : 


 dmperium.fiuein vnam ciuitatem iue inplureslbeatur-— 98 —- 


4 Alizante has Prifeá temporibus umvegibus ferémortales parerent. — 

- & VtPhidoniinter Argiuosaecidit.In Argo-vrbe Peloponse[ff , vbycum 
fummoinagiftratai Pldon praeffet , eiu occafianetyrannidem. occupauit. — 
Quaratioue quofdam ad Yoniam in Afía, c Pbalazimapud Agrigentinosin —— 
Sigiiatyraunidemisuafiffe ait. 5 000 0 7—— ce e 

- 9 Panatius inter Leontinos.Cinitatem Sicilie. lE 
10 Dionyfius Syracufis.D:onyfiu fuperiot:nam pofterior patrii ty: 


x 


£t (0 ARISTOTELIS 


vide Syractfanorum Sicilie ciuitatis fucce(it. : 


) enfium,de quo Trogu lib.. : 
: tCyrus, Qui affyage auo vege Medorum,quibus Pere parebant dez. 
ttdbo, imperium Medorum ad Per[as , Vnde genus paternumducebattrane — - 
aftulitye fiehos in libertatem vindicauit. eme 
1; Moleflorum.Hi populi funt Epyri. ; 
14. Necdiditesiniuriánec populares contumelia afficiantur, Inig- 
sialatifume patet , nam quicquid in aliquem fit contr aius,imiuria dicitur, 
Contumelia verb [pecies e$l imuriaque pertinet ad dedecus, c indignita- 
denm. : cx : 
15 Praterquam compendi; fii gratia. & uà ee di psMela tor dpiy s fie 
enim [eribendum efl. Ymperium tyrannicum fimile eff ei , quod dominus ex-. 
 ercet in(evuos,vt declaratum efi: dominus autem omnia ad (uam vtilitatem 
vefert.cums cau(aforuorum faluti e neceffarg s commodis profpicit, ne pere. 
«euntibus ferus umperium ip(ius & dominatus peveat. Sic tyrannus interdum — 
ibono publico con[ulit,eum id im ipfius commoditatem ecidit. ET 
36 Tyrannicum propofitum.Finá quorefert itmperium. 
17 Honoribus veró.Fama c eloria. * aes 
18 Cuftodia regis , ciniliseft. Ex cimibus conftut:cittes etimvegem [uum 
enftodiunt, tyrannum imlites.enercenarü extevti. un 
Io Aliter enim prefidium manerenequit. sime pectmijs cu[todes mili- ' 


t Codrus.Vitimw vex Atbeni 


fes alerenon poteft quibus [ummotis in magno periculo ver[atur. 


30. Neclautitia. 0086 rgug: Adffc enim feribendum eft, non poplwusex e« 
mendatexemplaribu. 07 Ree s 
21 Vibismunitioreloco fummouered«78 drug &ámeAaówv. Vrbem — 
: Grdli plerunque a uv interdum &cv nominant, Sed Atbenienfes cum ipfo- 
riim yrée Pireus etiam Continexetur , vt Romatranfiyberina 16910., tamen. 
| -desug nomine munitiorem, editiorgmá, vrbis partem, vel folum,vel potiffi- 
anumvocabant .. Vnde fium efl vt cua, vrbis pars editior &» munitior. 
«du Tlominetuy vt boc in loco ab Ariflotele. sed € ipfim nomen dgv, maqd. 
0 dye igno v6 deduci Graci interpretatur, Eft igitur fenfu:tyranmi popula- — 
tes abvrbe fumitnouent,id eff ab vrbi editiore , c munitiere loco , quoipfi 
- €um externo prafídio contimentur.vt bunc locum , nec adeat popular mul--— 
titüdoynifi fi quivocatu fuerit, necincolat, fed vicos fuburbanos inbabitet,— 
vyelvrbudemiffacy mfirmaloca. ——— 0 ree on 
,22 Bellumgerere.inimicita cr fimultatemexercere. 000 
23 lanquamartis zmulos, Tanquam intidos imperij , quoipfi quoque. 
fungi vellem vt figulus iguloinuidet& faber fabro, yr aitHefodu. 
blo : cox l0 21d 


* 


| PoriTICORVM Lr». V. - 27i 
4 Quod Periander dedit Thrafybulo. Periander tyr mius Corinthi, 

filis Cypfelli, Thrafybulus tyrannus Mileti. Hanchifloriam Herodotusit!; 

"Tenpfihove vefert;fed confilium A Thrafybulodatum e[fe Periandro-tradit; 
éontra quàm Avifloteles,(cd nibil ad exemplum interell , dequo fupramte 
minit etiam Arifloteles, C nos latius explicuumus. £e 

25 Suntautem lii fines.Disitie C bonores. 

26 Vtillic.In Rebufp. | 

27 Quedam fiuntin caput.Vt tyr annum interficiunt... d eupdpm 

28 Nonpraftantie. Nonvtalreri bonore referatur , [ed vt acceptam: 
contumeliam vlcifcatue.— : e 
29. Confpiratio fa&ain Pififtradidas. Coniuratio Athena in Dioclem,. 
BHipparchum, c Hippiamfilios P/fifivati fatka:quorum Diosles per vim  flu-- 

pratavirgine Harmods(ovore a ipo occiditur. Hippias cum imperium pae 

ternum teneret, Harmodium comprebendit;qui confcios cadis nominare per. 
tormenta iu[fusomnes amicos tyranni nominatit : quibus ovcifis , querenti: 

uppia num alij confcij fapereffent, nemo uperefi vefpandi , quem amphus : 


fünevüt,vt Plin. vefert Eufcbius Hipparcbitab bu anterfedtufuiffc tv adit. - 
30. Vterum exipfo ferret. Ex ipfo pragmans effet. — epe E 
3 Philippum Paufanias. Paufantas primis pubevtatts amnis , Yt Trogus: 
- ge(értfluprum periniuriam paffussab Attalo fuerat. Cuius indignitati bac 
— etiam faditas accefferat,quàd perdedium in conunofolutumá, mero Atta- 


- biecerat,ludibriumá, omniuminter cosquales red diderat. Hancrem 
ferens Paufanias, querelam Philippo fape dezulerat, Sed cumvarg) 


eid J vufl a" 
tienibus non fite vifu differvetur c honoratum infüper ducatu aduev (avium: 


son poterat, ab iniquo iudice exegit ipfum, Tntei feit. 


— c Macedoma, qut fe abufum fuiffe Der da puero tatbabar. - : | 
--33 Euagoras Cyprius Eunucho. Huwus Etregera encoritm [eripfit 1/o- 


3 erates,pulfumá, ab coiradit Cypto tyrannum, nec tamen uomtat . Sed ex. 


— boc Ariflotelis loco-Eunulum eum f vifje fufbicor , wonvé, fed nomine, auo 
- &ore Suida,qui Eungehum virum queudam fuiffe mollem anisuo, C dots 


—mwatumntradit. -——— 0 D ws c 5: 0 
—34 Nemquód vxore repudiaffet,Gliü eius interfecit. Huins regis qu 


— . unucbus 


moita,Hippiamin exilium egit , vt refert Trogus, vel interfecit , vt Sue 
- dai fécius aut confpir ationis fuit Ariflogiton; quibus Athenienfes (atuas c0o-— 


- ]us,non ua tantum verumetiam cayuiuarum libidine velut fcovtam vilefue- 


qu 


- serneretiraminipfum. Philippum verit , vltionemá, quam ab aduet (ario 


- 32- Amynteparuo. Partus feidteet cepnomiabattr. Avjntai bie vex . 


mori cupiam, quam iyramsum ipfwm. Huius yirtuecititas libertatis ado — 


5 » — AnrisTOTELIS 


: Eunuchus dicebatur. filiut,vt videtur, vxoremrepudiauit fovovemn , auc fili. 


am Euagora:qua contumelia concitatus Etagoras ipfum occidit. biftortam 

Mueve. | ees ! etate e 
35 In Archelaum. Regem Macedonia , cuitiu f amiliaris fuit, Euvipides 
pocta. — 


-. 86 Simul cenfpirauit.Iw Arcbelaum ob caufam eiu[dem generi. 


37 Aenienfes.Ab Aenia vrbe T beffalie cuts tyr amus evat Cotys« 


TE E. 
39 Penthalidas.Nabilfimam f amiliatm qua Mityleneis imperitalat, 


-38 Abeofuiflet exe&us.Caffratue,vt ipfius fcilicet atate diutius abuten- 


- 4o Etpoftea $merdes. In eadem fuilicet infula C ciuitate. 


: 41 Hac enim eratex caufis vna. Hac ynam caufarum effe diximus, 


4? Propter ccenam.Quod cenatus C temulentus feciffet. 


; 43 Vtin Sardanapalum.H ic Affyriovuin vex vltimus f uit,quem cum Are 


tabatius Medorum prafectus inter mulieres purpuram nentem mulichri 


— dabituvidiffetindignatus quàd viri fortes effe minato regi parevent, fada 


«on[pitatione e: bellum tntulitsviclus auteva Sazdatapalus, c in vegiam ve- 


- serfus fefe diitiafá in pyram coniecit,hoc (olo virum imitatw : incus los 
gum (uffehw Avtabactus imperium ab Affyris in Medos tranflulit,vt pofiea 


Cynsex Medis ad Perfas,— 


44 Dionpropter contemptum Dionyfi um pofter ior em.Dioy g : 


qactfan Platonis di[cipulus fut ,frater Ariflomacha vxoris buius Dionyfy, - 
-eutcumfujpedius effet Dion propter. optimos iores & pbilofophiam, quod. 


— o aranmidi effex infeflus y ipfis, infidiavetur , tn Greciam velegatus ab eoeft, 


- endecoattamanit Syracu[as veuevfus , capta vrbe Dionyfium in arcempri- — - 


anum confugere , deinde ex ayce pyofugeve coegit, Sed liberata ciuitate 
interemptus eff. in[idijs peftumi bominis Callippi Atbenienfis foci) € amid 


(ofunvt Platorefert. 


45 Ciues fic effe affe&os ,. SyracuJatios etiam contemnere. Dionff- 


— wm. | 


- 46 Seuthes Thrax Amadocum eftadortus. Dux exercitus regem, e- 


sat autem Amadotus vex: Ordryfiorum genti Tbracu. borum contention 


— Xenopbonverumgvecarumit memi, | 


47 Mithridates Ariobarzanem.. Eum Mithridatem defignare videtur, 


qui fugiens infidias Antigoni regis Macedonis in Cappadociam confugit, .a€ 
rait Plutarchusata gy vberevegione potus , audor flirpsa, fuit regnum 
aqui ad Pontumimpertum v(que adoCLauam fuccefttonem tenuere, cum fue- 


i. 


qunià Romana deleti. Hiciguur Mitridaies ys videtur, eum ariobar zn. 


PorrTICOR VM Lt» V. OMA 


vege fus copiis fusffet profettus, per contemptum cr cupiditatem ipfum ag» 
refus, vel intetfecit vel regno fpoliauit. Mithridatis Lycaonia C Cappado- 
ciaprefidis tuemmit Xenopbon. libro feptimo de Cyrvexpeditione, critem 
Seuthis qui Yracibus imperitabat. | : 
48 Tanquam aliud ingens facinus patretur.Ouafr rem faciant ingene 
figloria dignam, c excellentis virtutis. nam acsi vlà folet Aviffoteles nun- 
 eupare excellentia, e rebus neceffaríjs comniodig, mara. 
49 Quorum cofnes effe debet Dionisopinto. Emm animum babere 
debent quem habuit Dion,vt nifi rem conficeret, Vinere turpe putaret:ve aue 
tem confecta mori fifortunaferret noneffet recufaturus.————— 
o Potentior fit. Queprope fcilicet fit, aut quaprope Alatexercitum, ve 
fupradixit. — ; uU 
$1 Populus quidem vt figulus figulo. Populum vocat extremam c 
pifimam formam fLatuspopularis, vbi non ex legibus fed avbitrio populi ata, 
decretis Re[D.gerituriquam formam tyrannidi frmilem effe dixit. 1taque vt 
tyran tyranno fic populus inuidet infeftufa, eft tyranno , quemadmoduns . 
figulus figulo, c faber fabro,vt Hefiadus ait exordio operis, quod dies Cr ope-. 
f4 infcribitur iam, abjtinprouerbjleeum. — 0 - 
52. Perfociorum feditionem . .$ocj tyrannidis funt amicityr anni, quo- 
tum opera in adminifir ationeimpergvtiur.—.— 0 0 0c 
$; Vt Gelonis.Tyranuus bic Syracu(anorumfuit,vt poftea Dionyfius. 
:$4. Pleriqueimperiaretinuerunt, Magnapars eorum quieccuparunt 
dmpevia tyraumca,tyvannides ipfas vetinuerumt.— | 
$$ Namiracum dolore eft. Qui dolor non permittit vtiratione C confe" 
lio,quo vaxime opus eft ad negotium conficiendum , fed proper are ad vliiee 
nem cogit,que buius doloris medicina eft. 


- $6 Formz ille Reipub.tyrannid cs diuidue funt. Extremus popula, - —— 


Qr extremapaucorumpotentia, tyr annides funt non uiu , fed pluriumfr- 
- apul;paucisaut ipfo populotyr anmidem exercente. — e 


$3 Perregnifociorum feditionem. Dsctun e prefectorum,quorum 9- 
| peratex vtuur madanimfivanda Repub. —— e - 
$9 Multi funt ei fimiles. Multi funt virtute ac merititveotpares. 
$9. Vtimperij magnitudinem ac dignitatem exequet. Debet enim . 
vex virtute cateros omnes fuperate,vt tertio libro declaratum eft. 


- 6o Tyrannis effevidetur. Tyranni efl.nam verbum videtur, & forte .— 
fortaflisque,d" talia «pe ab Ariffatele imvebus non dubiájs v[urpantur mo- — 


dolia gratia ne temere affeere videatur. See 
:61 Quzex generc tribuuntur. Quefant in aliquo getere , ftus i4 
ia oue Nun - ——— — Jade 


Np 9 CARISTOTELIS 
baie 1e ue oe 2m 
62 Regium honorem obtinentes. Ab/aueextermo pr efidio. Eo 
63 Faciléfactu eft regnum diffoluere. Facile off veenum euertere.Nam -— 
fi fubietti parere nolint , Yel regem degciant , vel fiinuiti parerecogantt, — 
fa9 non erit vegnuim fed tyvanuis.. SHERSIL ente : 


. o 9wc Canvp- do ce 
LIC ONSERV ANT V KR autem Buddubis vtvniuerfe fo«- 


quar,ex contrarijssfingulatim veró;regna fi ad mediocritatem ma- 
3 gisreuocentur. Nam y quó pauciorum rerum fummarn poteftatem: 
habet, hoc diuturnior eft omnis principatus, quoniam & ipfimi- | 
4 nustunt 4 heriliter imperiofi, morcfqdue zquabiles magis ac ha- - 
maniorcs induunt, & fubiectorum inuidiam-minus contrahunt, - 
$. Que caufa fuit, vt diuregnum Molofforum duroret;; & item Lace-. 
6. demoniorum : quoniamab initio imperium fuitéin duas partes 
diuifüm,& poftea Fheopompus, vt ceteris itirebus, fic hacin par- | 
7 tecgregia moderatione vfus , 7 Ephororum amagiftratum: contra- 
regnum conftituit,detrahens de potentia; & addens regno diütur- 
nitatem, vtid quodammodo minus, fed'maiuseffecerit.quodip-- 
fum ferunt, vxori refpondifle, qua exprobrante quód minus re: 
gnum filijs tradere,quàm accepiffetà patre ipfum non puderet,mi-- 
nimé vero , inquit, trado enim diuturnius. Tyrannides duobus 
$8. 9. modis 8 maximé contrafijs conferuantur, quorum alter 9-traditus: 
eft, & Y plerifque tyrannisinimperio adminiftrando tenetur, cu-- 
10. ius multa1oà Periandro Corinthio inftituta fuiffe ferunt, & mul-- 
ta fimilialicet 3 Perfarum Imperio fumere. Ficautem fünt ea qui 
bus fuprà T yrannidesquoad fieri poteft conferuari diximus,viros. 
preftantes deprimere, & quifunt elato animo de mediotollere, 
7I. 2. nec coniiuta, ti necfodalitatem , 12 nec doctrinam; nectalequic- — 
quamaliud permittere,fed omnia vnde duofolent exiftereanimi—— 
elatio. & £ides caucre,colloquia vetare, & omnes aliosotiofotü có- 


25 


uentus probibere,& cunctisrationibus dare operar vtinterfeo- — 
n.mnesfint maxime ignoti, vtquei5 peregrini femper confpician- - 
tur,& circa foresobambulent, fic enim latere non poterit, 1i quid- 
fmiftri moliétur,& femper feruitute prefli animos attollere minus 
x4. confücfcent, & ceteraid genus 14 Perfica& Barbara adtyranni- 
dem tuendam faciunt; habent enim oinnia candem vim; Item dare. 
Meses : vU quo epis : i Um ope- T as 


- desi 


Por:rTicoR vM Lib V. - 0998 - 
-operam vt quid fübiectorum quifque dicat & agat nonignoretur, ' 
& exploratores habere,15quales erantSyracufis Profagogidz, qua- v5. 

Midelatores nominati. 16 Hieron etiam vbicunque coetus & con- t6. 
"uentus erat;17 Otacuftas;hoc eft aufcultatores fübmittebat, quippe r7. 
talium hominumtimore minus audent, &fiquidaudent, minus 


lem 


cum,grauisac liberi hominis confuetudine nou dele&tari: 25 nam 23: 
talem fe folum effetyrannus vult. At qui e diuerfo grauitateacli- - 
-bertate vtitur, is 26 praftantiam actyrannidis dominatum to 
Talesigitur odio funt tyrannis,tanquá imperiü diflolu 
ao. - C NH »—— — oom 


J 


ME - ARISTOTELIS | : 
"quoquetyrannicum eft, ad conuiuia & fruendas voluptates pere- 
.- gtinos potius vocare quàm ciues,quafi hoftes hi fint, illi veró non 
" aduerfarij.Hacigitur & taliatyrannicafünt, & tyrannidem tuen- 
27. tur : 27 quibustamen nihil improbitatisabeft.Sed hecomnia fer 
. tribusgeneribus continentur.Nam tria funt quz tyrannis efficere 
-molitur.Primum vtfubiecti demiffosanimos gerant : nam qui eft 
abie&oanimo;is nemini paratinfidias. Deinde ne fidem habeant 
ánter feznecenimantetyrannis euertitur,quàm fintaliqui fidentes 
- jnteripfos. Quo fit vttyranni viros probos tanquam hoftesinfe- 
&entur, propterea quód obfintimperio:non modo quoniam im- 
perium herile recufant,fed etiam quia fünt tum inter fe;tum etiam 
alijs fidi,nec fe necalios accufant. Poftremo vt ne habeant quidem 
efficiendi facultatem. Nam cum nemo quod facere non poteft ag. 
-grediatur , nullusfacultatenon fuppetentetyrannidem euertere 
28. tentabit28 Hifünt igitur tres fines ad quos fpectant tyrannorum 
-molitiones.omnes enim tyránici conatus ad hos fines referri pof. 
funtpartim nefidem habeant inter fepartim ne poflint,partim ne 
, gerantanimos elatos. Hiceft igitur vnus modus tyrannidemtu- 
29.endi. 29 Alter modus rationem & curam ijs quz diximus contta- 
- riam habet,& poteft ex interitu regnorum fumi. Nam vt euerten- 
di regnum vnusmodus efl, fiatimperium magistyrannicum,fic —— 
eft cyrannidifalutarc; ipfam reddere magis regiam , vno duntaxat 
retento,potentiam dico, non folum volentibus , fed etiam inuitis 
3Amperandi;quippe quoamiflo tyránis amittitur.Hoc igitur vt fla- 
;bilifungamentoiacto & conferuato, caterapartim facere debct, 
30.30 partim fpeciem oftentare, callide regiam adminiftrationem fi- | 
. gmulans: primum , vt curamrerum communium habere videatur, 
nefumptusin eamunera que multitudinem offendunt faciat, dum 
.  abipfisoperantibusac laborantib. exigit, qus vix füppeditare pof 
31. fünt;& yi fcortisac peregrinis&artificib.effufe largitur.Item vtac- 
.. «epti & expenfi rationem reddat,quod quidam tyrannorum füpe- 
 ziorumfecerunt. Nam f; quisad hunc modum rescommunesad. 
-3niniftret,ispaterfanulias, nontyrannuseffevideatur. Necenim 
— verendumei efl,ne pecuniaruminopialaboret, cum fit dominus — 
ciuitatis.Quinetiam hoc tyrannis efl cum domo difcelferint vilis 
32. us,quàm congeftas pecunias relinquere, quoniam 32 cuftodes mi- 
 nusimperium inuadunt, quityrannisabfentibusformidabiliores 
funt, quam duesinam ciues comites peregrinationis fiunt; aue 
s ; E EET M : oL Cd, es 


vs SE 


 Porir:cOR vM Lis. $. 278 
«esipforum loco füccedunt.Tributa quoque & exactiones ficim* 
,ponere debet,vt prouidendiac difpenfandi gratia numos congere- 
xevideatur, cum bellum incideritad vfum militarem. Ad fummü 
ficle comparare,vt tanquam publice pecunie, non priuate cufto- 
.dem & queltorem apat,vtQue non difficilis & fuperbus,fed grauis 
effe videatur:& item talis,ne fit colloquentibus formidolofus, fed 
potius venerandus,quod ei non facilé contingit, qui talis eft vt fa- 
cilé contemnatur.itaque curare debet,vt fi non ceteris virtutibus, 
atcerté 35 przditus fit ciuili facultate, & talem defe opinionem fa-55* 
&iat: vtd; non folum ipfe, fed omneseius domefticià fubiectorum 
contumcelijs puerorum;puellarumque abflinere videantur: vtdue 
fuas mulieres eodem modo in officio contineant, ne fint in alias 
contumceliofz, quoniam multe tyrannides funtpropter mulierü 
contumelias euerfx. De voluptatibus corporeis oppofitum eos fa- 
cere oportet,quàm nunctyranni quidam faciunt, quinon folum 
Adprotinusa4 ab hora matutina , & continenter multos dics faci- 54* 
unt,verumetiam id notum ceteris effe volunt,vt fe quafi beatos & 
fclicesadmirentur. Sed maximé in his reb. fe moderaté gerere de- 
betjaut faltem defe czterisfacere opinionem temperantie.Non e» 
nimquifobrius efljis inuadédi fui;aut conténendi prebet occafio- 
néjfed qui ebrius,nec vigilans, fed fomno deditus, fantdue oppo- 
ita ijs quz fuprà diximus facienda. Nam ciuitas ei componenda & 
ornanda eft,35 quafi procurator fitjnon tyrannus. Preterea curan- DE 
. dum eft, vt deos , religionemque femper egregie colere videa- . 
.tur. Nam minus iniuriam homines à talibus hominibus metuunt; 
eum principem religiofum effe; ac Deos vereri putantminufjue 
infidiantur ei; qui deosauxiliares habere videatur. 36 Talisautem: 36 
. Gitraineptitudinem videri debet:&item probos & praftantes vi- 
 rosfichonorare,vt fe non putentà füis ciuibus,fi liberi effent;plus 
honori sfuiflelaturos: & hos honores ipfe per fe tribuere : pcenas 
autem peralios magiftratus &iudices irrogáre.37 Eftautem omnis 37 
monarchie cautio communis,neminem facere nimis magnum;aut 
certé plus quam vnum facere :ipfieniminterfe quid quifqueagat - 
-obferuant. Aut fi vnuri aliquem augeréoporteat , vitandus tamen. 
eft, fi quisfitmoribusaudax : namtalesmoresincunctisactioni- — 
bus maximé füntad vim inferendamaccommodati .- Etfi cuiusfi£. 
. feinuendapotentia;paulatim id faciendum eft,non tota fimul auft 
Xenda.Et cum ab omni contumelia tem perandum, tum m 
uc Nh aum 


279 : ARISTOTELIS 


38. duab Apercuffione corporis,& abiniuria libidinofas8 queétautio - 


maximé cftin hominesambitiofos tenenda.Nam iniuriam fibi per 
&ontemptionem inferrigrauiter ferunt auari, fi bonorum detri- 
mento:ambitiofi & probi homines,fi dedecore, fiue infamia affici 


- antur.Quare àtalibus pcenis abftinendum eft, aut curandum vtle- 


gibus vel moremaiorum, non per contemptum irrogari videan- 
- .. turvtque venerez confuetudines ex caufis amatorijs,nonà poten-- 
tia proficifci putentur. Ad fummam, fi quid de honore detraxerit, 
39. debetid maioribus honoribus farcire. Eorum autem 39 qui capita- 
. JHiterinfidianturjhi funt maxime formidandi, ac diligentiflime ca- 
uendi : qui modo necem inferent, nihil funt de falute fua folliciti, 
Itsque maximé cauert debet,qui fe aut fibi charos affectos effe con- 
tumelia putant : nihil enim fibi parcunt, qui periram inferuntur, 
. 40: auctore Heraclito.Diffcille eff inquit, cama pugnare , quippe qua 4o 
—  Amimayedumitur.Cum autem ciuitates ex duabus partibus, diuitibus. 
' '& egenis conftent: prouidere oportet, vt vtriquefe per imperium 
coníeruari putent : necalteri ab alteris iniuria afficiantur . Qui ta- 
41. men potentiores funtjij maxime debent 41 imperio conciliari, Vt 
fi fumma rerum in tale difcrimen adducatur,, non fit tyrannoaut 
- feruos manumittere,autarma demere neceflerquoniam altera pars 
. 8diuncia potentiz fatiseft ad conatus impetentium füperandos. 


. Ceterum talia fingula perfequi fuperuacaneum eft, cum propofi- 


tum fitmanifeftum.Hucenim fünt omnia referenda,vtijs qui fub 
. imperiofünt,nontyrannum, fed patremfamiliasaut regemagere 
videatur:& rem non quafi dominus, fed quafi procurator & prefe-- 


-. €tusadminiftrare ac moderaté viuere, nec quod nimium eftfetta- 


 ri.Prxterea nobilium vti confüetudine debet;popularesindulgen- 
tertractare. Ex hisenim.neceffario fiet , vtim perium non modo: 


. . heneftiusacmagis expetendum fit, propterea quód erit in melio. . 


tes nec animo deiectos;& ipfe non erit odio, nectimori, fed et 
— 4liuturnius. Adhzc probis moribus effe przditus;aut certe femib: 
... Bis& non malis,fed femimalis, ES o 


ue -—— &Sdbolia in — Cou XL. 


t. CONSERVANTVR. autem haud dubi, vtvntuerfe loqua, 


€x contrarijs, fingulatim veró. Hadenus caufas pereuntium Rerume 


3e 
CS 


. Bieexpofüinhine usc M E et 


m PoLrTICORVM- lis. V. E 


fili pratepto Refpub. vebus contvarijs, ds quibus euertuntur , conferuars dob 
cet. Sed ad fingula genera defvendeus, regnum, inquit, conferatur fi medie" 
um teneat; ne nimis multa vegis aybitrio gerantur, quod exempli praefertim 
1 beopotnpi regis Lacedamoniorum declarat, qui Ephoros ad vegiam potefla- 
tem licentiam, temperanddim. mftutit . Tyrannides duobus modi inter fe- 
contraris con[eruztur, cuius prioris magift er magna ex parte Periander Coe- 
fintlius tyrannus fuit, Viros praffantes , atque eos quimagno celos, AHime 

fut de medio tollere,non patiin cititate conientis bominum feri, mec lite- 
varuts acproborumin ffitutorum feudia, quali liberos veddiit animos pevirit- — 
tere, dare operam vt cites inter fe inn? notifint, vta, cittitas exploras 
torum plena fit, quif aita Cr confilia ciuium deferant .- Vetmper calumnias, 
etiicos cutn amicis, vulgus cum vobilitate , &» diuites inter ipfos committe-- 
re, fübiwdos ad paupertatem redigere, d» ocitipatos tenere,ne diitiavum: 

eccaftone;ant per otitm eis imfidisrit yranmo liceat. amplicatofq, bello tenere, 

vi ipfo ductore femper indigeant. Debet praterea tyrannus amorum infidie 
45 Catteve mulieribus €» ferum viuendi licentiampr bere , vt vtrifqueexplo— 
vatoribus conta Viros & domos Vtatur,qua omnia tribus generibus feufr-.— 

nibus continentur: primum, febieki abietto animo fi fent, deiude: ne alij alijs: 

- fidant,tertio,vtetiam volentibus tyrannidem euevtete facultas abfit f. Atque 
due quidem vnus eff modus tyeanmidem tuendi. alter buic contrarius, vt ty- - 
annus vegiam adminiffvationem amuletum, d» regu voluntatem offentet;. 
bec tameniacto &Tetento fundamento,vt etiam nolentibus imperare pofüt.- 
Oportet etiam , vt rerum communitm curat babere videatur, ne fumptus 

faciat, quibus popular-s offendamtur, vt non tyranuus eje videatir ed pa-- 

— terfamiliasnon dominus pecunie communis fed que[tov Gr cuftos, nez d'ffizio 
- lis &fuperbus, Jed grauis effe nec modo feipfum, fed etiamdome[licos à cone - 
timeljs contineat, Deos C veligionem coleve vid eALUT Cor epios preftan- - 

tes viros bonorave debet,qy boc per fe penas autem per iudices irrogare. 1 
ludautem eft regi cum tyFAHIDO COTHIIERE ME qMOTI WIS Tag m faciat aut: 

faciat pla ures.Cauendu ettam eene contumelia bomines anbitiofi pfit - 
 Venentita forniendums vt amore ductis , voupotentiav fus fuiffe videatur. 
€um autein ciuitas ex dititibuspauper ibufa, conflet vtri nile esfue- 

tint,bos Ji bi debet amicos veddeve, vt borum auxilio pofüt aliorum conatiby - 
atlfere praterea vtiuobilium confuetudine, dr mdulgenter tr Ad arepopue 

- laressmorib.vtivelboni vel certe feunbonisyboc ef nontuvpifims. — 

z Mt xniuerfé loquar ex.contrari;s.Vt gener aliter disaex rebus £o 

qrargs js quibus dixamnus eafdem Refh deles — uc p E 

J Qo pauciorü mde c PIPER aitrie] penmin JUPE. 
: | - : 4 He 


ier : CARISTOTELIS 


4c Heriliter tos : Min fiunt procliues, vt imperium XCTI, 
quafi domini [eruos. 
$- Etidem Lacedemoniorum.YV* Laced«moniorum regnum dii fae 

Fett. 

6 Induaspartes diuifum. In diis reges:ablinitio enim Lacedamonij li- 

qos reges babuerunt. 

4 Ephororum magiftratü. Qui vegibtts erat oppofrtus,vt Rote tribes 

gus confulibusde quo fupra pluribus memorauimus. 

8 Maxime contrarijs. inter fe. 

- 9. T'radituseft. A prioribus, fcicicet à Platone in libro o(Eauo de Rep. ilice 
nim omues prioris znodi rationes tuendi tyrannidem à Socrate commemo-. 
vantur. Ergo alij igquit aute me de ipfo d ifferuerunt quo insit alterum uos. 
dum 2 (epotifimum fuiffe annotatum. 
Xo A Periandro Corinthio.Tyranno Cypfelli filio. 
nu Necíodalitatem.Societatem amicorum, qualia funt collegia:bec enim. 
eunila Cr item faftiones nomineSragta, quo bic fus eft. Ariffoteles, f gnfe 
gantur. 

12 Nec do&trinam.Nonpermittere eymuafaa, vbi adolefcentes prolis ifi- 
fiitutis er difciplinis liberalibus erudiantur , que animos liberos vedduntvt. 
Aiunc fit inter Turcas, apud quos nulla funt ffudia Ierarum,ob hauc ipfam. 
 egufam. 

13 Peregrini. Milites ie cetarg , quibu. externi tyranni ad corporis fü 
auflodiamvtuntur. 

14. Perfica & Barbara. Numreges Perfarum herile imperium infi ilie. 
dos. exercebant,nec tamen erant tyranni, quoniam id fabieitorum voluntate : 
fiebat;vt Junt Afiani bavbarinatura feruiywt ipfe fupra tefLatus eft. 
15 Quales erantSyracufis Profaeogide. Profagocida A verbo meordyly, 
quafi delatoves vocabantur syractíis, gqtfatlaco confi tia popularium explo. 
tabant,C ad tyrannum deferebant, de quibus memini Plutarchusin Dio- 
ne.Cuius C» alieyum auctoritatem fequutusi aintevpres , locumyt depraua- 
sum emend auir, C prosroreyeryioss Yepo[uit B zrocyanyaryldat. —— 
16 Hieronetiam. Hic queque vt Gelo c duo Dien Ü graciam 

; tyrannus fuit, 

3*7. Otacuftas. 4b auribus e sudituds diltos. vtitur boct nothin un Ari- 

floteles in libro de mundo ad Alexandrum. : 

18. Neprafidium alatur. sic enim fablato aut imninuto pericu oon e 

rit tyranno externorumprefidium alere neceffe, aut parium prefidium etc 

eon fenfus eftyne. poptlaves fi cotifi lumi iu granum 4nietint y n : 
- €0nat. 


M ——— ———— -— -— c 


E | 
PoririconR vM Lis. V. 282 1 

Conducere poffint, quicomratyrannumipfisprafidiofit. —— 
19 Pyramides Aegypti. Sic appellabantur adifiia mira. altitudinis. 7] 

in acutum definentia , quasreges Aegypttj maximo fumptu, e» inmumera E 
hominum multitudine edificabant , velut ad fopulchravegia cad miracu- | 
lum : ve autemvera, vt unperatis ad ea 1vibutispopularium facultates ex-- | 
haurirent, fimul, ipfos in opeve aftduo eccupatos continevent , neperotium 4 
regum flagitiaper[picere, c» in ipfos infidias molientes confpirare poffent. De | 
Pyramidibus bis uulta Herodotus c Diodorus Siculus commemorant , a- | 
fter, Plinius. | : | 
40 Cypfelidarum.Cerimtbi tyranmorum,qui genm à Cypfelo ducebant,vt | 

" Aatbenienfes tyr annifilg Pafifhvatis Pififivatida vocabantur. Policr ates autem 
Sami infuletyramms fuit, quomnes magnificaadifitaerigendacurarunt, —— | 
"tademratione, quavcoes Aceyptij Pyramides. — — : 
21 Tyrannicum commentum. Verfutia tyranticabofles facere vicinas | 
fie cittitati, vt ad bellum gerendum femper indigeant ipfo duGore, ! 

.. 22 Hitamen.Amicityranni,qualis erat Lauentius Medices; gqüinuper 4» — 
. lexandrum Medicem Florentinum fufFulit :erat enim eius amicus cr propin-. ; E 
23 Nam populus exp etiteffe monarcha. Inextrema c» peffuma Repub. i 
populari,vbi cuncta fiunt arbitrio populi populus ipfe tyr amm imitatur. | 

. 24 Quod eftaffentationis genus.$e demiffe gerere, Cr in cunctis obfequi, 
genus efr adulationis-mam verus aunicus libertate vti debet, c invebus türpi- ' | 
bus aut intuftis amicum admonere e obfiffere, ; 
25 Namtalem fefolum effe vult. Tyramms neminem yult vti libertate c3 
prater fe. : E 


- 26 Praftantiam tollit. Aequalem fe prafLat ei quivult effe fuperior, —— 
27 Quibustamen nihil improbitatis abeft. Hoc drcit, ne huiufonodi 
- eonfilia probare videatur, qua licet fint ad tyrannidem tuendam vrilia, funt. 
tamen [celefta e» nefaria, quemadmodum ipfatyrannis. m o 
28 Hifnottres igitur fines.Inqtos referuntur tyr amorum confilia. 
39 Alter modussationem habetcontzariam. lariepriri mod add 
timorem incutiendum, cr [ubiectos deprimendos pertinet:bic autem pofteri- : : 
er ad gratiam aucipandum,c» populariumawimos aliciendos, 0500500 o 
3o Partim fpecieni oftentare.Quedam frmulare, fpeciem boni Viriprafem 
Yens-N am fi bac omnia non fito,(ed probo animo faceret, Vegen [6 quAmttt mo 
- eftinipfo.montyranumpraberet. 000000 EE 
- 3t Scortisac peregrinis, & artificibus. Quorum falicet eperay. 
ad ludos Tbeatrales C fabulas agendas 7.7 
: prc 05 - Qo e 


283 e ARISTOTELIS 


32 Cuftodes minus imperium inuadunt. Prefetdi quos tyr ami adi cius 
tatem adminiffrandam,& pecuniam vepofitam cuftodiendam relinquit, titi- 


guis pecurmiavum occafione confilia in ab[entes tyrannos ineunt, vt bis vi vecea. 


o ptisipfumperumper DETUNEN occupent, vel in aliud genus. Reip conuers 
dant. 


3; Preditus fit ciuili cultate.Yt probé fiat, prudenterá, animos bomi 


uum tradlarene formidabilis fit nec vurfus contemptui habeatur , fed, inpe: 
palam beneuolentiam wfmttet. —— 

34 Ab hora matutina.Pertotum diem. 

35 Quali Peso dt nomine cittit atisab Tas, publico muneri pe 
fectusvem gerat,non qua] tyr anuus.. 

36 "Talisautem citraineptitudinem videri debet .. Ne dum imprue 
denter religionem [imulat impietatem cverfutiam prodat. 


De fed etiamvegum... 


moribus fFudent, e fama, cuiu[modi fere fant nobiles & diuites , minim o» 


niu funt pul(ationecorpovis , vellibidinofa contumelia afficiendi : auf —— 


quam buiufiodi contumeliam talibus hosminbustyrannu intulevitdebet in 
stria alijs bonoribus fazcire, e? eofdem boneftando compen[ave. 


39 Qui capitaliter infidiantur. Quj tendunt infidias mn. capu, vétyrane 


co mum mierficiant. : 
40 Animaredimitur.1 nferenda morte edatur. 
4t Imperio soneilians Vt fint pue prefenti flatu contentio. 
CAP VT CXUHES 


&:CAETERYMex Rebufpub. omnibus paucorum Sic. 


uit tyrannis quam Orthagorze filij acipfe Orthagc ras Sicyonete- 
nuerunt:quippe ad centefimumannum perducta efl... Cuius caufa: 


3. rcbusconfulendo. Quin etiam Cliftheneseum quifibi fuerat sin. 


37 Eft autem omnis monarchize cautio communis. «Non folum Date 


8 Qus cautio maximétenenda i in homines aUBIMOfUem. Qui] bo 


tla& tyran nis citif(ime delentur Nam cunctarum:diutifiimé.dura« — 


- fuit.quoniam fübiectos moderatétractabant, & pleraqueexlegi — 
z. preícriptis gerebant. Et2 Clifthenes quiabellicofuserat,nonfüit —.— — 
habitus contemptul,Item. populares indulgenter habebantjipforá. er 


iudicio vi&toriz. refragatus , corona donaffe memoratur s&qui- 
.. dem ftatuam 4. que inforo- pofita eft , imaginem eius efle tradüt,, 


-quiüic iudicaütt, Et Pilatum ferant , Cum dies ei dicta fuiffe, i i-o 


PoitTicoRvM  Lrr V. 284 


dicumad Areopagum fübijffe. Secundoloco diu Cypfelidarum 
tyrannis Corinthi-conferuata eft: nam hectresacfeptuagintaan- 
nos &fex menfes durauit, quoniam Cypfelus annos triginta tyran- 
nidemtenuit;Periander quadraginta quatuor, Pfamnitichus Gor- 
dijfiliusannostres. Cuiustyrannidisconferuandz ezdem caufe 
füerunt, quoniam Cypfelus populum indulgenter tractabat, nec 
vnquam przfidio ad fui corporis cuftodiam vfus eft. Perianderty- 
rannicus fuit;/bellicofüstamen. "Tertia diuturnitate Pififtratidarü 
tyrannis Athenisfuit, quatamen non funt continenter vfi, Nam 
Piíiftratus dum tyrannidem teneret,bis vrbe pulfus eft. Itaqueex 
triginta tribus decem & feptem annos tyrannidem tenuit, filij au- 
tem decem & o&to. fumma igitur triginta € quinqueannorum fu- 
jt. Ex reliquis maximé diuturna fuit,quam Hiero; Geloq; Syracu- 
fistenuerunt. Veruntamen hecnon diu dürauitfed adannosdun- - 
taxatdecem &octo producta cft.Nam Gelo cum feptem annosty- 
rannidem gefliffetjoctauo vita functus eft. Fliero decem annisty- 
rannidem tenuit. T hrafybulus vndecimo menfe fuit deiectus. Sed 
omninoplerzque omnes tyrannides breui tempore delentur. Ac 
Refpub. quidem & monarchiz quibus rebus deleantur, & quibus 
viciflim conferuentur,explicutmus,cunctaferé perfequuti. In R e- 
pub.PlatonisSocrates de mutationibus differit,fed non re& diffe- 
ritnecenimoptimz Reip. 5 quz prima eft, mutationem priuatim 5. 
exponit,qui caufam effe tradit, quód nihil perpetuo maneat, fed o- 
mniamotu quodam orbiculari mutentur.6 Principium autem ho- 6, 
rum effe dicit ea quorum radix fefquitertius numerus quinario có- 
iunctus duos prebet concentus, id eftquando huiusdefcriptionis — — 
feufigurz numerus folidus efficitur: quafi natura quandoque pe - 
uos hominesgignat, quorum pranitas difciplina & virtutefüperari 
nequeat: quod fortafle non improbe dicit.fieri enim poteft, vt ali- 
- qui fint qui recté inftituiac Bieriboni viri nequeant.Hec aüt muta- 
-tio cur eius Reip.quáipfe optimam efle dicit, propria magis quàm 
omniumaliarü, & rerum omnium nafcenti& comunis efle dicatur: 
& profe&to,quod ad tempus attinct,quo dicit cuncta mutari,ctiam 
quz non fimul fieri cceperunt,catamen fimul mutantur, 7vtpri-5, - s 
— éiefolftiti) facta funt,fimul ergo mutabunturPretereaquáobcau-  ———— 
— -famex hacfit in Laconicam mutatio, cum Refpub.omnesfzpius 
 —incontrariam,quàmin Bean E ratiocademeft - 
co em puc o 509 c AU 4 — ———— s 


EX AED 
2:728 SESS SUMUS C apa Pm NIS LO M WIDE ww UT RERO GEO ACD cem 


MARS UTE 


E E 


Rs 2 Ue eh 


285 coc e GARISTOTILIS 


ceterarum mutationum . NamexLaconicainquit, inpaucorum 
potentiam,& ex hacin ftatum popularem, ex populari ftatu in ty- | 
rannidem tranfit. Atqui etiam diuerfa ratione mutantur,vt expoe 
pulariin paucorum potentiam , & quidem magisquàminmonar. - 
chiam.Pretereatyrannis fiue mutationem recipiat)fiue fecus , quá. 


- Ob caufam id fiat , non exponit: necin qualem Rempub.mutetur: 


8. idcirco fcilicet, quia non erat ei facilis explicatio: 8 non eft enim 


definitum,quoniamper ipfum vt iv primam & optimam tranfiret, 
opoztebat.Sicenim circulus continenter efficeretur. At mutatur 


-9.nonnunquam o intyrannidem tyrannis, vtSicyone Myronis ty- 
1o. rannis roin Clifthenis tyrannidem mutataeft. Tranfitetiam in 


paucorum potentiam, vtitr Chalcide tyrannis A ptileontis : &in 
Ítatum popularem, vt Gelonis Sy racufis& in ftatum optimatum, 


11. vtri Charilai Lacedemone,& item Carthagine. Ex paucorum eti- 


am potentiafitin tyrannidem mutatio, vtex veteribus pleraque 


12. parsiin Sicilia apud Leontinos in Panztijtyrannidem : 12 Gelein 


tyrannidem Cleandri:Rhegijin Anaxilai, & multisin alijs ciuita- 


13. tibuseodem modo.1; Eft etiam abfürdum, idcirco mutatiorrem in 


paucorum potentiam fieri putare, quódauari (int, & quaffui ma- 
giftratus habeant ,, & non potius quiamulti cum fint opibus füpe- 
riores,non putanteffeiuftum, vtegeni pariaopulentis habeantin | 
ciuitate. Etin multispaucorum potentijs queftum facere non li- 


-cet, fedleges funt queftum prohibentes. Et Carthagine cum po- 


— pulariter adminiftratur, quaftus faciunt, necdum tamen flatum - 


MR 


Keipub.mutauerunt.Eft etiam abfurdum dictuypaucorum poten - 
tiam duas ciuitates effe,diuitum & egenorum. Nam cur hec magis 


quàm Laconica vel quzuis alia, vbi non omnes habent parapaui- —— 


tnonia,vel non omnes fimiliter fünt viri probi? Atlicet nemo fue- 
rit pauperior factus,taméfi creueritegenorum multitudo, expaus ..— 
corum potentia ftatus popularis efficitur : vicifsimquepaucorum 


. potentia ex populari , fi diuites plebepotentioresexiftant, &alij.— 


negligentesalijvigilantioresfint, Sed cum multz fintmutationü . 


 €aufz,vnam duntaxat memorat, quód per fumptus immoderatos,. 


- & vfurasyin egeftatem redigantur: quafromnesautpleriqueabini —— 


tio diuitesfüerint. quod eft commentitium.Sed cumexprimarjs - 
aliquibona difliparunt, ij res nouas moliuntur, cum ex alisnihil 


| shd 
accidit quod magnopere Rempub. perturbe:& nunquammagis.— 


in tatam popularem quàmin aliam Keip.formam mutantur. mo d 


PoriiriCOoOR VM Lis V. ..286 
terea fiue honoribus excludantur,fiu ue iniuriam scptant fiueaffi- 
 ciantur contumelia, feditiones mouent, & Refpub.mutant,etiam 

fipatrimonia non abfumpferint,r4 propterea quód licet eis facere 
| quod volunt;cuius caufam nimiam libertatem effe dicunt. Et cum 
multafint paucorum potentiz genera, & item ftatus popularis,So- 
€rates tamen ita de mutationibus differit, Ee vnum duntaxat cu- 
- iufquegenus habeatur. ^ ees 


S 
£ 


Scholia in Cut xim. 


rICAETERV M'ex Rebufp. omnibus, paucorum poteritia, & 

. tyrannis citifsime delentur; Ex omnieenere Reip.paucorum potentia & 

tyramis breuifmo tempore durant : quod argumento tyrannidum que dut 

| tiim? durarunt, declasat , [ubietti tante durationis caufis. Deinde Plato- 

sem accu[at, quod non ette in fua e de UE n HE- 
Tti. 

2 Clifthenes quia bellicis erat . Licet expofferis Ortlagort ci jflie- 

—- mes magis tyrannice imperauerit, cuir TO £r At, Himore Tu- - 

res,ne infe conpw arent, continui. : 

3 Invi&oriz iudicio. Cr cl iflbenes tyrapmus SA qua cititas eft 

in Peloponnefo,imcertamen gymicum fortafis defcendiffet vt tyranni quide 

ambitiofe feciffe traduntur is qui certantibus datus erat itidex, aut vnus e 


multisindicibus Clifbbeni fuit in iudiciorefragatus. Cuius fatum cr liber- — — 


tatem on modo non vltus eff tyramic? Clifibeues, fed etiamprobauit, iudi- 
CET, corona donaut , quàd eoiudicio declaraffe videzetur Chfebenem "on 
- effetyramum,cuntin ea cittitate etiam in ipfum vti Hibertateliceret. x 
4 Quein foropofita eft. sicyonis Yrbis, itaque maxime dutumatyra 
—gis,ton vltra cente[fmuum annum perdutka eft cum vegna duifume féruen- 
€ Uesptregnum Pelagidarumin Hifpania, quod perpetua puits familia fuc- 
ceffione deduétum. hae memoria tel maxime flovet , quam Carolus pater tu- 
| asrex Hifpauiartun, C iden Romanorum d 1n anm à Pelagie 
| amplius octingentefimumilufirat. — 
| — 5 Quae prima eft-Duas Refpub. Plato conffituit ynamin hos de Repub. 
l 
| 


| uana fide primam voiare fo let, alteraminlibra de V ig quam fee e 


cundam. : 
- GPrincipium autem horum dec €2, quorum radix fefquitertius ni 
merus. H«c à Platone inoctatto libro de Rep-tr duntur , fed lees eft 


- Wifunus dtague Theon Suürneus , qui. Uo. dida Tlatonistmathens Hia 
o : Oo $- E v - deüpre- s 


* 


-387 ARISTOTELIS 
4eYpretari, bunclocum prétermifit . Nec Lamblichus Chalcidenf is commoda i. 
fatis explicare potuit, c» Marfilius Ficinus Apolline interprete eundem indi- 
ere tof atus, intacbum veliquit. Diuus Ybomas quedam diunave conatus eft. 
Sententie tamen fummam huc pertinere docet Ariffoteles, quofdam bomi- 
mes tales aonnitauam a natia gene avi, vt pratitas ipforum nulla vatione, 
ulli ifta legibus c probis infltuta vinci queat . quo genere bominumin 
Rep Jüccedente, borum prauitate optima Re[p.deleatur, eo in aliam formam. 
tranfeat.Sed bacvatio non efl inquit talis Reip.delenda propria, fed otmiibus 
omms : nam fuccedentibus bominibus quorum natur a(it cuique Reipub. 
eiuf, legibus d difciplina.fiue in[Litutis penitus oppofita,ab hn delebitur illa 
Reipub forma,C in alianz una abitur. 
7 Vtpridié folftitij facta fünt,(imul ergo mutabuntur. Hoc exentiplo 
fententiam Platonis explicat, vt ipfam falfam effe doceat. N am fieri poteft, 
yt aliqua. falta feuincepta fint pridie folflityj , que tamen non final effe del- 
maut.Hoc dut exemplum [bect are videtur ad id quod Plato tn 6.lib. de logib, 
tradit,vbimagiftvatus placet fiue ad annum fiue ad maim emptis defi ignatos 
ántemplum aliquod.conuenire pridie Calend.eius menfis, à quopo[t fofflitia 
efliaum nouus anis initium [umit. Hic aut menfis Hevatonbaon ab Atbeni- - 
£nji byocabatur,a Romanis eo tempore Quintilisqui eff idem qui Vulius, nie 
enim istnio re[poudet,quoniam in bunc menfem [olftitium incidit. Atbemens 
fes eiim anum ab efhito folffitio incloabant, vt Romani ab ipfa brumafon 
orumalifolftitio,quo die Chriffus natus eff noto fcilicet Sole : in quem diem 
juitittin anni Romani ultifariam depy auati vedigendum erat , vt ineunde 
diembruma,er Chriffi natale, Calende Lanuarij congruerent , vt libello. 
fepazatim buic quaft ioni dicato declarauimts .. Sed hac, vt obiter dicerem. 
adanonitus fum sentione ineuntis auni.Sed ad propofitum redeamus. Non 
eft verum,imquit:bec fatta [unt fiueincepta pridie Calendas tula, fi fimul ego 
gnutabuntur. N am multimagiflvatus pridie earundem Calendarum confti- | 
auebantur,quorum tamen quidam annialij longioris temporis 0 dni. Itaque ed 
son fimulimutabantur. : 2d 
.$ Noneftenim definitum. Namtyramis nonincertam quandam fr [o 
gnam fed in diuev[as,modo in bane, modo in llam tuutatur, — TE 
9 Intyrannidemtyrannis.Vga fpecies tyramidisin aliattiton entimty- Dun 
annis un tyrannidem iut ari dicit cutn vino DIZ T. alter Lyraunus fuite : 
dit.fi eandem tyrannidis vationem teneat.féd tunc demum fi alter alteroma.———— 
gis aut minus berilitererude eliteró, unperet. N am tyrannidis mbtefin fpe 2, 
cies vt aquegeneris Reip.quemadmodum lsb.iisj.doctut. cce m 
ko Intyrannidem Clifthenis.Quamagufuit beris, —— i ega d 


PoLiTICORVM LIr. V. 298: 
3r Charilai Lacedemone., Charilau fílius ff trà fuit Eyeurgi, qui cm: 
yrannic? imperavet, propter leges Lycurgi temper aut imperium, Crfic ex tym 
rannide fadka eft optimatum Refp. 

p Gelen Gelavrbe stuilme tyranortim nutricis. 

1 Eftetiam abfurdumr. Quodfiilicet Fraditum e[c à Platonein lil.8.de 

ub. - 
T Propterea duod licet eisfacere quod volunt. Ad'ceteras Catfas. 
mutationttm. Rerumpub. nimiam libertatém adumgit, qualis eft in extrema: 
Rep populari qua quiapopulaquicquid libitum fuerit facere licet, necle-- 
gibus locus relinquitur, Remp.cum.ubet,in e Jom quá magis tbfis fne 
 €et, rammutant. 


F INI $. LIBR IQVINTE 


ARISTOTELIS DE KE- 


QAXBEICA LBER SEXTYS- 
Eo - Interprete &cnarratore | E 


JOANNE GENESIO: SEPVLVEDA 
: CORDSYBEN SI. 


cAPVI E 


& 


|j voT& qua'f fint differentiz eius partísc dex. 
jeu! uitatis quz confultandi munere fungitur, 2 2.. 
quzd; fummá habet Reip.poteftatem,& ma- | 
giftratum ordinis, dedue- tribunalib. & qux 
cuiq; Reip. conueniant, füprà: differuimus:& 
item de. interitu & conferuatione Rerümp..- 
i-ex- .quibus& propter quascaufas fiant,difpu- ^. 
eem —7' tauimus. Ceterum. quia multe funt 3 ftatus s; 
popularis& perinde: cuiufa; ceterarü R erump. fpecies, nonfuerit 
- ab re (imul deipfis,fi quid fupercit, differere;acpropriü & cuigiac- —— 


€ómodatum modá exponere;& ité  copulationcs omniü dictorum: — 


modortüexplicare:hec enim.cóiundtaR efp.variare faciupt,vtfta- — 
tusoptimatum ad. [paucorum potentiam, K efp.ad popularesmagis: —— 
- &cdinent.Di ico. aüt POpuen quibus dif erere op E 


. 
N 
cerei E UP IPUDNENENU RINIUISSIEY IP PROVARSNOURABENMEDIS PAUSEURELT AES UQUUSVB IMPUY SEGDURSTUIISS MPUERUNLU SCIENS 


! 


389 . —OCARISTOTÉLIS . : 


j 


4«.eli ha&enus difputatum:exempli gratia; fi confilium, & item m4. 


dandi magiftratus ratio conuenienter paucorum potentie confti- 


. tuta fit: tribunalia veró optimatum Reipublicz, saut confilium, 


prout ratio paucorum potentiz pofcit:zratio veró mandandi magi- 
ftratus conuenienter ftatui optimatum , vel per alium quendam 
modum,ne cuncta quz Reipub.propria fünt,componantur. Qua- 
Jisergo ftatus popularis quali ciuitati conueniat, ac codem modo 
quz paucorum potentia cui multitudini fit accommodata, & ex 


6. cxteris Rebufpub.quid quibus conducat, 6 füprà eftà nobis decla- 


xatum. Veruntamen oportetnon folum ex his Rebufpub. quz fit 
optima ciuitatibus, fed etiam quomodo fit conftituenda declara- 
xe.De hisigiturac ceteris Rebufpub.pauca difputemus,acprimum 


7. de ftatu e . Nam fimul 7 quod ad oppofitam Kemp.perti- 


netjid.eltad eam, quam nonnulli potentiam paucorum appellant, 
cognofcetur. Ad hanc autem differendi rationem fümenda funt 
popularia cuncta, & quz ftatibus popularibus videntureffecon- | - 
lentanea. Ex hisenim copulatis , fpecies ftatus popularis exiftunt, 
efficiturque vtplures quàm vnafint, & varie populares Refpub. 
Nam dus funt caufz;cur plures fint ftatus populares. Prima quam - 
füupràmemorauimus, quoniam populi diuerfi funt. Eft enim vna 
multitudo agricolarum, altera opificum, alia mercenariorum: 
quorum fi primaaddatur fecundze, ac rurfus ambabus tertia, non 
folumin eo difcrimen erit, quód melior, & viciflim peior fta- 


9. tuspopularis fiet , fed etiam ineo quód 8 non eritidem . Secunda 


E 


9: 


s 


D) 


caufa ef5quam in prafenti tractamus. Nam quz flatibus populari- 
busconfentanea funt, & hutüs Reipub propria effe videntur. Hac 
compofita,diuerfos ftatus populares faciunt quoniam hunc pau: - 
ciorajillum affe&tantur plura,quendam etiam hzc omnia:quorum 
fingulorum cognitio, tum ad conftituendum,, fi cui libeat confli- 
tuere,tumetiam 9 ad emendandü prodeft. Nam qui Refpub. con- 
Tütuunt, ij cuncta quz propriafuntad inem propofitucongerere - 


- medeinteritu& flute Rerumpub.declaraumus. ———— 
-— — - JNuncautemrrcommuünesfententias& —— —- 
i z 5 -— mores, & 12 qua expetant dif ; 4 
E. e Íeremus. | 


.39.. nituntur:to peccant tamen hoc facientes, vt füprà inquezftio- : j 


y 


2. 1 Communes fententias. Qua (0 onmuni er 0mmmes- opinantur. 


PontrTICÓRYM Lr» VL  —— 39 


eL 


Scboliaim Caput. IL 


rQVOT & que fint differentiz cius partis ciuitatisque conful- 
tandi munere fungitur.To hus fexti lbripref atione, de quibus vebusin 

- füperiorib.lbris prafertim quarto c quinto difpatauit , [ummatim comme- 
1801446 frimul de quibus deinceps difputaturus f Jit.proponit. Oportet,imquüt, 
no folà qui fi ji optimus fLatus Reip.fed etiam quomodo conftituit debeat expli- 
tate Et quiaprimi de ftatu populari diffevedum eft, confide andafünt omnia 
qua babemur popularia, C» ex bisvaru temperatura facienda .. Hinc enim 
coplures [pecies cutinfas generis exiflunt, im quo nà 9 folu populi partes corfide- 
vari debent, de quarum varijs sixtiouibus in quarto difputatum eft, fed e 
tiam de accidentibus proprijs cuiufa, Reipub. quarimverum cognitio non [o- 
lum ad cojflituendam initio Rempub. fed etiam ad corrigendum depraua- 
tamniam conflititam facit. : 
2 Queduefümmam habet Reipub. potetiatorh. Hoc ad candempare | 
ten vefeviur: nam mu confit lio TR DA HR TUUS ef Reips 


poteras. — 
3 Statuspopularis (pecics. Nam Refbub. popularis gems eft, ud multas 


ectes complectitur, C item paucorum ld e Hun Yt tertio ed 

quarto libro declaratum eft. ; 
Si confilium & ratio mandandi magifizatus.Hi 7, gn temperan- - 

di feumifiendi nodus fi tum Senatus , tum tatio deligendi magifrratus fint. 
- &onuenientes pattcorumpotentia, tribunalia vero optimatum admin: firatio- 
qvi. Num in vulgatis codicibus Gracia bac verba defiderantur, và 9 aeol v&, 
- Sncadeie GeisoxpalixGz, TO AU UTE TÓ pe oue CMS in -- 
 cemendatieribus foriptum. — E 
-.$ Etconfilium prout ratio pofcit, Que alia temperatura 4. 
- 6 Suprà età nobis declaratum. Libro quarto. : 
7 Quodpertinet ad oppofitum.N am contrariorum eienet ifo 
na C frientia.odbato dephyfitoauditu. ———— 
8 Noneritidem.Non erit eademfl atus populari 7 pee. | 
9  Ademendandum. Ad cerrigendumvitium iam conflituta Reip. 


-Yo Peccanttamen hoc facientes. Nm qui popularem Rempub. nimis pae. E 


: ET facere conatur legibus modum excedentibus,boc ipfo eandem eue 
titac codem modo] patcovum pot tentiam,vt libro f fuperiore docuit. — 


cm i. ua diee: nane : me 
| c dp coco TIDM 


Y 
S Dé 


-——Ó——- 


z 


291. - s AARISTOTELIS 


vibus homm communibus, c» delidergs naturalibus vti pro leoibus natura, 

Nain quod omnibusvidetur id verum eft , vt ip[e ait Ethicorum decimo. vt 

quod omuibus autplerifauetu[Fim effe videtur , 1d iw eft.in Retoric.ad A- — 

— lexandrum. Quid autem bomines fentiant , non mimus moribus fatio, de- 
- elarant,quam verbis imn? magis,vt ipfe decimo Etbicoxumblibro teflatur. 


E 


is | CADVTI. Il v ; 
*23.r2 FINISigitur flatus popularis eft libertas: s ficenim dici con- 
4- füeuit;in fola pec Repub. homines libertate frui, quoniam 4, 
5 bucfpectare fiatus emnis popularis dicitur. Et autem s,vnum Ii- 
bertatis fignum, fitimperandi viciflitudo. Tus enim populare cff, 
6. 6 vt equale quifque fecundum numerum, non fecundum dignite- 
7. tem habeat.Cum hocautem fitius, necefle eft z multitudinem effe 
8. dominam: & quicquid pluribus vifum fuerit, 8 hoceffe inem, & 
hoc effeius.. Nam ciuis quifque vt zequumhabeat , oportercaiunt. 
Quo fit, vtin ftatibus popularibus egeni maiorem auctoritatem 
quàm locupletes habeant, quopiam pluresfünt :z ratum eftautem.. 
quod pluribus videtur. Hoc eft igitur vnum libertatis fignum, 
quod omnespopulares finem R eipub.conflituunt. Alterum figni 
elt viuere vt quifquevult. hunc enim libertatis effe&tum effe di- 
. eunt, cum fcruitutisareumentumfit,quod viuitnon vt vult. Hic 
- 9. eítigituro fecundusterininusftatuspopularis, Vnde natum eftil- 
Tud;nullius imperio parendum effe ,. quod primum eft :. vel quod 
lo. proximum,vicifim eff eparendum.& hoc modo ad.to libertaté ex 
quali confert. His pofitis  & tali principioiacto , liec popularia 
x1, funt, vtomnes magif!ratus11 ex omnib.conflituantur : vt omnes 
kupcrium infingulos,& finguii vicisfimin omnesteneant:vt for- 
"tibus mandentur magiftratus,yel omnes,vel certe quicunque peri» 
. tiam & artem non requirunt : vt à nullo , aut quàm minimo cenfü 
 mandentur: vt nullum megiftratum idem bis gerat, vel non fepe, 
. vel paucos,bellicis exceptis : vt breuis temporis magitlratusfint, — 
velomnes, vclcerteij quorum ratio id patitur:vtomnesiudidia 
12. exerceant ex omnib.i2 ac de omnibus,vel de plerifque,& demaxi- 
mis, &in quibus vertitur fumma rerum, vt decorrectione magi — 
33 ftratuum,& 15 de Repub.& contractibus priuatis:vt conuentus po-- 
pularis fuüsmmam omniumrerum poteftatem, aut certe maxima. - 
. Xum habcat : nullius autem magiítratus arbitzio quicquam, vd 


PorriTicORVM Lis VL —— o 
quàm pauciffima permittantur. Ex magiftratibusautem maxime 
populare confilium eft,vbi non fuppetit omnibus mercedis copia: 
Lc enim hutus quoque magifltratus poteftatem ininuunt, quo- I4. 
niam populus mercede füppetente ad fe cuncta iudicia trahit, vt in 
füperiore commentatione declarauimus. Praeterea vt merces om- 
nibustribuatur, quod'primum eft concione tribunalibus & magi- 
ftratibus:fin hoc minus licet;at faltem magiftratibus, tribunalibus, 
confilio, & concionibus principalibus, aut ex magiftratibus ijs, Bu 
quibus eft (ímul cibum capere necefle. Adheccum paucorum po- — 
tentia, genere, diuitijs, ac doctrina definiatur, qua his oppofita 
funt;ea videntur effe popularia, ignobilitas, egeftas, & fordidao- 
pificia. Eftetiam populare in magiftratibus nullum effe perpetu- 
um,16aut f1 quis fit ex vetere mutatione reliGtus,vt potentia ipfius z6.. 
amputetur , vtqueex fuffragijs ad fortes reuocentur. Atque hzc 
quidem funt ftatibus popularibus communia. Caterum ex lure, 

. quod eft omnium confenfu populare : hocautem eft, vtomnes 
habeant equale; fecundum nuferum ftatus, 17 qui maximé popu- p.e 


laris dicitur,& effe videtur, & populusexiftit, Eft enim PZquum vt — 4 4 
imperia nibilo magis egeri teneant quàm locupletes, necfoli füm- - t 
mam poteftatem , fed omnesex equo fecundum numerum tene-' 
ant. Sicenim equalitatem , Iibertatemdue Reipublice adeffe pu- 
tant. - s 


- 


Scholiain — Caput — II. 


x FINIS igitur ftatus populariseft libertas. Fins quofpedlat flatus — 
popularis eft libertas. S igmuim popularis eubevnationis eff mperandivuiffau-.— —- 
do. ius popilare eft aequalitas aritbmetica. A Iterum fignum ef, fi quifque vi- 
- Mat,vt vult:hinc enim ila communis fententia vana effe videtur, nemim effe - : 
pacendum,aut certe vicifm parendum. Res inflitutad, popularia bac [unt, | 
vt onmes smagifer atus ex ouibus ordinibus confttuamtur : vt omues fongu- 
lis, vicium, finguli omnibus amperent « vt magifftatus fortitó meondentur, 
jr exceptis. qui vfum. aut. avtesa requirunt , bienim fliffrapio mandarides . 7] 
beut,vt nullus cenfus, aut sninimus ad gerendum magiftratum TAM —— — 
Vnum aut paucos magiflratus bisoevere liceat, ant uon faepame.-—  «.] 
bellicos : vi omnes ad breue tempusfiratio tuagifirausferat , mandente 


Ppox 


N 


» 32 Exomnibus.Ex oumtordine dinitum c pauperum. 


A 


195 we ARISTOTELIS- 
St oumes crex euntti ovdimibus iudicia de emnibusvebus, aut Certe de pei. 
que e» grauifmis exerceant.Ffl etiam populare vt fit confi lium fiue Senatus. 
ad publicas deliberationes , ft merces egenis confultandi gratia populariter | 
eonuenientibus non füppetat,vt merces omnibus Rempub.gerentibus.ft facul- 
tates adfimt,tribuatur:fin mnus,)s qui maximos magiftvatus gerunt, c fi- 
snul cibus capiunt Sunt etiam popularia,ignobilit as »ecefhat, ce ue 
david, nullus magifrratus fit perpetuus. 

2 Finisigitur. óóSerie inter alia id fj jenificat, quoves maxime nititur, 
cé quod maxim? 2 [pettat, quafi quod primm eft Cr vltimum, quod vtrumque 
an fine cogruit. N am primum omnium im deliberatione fiis efl qui quafi fun- 
damentumtotideliberationi iacitut:in actione autem idem finis eff vltims, 
Quofit,vt eademves,qua 9 otez is nomine freuificatu, modofundamentum 
snodo finis rette contertatur .— Nai üróteois ad verbum et fippofitio, quo 
- gomine principia in matbesatiei 4pp: ellantur.Finis autem principium eft in 
actionibus. ermde acfuppof tiones wn anat bematicis. Etbie.feptimo. 

' Sicdiciconfueuit. Quaft dicat communis eff hominum fententia, e 
4. Hucfpectare. Huc omniareferre; quafi ad finem. 
j Vnum eft. Vgum fient popularis adininiffrationis di vtvnufquifaue 
modo imperet modo pareat ipeo. —— 
6 Vt quifque zequalefecundum numerum, non Hidndus digni- 
tatem habeat.Vr;n diffributione Weip-equalitas aritbinetica, non geome-. 
Érica ferutetur,vt tantum vni quantum alteri tribuatur, non auiem prose 
tione feu proportione dititiarum ant nobilitatis, — 
3 Multitudinem efle dominam. Avbitrio multitudinis Reupullicam 
geri. 

9 Hoceffe Bos & hoc ede eius, Vt nonf fit amplius deliberandum, fü 7 
pro nto babendum,quicquid vifan fuerit multitudini. 


9 Secundusterminus. Secundus finis. Nam bac duo o f; !ena Jinecquoque d 


fint qui bed antur in Repub populari. ur 
3o Libertatem ex equali. Vt non fit vnus liberior ditere ; fd ani iure g T 

"emnes modo imperent modo pareant. — 5 : en 

—m Acdeomnibus.Generibus CAUÍAY it, - 

2; De Repub. De caufis pertinentibus ad Rempub. — T 

14 Hicenim huius quoque magiftratus. Vbi merces omuibus incon- 

cionem ad publicas delibey ationes conuenientib. tribuitur, populus cum plue 


rimi, e (ape ad deliberandum conueniat, autoritatem cpeteflatemcouf- — 


Afi te Senatus tolit, TUE pbiteireiur. quam. de eumbus populus. aed 


lo o n e] 


D. —  DPOLPrICOOX VM L15 VL  — om 
ipfe delibevet e conflituat .. N am mercede wonpropofitaegeni ves pritatas 
| publicis anteponumt vt ictum cres neceffarias parent. Et fic eft confilio, ft-. 
E sue Senattti locus. uo y e 
1; Quibus eft cibum fimul capere necefle.N 4m vt Lacedamone ciues. - 
| emnes quimideni,aut alio iumere comeffabantur , fic 1n quibui[dam alijs Re- 
poo dufpublicis quidam magiftratus frnul cibum capiebant. s 
E -16 Autfi quis fitex vetere mutatione relictus. vt atus poptlaris quati- 
doque uon à priticipio ia aliqua cittitate covfrituitur, fed ex alia Reipub.for- 
qna utatur, vt ex paucortm potentia fed ia YE Ton oma tioneantar, fed 
quedam inflituta C quidam inag fatus maneant. Ex tali ergo titttatione 
-o0 fiquis magiffratus perpetuis fuerit velidtus , buiuspoteflatem minuendam 
effe dicit in flatu popularis fifuffr agio mandabatur, ad fortes effe vedigen- 
dum. | E 
17. Qui maximé popularis effe videtur, & populus. Extrema & pef 
maforimafLatus popularis , quam folet. Ariftoteles populum notare , T5$ 
| sibil fer? ad lgum praferipta; fed cunda populi arbitio decretis, ger 
| tut. uet o - E 


1 HINC fequitur, vt2 quomodo equum habebunt, -differa- tZ. 
. mus. Vtrum 3 quingentorum cenfus oporteat mille hominib. par- 3. 
— tiri, vtdueipíi milletantum quantum quingenti valeáttan non fit 
- Bacratione e qualitas confütuenda, fedfactain hunc mo dumpar- - 
titione, 4 totidem ex quingentis quot ex millefumere conueniat, 4« 


sg & hisfummam confultàndi, & iudicandi poteftatem ttadere? V- s. c 


1 trum igitur hec Refpub.iufüfima eft iurepopularianpotiusó que 6- 

I. multitudinem fpectat?Nam populusquicquidpluribusvifumfue- — 

| — mitiuftum effeconfirmantspaucorum veró potentie ftudiofi,quic- 
quid 7 maioribus patrim onijs placuerit,nam ex opum magnitu di 


| |. £itiam habet. Nam fi pro iure habendum eft quicquid pauci. con- 
| ütuerint, vtique resad tyrannidem fpe&tat, quoniam ti vnus plu- 
. zaquàm ceteri diuites pofüdeat,isVtiqueiurepaucorumpotentig —— 
. merito imperium fibi foli vendicabit.Sinautem quod plurib-nu- —— 
: —meroyiniuriam inferent;9 bona diuitum & paucorum, vt fipr2 di- e 
- Ximus,publhicantes.Qua- igitur eritzqualitas de qua inte Itf 


P 


-— 


conueniet;ex iuftis que vtrique dcfiniunt,confiderari jebet.T8e-  - 


!! - gme8iudicium efle faciendum . Sed vtrunque iniquitatem &imiu- 8. — — - 


299. : ARISTOTELIS: 
nimratum effe oportére aiunt, quod ciuium maiori parti placue: 
rit Sitigiturfané hoc, non tamen omni ratione, fed cum fint due 
partes ex quibus ciuitas conftat,id ratum fit, quod vtrifque fuerit 
- vel maiori parti vifumr& íi contraria placucrint, id quod pluribus. 
1o. vifam fueri, & us qui malorera cenfum habent: to exempli gratia, 
Suntalteri decem;alteri viginti& ex illis fexaliquid placuit, altud 
quindecim ex paupetibus: & pauperibus diuitum quatuor acceffe- 
 runt;diuitibusautem pauperum quinque: quorum cenfüs vtrifque 
connumeratis fuperauerint;,horum fententia vincat. Quod fi forte. 
pares fuerint,hec conteouerfia perinde fuerit dirimenda,vt nunc, 
cum populares conuentus aut iudices in duas equas partes fcindá- 
tur,dirimitur:zautentmdortibus minuenda eft controuerfia , auta- 
lia ratio fimilis ineunda.Ceterum de equo & iure quamuis difticil... 
n. linum fit veritatem inuenire, rr facilius tamen id fortuna contin-- 
get,quam ijs perfuafis,qui füperiores effe poffunt.Nam imbecillio.- 
resíemper quum &iuftum quzrunt, potentioribus autem id ni- 
hil eft cura, s : ok 


o os : Scholia in Caput -— III. 


1 HINC fequitur, vt quomodo zquum habebunt differamus; 
— Quouiam (ianma popularis admimflrationis efl , vt aequalitas inter omnes. 
- faruetur videndum eff quapotifimum ratione feruavi debeat. N am vnata- 
tto [Lt tantum ponderis fementta alle pauperuus babeat,quantum quine 
- gentorum duitum. Ala,vt ex quingentis diutibu tot bomines ad gerendos 
magif ratus, quot ex mille pauperibus deligantu : quarum vtraque atio iue 
(fioc Cr aquior eff quum ilud;yt vatum fit, quicquid nltiudmi vifum fue 
Tit yt placet poptllavibus,C» quam vtratum fi qued placet js, in quibus vine 
eit patrimonitan, quoniam ex ambabuspo[lerioribus vationibus Maguái- —— 
cosmioda oritur. D | e 
- 2 Quomodozquum habebunt Quomodo age bonoribus & commodis 
Rep partiqabunt. : mox oe xs 
.. 3 Qiingentorum cenfus partiri millehominibus.Conferre e 4 qtue - 
veille pauperes cum quingentis dutitibus,vt bini pauperes cenfu fingulos die — 
uites aequare videatur, € ita fententia quingentoram diit, quantum. : 


E ——mnllepauperumyaleat; d vnus diues fi produobusegenk. — e 
PE otidem ex quingentis. Vigimniexempli quatiayleligantut ex eue S 
uis forze finantur cr totidem ex diutius. 0 0 0 0 


— ——— € ÓMCMMI T RET E m PCS 2 ARES a M e me m RD 


z PorrrTi:conR vM Erm VI. — 166 
$Ethis fummam confültandi& judicandi poteftatem tradere, Quod | 
grace eft Suutgémuv, C plerunque duufiones fignificat boc interpres commas | 
dius ad copfultandt intelligentiam tetulit. N am verbum3ruske , quod pra- ; 
prie eft dido, fepe cum abalijy au&tovibus, tumfiequenter ab Ariffoteletro ] 
|dofevere e difteptare dicitur, c S«xigeoue pro difputatione feu dsftept atio- | 
t6 boc in loco pro deliberatione feu confaltatione.N am confit atio, diffu- A. | 
tatio uc difieptatio, quademejF quatmtelligetia aptiffime bui loco quadrat. i 
Qmnes enim magi[Iratus attt certe gvanifrmmA quique imconfultando aut in. — : | 
iudicando,vel m vtroque ver[antus: diuffionis autemintelligeutia long? alie- 
nabuic loco effe videtur. : 
6 Qux fpectat multitudinem. In ata mmerivatio non fortuna. Cr cote 1 
ditionis babetur. m : ed 
.7 Maioribus patrimonijs. Locupletioribus bominibus, qui babent maiora | 
patrimonia; : B e 
8 Iudiciumeffe faciendum. Sententias effe exiflimandas c» pondevan- s 
9 Bona diuitum publicantes. Per bonorum equationem.. -xe | 
1o Exempli gratia/funtalteri decem, alteri viginti. Decem diuites, e 3 
€ viginti patiperes, vi fint pares cevfas ditum d pauperum. Nam vnu? : 
quifque dimtum pro duobus pauperbus habendus efl, vt in vno diuite duos 
cenfus intelligamus m paupevibus autem fingulos : "Dic enim fenfus ad id quod: 
paulo anté dixerat refertur. Quingentovum cenfus diuidamm qnille bouie 
- gubuisquod.eft,vt decla auimus, quingentorum duuitum cenfus , pro ceufibus 
mille pauperum babeantuv. Sievgo aliud vifum fuerit fex diitibus c quite 
- que pauperibus, alitid quaidecim pauperibus € quatuor d:ustibus vincat bo- 
Yun fententia,quoniam cenfus eorundem fepeyat. Nam quatuor dudites pra- 
eenfibus oclo funtsqui pauperibus quindecim adietti, frt visinti tres cenfus, .— 
eum illi alteri fimt oxi cenfus deces & feptem:nom im fex dimitibus duo- 
decit cenfus intelioimus, qui additi qstiique pauperibus , fiunt decem cr fe — 
tem. - due c ue e * 
11 Facilius fortuna contingat quim perfuafis, qui füperiorcs effe 
poflunt. Facilius quod iufham eff beneficio fortune per fortes obtineri vale- 
: At,quam perfaafis aduer[args, qui pojant effe aliqua atione fuperiores, ad... ci 
|o oc cdd dequocontenditur obtinendum. Ataguecorumodiusactutius]d | 
—- ceparti queimbecillior efl in Rep.fi fententiapaves fintrem —— go 
| cocos oribus fortunad, commiterequumru Qr aqui 0 0 x 
OR s F gationes alas experivi..— c e pc 


X 


E n 
IMBEDSSTUDIISOUE FIRES USSN OTUURD EUER TRE ICE eL d LU 


N 


Na. —- 0* ARISTOTELIS 


CAPVT- cum Bc 


L3 SED cumftatuspopulares fint quatuor , 1s optirnus eft qui or» - 

—— dineprimus habetur, quemadmodum libris fuperioribus declara- 
uimus,& quidem hic eft ex omnibus vetuftiflimus. Primum dico, 
vti quispopulos partiatur, optimus enim populus eft agricolarü, 

2. Itaque 2 ftatus popularis cóftitui poteft, vbi multitudo exagricul. | 
-tura,aut pecore pafcendo viuit.Nam propter rei familiaris tenuita- 
tem non viuit in otio, & proinde conciones frequentare nequit 
- & rebus neceffarijs non fuppetentibus; diutius in operibus verfa- 
tur, necexpetitaliena, magifdue opere quàm Rempublicam vel 
magiftratum gerendo, cum magiftratus nonfünt admodum quz- 
ftuofi,dele&tatur.Nam vulgus quzftui ftudet magis quàm honori, 
Argumento,quàd & olim tyrannides ferebant,& ferunt etiá nunc 
paucorum potentizfi necab operibus prohibeantur, necfpolien- 
tur re familiari.Sic enim fit vtquidà eorum celeriter ditefcant, alij 
nonopprimantur egeftate Preterea fi deligendi & corrigendims- 
3: giftratus poteftatem habeant;5 hacratione quod deeft, fi quidam- 

— bitione ducuntur,refarcictur:quoniam in quibufdam populis&fi - 
4. poteftas deligendi magiftratuseis noncommunicetur, 4fedquie — 
 bufdam per partes ex omnibus delectis, quemadmodum Manti- 
mez fit, habeant tamen cofifultandi facultatem ;. hoc contenti fünt 

populares & hanc putareconuenit formam quandam effe Reipub, — 
popularis;qualis erat olim Mantinz. Itaque commo dum eftftatui - 
populari,de quo füprà diximussidque fieri folitum erat, vt omnes | 
5.5 deligant & corrigant magiftratüsexerceantdueiudicia:maxima ^. | 
taméimperia & magiftratusà malorecenfü, prout maloreritquif — | 
6. que magiftratus,delectigerant:6 aut in nullo cenfus habitaratione : 

gerát qui gerendi facultaét habent: bac aüt ratione recte Rempub- 

- blicam adminiftrari neceffe effe. Nam femper magiftratus ab opti- 

- . mis quibufque volente populo , nec probis virisinutdente geren- 
— «ur, & hoc ordine probos & nobiles viros contétosefienecefleeft — 

- quoniam nec füberunt deteriorum imperio, & ipfiiuftéfungentur— 

magiftratu,cum penes alios fit poteftas magiftratus corrigendi. B 
. enim cómodum 7 vtanimi pédeant, nec eis quicquid velint effice-. 
8. re liceat. Namlicentiaquicquid libetagendi,non poteft 8 malum, 
.quodcítin quoquehominecauere, Vndenceeffario, idquodeft — 


PorirTICORVM Lis. VI 298 | 
Rebufp. vtiliflimum, fietvtboni citrapeccatum magiftratus ge- e 
xant;fime vllo multitudinis detrimento. Hunc igitur ex ftatibus- | 
popularibus optimum «effe ,.& quam ob caufam , perfpicuum eft, ' | 
proptereafcilicet quód talis eft populus. Vtautem populusad aegri- ) 
«culture ftudium inducatur, vtilesomnino funtleges quibus multi : 
antiquitus vtebátur,vt prorfus non liceat cuiquam agri o pluscerta 9. 
menfura poflidere,ro velà certo loco ad vrbem & oppidum.An nti- j5, 
^quitüsetiam in multis ciuitatibus 11 prim fortes vendi lege, veta- zr, 
ibantur.Efketiam lexquam 12ab Oxy lo latam effe ferunt, agrum j;, v 
15feenori ad certampartem addicere vetans. Nuncautem dirigere, | 
oportetr4 Aphytalorum lege : eft enimadid qud agimusaccom-,14, d 
3nodata. Nam cumilli anguftos fines pro multitudinehominum ^ 
poffideantomnestanien funt agriculturz dediti, quia r5 non cen- j;, | 
fent totas poffeflionesfed per tantas partes,vt pofiintetiam paupe- 
'tes cenfibus fuperare,diuidunt.u$ Poftagricolasoptimus eft pafto- e. 
zum populus, & qui ex pecore viuuntsmulta enim hebent que pro- — d 
ximé ad agriculturam accedunt : & hi maximé per exercitationem 
17 habitus nacti funt bellicis muneribusáccommodatos, & habent 
«duratacorpora,vtfacilé fub dio manerepoflint. Ceteremulutu- ^ |. ^ 
dines ex quibus ali ftatus populares confiflunt, his multofüntde- 
teriores. Eftenim vitaignaua, neccum virtutefit opus vllum ex 
-hisqueopificum, &18forenfium, & mercenariorum hominum g, — 
multitudo tra&tat. Et quoniam hoc feré genushominum circafo- em 
rum & frequentiorem vrbem verfatur , faciléin concionem con- 4 
ueniunt. À gricultoresautem.cum fimtper agros difperfi, noncon- | 
grediuntur inter fe, neceisperinde huiufmodi conuentus eft COr- | 
..' di. Veruntamen vbircgionis fitus is eft, vtagri proculab oppido . 
diftent, hicfacilé.eftoptimum ftatum popularem & Remp.con- — 


ftitueresmultitudo enim in agris r9 quafi per colonias habitareco-o, 
- gitur.Itaquein ftatibuspopularibus, quamuis turba forensis adíit, 
tamen 2o fine agrefticoncionem cogere nonopartet. 'Cumigiturag, - : 
. eptimaatque prima Refpub. popularis quomodo conttitui debe- t 
at fitànobisexplicatumrinpromptueftintelligerequomodofint 
exterz confüituendz. Nameandemrationeniequentesdifcedere —— 
oportet & femper multitudinem peiorem feparare.Extrema ver. —— 
popularis Refpub.cum omnibus communicetur: necferrisbom-.—— 
niciuitate, necfacilé conferuari poteft, nifirecte fueritlegi : 
que moribus conftituta. Ceterum quz rcs hanc& ceteras Refpu- E 


$99 M ARISTOTELIS : 
21. blicas labefactare foleitmagna ex parte 21 fuprà fuit à nobis expli 
22. Ccatum.Sed ad hunc ftatum popularem conftituendum,& 22 popu. 
lum validum efiiciendum;qui huic muneri prefunt;tum quamiplu- 
rimos adícifcere,tum ciues nó modo legitimos, fed etiam nothos, 
& cxalterutro parente ciueprocreatos,id eft ex patre aut matre ci- 
. uegenitos facere confüeuerunt. Fiocenim genus omineaccom- 
modatius eft tali ftatutpopulari. Ad hunc igitur modum duces po- 
23. pulares conftituerefolent:adfcifcere tamen oportet;23,donec mul- 
titudo nobiles aut mediocres excedat : nec tamen vltra procedere 
conuenit.Nam fi nimium excedant, ftatum Reipub. magispertur- 
bant, magifáue ira nobilesincendunt, quo minus ftatum popula- 
24-- rem ferant: 24, quod Cyrenis caufa feditionisfüit. Nam exiguum 
malumnon animaduertiturridem fi fiat maius,magis eft in oculis, 
25. Sunt etiam huic Reipub.populari commoda confilia, 2; quibus & 
- Athenis Clyfthenes, eum velletadminiítrationem popularem au- 
.. 26. gere, & Cyrenis vfi funt qui ftatum popularem conftituebant. 5$. 
Nam & tribus eliz frequentioresconftituende fünt, & fodalitates. 
perpriuata facra in pauciores& publicas redigendz, & callideom- 
nisineundaratto, vt euncti quàm. maxim mifceantur interfe,ac 
27. 27 prioresconfuetudines aboleantur.Preterea tyrannice molitio- 
nescunctz populares effe videntur, vt feruorum indu! gentia:hee - 
autem quadamtenus fuerit vtilis, & mulierumac puerosuzi licen. 
tia Item viuere vt quifque velit permiflio, quoniam fic magna erit 
tali Keipublicz fauentiumamultitudo. Nam vulgo difloluta gratie 


er cft,quàm temperata vita. 
Scholiaim —. Caput ^ IHE. 


1 Sedcum ftatus populares fint quatuor. Quatuor funt Reipub.poptle- — 
- — dufovcue [iue fpecies , quarum illaoptima eff c vetuflifima , cuius populue 
-— Sonftat agricolis : qui cuminopiafludere veifamiliari cogantur, non fepe in 
-€oncionem conuepmepofunt. Quafi vi leges ustala Republic. dominentut, — 
vi in quartolibro declaratum e] . Vulgus. enim qua[Ina imagis quàm bonor 
frudet:e fi qua eff ambitio huic evit farisfadlum, fipepulomagiffratusmate —— 
dandi & corrigendi, vationemqué gefty muneris repofcendipotefl as permite 
Tatum, aut certe publicis deliberationibus inteveffe liceat .. Prima igiturfor- 
ma C eptima efl agricolarum, vta, omnes aut. ex omnibus delediman- 
adi C" currigena) uagiforatus Qr itidicandif arultateus babeant , itte 
s Ec o 3 [1 


WEE CA cA 


PornrrTi1COR VM Ltr. VI. - $06 
gren vt [ummi magiffratus A maximis cenfibus nandentut: ut cevilgeran- — 
tur ab js qui gerendi facultatem , id eff virtutentotutin C peritiam viae ; 
ant-Secunda, cr buic proxima Refpub.popularis eft , cuite populus paftovibus 
confLatyqui animo Ce corpore ad munera quadam bellica obduruerunt.N aim 
Repub. quartin populus yaercatoribus omtigenera , opificibus Cr mercena- —— | 
- eijsconftat, multo (unt deteriores:tum quia i illorum  féudiacr opera tübilba- 
bent cum virtute commune, tum quiafacilius poffunt in concionem conueni- 
ve.Cui malo fic eff occurrendum , vt buic turba fine agricolavummultitudi- 
nein concionem cogi feu pepulariter de Repub.conuenire non liceat. Vituma 
verb vt peffima eft. fic multis cautiombus vt conferuetur indiget : quarum illa : | 
maxima e[T,ne oumis generis turba popularis vitra modum, fed quantum [a- | 
tis efl, vt potentior diuitibus c» mediocribus fit augeatur. Prodeft etiam tri- 
bum augere numerum , c omtivatione vt omnes inter fe nmifceantur pro- 
sidere, Cr feruis mulieribufj, e pueris viuendi licentiam permittere, vt im 
tyrannide ditum gr. bic enum populus, yt t fepe dicimus, tyrannum einula- d 
für. 

2, Status popularis. Vna fpecie flatus popularis. : | 
3 Hacratione quod deeft, farcietur. Quod magiffratus na oH in [o | 
paucorum potentia, epis ip. , €» eofdem corrigendi facultate | 
compenfatur. — | 
: | 

| 

| 

| 


A 


44 Sed quibufdam per pa artesex Poiuibus dele&is. In quibufdam Re- 
-oc dufpub. non omnes fimul populares ad mandaudos magifratus conueniunt, oem 
fed ex fingulis tribubus,exempli gr atia,deui aut duodeni delguntur, qui pre 
euntli fuffr agiaferant:tamen omnes babent facultatem in populari toncia- 
ne deliberandi,vt olym Mantinee,que ciuitas eff Arcadia 
5 Deligant & corrigant magiftratus. Quod dupliciter fit,vt alio in TA (0 
declarauimus, velex prouocatione fententias C 1udicta ipforum emendan- 
-doyvel gefrs muneris vationem vepofcendo. 
"6 Autin nullo cenfus habitaratione, qui habent girthdi fulta. 
^ stemgerant. Aut nullus magiftratuspro ratione cenfus sm andetur , fed fum- 
mi magiftratus ab idoneu bominibus quium o otium TUE. e virtus m 
 geitianeceffaria gerantur. : : 
43 Wtanimipendeant: Anti ipeudere dicitur mag ftr atii, quem £AGITA 
follicitat , ne perperam aut die UA eju Je js quarum iudicitn po E 
debet, videatur. ^. x 
- 8 Malum quod eft in quoque houmie cauere. Ira dr aupiditatem, - 
LE mali boiinesyft impunitas adfit Men N em DE [2 
Tdi ie prim veprinit, - j 


MED 


TAGSelmumuwayi nU us GBA NOMAURÉCIQIRTINENNUE A OUS, UWSTTGU UG ARAEL SOROR EASTER 


req uat er m p e am nm 


JA 


Y Tees e 
r| 25 
b X 
i 
i 
You 
AN 
i ) 
j 
n 
i 
à 


* 


s Uo CÁARISTOTELIS -. 
9 Plus certa menforapofhidere. Vr Romapoft exatlos reges cuique da. 
plebe affignata ev at anen[ürayfaptem iugeva,vt vefert Plinie. Ut aque bac va. 
- diene áriftotelica factum e[l;vt diu populus Romam maxima ex parte 4gfi« 
coli conff aret N am agri fi per exiguas partes diuidantur, omnes ciues fiunt 
portiepes. Qui auteim agelium Dalient, gp omnes fev ipfum colerecoguntur, 
pauctenmlecant aut couduéto aratore vtunttm vt initio Romani ab ayatpa... 
«d confulatum c didlaturam vocabantur, Cr quidam funttipublico mte. 
ve Ad aratvimvedibant,—— pu IU | 
3o Velàcertolocoad vrbem & oppidum; Intra certuminteruallum, 
Ab vrbefiue oppido. — i 0 
ui Primzfortes vendilege vetabantur. Primas fortes vocat partes... 
Ari, qua conditayrbe aut colonadeduda , frnoulis: conditoribus fiue colomg.- 
per fortes,vt fieri folet-difiribuumtur quantum fcilicet fatis cuque fore vides... 
tur ad vías neceffarios ft induftria adbibeaturs. | : 
12 Ab Oxylo.Legumlatore. - uds zh 
1; Foenoriadcertam partenráddicere.. Exempli ev atia; ad quartam: 
partem preti quototus eger effimaretur , nefors & v(uraprocedere pofi: 
" ud quartam pure; : ce zn 
x4. Aphytalorum lege. Aphytali quifint apud Geographiaau&toreyim.- 
uenire non potui fed fortaffe & puram pro'ápuraa legendum eft, Aphy- 
taorumpro Aphytalorum facillimo lapfu z naminterdumraa diphtongn 97 
Jeibüur producto ipt videatur as, Aph yteei auten ab Aphyta dictumur yrle: 
Thracia. RO le m vy 
. 55. Noncenfenttotas poflefliones, fed per tantas partes diuidunt, 
Sic babent apros diflibutos.vt omnes babeant equas partos, exempli gratia, 
fiptenaiugera., itaque fi qui fundus quadragima duobus iugeri conffet, s 
ton ab vno aliquo.fed à (ex ciuibus pofsidetum, quo fit vt pauperes , quemad- 
modum multitude fic etiam cenfibus vincat dutites quipauci unt, nonigi- 
tur cen[ent totam poffeffionemtn vnius fcilicet cittispatrimomo , fed partem 
 Hiquoq,. Itaque quod pertinet ad agros omnes babent pariapatrimonia, 
«aiam pectmis e fipelledtile diuites excedant... i e XR 
136 Poftagricolas.Poff agricolarum populum... : 


.-.17 Habitus bellicis muneribusaccommodatos.N am per cenfuetudie 


men algoves eftufcy. fereudi C feugalifume viuendi, e» fub diopernodandi 
babitwinduwmt. —————— o0 m onem du 
19 Porenfium. Mercatorsim C tabermarierum, c inffitorum. d e 
19 Quafi per colonias habitare. Namex vna dono filiorum cr poffere- 
Tin nhitievo Age f/ccute alia prapagantur.Cum autemex vna dome,gtide-—— 
m coc Excuse TC MIN S 


PoriTriCoR vM Lrs. Vr 3et 
spit aliam feparatim in agvo babitent euwittuntur y femile eff , acfi ex yna: 
yrbe timi auta multitudine bominum, colonain | aliquod eppidum. deduca- 
tr,yt primo libro declaratum eft. 

20 Sine agrefti.Sime turba agricolarum: Idcirco autem prowdendum eff,. 
me frequentes conciones fiant, quonam fifrequenter populus ad publice deli-- 
- Verandim in concionem conueniat, Rep. non ex legibus. fed decretis de fingu-- 
livrebus que quotidie conmraleges fient, pro libidine C temeritate populi ge- 
vitur:quivt eff Reipub dominus poteft quicquid Yelit coutra leges per decree- 
ta feu plebifcita conflituere , & ita Repub. inpefumum larum DIUSPS fi- 
qullanum delabitur vt libuig.declaratum eft. 

21 Supra fuitàn obis explicatum. Libro quinte. 

22; Popalüm:validumRemp. qopalurem Tuam. (CIT pnm, fitex un- 
di generibus adiniftum;. 


23. Donecmultitudo nobilesac mediocres cu Donecegeni e- 


Amero vincant eos qui di ittis, genere, virtute feu doctyma males funt; Vis e-- 
qumgeneribus nobilitas continetur, eeos gu uc eue rien viet. e 
nobileg;.—— 
24. Quod. Cjrenis fiis filitioni erm N; empropter nidgfir renum 
ferturbationem quam Reip-turbapopularis tmfevebat,irata nobilitasaduer-- 


fits populum canipiratit.. Cyrene autem vrbs eft Africe, Graci generi, capur | 


 Cyrenaice téglons,qua:Aegypttm attingit: 

25: Quibus €lyfthenes vfüs eft .- Clyflbenes: Ariflide faciopo[f exattes 
tyrannos Remp. Atbenienfium conflituit;vt vefert Plutarchnsi- 

z6: Namtribus alie frequentiores. Plenmores bominibus,vt latinspateat- 


avibuluam ecefitudo:Numerm igitur tribuum unii déber quemadmodum 


fodalitatum, vt [jc cuiifo multitudo bominum vrefcat , & mutua charitas: 
perconfuettdinem mutuam quam tribulés babent; inter fe; dilatetur... 

37. Prioresconfuetudines. Familiaritates c» focietates qua unn ón 
e4 eiue th banc popularem extremam tranfini ttit.- : 

| CABVI M 

1 ES T autem: legamlstoris munus; ac eorumr qui talem qan- i 
dam. Remp:conftituendanr fufceperint;z nom maximü opus ftrue- z- 
xejnecftruerefolüm,fed multo etiam magis rationem quadiucon-- 


feruetur inire. Nam vnum autalterum tréfve dies qualemcunque Lt. 


Keip.rationem conferuari,non eft difficile. Ttaqueex ijs preceptis 


quzfupràad falutem, viciflimque Rerump. perniciem pertinenti-- -: 


bus dedimus, diligenter oportet prafidium , vt tutior fit 
sopsetiessiandis ijs que labefactare folent,& legibustum 


EE p 985 o s : ps, 


$05 . pO TOARISTOTEIIS 
ptistum etiam fcriptis ferendis, que Reipub.prefidia falutaria ms 
ximé contineant: necid populare efle, aut conueniens paucorum 
potentiz exiftimare, quod facit vt ciuitas nimis vel populariter, 
vel conuenienter paucorum potentie adminiftretur,fed quod diu- 
turnitatem parit. Quare cum huiustemporis duces populares, vt 
3. populis gratificentur, multorum bonorum publicationem s tribu 
nalium occafione moliantur :econtra, hzc, quibus cordi R efp.eft, 
contraria przfidia comparare debentjac lege fancire, vt damnato- 
rum quz publicantur bona, non populo, fed facris adiudicentur. 
Necenim minus homincsab iniutia deterrebuntur , cum perinde 
mul&entur,& turba popularis nullo queftu propofito magisà re- 
orum damnatione temperabit. Prouidendum eft etiam vt femper 
4- 4 ludicia qua publica funt,quàm pauciflima fintmagnis poenis, fi 
quis falfum crimen intülerit,fanctendo : necenim-egenos,fed no- 
biles folentin crimen vocare. Oportetetiam vt ciues omnes Reip. 
fint amici, autcerté ne fümmos magiftratus hoftili odio profe- 
quantur.Sed cum extremi ftatus populares multis hominibus con- 


- $. tent, & 5 finemercede conciones obire difficilefit, quod nobili- 


9. bus, 6 vbi ve&igalia non füppetunt, pernitiofum eft , cum hocex 
'collationetributorum,& bonorum publicatione, & falfis iudicis 
fieri it neceffe:qua res multos flatus populares euertit, Hzcigitur - 
cum ita (int, vectigalibus non fuppetentibus;raras conciones coge-. 
re, &iudicia demultis quidem rebus , fed tamen paucis diebus ex- 


- 7-ercericonfüeuit. Hoc enim prodeft, 7 vt diuites fumptus non me- 


tuant,fi merces non diuitibus,fed egenis tribuatur,ac vt caufe com- 
modius dijudicentur , quoniam diuitibus diutius abeffeà re fua fa- 
miliari moleftüm eft, quod ijdem paucis dicbus non zgréferunt. 
Vbi veró vectigalia fuppetunt,vitari id debet:quod nunc duces po- 
. pularesfaciunt, qui quod fupereft diuidunt, & ipfi partem accipl- 
S. unt,rurfufque indigent eodem:nam tale fübfidium 8 quafi dolium 
9: perforatum pauperibus eft. At9 qui veré populariseft, huicne 
-— multitudo nimium egeftate laboretyprouidendum erit. hzcenim 
- caufa eft,vt prauus fit ftatus popularis.: Vt diutiusigitur copiafup- 
Ic. petat;ratio eft folerter ineunda. Quod to cum fit etiam locupleti- 
bus vtilepecunias ex vectigalibus congerere,& congeftas pauperi 
- bus diftribuere conuenit;prefertim fi tantum cogi poflit, vtemen- - 
ri. do agello füfficiat:fin minus, quod trad mercature agricultureve- 
- eecalionem fit fatis, & fi cunctis non Heg ep HUM EE 
Le o 3 | OE aS 


X Sect 


Porrricog vM  Lrs VL 364 


alias ciuitatis partes viciffimi fiatdifiributio : fed: interim diuites . 


- mercedem ad habendas coriciones conferre debent. 12 Sumptu & 
. curamuncruminanium liberati Carthaginienfes, huiufmodi qua- 
dam ratione R emp.adminiftrantes,gratiam à popularibus ineunt. 


Semper enim quofdam corum ad popules circumiectos mittentes 


15locupletant. Eftautem intelligentium prudentiumque nobili 


um;vt egenos inter fe partiti r4 occcafrones eis operandi prebeant. 
Eft etiam honeftum Tarentinos imitari , quipoffefliones 15 ad v- 
Íum communes cum pauperibus faciunt, & fic gratiam multitudi- 
nisaucupantur. Przterca magiftratus omnes bifariam diuidebant, 
vtalteri fuffragio;alterifortibus mandarentur: fortibus, vt ficpo- 
*pulo communicarentur:fuftragio,vt commodiusadminiftraretur 
Refp.Sedihoc facere licet16 eundem magiftratum diuidendo, vta- 


lis fortito;alisfuffragio mandetur. Quomodo.gitur ftatus popu- 


Tases confütuendi fint,declarauimus. 
Sdeliaim Cut — Y. - 


1 ES T autem legumlatoris munus,aceorum quitalem quandarg 
Kempub. Preciptia curalegumlatoris qui quartam beciem Reipul.popula- 
. tiscon[Htuere velit eflyvt eam diuturnam faciat, quanquam ea cuta in ome 

i Repsb-confGituenda debet effe prima. ad diutummiratem gitur Reipub. pos 
pularis facit,vt bona damnatortum fi fuerint publicandaynonpopulo, (ed teme 
pliad cultum diuitum v facrorum prozur ationem adiudicentur. item pro» 
tidendum eff. vt perpauca frt iulliciade vebus Rempubr: attingentibus, qua. 
eapite folent C bonorum publicatione [auciri. Adhac vt omnes ciuesprefen- 
tuffatucontenti(int aut certeneodio annos magiftfratus babeant: vtá, va- 
ropoptlus im conctonem ad publice deliberandumconueniat , prafertim nom 


IZe 


IG. 


f'uppetentibus vectigalibus... EfL etiam prouidendum. ne multnudo nimium 


paupertate laboret. : B | 

2 Non maximum opus flrucre icc ftruere folü. Ne conffituere maxi- 
Bum civitatem, ne fua mole labatar:nec couflituere dumtaxat, fed prouide- 
veetiamyb dinconfermaripofit..——— : roe 


3 l'ribunalium occafione moliantur: Maultidintites calumnianes effe 


éitstt, Vt apauperibus in quorum potefl ate funt tribunalia damnentur, eem 


pforum bonapublicentur boc eft fifco feu publico ev ario «diudicentur... 


4 ludicia que publica &iunt.Quepertinent «d Renp.N amtaliavrimina. 


Juni penisvindicani folent, vi erumen lefa aut sima mauff. 


Wc gp 


! 


--30$ -ARISTOTELIS 


&apite & bonorumiptillicatione [ancitum eft. Quod ita demum fiet.ft Hnragia. : 
paenafuevint js, qui talia crimina (uy dettlerint , aut corum actionem in- 
tenderint con[Htuta. 
c$ 'Sine. mercede conciones. ibire Vt pauperesquillaanercede propofita 
Ad poptilariter deliberandum conteniant , cum eisotium. tn fHg petu 
neceffariat conquirentibus. : 
(6. Vbi vectigalianon füppetint. In Reps qopulari , inquaex public 
Settigalibus non poteft merces pure "concionem contenientibus con 
itt» 
r WVtdiuites Sena non: metuant. empenfamsimeant,queribuemds 
excede pauperibus.qui ad concionem contienevint fit. 
8 Quafi dolium: iperforatum .. JN am quemadmodum. bumor in dolium 
qeuiorvatum imf ufus protinus del s fic penne pecuniapauperibus d de. 
celeriter confumitur.——— 
9 Quiveré popularis eft. Qui verifludet Reipub.populari ...N am ducts 
e affentatores populares nonyer funt populares, fed:hunc animum er fi- 
dium eflentant,vtanfluant in animos populavium,e eatatione viam fib ad 
ayrangidemmuniant yel vt publicis bonis alantar. 

Xo Cum hoc fitetiam locupletibus vtile, Vt; popsllares fortunis Age. 
antur.Sic.enim minor erit Tt publica, i9digentiu inane «litum detrimente 
expleripoterit. * 
ii Admercature sgriculturevé occafi onem. Vtpofint in tenpr 

. Aliquid emere, quod poftea carius vendant vel | férere. Hug ex culiuspra- 
auentuquefwfiat. 
12 Sumptu &curamunerum inariium liberati. zudoruwrThestrd 
m,quos exhibere, populo. diuites folent, vt pro bisimpen[as Reip. neceffarias 
fitppediteut,vt quavatione dictum efl populares facultati. Aug eAntur: qu 
dnloto dpsptite legendum eff prokoauivgc,ex veteri exemplari. — 
13 Locupletant.Disites faciunt , ex mercede. SK laboris. UPS : 
| gentem adminiftrandi capiumt. 
- 14 Occalionesoperandi.cCondudis eorum ei: "e volentibus dd to 
«afto vicium ex labore quaerendi. 
dy "Commun esad vfum. Permittentes | yt frudiibu pof finm 
ytantur,cum aliquo fortaffe moderamine:vt poffent,exemplgratia, Yib d —— 
ots az cete frudibu famem spere dummodo nibil UIn ea oua 77 
fervent. ; 
16 Eundem mogiintum, | Vt Sendteres d iul kerprinfifrdn i 
partim fortibus extareniur,— : Ai 


SN) 


PoririCORvM Lr. VL 306 


CAPMVT — VE 

.1 VN D E rationem quoquepaucorum potentias conftituendi z, 

facile eft intelligere. Ex oppofitis enim potentia quaequepauco- 

rum conficienda eft 2 ad oppofitam popularem fpectantibus, przez. 

fertim quz prob? temperata eft, & primaex paucorumpotentijs, ^ 

Hecautem eft quz probéad vocatam Remp.accedit, in qua cen- 

lus partiri, & alios minores;alios maiotes facere oportet : minores 

à quib. 5 neceflari] magiftratussmalores, 4.à quibus fümmi máden- 3-44 

tur:& vt quicunque cenfum nactus fuerit;huicaditus ad gerendam 

Rempub.pateat, & eo numero populares per cenfum adícifcantur, 

yt quigerunt Rempub.reliquisfint potentiores. Sed ex meliore $e 

lemper populo Reipub.gerendz focios adfcifcere Oportet: proxi- 
mam veró paucorum potentiam fimili ratione conftituere, 6 pa- 6. 
rum fcilicet intendentes. Atpaucorum potentia quee extrema po- 
pulari opponitur,quzeque 7 maximé herilis eft & tyrannicajhec vt 7, 
peflima eft ; ficmaxima cautioneac prouifione indiget. Vtenim. 
corpora firme valetudinis, & nauigia recte nautis ad nauigandum 
—Anftructa, pluraerrata citra interitum patiuntur, corpora vero te- 
. Duisvaletudinis& nauigia dehifcentia & prauis inftructa nautis,ne. 
parua quidem errata ferre queunt: fic peflima queque Kefp.pluri- 
mam cautionem ac prouifionem defiderat. Popularesigitur Refp. . 
omnino magna copia hominum cóferuat. Hocenim 8 oppofitum 8, 
eft ei quod eft pro dignitate iuftum, quo intelligitur haud dubià 
. &contrario, paucorum potentig ab ordine petendum effeprzfidi- —— 


Schola im Cau YI e 


1 VNDE rationem quoque paucorum potentias conflituendi fs- 
. eléeftintelligere.Doret rationem couflituendicenera Reiptb.paticorum 
potentia. In quorum primo qued optumum 9i, ci probà ad vocatam Remp, 


- Accedit cenfus disidendi [unt in minores, aquibus aditus ad Wagiflratuses 


- €effarios Aerendos pateat: c? tmaiores, ex quibus deleantur guifumis gpa- 
— difratibusprafimt. Quaratio [i eft ineunda, vt Jemper 5j quitmaoifivatibus 
: iunguntur reliquis fint potemiares, d ex popularibus fesuper optumigqtique 
| ad gerendam Rempul.cooptentur, Qua deinde fequitur paucorumpotentia 
d - Rr o e dem 


-- 


307 B WARISTOTELIS 
eodem inodo con[litui debet, fed ad minoremnumerumvedigendo. Extrema 
vero e qua tyr agidem esulatit, quo deterior efl, boc maiore cura adfug 
conferuationem indiget. Vt autem Refpub. populares magna bominum mul 
aitudimeconferantur : frc paucorum potentia ordine unt , C rationetuems 
de. moe E 
2 Adoppolitam fpc&antibus.Vnaquaque eu ea populari cui mauime 
aduevfatur comparata. xe 
3 Necellarij magiftratus.Sime quibus cittitas Adininiftv avi nequit : vel qui 
in vebus ad vitam neceffarijs vev[antur,qualis oft annona praefectura. 
4 A quibusfümmi.Q»wi fummata babent Reipub potefH atem. 
5 Ex meliore populo.Optimum quemque popularium. E 
6 Parum fcilicet intendentes. Magis talem eficientes, quod eff ad patte 
ciores redigere. DR 
7 Maxime herilis & tyrannica. Imqua pauci imperiti populares, vt. 
dominus in fevtos, veltyranus imoppref[am cuitatem exerceat. Hac atten 
efl paucorum potentia,qua dyna[tia fiue dominatus ditur. — t. 
8 Oppofitum eft ei, quod eft pro dignitateiuftum. Vt zplurimisbo- 
sinibus Refpubliza adminifivetur, e idu[lumbabeatur , quod pluribusnu- 
quevo vifum fuerit. 1d oppo[itum eft iuto , quod vefertur ad hommum dignis. 
datem C» ineita, in quo dititiarum ratio, uobilitatuqué c virtutis abes — 


CAPVT VIL. 
nzrSED cmmulttudinisz2 partes maxime quatuor fint;agríco- 
 lasopifices,forenfes;ac mercenarij : &item quatuor que gerendis 
3. bellisaccommodantur;equitatus;pedites grauioris armature,3fee ——— 
-zentarij,& claflici milites, vbiagercampellriseft, &equitibusac —— 
4. commodatus,hic fitus raturaeftad 4: validam paucorum potenti- 
-- am conftituendam idoneus,quoniam incolarum prefidium,faluF — 
-Quein equeftri manu confiftit. Equosautemalere hominumeft- — 
zbagnapatrimonia poffidentium. Vbiveró'agereftpeditibusgra- — — 
4. uiorisasmature conueniens,hic locuseft j proximépotenticpau- —— 
corumaccommo datus, quoniam grauisarmatura locupletumpo- 
tius quam egenorum eft.Expeditorum autem & clafficorum mili-—— 
tum manus, prorfus eft R eipub. populari conueniens. Nuncigitur 
6 vbi magna eft talis hominü multitudo,exortafeditione;ó Íxpepe- 
- .duspugnant, Cui malo fümptaà bellicis ducibusznedicinamedert 
ee uic o e e | onut 


DU à s 


Por:rTrTiCOR VM Lir VI. — 308 
- &onuenit,qui cum equitatu & armatis peditibus conuenientem fe- 
rentariorum numerum coniungunt : qua ratione popularesin fe- 
ditionibusopulentos vincunt. nam cum fintexpediti, faciléequr- — 3 | 
tatum,& grauiter armatos oppugnant. 7 Ex hisergo hanc manum 7. - 
conftituere,eft contra fe conftituere. Sed cum duplex fit ztas,fint-. | 
- jue alteri feniores, alteri adolefcentes, filios fuosin ztate puerili | 
leuia & expedita munera docere conuenit, 8ipfofdue cum à pueris 8. | 
| 
| 


excefferint,effe operum athletas. Sed multitudini magiftratus , aut. 
quemadmodum fuprà diximus,communicandi funt;hoc eft,1s qui | 
cenfum nacti fuerint:aut 9 more Thebanorum, isquicertotem- 9- — ^ 
sporeàfordidis artibus ab/tinuerintzaut ritu Maffilienfium , ro fa- 1o 
-€&odignorum iudicio;tum eorum qui Rempub.adminiftrant,tum | 
eorum qui funt extra munera publica. Summis autem magiftratib. 
quos ab 1js qui funtin Rep. geri oportet, annectendafunt munera 
fumptuofa, vt populus libenter huiufmodi magiftratu careat, nec 
Jjsinuideat, quibustam magna mercede cótingit. Conuenit autem 
vtmagiftratus ineuntes magnifica facrificiafaciant, aczdificum — | 
aliquod ad publicos vfis erigédum curent, vt populus tt particeps 1» e 
-cóuiuiorü factus,& vrbépartim téplis partim edificijs publicisor- - 
-matá cernens, 12 libenter faluam Remp.afpiciat:&fimul hec diuitib. 12. 
:runtfactifümptusmonimenta.quodnunctamlongéabeftabeo- — ——— 2 
rum quitenentpaucorum potentias confuetudine , vt facianteti- 
-am oppofitum : quippe qui non minus quzftui ftudent quàm ho- 
nori, vt re&te has pofíisz5 paruaspopulares Refpub.nomimare. Ac- 
ftatus quidem populares & paucorum potentias , quaratione con- 
-dütuereconueniatexplicauimus. — — Le e 


Sdwlisim Capt — VIL. 


3SED cum multitudinis partes maxime quatuor fint. t doceat qua 
- segio apta [it paucortim potentie, que Reipub.populattpergata, vationes qui- - 
bus paucorum potentia conferatur edocere,cum quatuor mquit fint partes : | 
- quibus tota snultitudo continetur, agvicolayopificex, negociatores, & anevce- | 
A cuc | 


Mri: e item quatuor quai bello numerantur , equites , pedites ovauoris. — : 
- amrinatura, ferentaug, eo clafaci milites, quavegio campeftris efl c equitilua e 
— apta bac paucorumvltimapotentie contienit:bic enum vobur cl inequitatus—— 


— equos autem alerelocupletum eft. Medie vero apta ef, qua grauior avma-——— 


pira peditib. conuenis.1n qua ero cla(icord miliumagna co fe- 


309 ARISTOTELIS. 


rentariorim,bac aptae[t Reipub. populari. Sed quiain [editionibus equiteg — 
att pedites grauioris avmatta fum [ine feventaris infirmi , idcirco inpan- 
Corti potentia diuites debent filios fuos ab adolefcentia bellicis ferentavios 
tim muneribus affuefacere:praterea ad Reipub. gerenda focietatem popula- | 
t£5 affemeve,velex cenfu ve dium efl , velex ds quilongotempore à fordi- 

. di artibus abftimuevifitaut quos eo beneficio dignos effe iudicauevint J. Mtem 
ad vitandam popularium 1nmdiam fusnmos inagiflv atus cur onere nagno- 
rum fumptuumandariprodeft. | 
2 Partes maxim. Qruetotaimn multitudinem comple&tuntur. 

3 Ferentarj. Pedites lenis armatura. Vt funditores c mifilibusiatulg. 
armati e (agitar. Ce. por 
4 Validam paucorum potentiam.Valde modum excedentem;id ef vl. 
tima e pefumam. : LC) co 
: 5 Proxime paucorum potentiz. Qramins mala eft , fed proximi? ad 
buius prauitatem accedit. : 
6 Sepepeiuspugnant. Semperferevincuntur equites aut pedites ova- 
(o) Wiorbarmatur. d | 
7 Exhisergo.Expopularibusferentariormm manm conficere, 
8 lpfofque cum é pueris excefferintefle operum athletas. ord — 
situm filios cum adoleuevint vltva pueritiam,v[um cumque eunevis amilita- 
rà babere,vt poffint etiam vicem feventaviortum expleve: c ctinfauegeneri 
armor vfi aptiveddantur, vt atbleta vatijs certaminibus funt apti. 
.9. More Thebanorum quicertotempore. Thebis lege cautum erat, 
- nequismagi[imatim gereret qui ante decem annos ercaturamexerculff, 
vt ipfe libro tertio tradidit, qualegeyyt videtur, opifices quoque excludeban-.— 
Io Facto dignorum iudicio. Vt ff quiz erentiun Remp. dignus effet: : 
Mdicatus, ad potiorem smagi[Fratumproteberettr: c [i quis ex popularibus 
diguus effet cuumagifiratus inaudaretur , is ad gerendam Remp.adfüfoeres —— 


dur | uc - 
—1H Particepsconuiuiorum.Qrefomtinfacrifuts. 00 0 
« Xx Libenterfaluam Rempub afpiciant Contentifintprafenti fane 


- 33 Paruas popularcs K efp.N am ipfi paucipopulum extremum —.—— 
o c Mtt Vt ur quii fiis cominodis, non Retptbliceynecbota- 
co hall f amain adiminfivanda Republlua —..——— 
cuc Jade - . — —— 


ACTUEL ES 


20 PISA 


 Porrricon vM Lis Vr. go 


' 


o . CAPVT VIIL 


I SEQVITVR vtre&é de magiftratibus, quot & quifint, & r. 
quarum rerum,vt fuprà dictum eft differamus. Nam neceffeciui- 
tas poteft fine magiftratibus neceffarijs necre&é finetjs qui perti-. 
netad rectum ordinem,& ornatum adminiftrari. Preteteain par- 
uis ciuitatibus paucioresin magnis plures effe magiftratus, vtante 
diximus,neceffe eft.Iraque2 qualesin vnum conferre, & qualesfe- 2. 
iungereconueniat, non decetignorare. Primaergo ex neceffarijs 
procuratio eft que 3 in foro verfatur : cui muneri niagiflre- 3» 
tum qui 4 commercia & decentiam difpiciat , przficere opor- 4«. 
tet. Nam feréomnibus ciuitatibus quedam emere, alia vende- 
re, ád mutuos rerum neceffariarum vfus neceffe eft : quod ;proxi- s. - 
méad rerum copiam accedit;cuius gratia 6 in vnam Rempub. ho- 6» 
mines conuenifle videntur. Secunda, & huicproximaprocuratio - 
eft 7 vrbanarum rerum,tum communium,tum etíam pritiatarum: 7» 
vtcumr decente ornatu edificia & viz confernentur, & collapfà re- 
ficiantur, & limites communes fine querimonia teneantur, & cz- 
tera quz fimilem procurationem attingunt. Qui magiftratusedi- 
litas plerifque nominatur , habetque partes numero complures: 
quarum«altjs alijin magnis ciuitatibus praficiuntur,vt quidam có-- 
ftruendis muris, alij fontibus & ductibusaquarum przfünt , nons 
nulliportubustuendis, Alia procuratio eft neceffaria , huic finiti- 
ma: eftenim eifdem: de rebus, peragrumfamenextravrbem :cub — — 
qui prefünt agrorum prafecti,& ab afijsfs yluarum infj pecoresno- . 
munantur.he igitur harum rerum procurationes tresfunt. Eftali- 
.us magiftratusad quem publica vectigaliareferuntur, quique pu- 
ss blicam pecuniam cuftodit, & ad fingulos vfus Reipub. partiendo" 
füppeditat : cutus muneris praefectos receptores, & queftoresap- | 
pellant. Aliusapud quem contractus & tribunalium iudicia fcribi 
debentzpud hos queque acta caufàrum,& accufationes , aclitium «- 
intenttonesconfici oportet. Sedinquibufdamecuitatibushicina- — 
giftratusin plures diuiditur, vnuseft tamenhis omnibusprzfe- 
.&us,qui 8 fcribz,& tabelliones, & alijs fimilibusvocabulisappe-8. —— ——— 
Tantur.Proximus huic magiftratus, eft ex omnibus feré & maxim 
neccflarius & idem moleftiflimus, quiin iudiciorum executi 
bus 9 fiue damnatus quis fucrit, io fiue fatus reus verfaturstt qui 
u——o eo Rrs .— —  VCRub 


"d 


X 


3 


carceri, cuftodij (que pracft. itaque propter odium quod megnum 
incurritmoleffus eft. Quamobrem vbtnon eft merces magnapro- - 
»pofita)hunc magiftratum homines recufant:nec qui. fufceperunt, - 
fungi munere ex legis przefcripto volüt, eft tamen n eceffarius.fru- 
ftra enim exercentur iudicia, nifiad finem perducantu Lr Quis : 
commugitas conftare nequit nifiiudiciafiant, neconftabit quidé, 


gt us JM ARISTOTELIS 


^  fBinemo quod iudicatum fuerit,exequatur. Itaque commodius eff 


32. hunc magiftratum non effe vnum, fedalios ex alijs tribunalibus, 
13. Eodemdue modo 13 propofitioneseorum quz inacta referuntur, 
diuidere conuenit : praterea vt quedam diuerfi magiftratus exe- 
quantur, & caufas iuniorum iuniores potitus magiftratus, caufas 
- vero confiftentium quas vnus magiftratus condemnauerit , alius 
exequatur:exempli gratia,quz praefecti annone iudicauerint, hzc 
prafe&i edifidorum exequantur , & alij quz abalijs fuerint iu: 
dicata. Nam quo minus odij executores contraxerint, hoc magis 
executiones ad finem perducentur. Tgitur fi condemnantes ijdem 
z4. fint &exequentes,duplex odium contrahatur:t 4 fin ijdem de aun-. 


&is,omnium hoftile odium incurrant. Multis in ciuitatibus cufto- 


— diarum profectus diuerfus eft ab executore, vt Athenis magiltra- 


tuseorum qui vndecim virinomiuantur. Itaque commodius ft 
-ythicmagiltratus diuifus fit, & folerter quod eius ratio poftulat, - 

prouideatur. Necenim minus hic neceffarius eft, quàm is de quo 
inodo differuimus. Nam viri probi maxime magiftratum hunc - 

15 recufant: improbis 15 non re&? committitur, qui cuftodiri.magis 

^ debent, quàm alios auftodize. Itaque non vnus feparatus magi- 
36. ftratus t6 penes eos cfle debet, necidem continenter geri, fedite 

F7, uenes, 17 vbi aliquisiuuenum & cuftodum eft ordo, diuerfi per 

vices munus magiftratuum obire. Hosigitur magiftratus vt mas 

xim? neceffarios primos effe ftatuere oportet, deinde €os,qui ni- 

— hilo minusfunt neceffarij, maioris tamen auctoritatis, quoniam 


- peritiam & fidem magnam requirunt. cuiufmodi fünt qui cufto-. 
a , qui eunt 


— diam vrbis & vfus bellicosattingunt.Nam tum in pace,tum in bel» 
 ]o praefectos effe oportet, qui portarum atque murorum fimili 
18. modo cuftodiz prefint, & 18 ciuium dele&us habeant, ipforumd; 

ordinescohítituant. Hic ergo preter hosomnes magiltratus alij. 
19. complures fünt;rg alicubi pauciores, vtin patuis ciuitatibus vnus - 


- 26. elt 20 his cunctis muneribus prafectus:cui officio qui prafunt, ime. 
eL peratores & belli ducesnominantur. Pratcreafi equites velpedi, | 


- em 


e 


by 
/ 


PorrrrcomRvM . Lis. VL 35€ 


tes expediti vel fagittarij vel claflici fuermt,21harum caiufque ma- 
nuum prefectus interdum conftituitur , quz clafhis; & equitum 
prafecturz,atque ordinum ductus nominantur: & per partes qug 
his fübijctuütur,triremis, turmae,actribusprefecture, & quzcun- 
que harum partes funt. Sed vniuerfaum harum rerum bellicarum 


procurationis genus vnum quiddam eft. Atque hecquidem eft hu- 
iufmodi magiftratus ratio. Sed quoniam magiftratus fi non om- 
nes, certe aliqui22 res multascommunes tractant, idcirco vnum 
alium qui fattones conficiat & emendet, necaliudipfe tractet efie 
necefle eft :: quos quidam correctores , alij ratiocinatores vocant, 


21e 


225 


funt quiexquifitores, & qui procuratores appellent. Sed prater 


hos omnes magiftratus eftis qui rerum omnium fummam pote- 


flatem habet,nanridem fepe pecuniam ex vectigalibus tributifque 


collatam habet:qui multitudini preeft,vbi res geritur arbitrio po- 


puli. Nam effe aliquem oportet qui eos im vnum cogat, quique 


fummam habeat Reipublicae poteftatem : qui magiltratus apud 


quofdam preconfültores dicuntur, quoniam prius ipfi confuitant: 


z3fed vbi multitudo eft,Senatus potiusfiue confilium nominatur. 
"Fotigitur fere fünt ciuiles magiftratus . 24 Sed eftaliud procura- 
tionis genus, quod cultum deorum immortaliumattingit, vtía- 
cerdotes,& qui cure prefunt earum rerum quz adfacra pertinent, 


vtftantiaconferuétur,& quz corruerint reficiantur,& ceteraque 


diuini cultus ratio poftulat procurant. que procuratio apud quof- 


dàm vnaefl,vtin paruis ciuitatibussapud quofdam multe, &àía- 


 cerdotio difiuncte; vt templorum edificatores,editut,& facrarum 
pecuniarum quaftores. Proxima huic procuratio eft publicis o- 


-Tnnibus facrificijs (eparatim deftinata , quecunque lege nonfunt 


facerdotibus attributa,fed 2; honorem co mmuni geniofortiun- 
. tür; quos quidam principes vocant, alij reges funt qui Prytanes 
- appellant.Procurationesigiturneceffarie, vt fummatim referam, 


dehisferé reb.fünt,& in reb.diuinis reb.bellicis,vectigalib.fumptr . 


bus,annona& reb. venalibusjin vrbe;portubus;& agris verfanturz 


- Preterea in tribunalibus, contractibus, fcripturis iudiciorum, 
executionibus, cuftodijs, putandis rationibus, imdeleCtibus, ma- . - 
- giltratibufquecorrigendis: Denique quorum munuseftdelibe- 


. qTarer26ijquoque funt de numero conmmunium magiflratuum, —— 
- fedpriuatim in ciuitatibus,quz otio magis & iucunditate fruun 


tur, queque curam habent ornatus. Hi quoque magiftratus. —- 


26. : 


27. 


315 »AARISTOTELIS 
habétur, mulicrum prz fecti;legum cuftodes,prefecti puerorum, 
& gyranafiorum prefe&tipraterea gymnicorii & Dionyfiacorü 
certaminum curatores, & fi qua funt aliaid genus fpectacula. Ha- 
rum autem przfecturarum quaedam funt perfpicué non popula- 
res,vt mulierum ac puerorum prefecturz. 'l'enuiores enim feruo- 
rum inopia mulieribus & pueris vt famulis vti coguntur. Sed cum 
tres magiftratus fint, 27 per quos quidam fümmos magiftratus de- 
ligunt,'egum cuftodes,preconfultores,& confilium: optimatum 
Reip.legum cuftodes conueniunt, paucorum potenti preconful- 
tores,confilium veró populari. Ac de magiftratibus quidem fer? 
omnibus fummatim differuimus. 


TO 


d 


Scholiain . Caput. VII. 


1SEQVITVR vtdemagiftratibus differamus.Qu; fint ttecef-. 


farti cuique Reip. magiffratus , e quimonnullis conmnodi at qs decori decdla- 


tat. Ex necef[avijs iau , primmintebus venalibus vev(atur.. Secundusin 
qublicorum e prinatorum adificioum ornatu, que, vt varia Jamt fic ipfa 
procuratio eft mtiplex.Tertius buic faeila efl, quieandem fere ctramgt- 

rit fidinagris.Quartus quipublicam pectmiam cuftodit. Quintunstbeltunes. 
e feriba.Sextus executores iudiciorum, carceris prafedia : quimagifira- 

tub vt maxime neceffavius, fic molefifimus babetur , ac ideo in multos din-- 
dendus cfl. Sunt etiam alijperinde ueceffarij, fed maioris dignitatis , quiin 


vrbe tenda c in bellis gerendis ver[antur srt portarum, murorum, prefes 


£Hi-Item imperatores, duce[4, bellorum quibus minores alj snagiftvatibns ol- 
temperant, Eft alius magifleatus qui vationes ineat, C» cum alis tagiftae 
tibus qui pecuniam publicam ty attant conficiat. Sed prater bos oumes magi-- 
vatusyeft is qui fummam Reip-potefl atem obtinet , qui fcilicet concilium eo- 
TUR C0g40 quoriin aybitrio geritur Refpub. Eft aliaprocuratio publicaqua 
pertinet ad deorum cultum, vt faceydotia , ev itemea qua fingit quivex 
Jacrarum vocatur. Praterea templorum c earim verum qua ad [aerapers.— 


Einen curationes « quiomnes imagiffr atus c procirationes [unt incittate | 


quaque necej[arij, er ommibus Rebufhub. coumnes. Sediu opulentis & otio - 
fraentibus ciuitatibus, priuatim funt alij magiftratus,vt mulierum, pure 
rumg,prafeili, —— : oe Me code 


yn bomini mandari. 


2 Qualesin vnum conferre .: Quales quagiftratispofint pares fn — 
3 In foro verfatur.Iprebu venalilus, RO 


XA enin 


PoriricORVM Lis VL — — 034 

4 Commercia & decentiam. Ne dolus aut fraus in emptione e vendi- 

tione admittatur, acvt es venales aptis locis proponantur , & conuenientà 
preciovendantur neue forum €» vie for defcant. 

$ Proximéad rerum copiam accedit. N 4m eum ciuitas perfetta debe 
- gt copiam verum ueceffariarum cy commodarum babere,vt declaratum e[F 
primo libroybec copia dupliciter contigit, Yno modo fi agex fit vert uecejfa- 

viti, d commodarum ferax: alio per emptionem verum unportaudarum 

quibus vegio cavet; e venditionem exportandarum quibus abundat. IN am. 
boc perinde propemodum eft,ac fi omnia in agro prouenireut, —— : 

6 in vnam Rempublicam.In yuan ceminunem € ciuem [ocietatem, 
tper commutationemevti, aut emptioneun e Yenditioneun, omnibus e« 
qum.copiauppeteret. : 

7 Vibanarum rerum. Aedificiorum &viartm. 


8 Scribe& tabeiliones.Hos Graci. fi ad verbum libeat conuerteve, facvi- 


anemores e anagiftvos memorec(a, vocant, fed interpres corunodus putauit 
yitverbis nomant dumlatineloquitur. —— 2 pom 
9 Siue damnatus quisfuerit. Vt ineos legitimispernisanimaduertatur. 


Io Siue factus reus. Siuefuerit alicuims erimus accu[atus , euim caufa "d 


ip carcerem tvudendus. 


1 Qui carceri cuftodijsque prazeft. Cuffodievocantur, quiin carcere. 


euflodiumtur. : - 
12 Sedalios exalijs tribunalibus.Vt alj exequantur contrattutim iudi- 
£ia,ali capitalia : qua caufa in diuerfis tribunalibus, fiue à diuevfis iudicibus 
cognofci debent. | 


1; Propofitioncs eorum quz in a&areferuntur. Vt pro caufarum dr 
sribunalium diuerfate varg fut qui suduibus proponant boc eft exponaut. 
€ veferant omiia,qua in ala pro YtraQ, partevedackafuermt quod Roma | 


- fitin duodecimuirali tribunatu quamvotam dicunt ab eo indice ,ctti cognitie 
caufa fuit commiffuchic enim tefles rogat, C feripturas , e quacumquefue- 
rint ab vtraqueparte allegata, et probata, per feribas in acbarefert : eine 
flin&ta conclufaá, caufa cuntla proposi , fummatima, vndecim collegis ex- 
glicatzqui quod vifum à iure fuerit, confHituunt z mec aliter ille quium ex colle- 
garum indicio fententiam pronuntiat. Hoc eff itur quod ait. Ariffoteles, 4- 


lios effe oportere qui cau[uminftruant, e flatum eius attad, proponant:alie —— 
os quiiudicent, c» diuerfos pro dinevfitate tribunalium , biab Bifpanivelas —.— 
tores vocantur , nec funt de numero iudicum y uec eft aliud eorum muneris —— 


qumfLatum caufe, c quafuerint provitraque partu allegata & pr. 
fummatuniudiuereferres 0 00 m 


5 c m — 


mH ^» —ARISTOTELIS 
14. Sinijdem decun&is . Sijdem magiflratus indicia de rebus onmigs 
"exequanttrcundtorum graue odium currant. p 

1; Nonrecté committitur. Non tuto mandatur. 

A6 Penescos.Penesprauos bomines, vt cum caterimagiftv atus geri debe- 
- ant à viris probis, bic tautum quia odiofus efl pr auis bominibis mandetur. 

17 Vbtieftaliquisiuuenum, & cuftodum ordo.5; quis cetus fit , aut 

Contentus uuentm Reip. vacantitm,cuiufiodi eft cobotspratoria,quaiuue. 

quibus militibus tnagua ex parte coufLat. ! 

18 Ciuium delectus habeant, ipforumdue ordines conftituant, vp 

ab his delectus ciuium mulitares fiant tum ad vrbis cftodiam,tum ad exter- 

nabella, atque item ordines tmilitares confituautur equitatus c peditatua : 
graus c leuoris armatura. 
19 Alicubiveró pauciores. Non quodin aliquaciuitate non fint bi ga- 
Aiftratusmam cunctos effe neceffarios fupra dixit. fed quiain paruis cititati- 
bus complures buinfinodi tnagiffratus fiue procurationes funul vni bomini 
mandantur. - : : 

20 Hiscundis muneribus. Bellicis cr cuftodia portarum €» muro- 
YHiH. : | 
2r Harum cuiufque manuum. singularum copiartta , vt fit vous tque 
dum prefectus alter [agittariorumyalius claficorum militum. ; 
22 Res multas communes tractant. Bonempartempublicepecunia. —— 
23 Sed vbimultitudo eft.Vbi Procenfültores funt. smulti vocantur Sema 
tus fiue Confilium. : | - | 
24. Sedeftaliud procurationisgenus. Sacerdotes , c qui templorum 
verumo, [acravum cutam gerunt en aliogenere , diuerfo [ailicet àcinlilta 
anagifiratibus Verfari dicit . N am facerdotum officium e facram verum 
procurationes pon effe ciuiles magiftvatus ipfe libro quarto docuit. 

-25 Honoremàcommunigeniofortiuntur. Genios deos,qui c lares 
vocabantur, C penates, (ingulis c» hominibus, & domibus, atqueitem vrbis. 

—— bus adeffe antiquitas exiflHinauit: quod smutatis nominibus uon longe abbor- 
«ret a Chriffianapbilofophia, qua angelos cuffodes fingulis bominibus, atque 
diem cittatibus &» proumcojs attribuit Commune gitur Genium vocat Avi- — 

- freteles Deum fite angelum,qui prafidio eff toti ciuitati, cus quafi facerdos - 
effet vex [aerificulus de quo [api à pluribus memovauimus. 
26 Hiquoquefuntdenumero communium magiftratü. Commtt- — 
Hes nisgfiratus vocat, quos fupra neceffarios appellauit, quontam magiftra- - 
Tus neceffaris funt omuibus Rebufpublicis communes,cum mulla poftit fine iplis 


veiiniftrart, 


: be 


| - PoniriconvM Lrs. VI Ie 
- gg Perquosquidam fümmos magiftratus deligunt. Id eff quos ctm 
 deligunt, ftmmos magiffratus deligunt. naim ipfi fummi magi[ivatus [untypev 33 

quos deligi fumos magiffratus duait,vt fupra boc ipfo capite declarauit.NA ^ ———. 

| 


abbiin füa quibufg, Repub .concilium eorum cagititr, qui avbitrio fuo Remp. 
dininiftrant, à legum cuftodibus optimatum, Apracon[ultoribus paucorum 
concilium, Senatoribus concio popularium. — I 


ARISTOTELISDERE- 
— PYBLICA LIBER SEPTIMVS —— 
Interprete &enartatore. 


IOANNE GENESIO SEPVLVEDA 
: CORDYSEN SI. 


FINISLIBRISEXTL |. E 


CAPVT bL — 


vx VI deoptimo ftstu Reipub. Conuenien-r, 

wj teratione dilputare debet, hicprimüm que 

fit? maximé expetenda vita ftatuat oportet: 2; 

hocenimignorato, optimam Kemp. igno- 

rari neceffe eft, cum 3 eosoptimé viuere 4 2.4, 

ZA confentaneü fit, qui optimo ftatu Reip. pro 

ix rationererü fuppetentiü vtütur, 5 nifi f1 quid -. 
ciem Eu preter rationem fiat. Itaque primüm ormni- 

- umque viuendi ratio fit maximé 6 cunctis feré hominibusexpe-e, - 
'tenda,conftare debet:deinde 7 num eadem pubficé fit, quz priua- 7. 
'timoptima vitajan diuerfa. Cum igitur multa fintànobis commo- 

- -dé (vt equidem exiftimamus)de optima vita 81n libris externis di- g. 

- *fputata,eadem hoc quoq; in loco vfui nobiseffe debent. Nam pro- 

- fe&o quodad vnam diuitionem pertinet,nó eft dubitabile, cütria — 

int bonorum genera,externa,corporis & animi quinhecomnia - 
.. felicibus hominibus adeffe debeant. Nam qui fortitudinis, tempe-- 
-. rantie,iufütize, atque prudenti expers mufcas circü volantesme- 
tuat; & quicquid libuerit 9 etiam extremorum edendo velbibédog, — 
lo 0 s c0 qs à —— —— nu 


rS. : 


A 7 
5 ; 


des ^ £* - 

317 CARISTOTELIS | 
à nullofe continens perfequatur, nec parcat amiciffimorum vite 
Io- ro vtauctior fiat vno quadrante, huncnemo felicem effe dixerit 
aceodem modo quod pertinet ad intelligentiam , fi tam impru 
dens fit,& mentis errore deprauatus,quàm puer, aut furiofus. Sed 


cum de his que modo diximus,inter omnes feré conueniat:tamen 
: ) qi D pp : n 
de quanto & modum excedentibus magnitudinibus controuerfia 


eft.Nam virtutis quantulumcunqueadfit, hoc fatis effe putant: di- 
uitiasopes,potentiam;gloriam, fine fine querunt, ac his excellere 
nituntur. Quorum errorem facile nobis fuerit rebus ipfis comuin- 


: 5 * X is ; HE e : 
- .€ere,cum non virtutes rebusexternis,fed has virtutibus parere ho- 


mincs atque tueri videamus, ipfamque vitam beatam fiuein volu- 
ptate hominibus pofita fit,fiue in virtute , fiuc in vtraque. Tamen: 
ijs qu£cum morum probitate intelligentiadue excellant, externo- 
rum bonorim mediocritatem tenent,magis adeffe notemus, quàm. 
1r. quiex his plus habent;quàm ad yfüs vite fatis eft:ri illorum autem. 

2. inopes habentur.Ceterum fi animüaduertas,idem ra. te ratio quo- 


q; facilé docebit, quoniam bona externa velut inflrumentü quod- 


dam íuo fineterminantur. Nam qua res víüiaccommodantur, ea- 
 rummnimia magnitudo neceffario autnocet habentibus, aut nihil 


p rum itüi vero bonis quo magisquodaue excellit; hoc ha-- 
betur vtilius,h bxc non tantum benefits, fed etiam vtilia nomina- 


1$ ri debent. Ad fummam, dubiü non cftj13 quin optime rerum affe- 
Ciónesinter ipfasfequatur exceffü, quoxes differütinter fe,quarüt 


&4- reri hasaffeCtiones effe dicimus. Ttaq; (ianima ttt opib. t etiá cor-- 


ee fimpliciter,&nobis eft potior,vt optima cuiufd;affedtio 


orti proportiont obtineat,neceffe eft.Praterea hecan imigratia,. 


nonanimus illorum caufa naturaliter expetuntur, &à prudenti 
«- buscun&is expeti debent. Maneat igitur, cóftitutumque nobis fit, 
15. 15 quantum cuique virtutis & prudenti, & que ab ijs proficifcun- 
tur actionum adefi,tantum felicitatisadeffe: vt Deus ipfe teftis eft, 


- — quicum beatus felixdue fit,nullo tamen externo bono,fed perfe, 


-& quia talis eff natura, beatus habetur : quoniam fecundam fortu- 
mamá felicitate diuerfam effe idcirco neceffarium eft, qui bona 
quá&extra animam fünt, cafus & fortunz beneficio contingunt, 


c8 


[. "OCNE IRUDANSAS ors spsé ^n 


- formam habent quam ea quibus praediti finguli homines iufti effe . 
ac prudentes & temperati dicuntur. Sed hzc hactenus przfati fue 


- debet. tu hoc feptimo libro de optimo genere Reipublicae difputat Avistote-- 


ttam ef ficiendam babent,idaco virtus quo maior est,boc plus virium 4d fe 


I. pelatur. : 


"Jen dicit pra bene beate, viuere. 


E Nifi quid prater rationem fat.N if [f qui sae ordinem e ration 


PoriTÓiCORVM Lis vir. —— 38 
ciuitatis, abíq; virtute & prudentia nullum re&tum effe poteft. For- 
titudo autem ciuitatis,& tuflitia, atq; prudentia,ró eandem vim & 16, 


mus:quz vt praterire non licuit, ficnecomnia quz hancquaftio- 
nem atti uH huius locinon fi 1nt, explicare conuenit. NuBRc 
autem pofitum fit, optimam effe vitam, etiam publice ciuitatibus, 
que cur virtute degitur, & v7 hactenus eftadiumentisinftrudta,vt '7- 
virtutis officia pofsit obire. Porró in eosquorum eft dubia fenten- 
tia,fi cui forté que diximus,non fatis probantur, omiffa hocin lo- 
co dif putatione;poftea erit dif erendum, 


Scholia in | Caput I. 


1 Ovr de optimo iat Reipub. conueniente ratione difputare 


les,c quod ipfe maxime bposi regnum probat, hoc enim omnibus prafett, f$ 
sex ad ipfius normam, de qua in libro tertio difputatum est; xottingat, qualis 
optari mags potest, quam inulti féculis: teperiri.Sed vt optimus Reipub (La-. 
tus qui fit appareat, fingulorum bominum vita beata in quo pofita fit fl'atue- 
yeoportet,cumeadem fit prinatiem,pulliceó, felicitas.Yoitur fingulorum fe. 
licitas pofita est, inquit , imvfuvirtuti nontmpedite, [ed cum virtuti v[us. 
modo «cotporeorum , modo externortim bonorum i Inopiaimpediatur , fit vt 
cuncta bonorum generabommi felici,ac proinde citiitati adeffe debeant. Sed 
quoniam animi bona primam dignitatem é» autoritatem ad vitam bea- 


licitatem babet,cum incetevi bonis mediocritas maxime probetur. — p 
2. Maximé expetenda vita : Quafi fit vita beata, que: eadem d - 


3 Losoptimé viuere. dpira. apii ev quad eff ad vé eptima, vedi o- 
piis agere, interpres contevtit optim? viuere, quiain hune (enfum ditum 
ejt. al Azcslotele, vt cum in alijs logis,tut tn prime Ethicorum libro zoe 


4 Coníentaneum elt.Cangeniens eit, yum Ref yt ditum estin quanto o 
libro,ciurtatis efcx Yita: E 


Reipub;pertumbet. 
é € fere hominibus. Nó en enimcundis bonninibus 


i319 - ARISTOTELIS 


ontiesit,qui optimis fnpliciter eft, quia uon omnia aditmenta cunctis ciui- 
tatibus fuppetunt. 

7 Num eadem fitpublicé,que priuatim optima vita. Vtrumeadem 
ves ciuitatemfaciat felicem,qua fingulos bomines beatos facit. 

$8 In libris exterpis.In alio opere extraboc in que Dueuunm enim ge- 


D erunt feripterum figutficat,quod exotericum infivibatur, vt eff publi- — 


cus eyvor fupra à nobis confatatus. Etbicorum igitur libros defignat, in quo- 
rum primo bec, partim etiam in decimo traduntur... 

9 Etiam extremorum. Extremavocat eaqua nifi abintemperanti(rmu 
non appetuntur,vt Apicius lufeimiarum linguas. appetisiffe » C cemedife 
fer. —— 

Io Vtauctior fiat vno quadrante. Vt yutin i quadrantem usifai iat. 

11 Illorum autem inopes habentur. Parutlbabent bonorum morum dy 
intelligentia, boc eff virtutum intelledualium, 

12 Ratio quoque te facile docebit. Dixerat vebus ipfis atque vfa decla- 


Yart anii bona cater bona corporis atque externis effe potiora : nuncidem 


ratione quoque poffe confirmari & concludi docet, 

13 Quin optima rerü affectiones. Affeckiones contertit interpres, qtd 
di qvacé v déc eis, id esl difbofitiones. Sunt atitem difpofitiones qualitates 
prima fpecies facilius mobiles quam babitussquangquam habitus ettam di[fo- 


fitiones interdum nominantur ,vt boc inl aco, queiadimodum ipfe dosetinli- 


bro predicamentorum. nam difpof Hio Latitis patet quàm babitu . Ita2, opti- 
mas dijpofitiones nuc vocat in anime-virtutes,im corpore bonam valetudie 


tiemyimebus externis qualitates,quibus ad.vfum bominum commendantur, 


Eft autem fenfus, ts optimas affe tiones, qua funt ipfa triplicia bona, banc inter 


fe exceffum proportionem babere, quamipfarum fübiedta inter ipfa. tenent. — 


Vt enim anima potior e$t corpore, fic animi bona [imt bouis corpori potiora, 
ac eodem modo bona corporis boni externis. 


14 Et impliciter & nobis. Meliora fimpliciter funt que faanatura fuit. 


meliorasimeliora nobis, que nobis (unt comimodiora.Quadam autem fua natu 
vameliora funt, qua mobs non finit sneliova.vt malefica animalia fr fmpliciter 


meliora funt quam frumenta, quiaemme animatum melius e nobilis est. 


 quaminanimatum,nobu tamen melius e frumentum. Bona vero animi tum 


f impliciter,id eft per fe neliora funt,tum etiam ad ominoditatem nftram 


velataquam bona Lcorporir. - 


Ij Quantum cuique virtutisac prudent tiz.Ho oc quique felicior eff qua 
anagu virtutibus ovalibus & intellediualibus pr ediuszqui babitus fant,aut 


pu adtionitw fungitursque, s hà batitibus dom Nat bonacot- 


SCIO OL : 


gp 2o pé 


AUREUM RBRUM BUDE AN 
Tm À — tm D m a 


-meccum alio bono effe magis expetendam,vt plevig, putant, ipfe docet deci l 
- sno EthicorumsQ» primo agnorum mor alium libro. : d | 


146 dicitur fortis,itifra, e prudens,quibu finguli boudine s. 


*e. 


: PoLITICORVM LIP. VI. — £0. 
poris e externaynon funt partes felicitatis, fed tanquam inflrumentayyt in 


- artificis fineinfvumentis opus confici non pote[l, ipfatamen non [unt partes 


ipfius artis, quo intelligitur yelicitatem man confiflere inindiunduo,fed patere 
latius,c* alium alio feliciorem,vt fortiorem c liberaliorem effe, fed quic- 
quid bouis addatur id nullum bonum maius felicitate veddit. Eff enim feli- 
citas [Latus omnium bonorum aggvegatione petf etus. 1149, felicitas non poe 
tefl cum alio bono connumerari: nam quodcunque bonum addas, par s eft fee 
licitatis vel eius inflIrumentum:boc eff ewim,vt obiter difficilem locum expe l 
diamus,quod Ariftoteles Ethicorum libro primo tv adit, felicitatem effe mae | 
«ite otmmium expetendam,non comumeratam . Nam connumerata, an- | 
quit,expetibilior effet,vel cum minimo bono. ESf enim fenfu -Felici- 
145 connumer ari non potefl cum alijs bouis, quoniam ipfa cunda bona come | 
plectitur. N am fi quis ad ea bona quibus aliquis felix efl bonum aliquod ad» ; | 
datnon aliquod bonum effecerit maius aut experibiliw felicitate , fed for- - l 
ia[fe maiorem felicitatem efficiet. N amfelicitatem. connumerari wonpofe, —— | 


16 Eandem vim & formam habet.Eifdem rebus, eademá, ratione ciui- 2e 


17 Hactenus eft adiumentis inftructa. Cui res C facultates (appetunt : 
quatum fatis eft ad virtutes fungendas. : 


CAPVT IL 


s $SVPEREST vt felicitas eadem fingulorum hominum & 4. : | 


ciuitatis dici debeat;an fecus , difleramus. quod tamen conftituere - 
in promptu eft, cunctis eandem efle confentientibus . Nam qui 


i 

- fingulorum hominum beatam vitam 2 opibus metiuntur, 3j o-, | 
4nnes ciuitatem fi fuerit opulenta, felicem effe confirmabunt. —— 

. Qui veró tyrannicam vitam ceteris omnibus anteferunt , hici- ! 


uitatem plürimisimperantem fclicifsimam effe, confitebuntur . 5i 


-quisautem fingularem hominem 5 propter virtutem maximé pro*s, 


bat,is ciuitatem quo magis virtute przdita fit, hocfeliciorem efle 


— affeuerabit, Sed hzc iam duo funt que difputationeindigent. Pris — - 
mum vtra fit magisexpetenda vita, que inadminiftratone Rei- — — 
pube prune | 4 
- & hofpitis vita cít, & à ciuili communitate feiuncta . Dei 
- Iatio Keip.& ftatus ciuitatisoptimus fit, fiue Kelp. adt 


. &ciuitatiscommunione verfatur , an quz velut4. peregrini 24, 
de —— 


uei 2» z ze 


i2. ARISTOTELIS 
omnibus expetenda fit,fiue quibufdam,non plerifq; tamen. Yo 
enim intelligentiz & confiderationis ciuilis munuselt, non quid 
5* fingulisexpetendum fit conltituere.Nos autem hocin loco que- 
ftionem hanc explicandam fufcepimus . Nam vt illud effet extra 
negotium vagari,fic huius commentationis hoc munus habetnr, 
6-Higcigitur neceffario e(E optima R'efpub 6 per quem ordinem re- 
- €ifsimé quifque habere, acbeaté viuere poteft. Necid eftdubi- 
tabile,fedinteripfosqui vitam quecum virtute degitur, maximà 
7e expetendá effe confentiunt,controuer[ia eft,7 vtra fit magis expe- 
tenda, ciuilis & actius,an quzà rebus omnibus exterioribus feiun- 
&aeft;hoceft contemplatiua, quam folam nonnulli vitam philo- 
fophorum effe dicunt. Has enim duas vitas fere qui virtntem. ma- 
 ximoftudio &ambitione colunt,tum priores , tum eriant noftra 
memoria deligere videntur, duas vitasdico, ciuilem , & philofo- 
phorum. Neque veró parui refert, vtri veriora dicant. Neceffe eft 
enim vtqui intelligentia prudentiadue valent, tum finguli homi 
nespriuatim,tum R.efpub.communiter viram inftituant ad melio: 
rem finem fpeGtantes.Quidam igitur ficexiftimant finitimis impe-- 
rare,fi heriliter fiat, iniufli(simum effe:fin autem ciuiliter, abeffe 
quidem iniuriam,tamen impedimento effe, quominus liceat otio 
& iucunditate frui. Alij tanquam ex aducrfo folam aGiuam, ciuilé- 
$. due vitam viro digaá elle putant;8 officia enim quzà fingulis Vir- 
tutibusducuntur,non magis prigatos homines attingere, quáeos - 
qui funguntur publicis muneribus & Rempub. adminiftrant,fici- 
gitur quidam exiftimant. Alij folam herilem & tyrannicam Reip. 
rationem felicem effe dicunt. Quinetiam apud quofdam hic eft 
Reip.finis,quoleges fpeGant, vt vicinis dominentur. Itaque cum 
multi multorum mores inftitutadue fint,latedue pateant : tamen - 
2- ileges 9ad vnum quoddam referantur,omnes huc fpectant,vt vi- 
19- Goria & imperio potiantur;vt Lacedemoneatquein Cretàjotum —— ^ 
educatio,tum fumma legum fere bellis accommodantur.Praterea: 
11 in cun&is nationibus rr quz poffunt effe facultate rei gerendz fü- 
- petiores huiufmodi facultas in honore eft; yt apud Scythas, Perfas, 
Thraces, & Gallos. Apud quofdam enim leges quedam funtin 
.— haucvirtutem incitantes, vt Carthagine ferunt, annulorum orna- 
tum cuiquepro numero bellorum,quibus interfuerit, concedi, Et 
' olim apud: Macedones lex erat, vt capiftro cingerentur , qui - 
2. — Rullum hoftem occidiflent :- &apudSchytas, qui nullum in- - 


PortrTICORVM Lir. VIT. 32i 
teremiflet hoftem:hinc ex poculo, quodin folenni quodam epulo 
circumfercbatur,bibere non licebat. Etapud Hifpanos bellicofam 
gentem faftigiate bafescircum cuiufque tumulum tot numero eri- 
gcbantur,quot hoftesinteremiffet:& multa huiufmodialia , apud 
aliospartim legibus fancita funt;partim moribusrecepta. Quan- 
quam fi confiderare libeat;per abfurdum fortaffe videatur, homt- 
nis ciuili facultate prediti officium effeprecepta darepofle, quo- 
modoin finitimos 2 volentesiuxta,& inuitosimperium domina- rz, 
tuíd; teneatur, Nam quod ius non eft,id quomodo ad ciuilis homi- 
nis & legumlatoris officium pertineat ? Non eftautem ius,vt non 
modo iuíté imperitetur, fed etiam iniufté.Fieri autem poteft, vt in- 
iuft? quis vincat. At in ceteris fcientijs hocfieri non videmus.Neq; 
enim medicilvel gubernatoris munus eft,vt hic nautasjille egrotan 
tes vcl perfuadeat, vel cogat. Multitamen herilem dominatum, ci- 
uilem principatum effeputant.Et quodin fe quig; neciuftum effe, 

- mec vtile dicunt; hoc eosin alios exercere non pudet, cum ipfi3 in- B 
ter feiuftum imperium querant,14 in aliosautem quid iuttum fit, 4- 
nihillaborent.rs. Athocnatura heriliter imperare, illud non heri: !5 
liter probabile eft. Quod cum ita fit;non eft conandum, vt omni- 
bus heriliter imperetur,fed ijs duntaxat, qui tali imperio funt ido- 
nei quemadmodum ad epulum feu facrificium non homines, fed 
quod eft huic rei ad venandum idoneum, venari oportet:eft autem 
- ádoneumanimalfylueftre menfisaccommodatum.At fieri poffet, 
vtciuitas vna beata,que recte fcilicet adminiftraretur,16 feparatim 16» 
fitaeffet. Quod enim prohibet, quominusalicubifeorfum habite- — 
tur,& iu(tis legibus vtatur? Cuius Reip.ratio necad bellum, necad 
fuperandos hoftes effetaccommodata.Faciamusenim nibiladeffe — 
- tale.Omnesigitur bellicasprocurationes honeftas efe, flatuere có 
uenit,non tamen quafi rerum omnium vltimum, ac fummum bo- 
 num,r7 fed illas huius effegratia.Eft autem probi legülatoris mu. 17» 
nus,ciuitatem acgenus hominum & omnem aliam communita- 
. tem intueri,& quomodo rela vita & felicitate , quzin eos cadere 
poísi;potianturconfiderare. Erittameninquibufdamlegitimis — — 
inftitutisdifferentia. Illud quoq; legumlatorisofficium effi qui — — 
finitimi fint,quo quiq; modo tractari debeant;& quginquofá;fint — 
officia feruáda difpicere.Ceterumad quemfinem fpe&are,&quo — — 
dirigi optima BRopupeadpR o. locodifferemus. — . — 
uoce AE di. 


us — 5 ARISTOTELIS . 
 Suhiain — Caput 1L pm 


1 Superell vt felicitaseadem vniufcuiufque hominis, & ciuitatis 
dici debeat. Eandem effe cittitatis felicitatem , que bomini fingulari com- 
suni bominum fententia declarat , Nam quicunque beatum effe bominem 
loctipletem dixceritya ciuitatem opulentam felicem effe confirmabit:eodem- 
qué todo de imperia * virtute fl atuet, qui alterutro vitam beatam Wietie- 
ur.Sed illud differendum eff, vtra (it magis expetenda vita, qua n atlione 
€ ciuili administratione verfatur, an qu procul ab buitifmodi negotüjs ab- 
eit. Mud autem conftat eum effe optimum flatum Reipub. cuius ordine vedie 
beateo, Viuitur.Sed inte eos qui Veatam vita Virtute meotiantur contvotter- 
Fa eft, alteris actiuam, alterit vitam contemplatinam praferentibus. Sunt au- 
tem quifelicitateminimperio berili & tyrannico pofitam effe ducant, qua« 
vtmleges buc maxune [Deckant,ve ciuitas latifeme dominetur.1 t42, fertiffi- 
mi viru bonores apud eos propofiti fant, c ignautt ignominia, Cum tame in- 
Auftum fit in omnes fubiedlos beriliter imperare.N am vnpertutn berileimez.—.— 
05 dttaxat conenit, qui natura vel ferui funt,vel tam improbivt frat bori- 
li imperio coercendi.1taQ, non est recto insituta Refp.in qua (ummalegum— 
| Ad victoriam Cr imperium propagandam divigitur. 
2 Opibusmetiuntur.Felicitatem in dititijs confiflere putant, ! 
3 Propter virtutem maximé probat.Felicemeffz putat , quiavirtute 
preditus est. Dese ee e ue 
4 Peregrini& hofpitis vita. Abborrens àciuilibus thünevibus,vt peres 
griniinalienacititatefolent, ——————— - poe 
5 Qusttionem hác.Que ad ciuitatem é» ciuilem adminiftr tionem per- 
: tinet. N am que fingulortan virtutem C» felicitatem Altingunt, becinlibru 
ES de moribus d'fputata funt. : UE. 
xt 6 Perquem ordinem.Per quam Rempub.N. 4m Re[pub. est ordocinite- 
; —— diesvt tertto libro üemoratum est. : pe 
e -: 7 Mtra fit magisexpetenda. Hanc quafHonem ipe libro decitno Ethico-- 
- rum dimimit,vbi contemplatricem vitam aditus prafert comuementer, fili- 
- et Chrifliauephilofopbia, & euangelico illi teflimonio ; Maria optimam 
partem elegit : elegerat enim contemplationem , dum Martbavebus ae .— 


2 


gendu effet occupata. : d ue e m 
8 Olficiaque à fingulis virtutibus ducuntur. Adiones qua à fimpguli 
: vrtutiburmanant gn magis ad £0$ qui vitatn degunt priuatamscolsmtá, vir« 
tites intellchuales pertinere quam ad eos qui Rempub.admmfizant, 
- ueralibas Virtutibus VelfaBtu,— s e s 


2- 


Cu 


bs 
j 


- stilla effet occafto,vel necefütas nec inferendi,nec propulfandi bellum. — 


PorrrTiCcORVM LIB. vir. 314 

9 Advnum quoddam. Ad vltimum finem ipfis propofitum. — 
jo Tum educatio. Inflitutio mortm. - TEE 
31. Quz poffunt effe fuperiores. Quavires & facultatem babet ad vin- 
«endum. | : Bn 
x1 Volentesiuxta,& innitos.Velint nolint. N am liberis bomimb.initis 
imperare iniuftum d tycannicum eft nifi natura fevui fint, dr iniuffe,contva- 
qué fuam vtilitatem imperium vecufent:tune enim cogi bello poffuut:efta, id - 

- lellum natura iuftuem,vt ipfe libro primoscapite quinto tefFatur. Tales enim 
prüdentiorum ac potiorum imperio iuft2 , & cum fuacommoditate parent: 
adiuffitiam autem compellere, vt conuiutj Enangelica parabola confirmat 

 Auga(linus iftum & pium eft. 

1; Interfe.Inter ipfos ciues, 

14. Inalios.In fubiectos populos. t 

15 Athoceflenatura heriliter imperansjillud non hériliter.Credt^ 
bile efl quoddam imperium berilelege natura niti , id féillicet quod habetur 
inbomines natuta feruos, aliud imperium lege natura non effe berile, quod 
inliberosbabetur.-.— c Io ue o m 
x6 Sepatatim fita.Longiftim? ab aljs ciuitatibus C» hoffibus remota, vla 


17 Sedillas huius effe gratia.Bellicas proeur ationes fiue actiones ad fum- 
mum bonum referti, T. - — 


CAPVT II 


& TIN eos autem vtrofque qui cum vitam que ex virtute degi- - 
tur,omnibusanteferendam eíleconfiteantur, 2devfu tameneius?s 
diffentiunt , nobisdifputandum eft . Alteri entm imperia ciui-- 

-liaidcircoimprobant, quoniam 2 liberi hominis vitam à vita ci- 3: 
uilidiuerfam, & maximéomnium expetendam effeputant. Al- 

teri 4 hanccunctartim optimam effe contendunt. Nam fieripoffle4: —— 
negant,vt 5 recte isagat, qui nihil agit: felicitatem autem idem effe, f 
quodre&am actionem confirmant, quoniam vtriquepartim re- - 
Ge,partim perperam edifferunt, Quod enim alteri liberi homi- - 
nis, quàm domibi potiorem vitam efledicunt, idàverónonab- 

- horret:quoniam 6 feruo;quia feruus fit, vtinil habetgloriandum:6- — 
nam resneceffarias imperare nullam partem honeftatishabet, Er- — 
-rattamen fi quisomneimperium dominatum effeputat.Necenim — 

inusliberorum imperiáà feruoxum dominatu differt,quá iplum o 
d M - Tta —— — qd mice. 


E 


— 


X 


af — 7 | S ARISTOTIDIS 
7:7 quod eft naturaliberum, ab eo quod eft natura feruten 5de quibus 
8. fatis primis fermonibus differuimus.Sed 8 neque vera com menda. 
9. tio elt, ceffationem magisquàm actionem laudantis. 9 Nam felici- 
1o. tasactio eft: & iuftorum ac temperantium a&tiones, 10 mularum 
honettarumque rerum finem habent. Quibus rebus fic conftitutis, 
exiftimabit forfan a]iquis, fummü bonum effe cun&is dominari, 
Sic enim fiet, vt plurimas & honefliffimas actiones obeundi pote- 
| tatem habeat;prorfus vtcui licet imperare,is imperium alteri con- 
3r.cedere non. debeat, fed auferrepotius:r vt necpater filiorum, nec 
*&ilij patris hacin partejad fum mam,necamicusamici rationem du- 
ceredebeant ,, Nam quodoptimum efljid effe maxime omnium 
12, expetendum. Recte autem agere;optimum effe. 12 Hoc igitur veré 
forhitan dicunt,fi quod eft omniü maximé expetendum , id eis qui 
Ípoliant,& vimafferunt,cftaffuturum. Sed forfitan adeffe nequit, 
13-& 13 hoc perperam poniturab eis.Neque enim amplius honeftis a- 
14. Gionibusis fungi poteft,r4 qui non tantum excellat; quantum vir 
15. vxori; & pater filijs dominufque feruis praftat. Ita 15 cum deflexe- 
rit;non tantum poflea poterit rectéagens ad tramitem honeflatis 
16. redire, quátum iam virtute difceffit.16 Nam fimilibus, honeftum 
&iuftumin viciffitudinepofitum eft.hocenim & equum eft,& £i. 
3nile.non equum autem inter parcs, & non fimileinter miles prae 
ter naturam eft.Quzautem preter naturam funt, horum nihil ef 
17. honeftum 175i quis igituraliusvirtute & agendi facultate optimis - 
etiam praftet/ huic obfequi honeftum,& huic parereiuftum eft.O- 
18.portettamen18non modo virtutem, fed etiam facultotem, qua fi 
.. adagendum inflru&us, adeffe. que (i re&te dicuntur,& felicitasin 
recteagendo confiflit;efficitur vt vita actiua tum publicz cuiufque 
ciuitatis tum etiam fingulorum priuatim optima fit. Veruntamen 
19 aCtiuam vitam 19 adalios referri non eft, vt, quibufdam videtur, 
. neceffarium:necez tantum cogitationesa&tiuz funt,que earum re- 


: a20.rum gratiafunt.zo qua resex actionibus exiftunt,fed ex multo et- 


21.1am magis, » 1 qua feipfis contenta funt, & contemplationes, & 
 cenfiderationes qui propter ipfas expetuntur . Nam rede ^ 
22.0gete, ac proinde actio quzdam flnis eft . 22 Sed & cos ma« 
-ximé proprieque agere dicimus, qui cogitationibus funt actio-- 
numexternarumarchitecti. Ceterum qua ciuitatesfeorfum fi- — — 
tz fint,& vitam huiufinodi ceteris pretulerint, hasceffare & ni- — : 
23 hilagerenon ef neceffe.23Hoc enim per partes fieri poteíquopiá 
E. . c. ciuitatis — . 


f. 


, 


* Tende t 
à ! 3 - : 


PorrTiCORVM  L15. vit. pé 


- eluitatis partibus interipfas multe communitatesfunt. quod 24 124* 
píum eodem modo in vno quoque homine fit: 2526 alioquin vix 25; 2& 


Deusipfe re&é fcfe baberet , & vniuerfus mundus qui prater pro- 
. prias a&tiones fuas nullis a&tionibus externis füngitur.Eandem igi- 

tur vitam cuique hominum, & publice ciuitati, ac hominibus opti- 
:- mam efle;haud dubié neceffarium eft. fo 


Scholia in — Caput —. HI. 

^r IN eosautem vttofquequi cum omnibus anteferendam effe 
confiteantur vitam,que cum virtute degitur. Qui viram beatam vir- 
sute metiuntur borum alteri cili damnata, contemplantium vitammaxie 
quà probant:alteri ciuiles actiones ita commendant,vt pro mibilo contempla- 
tionem babeant, quorum vtro[que m evrore ver[ari docet . N am quivitaom 
- publica adminifer ationis immunem imper anti pr. ferumt, errant in eo, quod 
emne imperium dominatum eJfe putat : dominatus euim (ertovum e[t , qui 
longe diftat ab imperio quod in liberos babetur. Evrat item qui ceffare cr nis — 
bil agere attionipreferendum effe putat, cumfelicitas actio quadam fit,non 
tamen quia principatu multa fiunt agendi occafioues , idemeoprincipatus 
eft fummum bomum,prafertim fi eff iniuftus.Sed quanquam yita attiuatum 
priuatim, tum etiam publice optima eff , nentamen 5 folum agereputandi 
fant, qui iuflitiam c virtutes ad alios velatas columt , cum etiam qui phi- 
lofopbantur in actione ver[entur.Contemplatio euim acto quadamef. —— 
?. Devfucius diffentiunt. N am qui fe Reip.dedunt , 9 philofophos,qtia, 
inverum cognitione ver[antur , vtivirtute negant , cum nilnl ageye videat 
tur. 


3 Liberi hominis vitam. Nam quipullicis muneribus funguntur, ferui. 

effe videntur [erunt enim Reipub. uer o o 
4 Hanccunctarum optimam effe.Cinilem prafLare onmibus. — 

4$ Reüéisagatquinihilagit. ReWé agere quid communiter fignificet, 
tiemo ignorat. fed con[uetudine Gracorum recte ageresc etum felicem effe. 


 Hactamen oratio Vtrtimique fignificatum[hediat. —— : 
6 Seruoquiaferuusfit vtl. Qui ferum prudentem adbibet confilio, is 
spon vtitue feruo,quia ferus it. fed quia vir prudens er amicus. qui vero vtie 


tur eitis operaad corporea C neceJaria munera,  fevuo vtitur, vt feruo:bea - cum 


autem unperare nibil babet gloriandum..— — 


| pletereiur.N aim e» vatio appetitu, vt libero imperat:anma corpo ue 


7 Quodeft natura liberum.genere neutro dixit,vt omniageneracotte.—— 


27 CO ARISTOTEDDIS 
so quibus devebus lbvoprimo difputatumefl. ——— | 
8 Necvera commendatio eft, ceffationem magis laudantis quam 
aCtionem Errat etim quiibil agere potius offe dicit,quxm agere. — 
9 Nam felicitas actio eft. Vus videlicet virtutis. 
Qio Multarum honeftatumque rerum finem habent. Yjri inflie» 
temiperantes multapraclava facinora eduut,vt iffe feutemperauter Agant; 
. Itaque vus virtutum in quo felicitas conf'fuit. fios eff viro inflo C» temperan-. 
tipropofrtus quem dum fequitur & (petat,res multas praclat as agit. 
xr Nec vt pater filiorum,tiec patris filij rationem habeant. Vt sulla 
quifquam necefatudine detereeatur, quin alterum,f po(rt.fpoliet tmperio,vt : 
fibi vendicet. oe - ! 
x Hocigiturveréforfitan dicunt. sibi quenque fummum bonum qua- 
rere debere. | xs 
1; Hocperperam poniturab eis . Velut cepfLans c» indubitatum fla: 
tuittr, optimi effe d maxime expetendum imperium quaeque vatione. 
partum ue, velimuria frue virtus adfit, c facultas imper audi, fiue fecus. 
14 Quinon tantum excellat. Nog eft uium auperium , vifi virtute e 
J'acultate impevans long? praffet fübicttis, preterquam fipareatur, c yicif 
Jim unperetur vt inter pares invede inflituta Rop fit. Su 
5j Cum deflexerit.Cum aberraterit à virtutis ev boneflatsvia. — 
16 Nam fimilibus. Imperium inter fiales parefa,, vt fit iuftum e bone- 
- fuum, alterman effe debet, vt eorum quifque modo Uhnperet, geratué magie. 
ffratum,modo pareat ipperio. tour n 
£7 Siquisigituralius potior virtute fit; & facultate. Siquis tantopes 
ve excellat, vt virtute C» agendifacultate cateros omnes ettam optimos fit- 
peret,buie viitanquamvegi eff imperium deferendum, yt lib.ij.declaratum 
- eft. Eademó, ratione fi qua pens virtute c prudentia ac tmperandifatulta- 
te alteri praftet nferior (üperioris imperio parere debet ive natura. ze 
.18 Non modo virtutem adeffe fed etiam facultatem. Virtutem dices - 
ve videtur i[Htiam,e» cateras morum virtutes, facultatem vero prudenti- 
am, peritiam, c fortaffis etiamvires ad cogeudum uultum Unperiumves 
- en[antes. —— : oe ec e c 
39 Adaliosreferri.Vt opus iuflitie vel liberalitatis, ——— e | 
20 Queresexactionibus exiftunt. Vt devitlaria qua fortiter agendo - 
peu | : m mo um 
. 21 Que feipfis contente funt. Vt cogitationes feu contemplationes tia- 
thematiorumtheorematum, c» motuum naturalium, que futcaufaymon al- 
- &erius obeunturz | 0o ou o 00 
308 | uoc. [0 —— — Sed 


Av 


M 


PorrricoR vM Lrs. VI »8 


43 Sedeos maxime. Eos potiffimum atttores effe externarum attionum" 
exempli gratia, vidborie,qui cogitationibus architedtos umitantue id eft quo* 


vii éonfilioynon oper ares cfficititr , Yt imperator, cuius confilio C imperie. 


pralium eft in tempore equos, loco commen, magis agit , parità, vitlort- 
am, quam milites qui pugnando boftes concidunt, & infugam vertunt. que 
intelligitur cogitationem, attionem quandam effe, C qui éontemplattr bue 
mon ceffare;fed aliquid ageie. i: : 

25 Hocenim per partes fieri poteft. d eff vicifim,vt modo cities philo- 
füphentur,imodo Rempub.gerant , Yelper partes ciuitatis N am licet ein ves 
non fit cuim boffibus, externi ad actiones obeundas,t amen in commtumnioni- 


Jus,quas partes citiitatis babent inter fe dutes ctm pauperibus,nobiles cum. 


popularibus iuflitie, fortitudinis, liberalitatis, e aliarum moralium virtus 
tum adlioues obire poffunt, ci ita inodo philofopbari, nodo ciuilibussmunerte 
bus,c moralibus virtutibus faugi — : DE. 
24 Ipfüm eodem modo fit, in vno quoque homine. Vtidem mode 
philofopbetur, dum fuppetit otiumzimodo gerat R emp.aut Alids ves agat, qua 
ad vfus vita C Virtutes morales pertinent. — c [e 


dam c» beatam vitam bominis, quimultisvebns indiget ad vitam degenda. 
Nam philofophantium contemplatio , vt ipf? libro primo deprüma philofo- 
phia tef atur, nobilior eff quam vt ad bunanas villitates vefevatut, ac lare 
co Deoanagis qui nlla ve indiget conuenit, quam bommibus qui multi vebus 
indigent, quid, ob eat caufam omiffa contemplatione,rebus nece[f arijs intere 
dim ferue coguntur. Sitie evgo critas, fue figu Laris bosno vitat conteimne 


2$ Alioquin vix Deus tpfe.Si femper effet conteuiplamdum , er omine 
Aceteris a&ionibus aflimendum, conteuplatio fola won fatis effet adcommu- - 


platinam elegerit non tamen poteft femper contemplari, quin propter bumae 


was necefiitates alijs actionibus unplicerur,tum vtofficiopofcente,dometiisy 
£ognatis e aimicis denique ds qui funt fidei faa commifaprofpieiat « Vt enin 


hs 


venulla indigeat , qua a contemplatione C proprijs aLtionibus ad externas 


— — "anotet,vix Deo,Cr vntttevfo mund o datum ejt ;qui nulla externare imdigent, 


- Cutis caufa externas obire debeant.Qua omuia buc [petkant, vi doceat erra- 
ve,qtii nibil eos agere dicunt qui conteuplatioui vata. Agunt enim non [o« 


- dumcogitando,cum cogitationes atitones quadam interne fmt, fed etiam exe 

— — ternis attonibus fungendo , ad quas uecej[ario propter humanam indigentie ——— 
— mdeflectunt. e Roe oo 2 p 

— a264ut illud. Alioquinvix Deus.Referendu eft ad id quod dixerat conte-— z 

—platioues c cogitationes effe actiones, C qui cotéplatur agere,alioqum De? — 

ton effet beatus, quia rulil ageret, cut non agat exirinfecus, fed 


E s 2 


ERRARE SE, 


ple- : 


MINUS M RPM RP II EBERT IERI D IMPTDUMÉ 


E Evite * IS HART 
19 DAS IPLA SP FAC IUPAT FRE 
T 
f 


———— 


BED CARERUUM 


S - —— a4 CAXRISTOTEIIS 


tur tantum. Nam fi nibil agit non vectà agit, ac proinde non eft felix euim fee. 


licemeffe fit ve? agere. Sed prior fententia commodior videtur, cz proxime 
lidiu conuemientior. Vocat autem vuiuer[um mundum calum fupremum, o 
qnia fuo complexa continens,qued animatum Avi[Lotelis opimione , C quaft 
"Deus quidameft . Quod autem dicit vix Deo datum effe, vt fine externis a- 
xLhionibusfit felix,non fic accipi debet,quafi felicitati Des obfit aliqua difficul- 
t5 fed veferendum eft ad noflvam intelligentiam,qui quomodo Deus fine vl- 
laexterna actione felix effe, c quomodo viueve valeat, vix poffumus intellt- 
gere,proprijs tantum actionibus, contemplationiG, vacando, poft fime vlla ad. 


» 


aéliones externas. defle&tendà necefütate : mon quód Deus nonfit atbionum — 


externarum autor , fed quiainternis duntaxat aGionibus intelle&tus aut 
voluntatis cunéka conficit.Nam ipfe dixit & faCtafünt,id eff fola volunta» 
teconfecit omnia. 


CAP T HI 
L&rISED quoniam quz nunc deipfis dicta funt, prefati fumus, at 
fuprà de cxteris Rebufpublicis difputauimus, hincinitium ad reli- 
2. quam difputationem capiemus. Vt primum quz fundamenta 2 ci- 


uitatis ex animi fententia conftituendz lacienda funt difleramus, - 


3Necenim fieri optima Refpublicapoteft, nifi copiarerum fit me- 
diocriter inftructa. Itaque multa prius fundamenta velut optando 
3- laci debent, 3 quanquam horum nihiladeffe impoflibile eft, vtci- 


uium multitudinem & magnitudinem agri.Nam quemadmodum - 


ceteris artificibus, vt textori & nauium edificatori materia fuppes- 


* tatoportet operi conueniens , quz quo fuerit commodius prepa- 
rata, hocartis opus neceflario pulchrius exiftet:fic homini ciuili le 


gumque latori apta,conuenienfque materia adeffe debet.Ceterum - 
exijs que ad ciuilem copiam faciunt, primum dehominum mul 
titudinequot & quales natura adeffe cóueniat, déque agro eodem. 


-modo quantus & qualis effe debeat;differendum eft. Pleriqueigi- 


- tur felicem ciuitatem magnam effeoportereputant. Quodfive- 
rà eft;que ciuitas magna fitque viciflim parua, nóin telligunt)ha» 


bitantium numero & multitudine ciuitatis magnitudinem metié- - 
4. t€5, cum tamen 4 ad potentiam magis quàm ad multitudinem fpe« 


&áre oporteat.Eftenim ciuitatisoflicium quoddam & opus,quod 


qua obiré maximé poteft, hanc maximam effe ciuitatem exiftimas - 


teconuenit; yt Hippocratem non hominem , fed medicum maios 
t. e cop p. — 4 — — TUN 


RN 
TA 


* 


.» PoriTiconYvM Lrs. VIT, 4:6 

fem effe dicasalterojà quo magnitudine corporis fuperetur, Cz- 

"terum quantis in zftimanda ciuitatis magnitudine fitmultitudi^ 
nis habenda ratio , nontamen oportet quamcunque multitudi- —- 

nem fpectandam effe putare. Nam fortaffe in ciuitatibus magnum 

-— feraorum, inquilinorumd; & peregrinorum numerum adefle ne- 

-ceffe eft:fed $eorum multitudinem intuendam , qui pars ciuitatis $e 
funt, & ex quibus vtproprijs partibus ciuitas confifüt:quippeho- 

. rum ingens multitudo magne ciuitatiseft argumentü.Ex qua veró 
ciuitate 6 opifices fordidarum artium complures numero , armatió. 
vero pauciprodeuntjhzc non potett effe magna. Nec enim magna. 
ciuitas hoceft, quod ciuitas hominibus frequentiflima. Vixautem 
fieri poffe, acfortaffe ne vix quidem, vt ciuitas hominib. frequen- 
tifiimarecte legibus adminiftretur:res ipfa declarat. Nam que re-. 
&éadminiftrari videntur, harum nullam effe cernimus multitudi- 
neredundantem. cuius rci 7 ipfa quoque ratio fidem facit. Nam 7 
lex ordo quidam eft, re&ta legum inftitutio, vt ordinationerecta 
fit neceffe eft. At nimius numerus ordinem tenere nequit.8 Hoc e- 8. 
nim diuinz potentiz,que hoc vniuerfum continet,munuseft.Cá d 
igitur pulchritudo in multitudine & magnitudine confifterefole- 
3t, cui ciuitati cum magnitudine memoratus terminus adeft, hzc 9» 
eA neceffario pulcherrima. Sed vt ceterarum rerum animalium, 
itirpium,& inftrumentorum, fic ciuitatis menfura quedam eft, & 
fnodus:horum enim quodque nec fi valde exiguum fit , nec fiex- i 
cedat magnitudine , vim fuam retinebit, fed modo prorfus natu- : d 
ram amittetmodoin ftatum commodum delabetur.. Vt nauigi- d 
um prorfus non erit,nec fi vnius palmi fit;nec fi pateat ftadijs duo- se 


- bused o adquandamraagnktudinem progreflum,modopropter!O- — - — | 


exiguitatem, modo propter exuperantiam incommodam nauiga- | 
tionemefhiciet. Eodem modo ciuitas fiex admodum paucis confi- 
ftat, adiumentis neceffarijs carebit. finautem ex nimium multis, a- — 
bundabit quidem neceffarijsadiumentis,fedtrquafigensnonciuift. — ——— 
tas eri:necenim facile eft Rempub.adeffe. Quisenimdux nimie — — E 
multitudinis erit, i2autquis praeco nifi Stentori fimilistitaque 12.934 — 
prima ciuitas ea fit necefle eft, que ex multitudine quanta primum 
fatis eftad red viuendumin cómunitate ciuilicóftat. Sed quaquá — 
fieri poteft, vt maior ciuitas fitque hanc multitudiné excedat, 14 1 
. hoctamen,vt diximus,nó eft indeterminatum Quisautem fit exu- 
perantis magnitudinis terminus,ex operibus intelligerei bti 


A 


Y 


br — ARISTOTELIS 
.eft.Nam ciuitatisaGiones quedam. imperantium; aliz füntimpez 


15. rata facientium.1 Eft autem imperantis munus imperare & iudica 
16.17. re.1$ Ad iudicandum porró de iuftis & magiftratus 17prodigni- 


tate mandandos,vt ciues, qualis quifq; fit, cognofcant inter fe , ne- 


ceffe eft.quod vbi fieri non poteft,neceffario praua erit eorum. que 


18. judicia &magiftratus attingunt con dicio.Quippe18in vtroquete- 


mere agere iniuftum eft;quod haud dubi? in nimium frequenticci- 
uitate víu venit. Ad hecpercgrini & inquilini haud magno nego- 
tio poffuntad Rempub.obrepere,quippe vbi latere propter nimi- 
am ciuitatis multitudinem nó eft factu diffidle. Hzc eft igitur op« 


12: tima ciuitatis finitio,ro maxima multitudo copia rerum ad viuen- - 


dum inftruéta,quz perfpici fine magno negotio pofiit. Sed de ma- 
gnitudine ciuitatis hactenus. : 


Seboliain — Caput — IIIT, 


1 Sedquoniam que nunc de ipfis dicta funt prefati fumus.Qua ba 
&henus dita funt devitabeata, exordij loco funt. ad difputationem de epti- 
sa Repub. propofit a,cuims fundamentum eff vt copia rerum neceffariarum — 
adfit Sed bac copia duas babet potifiimas partes, quarum alterainmultitu- 
dine hominum altera in regionis, fite agri magnitudine confifHit - Itaque co- 
fiderandum efl, quot bomines, c» quales natura fuppetere debeant, c» item 
quantus C qualis ager.Caterum ad magnitudinem cititatà facultas efl pa- 
tius, C potentia quam multitudo bominum Jfpeitanda, c inip[a multitudi- 
tit conf tuenda cina multitudo,non feruorum, d» inquilinoruim, Cr peregri- 
tiovtin intuenda, N eque vero ciuitas optimaputanda eff , qua (it bominibus. 


- frequentifuma.talis enim vett adminifiravima potefl, vtves ipa c exepla 


optime wflitut av cititatum d eclarant,que nen funt nimium bomini qmul- 
titudinefrequentes,quod ipfim v atione quoque demon['rattr. N am maxi-. 
ma bommà multittido turbam cofiifionema, parit-Lex aute ordo quida eff, 
* quo fit,vt tiaxima multitudo lei c» legitimo ov dinifit aduevfaria . Debet: 
igna effe magna ciuitas,vt pulchra fit non tamen nimis magna , fed in qua. 


.. , Uesinter fe cognofit queant, ne Virtutes cuitfque vitiaá, ad deligendos ma, — 
to firatus ey iudices ignorentur nét peregrini latenter pofant. ad magiffta- 


tus obrepere. s E- : : e 
2 Ciuitatisex animifententia conftituendz.Ad condenda, C legi-- 
bw inflituendam citi atemsquale optare po[femus,vt intelligatur bocmelio- — 
1€ quatiqtte cittitaten fat Rempub. Jere, quo proprius ad bac formam, qua.— 


ji 


| sur ie T fu ffragi deligere vtunos quoque. Ee admoniti. 


PoLrTICORVM  Li& VIL —— 


animo e togitatione conflituimus accefferit. 
3 Quamuis horum nihil adefleimpofsibile eft. Sic formam ciuitatis 
e Reipub. cogitatione, quaft Pru fingimus,yt cu aliqua defideraripofimt, 


| quadam tamen adeffe mece[fe fit,vt bominum multitudinem, & agrorum. 
Hac enimlegumlatorifappetere debemt;non ab ipfo exauirenda afferenda- 


qué funt yt textorilana , fabro materia fappeditanda fnt , non ab ipfis fa- 
eiende. — 
4 Adpotentiam magis quàm ad multitudinem. Nam fr omnes ferui 


aut iopes fimt ciuitas, vt in tertio libro docttit , nonerit , quanuis fit agna 


auultitudo. 


4 Eorum multitudinem intuendam. Quot funt d,ex quibus quafi exc 
partibus cittitas conftftit,id eft quibus aditus eft ad Rempub. gerendam , qui 


proprie cites appellantur. 
6 Opificescomplures.Sordidartim artium artifices, qui in numero ciui 
sm nonhabentur. 

7 Ipfàquoqueratio fidem facit. Non folum fenfas e EUMD yt 
d diximus declarat.fed ipfa quoque atio docet. 
8 Hocenim munus eft diuinz potentiz.solu Deus hoc giae pe 


$efl;vt maximam multi tidinem in ordine cótineat, c vedie uu que qui 


vuiuerJun mundum fumma atiene, gubernat. 
Cuicü. magnitudine: memoratus terminus adeft. Que "magna qui- 


- deeft. fed itavt vette pofit legibus adminiffrari,er ciues inter fe cognofci. 


10 Adquandam magnitudiné progreffum. Cum ad aliquem termi- 
mum magnitudinis in mais aut minu proce[ferit. : 
z Quafigenserit.Quafi natio quadam ex multispopulis confifens. 


; Autquisptzco nifi ftentori fimilis. Stentor pracovocalifumu fuit. 
in bello Troianoylibro qumto lliados ab Homero e quem;boninum : 


quinquaginta vocem&quafetradit. ——— - TL 
1; Primaciuitas.Quamtmor multitudo ciuitas ion efet. 


14 Sed hoc vt diximus,noneftin determinatum. 1d eft infnitum. A 
licet prima citt atepofsit effe altera maior, e bac etiam Aliamaior, tamen —— 
tantum potefl cre[Cere multitudo,vt cutitas effe definat.. : 


15. Eft autem imperantis munus. Igrperans in Rep. divitur » quiimagis - 


firatum gerit .N am C frratus pei mum dicitur, e iudices qag quer E 


cc fumgerunt. ^ 
16 Adiudicandum de iuftis. Ad del; gendum Viros Suis guibustribus. 2 


palia & udiciavetl? committatur . Nam iudicare fepe Ariflotel 


yvy 


95: Cr o. ARISTOTELIS 

c17 Pre dignitate mandandos. V'tdelefus bominunvad tua; fraus 
Tendos provemtute e ctitifque. facultate fiat. & 

18 Nam in vtroquetemeré agere;In deligendis iudicibus, € cateris niue 
&iffratibus mandaundà erraves 

19. Maxima multitudo.Cisium multitudo, ycopia vertm ad vfu vit,nog 

smodomece]Jarios fed esiam liberales inftrucla; C eaquidem maxima fed ita: 

vt: ciues inter fe cognofei pofünt.. Namlicetminor muliitudo poft effe ciui- 
ta5,tamen vt fit optima & puleerrima ciuitas,qualem vel optantes wfti- 

tuimus; debet cffe maxima,dum-tamen modum mon excedat; fed omnes inter: 

fé cagnofcipofint, & qua magnam copiam verum vita contuodavum Dabeat.. 

Jain pulibiitudo.nen eft fine magnitudine, vt fupra dixit, C item in quar- 

to. libro Ethicorumsin quafHone dé DHEDIDER AMHR. — 

CAPVT V. 


a 


2i : SIMILIS eft regionis agriqueratio, de Et c nom 


li 
1 - 
! 
Hi 


dubium eff. quin maximé copiofus cun&torum: approbatione fit: 
commendabilis,. qualem effe néceffeeft rerum omnium feracem.. 
Nam omnia. füppetere, & nihil defiderari, hocdemum eft effeco-- 
3 piofum. 3: Multitudine veró:& magnitudine tanta effe. debet; vtin-- 
'colentesvaleantin otio: liberaliter fimul, &. temperanter viuere: 
quod re&téan fecus precipiamus , poftea erit accuratius difpicien-. 
 dum;cumomnino de opibusatque diuitijs mentionem: faciemus: 
& quamrationem modumque haberein ipfo vfü conueniat diffe- 
remus.. Hixcenimcommentatio multasliabetcontrouerfias pro- 
ptereosquiinvtran q;vite exuperantiam;quidam in tenuem &il-- 
— liberalem vitemsalijé contrario in luxumtrahunt. De formaveró: 
-rcgionisnon eft factu difficile precipere . fedin quibufdam eft rei: 
— militaris peritis liabenda fides,qui opertereaiütvt hoftib.adinua- 
- dendum difficilisipfis vero facilis fit ad eruptiones& excurfiones- 
faciendas.Praterea quemadmodum liominum multitudo cognitu | 
— fadiliseffe debet(vt diximus)ficitem ager: Agrum aüt facilem effe 
4. cognitu eft eius effe naturz, vt 4 facile poflitfub(idium ferri. Vrbé. 
verófi exanimifententiaconfüituerelicet, oportunolocoad ma- 
repofitam effe oportet. Vtautem adagrum probé fitafit,vnacon- 
ditio(de qua dixim»jsdeffe deber)vt firlocis omnib; ad ferédam o- 
. pem cómunis:altera vtcommadé fructus prouenientes deporta- — 
zi sipoflint Pratereavt- Sipecusamdas & fi quidaliudid genus. : 
gue. WX Ic vim 


usce 
1 


PoriTiICORVM Lis. vi — — 34 
XE feritnoniuconimodccanerórvalanie , 


——S$doliam Cap pe 


r Similiseft fegionisja griQueratio: Regioftue ager optimus df confe 

| füiomuium;qui maxim? copies C verum omnium fevax fit, ead, magnitwe 

| - dime C» bouitate,vt ciues pofanz ex eo liberaliter e fimultemperate viuere. 
Forma verb vegionis maxime probatur,qua ad bellum gerendum e$t accom 
modata;v: boflibus aditu difficilis fit, ciuibus yacilis ad'evuptiones & excure 
fiones faciendas, buiufinodi, vt facilém omnes partes fub[idioiri poffit. 
Situsad matecomodifmus babetur, fed agernon folum ad ves bellicas debet: 
e[fe quemadimoditm diximus, accommodatus fed etiam ad fructu Punmew 
tes; materiam ata; lignam vrbem: importandum: 

z: Similiseft regionis agrique ratio.Quod grace efl x deos, id Htinimt- 

" vegio dicitur tmodoager t quocircas interpres: verbum yntum perum duos 

diu latinisexpo(uit..— — : 
3: Maltitudine: & magnitudine t tanta, Tam 1 é tam lai p 
Tm 
4; Facile pettie fubfidium ferri vt guns colis: aae. 
facile pofitexvrbein vicos »autcaffella c» poffe dfriones, € ex caftellisi inyte 
bem ee idiummitti.. 


CAPVT VL 
b 
s Commercili ver maritimunr oe quzefte&islegibusad: f* 
 miniftrantur , conferatan fecus , nondefunt qui multifariam in 
quzítionem traliant,quoniami inea peregrinos diuerfi slegibusaf- 
fuetos verfari 2:ad rectam legum inftitutionem nocere, & vrbem 2: 
nimis frequentem facerecótendünt. Nam ex-.vfü maris importam 
disexportandifdue rebus multos mercatores fieri;jiddue 3 recto fta: 
| tu ciuitatis; abhorrere tradunt. Caterum his incommodis vitatis, 
tutiuseffe, & ad rerum neceffariarü copiam commodius ,. vt vrbs: 
—. etqueregio maritima fitnon poteft dubitari Nam vt hoflibus obfi-- 
ftatur,eos quorum faluti confülitur,vtrinque terra mariquefubfie .— 
dij facultatem habere debent ijdem fi vtriufque compotesfintjim- —— 
. uadentibus;fi non vtrinque, atcerté 5 ex altera parte nocendi ma: e 
dorem facultatem liabebunt.Praterea ex rebus neceffarijsquazag ipud: 
€os defideranturinuectasaccipere, &. vicifsim 4 qua: l 


"Vu 3- — "tibus 


AM Kp cOATISTOTILIS | 
3* tibus fupertunt,has exportare licet.Nam ciuitass mercaturam fibi; 
non alijs exercere debet. Qui veró apud fe cunctis mercatum infti- 
tuunt,hi queftus gratia mercaturam exercent:quax auaritia fi vitan 
: da ciuitati eft, fugienda eft etíam talis mercatusinftitutio. Sed cum 
*?* gaultisin regionibus & ciuitatibus naualia & portusó ad vrbem op- 
pertuno loco fitos nunc quoque videamus,atque ita veneque oppi - 
dum turba naualis habitet,neque tamen procul abfitin loco muris, 
& alijs huiuímodi munitionibusfepto,non dubium eft; fi commo: 
dumexhorumhominumcommunitatecapitur, quinidbonum 
huiuímodiciuitati it affuturum.Sin autem incommodum , nó cft: 
difficile ferendislegibus cauere,& quos oporteat, &.quos inter fe 
4" verfari non conducat conftituendo. Ceterum 7 copiarum nauali- 
um aliquem numerum füppetere commoditlimum efle. in próptu. 
et intelligerecü pon fibi folum,fed finitimorum etiá quibuídá pre 
fidium habereparatum,& timori efle conueniat, vt terra, ficitem. 
^ mari.De multitudine veró & magnitudine harum copiarum , pro: 
&&» ratione vite ciuitatis ftatuendum elt. Nam 8 principalem & ciui 
lem vitam a&urz ciuitati potentiam hanc ad actiones obeundas: 
gsnediocrem füppetere neceffe eft 3 Tominum veró magná multitu- 
-  dinemqug ex turba nauali.conficitur, vtciuitatibusadfit, noneft 
neceffe.Necenim cÓuenit vthoc hominum genus pars ciuitatis fit. 
gm quoniam 9 ve&ores,claflicique milites,qui principatum tenent, & 
in quorum poteftate turba naualis eft, Tiberi funt, & ex pedeftribus 
copijs.to Quod fi accolarum & agros colentium multitudo adfit, 
: nautarum copiam abunde fuppetere neceffe eft,vthac quoqueme- 
: moria quibufdam vfu veniren otamus, vtEleracleotarum ciuitati, - 
quiu licet minorem alijs vrbem obtineant,mukas tamen triremes — 
complent. Deregione igitur & portubus, deduce vrbibus& mari, - 
copij(que naualibus;ad hunc modum differuiffe fitisfit. De ciuilt 
veró multitudine,quo termino finienda fit.fuprà eft à nobis decla« 


AAT P(or 


B 


d 


-- - SSeholiaim Caput |. Vi. 


g Commercium veró maritimum conferat;an fecus. Cotmmercium 
senarium quafdam babet insommoditatessmocet enim ciuitati ede m[li-— 
. gute. Peregrinorum,qui facile vndig, pev mare wfluunt,confuetudo , prauá 
fadlieet moribus dr dinevfis inflitutié nabutorum, quorum contagione viti- - 
ES Ro. x — : —— IM 


Porrirrcon vM Lim. VI. — $26 
gun in ciuitate contrabitur , Ytem facit vi vrbs bominum frequentifimaturs 
barepleatur,quaverumperturbationem parit. Sed contra veputando his in« 
£ommodi vitat , commercium maruimum thagnas comtoditates affert; 
nan fi bello ciuitas laboret facilius potest ab amicis e focis fubfidium per 
save fubmittis i ipfi poffunt facilius boffibus nocere; Praterea fl queves nez 
ceffaria in vrbe defiderantur,ex alijs regionibus importandi facultas adeft, 
e vicifum que fupev[unt ex js que abunde vepionem agro, prouenimmt. 
exportandi. 1 ncommoda verb peregrinorsm mfluentium, c» turbenaualia 
vitari poffunt. fi locus muniatur ab vrbe difcvetus,vbi boc gems bominum di--- 
— serfetur.Prodeft etiam ciuitati,vt claffe valeat:fic enin & amicis [ubuenire: 

facile poteft, C boffibus terrori est. i | * 
2 Adre&tamlegum inftitutionem nocere.Num legibus lgumia, ot die 
nic inflitutis, confuetudo diuevfis moribus & mflitutis affuetorum bomi. 
sum obesk.Et quia plurimi confluuntyvtUs nimia magna turbavepletur, qua: - 
tio et,vt fupradixum;cttuitatt. Ec - 

3 Exaltera parte. Atari vela terrabellum nferentibus ocendi.. 

4 Etquazfuperfunt. Ex js quainearegtone proueniunt,. : 

$ Sibimercaturam exercere. Entere res fibi-ad vitam neceffarias aut 
commodas d vendere frucius agrorum (uperuacaneas, non autem emere vec 
vendant externi quafIus gratiachac enim negottatio cupiditatem Qr auavio. 
tiam parit. - t x | c ee 
6 Advrbemopportuno loco-Vt Pirew-Atbenis C». Roma, etiam nunc - 
transTylerinavegio, & Hifpali Vr an[aumna.. : 

7 Copiarum naualium aliquem numerum. Claffem, clafcofa, mili 
- tesaliquanumero. — 

-8  Principalem &.ciuilem. vitam. 5; debet algs- populi impes — 
rave. Lori doc e o o ond 
9 Ve&ores cláficidue milites liberi funt.Vedlores vocantur , qui na« 
ui vebuutur nec (unt remiges,aut nauta. Hiergo C milites qui ad pugnat 
natale s imponuntur ingenuibomines funt e paffunt effe pars ciuitatis , e 
ex pedeftribus copiis affumuntur: Ge item dux ipfe prafectusd, claffis ciuis e[e,. 
€ qui capis pedeftvibus interdum prefit, & in bor potefl ate turba naualis 
- efl.vecantur autem pedefires copiadn teeratilitantes etiam equitatus: Ng: 


iter pedibus conficere dicitur;etiam qui equoinuebitur.. : 
1o Quodíiaccolarum & agricültoram multitudo adfit: Accolarume —— 
- Canttertit interpres, quod grace esl'asproixuy, quo nomine vocantur vuflic 
irc vrbe babitante v, quori opera ciues ad fus agros colidos vtütar,vt B 
tone, C incatera Gallia Cifalpina:quorà fi adfit in agris multitudo, facile 
em Ee m - . ed:itempore 


337. 0 WM ARISTOTEIIIS T. a 

eff tempote belli£y cum ves pofcit ex ipfis vemiges, CP autas impotiere , wi 

Heracleota faciebant, ! : 

n. Licet minorem alijs.Qui pageiores triremes Remigibusinftvuumt.que 

inloco valgatus codex grace tupasdastoay abet pro Ustgtonw , P bra 
gedprotxopgHot — 


(CAPVT VIL 


L4  Deéincepsautem quales natura.ciueseffe oporteat explicemus, 
Quod fi quis Grecorum fama celebres ciuitates.atqueorbem terre 
vniuerfüum, & gentium, quibusincolitur difcrimina conf(ideret; 

4 haud erit intellectu difficile:Homines enim2 quifrigidaloca, Eu- 

| zopamqueinhabitant,funt illi quidem animotiintelligentiatamé 

3: & arte minus folertes habentur.Itaque cum 3 libertatem confianti- 
ustueantur,tamen àrecta R eip.ratione funt alienijtiecfinitimisim 

^4 perandi facultatem habent. 4 Qui veró A&iamincolunt, vtintelli- 
gentes & artificiofi funt,fic parum animofi.Ttaque imperio femper 
fubiecti funt,& feruituteprefsi.Grecorumautem genus , vtloco- 
rum medium tenet,ficeft vtraquenatura preditum:quippeanimo: 
fimul & intelligentia valet:Quamobrem in libertate perfiftit, & o» 

5: ptima rationeciuilem focietatem adminiftrat,& ; vnarn Kempub. 
nac&tum,poffet vtique cunctis hominibusimperare: quanquá Gr. 

6. corum gentes eandem inter fe differentiam habent, & cum 6 qug- 

7: dam fimplici natura preditz fint, 7 aliead vtranque facultatem 
funtprobé temperate . Tgitur vt legumlatori faciles fe,docilefque 
ad virtutem prebeantintelligentes haud dubià; & natura animofi 

S efledebent.8 Nam quód quidam ficcuftodesaffe&os effe oportere 

9- tradunt,vt fe notis amicos,ignotisautem intractabiles exhibeant : 9 

- animuseft quiamorem ingenerat,quippe hanc anima facultatem - 
effe, qua diligimus,argumento eft,quod animusin familiares & a- 

- micosquàm ignotos, cum fe contemni putat, magis exafperatur. 
.30- ReGé igitur 10 Archilochusamicos incufans, cum animo fuo col- 
dloquitur.N óme;inquit, ab amici cruciari ? Item im perium atque li- 
bertasab hacpotentia cun&is hominibus proficifcitur : Animus e- 
nim iratus imperiofus & inuictus eft.Neque veró recté praecipiunt, — 

qui difficiles ignotis effe oportere tradunt, cum erga neminem ta^ 
lem effe cóueniat.Nec magnanimi intractabiles natura & difhiciles 
habeantur praterquam in eosà quibus iniuria laceffuntur:quod ta- 


A 


i — 


! 


| PorrtICORYVM Lrs vr. -—— 
sen in familiares & amicos,vt fuprà diximus, fi quainturia ab eis : 
fe affici putent,magis vfu venit,idque non fime ratione. A quibus e- 
nim iuuari febeneficio oportere putant, ab eis tum offenfam ferre, 
tum etiam hocbeneficio priuart exillimant. vnde prouerbium na- 
tum e(t;Di ficiles fratrum diffenfiones: & qui valdeamant, valde 
habentodio.Ciuesigitur quot & quales effe natura, & regio quanta 
& qualis effe debeat;pene declarauimus : non'enim tam accurata & | 

' exquilita confirmatio pofcenda eft,cum nitimur rationibus, &ix U& —— ^ 
«um fenfum fequimur,& argumenta rerum, ex p 


75 


Sibehaim . — Caput VI. 


» * Deincepsautem quales natüra ciues effeoporteat. Quatenus pree 
vedere oporteat hominum multitudinem in ciuitate, fupra docuumus ? Nume 
"autem de ipforumnatura diffevendum efl; que talis effe debet,vt ciues nec in» 
genio c intelligentia, nec animo deficiant,quales in medio regionum , mee. 
- dif, mundi declnationibu protteniunt , quarto féilicet &. quinto climate, 
quibw Gracia C 112lia ata, Hifpania pars bona continetur. N am frigoris c 
caloris temperamentum , ingenio C anim temperatos bomines mite, 
bumáanos veddit.Errant enim qtti bellicofos bomines, quibus conflat cuntatis 
pre[idium fuis mites, alienis difficiles effe oportere putat,more canum. Nam — 
quimagno animo [unt mitiores babentir nec cuiquam infenjos fe c intra» 
biles prabent nifi à quibus aficiuntur iniuria. Bc UR 
»2 Quifrigida loca, Europam, inhabitant. Qui loca tenent Europe is 
- Septentrionzi Vergentia. N am Gracia que proprie mtelligitur,vt Attica c 
"Peloponnefus, Europa partes fant,fed medium tenent frigoris écalorisquia -—— 
-snedi (unt inter Septentrionem & Mendiem — —— 7 
—..——3 Libertatemconftantiustuentur . QAiAcum fint animofi, audacis fe. — 
5 gouttayim inferentes c in (evuitutemvedigere volentes fefe tuentur s (ed 
quiamon valent éngenio,nefctumt caterisimperare. — Ecl UE 


" 


-4 Quivero Afiamincolunt. 4d Meridiem [fcilicet C» calovem folis,vt in 
- tertio c» fecundo dimate.N am qui in Septentrionem ver gunt,vt Scytba, f- 
miles Scythis Europe funt. Qui vero ad torridam zonam ecefferunty uec in, —— cs d 
genio valent nec animo propter caloris intemperiem,que infeflatilaregio. ————— ——— 

- tics, licet nantam vehementer quam veteres exiffunabant, quiprorfusinba,—— 
— itabiles eas effe credebant. Nulla cft enim mundi plaga qua babitari meques 
Es at,licet quadam incommode partim uimio calore, partim nimiofrigove [5 
tentur.Nonigitur vt Scytlias nimius algor reddit ammofifumos [ic feruorsa. 
e : ic 100995. 


x»  — o9 ARISTOTEIIIS. 
fta, (alis ingeniofifimos eos qui i folis radijs ad perpendiculum iati ferium- 
tur:yt exploratum habemus iam pridemnauig ationibus fer? Oceano petla- 
ferato; €» altera continente, c nouo, boc efl ne fama quidem veteribus co» 
- qmito orbe magna ex parte à nostris bominibus pevagrato, C in ditione veda- 
&o.quanquam in bis quoque regionibus bomines reperitur ad artificia in- 
 qeniofi magis quàmad prudentiam, c boc eff fortaffe quod. Aristoteles aig 
án regionibus calidis bomines aiificiofos procreari, quiamimim caler corpo- 
- gistemperiem corrumpit,quaintu ad vetas imaginationes indiget , quibm 
ytittr ad intelligedum.N atn intelligere, vt ipfe traditlibro primo de anima, 
velimaginatio e$t,velnon fine imaginatione, qua fine corpore non efficitur. In 
: frigidifimis atiteti regionibus BDeitiatuyad, prouidetia,bomines [angume ca- 


loreá, abundant,qua ves bomines animofos efficitent s neq, enim alitev tanto - 


Jfrigarirefiflere valerent, quin bumor,qui aquofüs animalibus in eis vegionibus 
contingit gelafceret . Quofit, quemadmodum ipfe inlibro de longitudine c 
breuitate vita tradit,vt ammalia quib. partam aut nibil [anguini eff, parum. 
nequaquam giugnantur im locis adiacentibus Septentriom : neque th terra pe- 


geffria,neg, tn mari  aquatilia partim procreentur quidem , fed minora, c. 


breuioru vita,rigore incrementum auferente. 
s Rempub. vnam nactum. *; graeci omnes confentiret. e vnam Remptb. 


baberent,cum caput e[fet vna ciuitas, 5tbena,exepli gratiasel m 


gt Romaerat ltalie,cum verum poti! asiur.. 
6 Quedam fimplici naturapradite fint. Quadam Gracortitm gentes. 4- 


mimo magi nme intelligent, quales bati funt Thebani , aut cons 


fth 
7 Aliead: vtranque facultatem Ad atium e intelligentiam. 


8 Nam quod quidam. Platonem def ignat,quifecindolibro de kepub. e 
sodes vrbs wites foulin fuos, cy iracundos in alienos effe parue UNE | 


fram tales effe enevo[fos cantes. 


9 Animuseit;quramorem ingenerat. Animus efl potentia quada ani 
qa eins parti quavatione Vacat,vt ipfe tradit libro tertio de anima, yt, eda 
dem pars anima cupiditas dicitur. fictpiat, f irafiatur animus, Nam9vpóg. 


: grace, qua verbo bic vtitur AriSloteles.smodo anims conuertitus latine, mo- 


doira: & ipfe Arifloteles animofos € iracundos eodem vocabulo folet 9u-- 


. poeiteis appellare . Cupiditas autem £» ira ad eandem anima partemrefes 


m 


vutitr C iracfl quedam cupiditas: eft enim appetitu vindidia, vt ipfe libro. 
primo de anna tef atur. Animus ergoingenerat amorem, quoniam beneun-- 
leiia ex bac animi potentia proficifcitur.1 tag, anitnofi fertesqué viri ad bee 
menolentiam procliues. FUDHM sper: e intractabiles s quem preter 


Polon ewo£ EIP. vut —— 5 


quam ineos, Aquibus afficiuntur i iniuria , quam molefisw ferunt ab amicis, 
quam al alienis illatam.| t4, citius aticis quam ignotà ira(cuntur : tantum 

— abefl.vt femper alieni infenfi & irati fint, quad Platoni placebat.vocat auté 
Ariftoteles &5ol'de,id eff agrefles € intvattabiles, quos: Plato qmodo xuM- 
soc td eft diffi: tles,modo Supodq3&s boc eft iratos dicit. ls 
10 Archilocus amicos incufans, Arcbilocu poéta fuit Lacedaemonius, 
metriiambiciimuetor,quo Licambem acerrime ifect atus efl propterea quód 
fiia quam fibi defpàderat denegauit,de quo Horatiw noon ; Achilocum 
proprio rabiesarmauitiambo. 

at Cumfequimur fenfum &argumenta rerum . Cum experimentis, 
yt hoc in loco, C exemplis agimus, quavatio quadam e$t d:ffevendi popularis 
(e oratoria, C riis exactatn confirmado diligentia defiderans quàm cum 

| ! Meu nitimur er tationibus. | 

mls : -CAPV T "VIL. 


1 Sed quemadmod umin tdbustenirabus partesz » totius confti- 1.2, 
tutionis ; non hoc funt, quode: ea fine quibustotum confifterenon 3. - 

' poteft : (ic haud dubié ne ciuitatisquidem partes effe exiftimari de- 

- bentomnia, que neceffario ciuitatibusadfünt : necalterius cuiuf- 
piam communitatis,ex quagenus vnum efficitur.4 Nam vnaquz- 4* 
- dam res eque inzqualitervé communicata , communisatq; eadem 
confortibus efle deBet, 5 fue cibusea fi it exempli gratia, fiuelongé, s. 
lated; patensager, fiue aliudid genusquicquam . 6 Quarum igitur 6. 
— rerü ea conditio cft, vt hzcilliusgratia fit, illa cuius gratiain his ni- 
 hileft commune, bi quod hzc facicjilla fumit. Vtinftrumento cui 
-uis & artifici nihil eft cum opere quod efficitur communeznihil eft - 
enim quod fiat domui animi ftructorecommune , fed ftru&oris - 

- arti domuseft quafi finis propofita. Itacum opes ciuitatibus füp- 
petere debeant ipfe tamen in ciuitatispartenon numerantur.Com 
plures veró resanimatz diuitiarum partesfunt . Eftautem ciuitas — 
 fimilium hominum communio quedam optima, 7 quoad eius fie- d 
ripoteft, viuendi caufa conflata Sed cum fummum bonum felicitas 
fit hecautem actio, & virtutis vfus quidam perfe&us,8 cuius quidá 8. 


- facurgenera & difcriminasciuiratis, exiftant, & complures R efp. 
- ant.Nam cum hocquiq;alio modo & per alia venentur, ;diueria 
fas & varias Ref pub. efficiunt. Ceterum quot fi finteafine quil 
 witasnon xconfiliat,confiderare c conuenit : Es hiseni 


 €ompotes funtalifjparum aut nihil participes:hzcceft perfpicue cau - c 


34: cec ARISTOTILIS 7 "d 
Íunt,quas ciuitatis parteseffe dicimus, Operum ergonumerusfus — — 
mendus eft:ex hisenim facile resintelligetur. Primum igitur ali, 
menttüdeindeartes fuppetantoportet. vitaenim multisinftrumen 
tiseget l'ertiolocoarma defiderantür. Nam qui Reipub. przfunt, 

9. hosarmis,tum ad tuendum imperium, 9 vt id detre&tantes coerceá- 
tur,tum ad vim,fi quisiniuriam extrinfecus inferre conetur , pro- 

- pulfandam inftructos efle necefle eft . Preterea pecuniarum copia 
quadam ad vfus & ciuiles & militares defideratur. Quinta eft,fed 
Io. ro cunctis preferenda rerum diuinarum procuratio, quod facerdo 
H.tium nominatur. Sextum , i1 iudicium de commodis & iuftis inter 
ipfos,que res eft omnium maximé neceffaria. Hzc funt igitur ope: 
raquaeimomni fere ciuitate requirütur.Nam ciuitas multitudo eff; 

. . monquuis fed cui copia fuppetit(vt fepe dicimus)ad vitam depen: 
dam.5i qua veró multitudo fit his rebus deftituta,ea focietas non po 
teft fimpliciter efle copiofa.Cum igitur per has operationes ciuita- 
tem confiftere oporteat,agricolarum multitudinem , quiincibo 
parádo funtoccupati;artficesymanum militarem, locu pletes,facere | 

1^ dotes,& 12 rerum neccflariarum commodarum d; iudices ciuitatib;- 
adelieneccleeit — — — o : : 
5 Sdeliain.— Caput VIII. 
— X Sedvtinrebusnaturalibus partes totius cofiflitutionis non hoe 
-. funtquodee finequibus. Nowomna fine quibus ciuitas confLare nequit, 
o fent pattes ciuitatinquiain omi commtnitate aliquid debet effe commtme; 

fiue equaliter id. ftue inequaliter communtetur , quod tamen nonet pars 
Communitatis. Sed quarum rerum vna ef altevium gratia bu nibil eff coim . 
teca quidem atione:fed alterum agityalterum comoditatem ex illa adlione 

feu fachione vecipit. tag, licet. opes neceffaria fint ciuitati e ipfius gvatiay 
Tames non (unt partes cuitatv',ac proinde te bomines quidem omnes quiae 

e Cres neceffarias ad vita fug gerunt,vt agricola e opdices. Sex aute o« 

Lu pera funt fme quib.ciuitas conflare non potest,cibi coparatio, qua ad agricoe 
— Jaspofloresó pertinet:multoriinflumentorüt onfectio,que ad opifices v[u 
s armorum,quod eft miluum cfficum:opü comparatie C fuppeditatio, quad. 

: ditites Facitit:f[acvovum proctmatio, qua propria eff facitrdotiite iudicatia,. 
que duplex eff altera qua iudices Cr wibunalia funguntur:altera, quaSena — 
Yores € Coufulzoves. N 4 confaltave efl de vebu benefi c vedib.iuduares — 
Que fex operacum fmt ciuitati «uig, nece ffaria, efficuur vt nulla ciuitac fre — — 
8s confi are poft à quib-bac opera fie officia pref amur.hoc ef fine agrico-— 


nl e s iN : : ; Ps 


- 


* 


Jültures.N am ves neceffarias nuc yocat, quas paulà ante 2 iufeas , q 


dee TIUEIDLHuDA indialu qiur. - 


PonrtTICORYM Lr. Vi : 343 


lie paftoribs[a opificibus , militibus, locupletibus, facerdotibus; iudicibusde. 


endrerit e 
2 'otiuscon Duone conffinrionen vocat tem. BUR "ttm ex die 


pe Ie partibus. | 

3 Non hocfünt. Nos fient idem:hec enim latis patet quam partes NZ 
onmes partes funt ex ijs, fine quibus totum conffare nonpoteft : (ed non 
veciprocatur y vt fine quibus totum confLare nonpoteff , ea cuntta fint eius 


pot £$e. 


E 


4 Namvna quzdam res. Imomni communitate oportet dieat quida ye 


uin conmune VAM: focüifqué communitatis , quod non efl pats comme * 


munit Ati. 


Siuecibusea fi t.Vt in 1 anituali -ettis omnes partes [umpti cili, partici 


: pe fant; licet alia magis , alia mimus participent. 


6 Quarüigiturrerum.Fan C bis que ad  fsemveferuntur; nibileffc commi 
qune fed illafaciunt;vt flrudtoris ars e nfivumentasfinis, vt domus acti- 
pit effe, aut commoditatem ab illis . Sic. ge gppus e WAS C gua - 
ptuaturmba eff commune, - 

9 Quoad fieri poteft] Proratione rerum füppetentium. 


8 Eteius. quidam compotes funt. Cum quidam [int virtute qii. 72 : 


aus vfu felicitas continetur, alij parum aut mbil virtutis attingantbinc Yae 


via genera Rerumpublicarmn exiftunt.N. 4m quivirtutem VEL v 


veram felicitatem, hi bonas Refpub. babent : qui verb felicitatem alto quàm 


virtutemetiuntur malas, Omnes enimfelicitatem queunt , & quafi ve 
muantur, fed varijs femitissquidam pev virtutem(quorum et vera, vetta Cr. 


eompendiaria via )alij pey HUMEUR per unperia ce dun tecum yes. 
ga fcilicet viad eflectentes, t 

-9. Vtid detrectantes coerceantur.Vt qui imperio preci in cititateres —- 
— eufant,vi & metuimofficiocontineantur. —— m 
io Cund&ispreferenda procuratio Nam pietas t Det, ,Culaf, di- 
imus cunctis procur ationibus, c TIAE : publicis , e pritati debet i ure i 


natura,non diuino folum anteferri, — 
1 ludicium derebus commodis & iuflis. Tudicare derebus cimodis 
ell delib.vare in senatuvel concione, quod pertinet ad confaltores. De vebu - 


Yero uis iudicate efl veddeve us ex tribunali, quod pertinet ad iudices. 


BS Rerum. neceffz ariarum & commodarum iudices. 1 udices Cn 


magis eff neceffarium m citate ; quim yt ctig; quod fuu 


343 - c AmTsTOTEEIIS 


€ APVT IX. : 


3.1 His rébus conftitutis, reliquum eft vtvtrum hec omniaab om- 
2. nibus obiri debeant difpiciamus:(nam fieri poteft 2 vt omnes agri 
ole fint,& ijdem opifices;ijdem confultores,& ijdem iudices, Jan 
ex fingulis muneribus memoratis , alijs alia mandari-debeant, & — 

3. 3 quzdam propria, quzdam neceflario communia fint,non tamen 
;hocin omni Repub.quoniam,vt diximus;fieri poteft, vcab omni- 
bus omnia, & non omniaab omnibus,fed quedam à quibufdam o- 

41- beantur,4 vnde Rerumpublicarum diueríitas exiftit.In ftatibuse- 
nim popularibus cunctamunera ab omnibus obeüntur,quod con: 

- trafitin paucorum potentijs. Sed cum nos de optimo ftatu Reip. 
3d eft,qui maxime omnium poflet ciuitatem reddere felicem, dile 
yamus.nec fine virtute queat, vtfüprà declarauimus, felicitas con- 
- tingetejfatis intelligitur.oportere;vtiu ciuitate que optimo Reip. 
4. ftatufungitur, s & virosfimpliciter, non pofitione iuftos fortita - 
46. eft. Ciuium vita 6 nec forenfis fitjnecinfordidis artibus verfeturs 
7 talisenimvita parum ihgenua, & 7 virtuti nonnihil aduerfariaeft. 
8. Sed necagricultoreseffe conuenit futuros ciues.8 otium enim tum. 
ad virtutem ingenerandá, tum ad ciuilia munera obeunda requiri 
-stur.Sed cum genus militareadfit,& item eorum qui derébus com- 
anodis confültant, & qui judiciales controuerfias cognofcunt, & 
hipotiffimum partes ciuitatis effe videatur, vtrum hzc diuerfa fint 
Ttatuenda queritur,an eifdem vtrung; munus mandandum, quod 
tamen dijudicare non eft difficile. "quodammodo enim eifdem 

9. mandari oportet,quodammodo diuerfis.Nam quia 9 vtrunq; mue 
gio. Dus Io diuerfum etatis robur defiderat:alterum enim prudentiam, - 
— Alterum viresrequirit.hac quidem ratione diuerfis mandari debét, 
- 4dedillaeifdem,quiafieri non poteft, vt qui vim facere & prohibe- - 

. zepoflunt;i femper füb imperio cótineantur.Nam quoruminpos 
— teftate füntarma;horüarbitrij eftmaneat, an fecus R efp.relinqui- 
 türergo vt vtrifque fit hec Refp. non tamé codem tempore com- 
xnittenda;fed prout ratio naturz poftulat:que vt iunioribus vires, | 

-— ficfentoribusprudentiam largitur. Ad hunc igitur modum vtrifq; 
gx, tribuere,& expedit, & iuftum effe videtur, quoniam rr hacdiuifio 
- gationem fequitur dignitatis, quinctiam cum ciuib.fit resfamiliaris | 
DU MAE C uu o 


m 


P 
Ee 


PorrTrTICORYM Lis VIT. 0344. 
"Nam neque opificibus ciuitas,nec alteri cuiquam generi,cuius mu7 
nusà virtuteab horreat,communicatursiquod expofitioneplanü I3; 
efficitur.Nam vita beata neceffario cum virtute contingit : beatam. 
Yero ciuitatem 14 nonad partem quandam ipfius, fedad ciuesom- 14s 
' nesfpectantes dicere debemus.Nec veró dubitari poteft, quin Ho- 
- rum pofleffiones effe oporteat, fi quidem necefle eftagricultores. 
feruos,15 aut barbaros effe, vel rufticos homines circum i vrbem dc Ie. 
colentes, quos Greci pericecos appellant.Ceterum 16 ex ijs que fü- 16. 
prirecéfuimus,füpereft vt de facerdotum genere diffcramus: qu&- 
quami hicordo parum dubitationis habet.. Nam cum deosimmor- 
tales ciuibus coli fas fit,fatis intelligitur necagricolam, necopifi- 
cem facerdotem effe cottiiicn dum. Sedcum ciuesbipartiti nt; 
17 armisalteri;confultatio nibusalteri vacantes; deceatque. cultum. v 
dijsimmortalibus exhiberi ,.&cin his colendis qui xtate confeda | 
funt requiefcere, his facerdotia recte fortaflis mandarentur. OHP 1 
funtigiturea Gne quibus ciuitas nó confiflit,& quz ciuitatis: partos. — 
expofuimus Nam cum agrorum cultores& opifices, & omnemer- : 
cenariorum genus ciuitatibus. adeffe neceffe fit, partes: tamen ciui-- - 
tatis milites & confültores funt, & horum qu ioddueg genus diuifüm: 
eft: quadam. enim munera pusetuncomi per.vi Vices gerune- 
fur... -— : d 


Lad. EC TETIM A DITE. SETEESAUER TI MS PeMS e 


"Scholia: in Cau -IX-— e oon | 


T 2 4 Tb. confiitutis reliquum eft,vt vtrum bsc omnia Explita. T 
tis operibus in omni citt ateneceffards , fequitur vt omnéfue ciues cuntkao 
peraan alij alia obire debeant confideremus.Nam vtrumque fieti poteft, lice 
— mwenin omni Rep.Ceterumin optimo flatu Reip, vbi ciues fü gopliciter. bonc: 
: ifti funt,cimes, mec artifices effe debentnec mercatores, quippe quorum vita: 
necingenua eft, Qr A virtutepropter mendacia dy auaritiam abhorret ,.quis 
bus malis kfrequemer unplicantur.nec item gros colere debent , quoniam ae 
gricolis ot unm nec ad officia, quibus fungendis Vitus ingenev atur, nec ad obe ——— 
smda cutilia munera füppetit , quamuis eorum vitaprocliuior ad virtutem. —— 
dinocentiova, fit:ergo nec opifices.nee sercatores,nec agricola partes Citas —— 
tiseffe debenis squanquam fine bis ciuitas effe non poteft. Munera yero milit 
via, C confaltandi, iud icandia, officia i qua ad ciues maxitie pertinen. el] 
dem boninibus mandar: debent , ftd diuerfis etatibus, proutua 
qua eniin vires ad inimera pihiana: ; fenioribus vero, e 1i 


3 p 


ee EE IE e e ERE 


ume ra e a e srmun 


NDAFUMERI 


SIT 


MR — | ARISTOTELIS. 
germ ttaiorenm ad d e deliberandum cagnitionem tribuit. Prae 


terea diuitie C poffoffiones penes bos ciues effe debent , qui maxim? partes 
ciuitatis effevidentur,ata, eo magis quàd fer attt babes feu perieci agros 


colere debent. vacerdotia quoque e cittibus maximi vati ; poft quam cittlibus 


amuneribusfuncti fuerim, quafi emeritimandandi fant;vi tm cultu ditio 
e procurandis facris acquie[cant. 

2 Vtijdem omnes. Simul,aut per Yices,vt fit in Rep. populari, vbi otiti- 
dus omnia munera communicantur. 

3 Quaedam propria fint. Quibu[dai, certifque bominibus maudentur. 

4 Vnde Rerüpub. Na vbivms tenet imperd fummam,monarchia eft: ye 
bipaucis communicatur Refpub.paucorum potentia : ybi cundtis [eu Pierifo, 
Rap. populavu:que generatum [us in alias fpecies dimduntur. 

$ Etvirosfimpliciter,non pofitione iuftos. Tuffos fimpliciter appel- 
dat probos Viros, virtute praditos-mam inftws eft qui iuftitiam colit :iuflitia 


- yero idem»eft ve, quod virtus licet ratione differant. nam itffitia dicitur qua 


tenus efl ad alterumzvirtui vero, quatalis quidambabitus, vt ipfe docet Ethi 
orti quinto. Simpliciter autemiufrus (ewprobusciuis oft , quy Veramiuffi- 
tiam babet, vera[q, virtutes, quibus vir probus cenfetur : pofitione autem 
qui proxatione Reipub.bonus cutis dicitur,quia eff tali Reipub. accommoda 
Iis etiam prauesquamus bomo pt attis fit,ac- vitiofi t. Nam in optimo fati 
Reipub. eadem eft virtus fimpliciter probig, viri, qua probi ciuis , ac idcirco 
iufTos viros dixitpro iu[His citibus. 

6 Necforenfiselfe débet,neci infordidisartibus verfari. Mercatora, 


: Anflitorum, tabernariorumá, vita,vt fape diximus yforenfis is. ui Ariftotelenume- 


eupattr. Artes vero fovdide, opificum artificia. .— 


7g Virtuti nonnihil aduerfa.Quoniam. auariaftuti e mendscesmaqn 


ex parte bomines id, genus fiunt, pra[ertim forenfes. -.— 


8 Otium enimad virtutem ingenerandam. Virtus cum fi fit babitusex 


* 


antlibusfrequenter obeunda gignitur , ad quos fangendos quoniam agricoli — 


etium non fuppetit yt fortiter,exempli gratiam bello veliuffà iudiando fe 


- giant,idcirep. agricoli quafdam virtutes comparare non datur prafertium ei» 
— Aüleslicet eorum vita. non [it Yituti contraria fed potius epportuma , nec L2 : 


operibus neceffaris otium ad. Rempub. gerendam fuperefr. e o 
9 Vtrunguemunus.Tría genera, de quibus proxim? agelat , nunc com. 


fert induo,nam vtrunque d de duobus dicitur fcilicet quiaiudies in tribuna. 


bus controuerfias minuentes , Cv confültores in vno indicum genere cone 


- penus ub ve pe ui dee e pue q [2 m in boe 
Apo. e : EM 


A 


n d ou c geDbo 


PorrrICORVM Lis. VIL 446 


io Diuerfum etatisrobur. NamuUnu militare vires corporeas defr- 
derat,qua in state iuueni contingunt, ammi vero con[ultandi e tudican- 
divives e robur mentis ac intelligentue , quod. accidit circa annum etatü 
quinquagefamum vt ipfe docet hoc ipfo libro ca.decimofexto. Itaqueiuuenes 
ad munera militaria maturifunt c». vobu[hi, fenes vero ad iudicandum cr. 
deliberandum. | : 
u Hecdiuifio rationem fequitur dignitatis. Quiapro facultate cv : 
dignitate cuufg, ordinis hac munera diftribuuntur. - T 
n. Ethifintciues, Milites,confultores , iudices:itaque borum debent 
effc pof[efisones. e 
1; Quod expofitione palam fit.Quoniam in optimo [Latu Reip. quemin- 
stuimus, ciues vt beati fint,oportereprobos effe viros , €» virtutepraditos, 
velut indubitatum pofuimus. Quo plané intelligitur, non effe confentaneum, 
vt ciues fint,qui abborreut A virtute, vt opifices C cater, de quibus eft me-— — 
mor Atum. | e 
14 Nonadpattem quandam fpeGtantes. Non f qua ciuitatupars felix 
efl.protinu erit ciuitas beata (ed omnes partes felices effe oportet:fine virtu- 


: A 


te autem felicitas non contingit : erdines igitur bominum abborrentium 4 ^ 


virtutecum non (im felices, non (unt partes ciuitatis felicis, qualiseft queas. 
pumoflatuReip.vtitur.——— uc. 2 : 


1; Autbarbaros.Barbaros Graci VocAnt ceteros omes extra füum genus. 


Arifloteles autem cititatem in Gracia mentec» cogitatiene fingit,im regione. 


 fallicet temperata;vt fuprà dixit, feracequà folent externi bommes imer- 


eenari victus caufa couflueve, C agros mercede colere:vt Cordube, vudenos 


c fümus,acciditregionivt bonum G'equovtim Jicomniumfrugum feracifi- 
Ire. Huc enim magna turbavuflicorun bominum, ex partibus H fpani&Se- —— 


prentrion adiacentibus quotannis confluit , quorum op era ciue sc orda jen- 
fes magna ex parte ad agros colendosvtuntur. t o. 

16 Exijsquefüprà recenfuimus.Ex hominum (ex. generibus , fiue ordi 
wibus,quos capite fuperiore vecenfuit.: nam acerdotes quintoloco nmerá-.— 


: git. 


137 À rmis alteri,confültationibus alteri. Vf füpra nomine iudicium 


«amplexus eft confultoressfic nume nomine confaltorum iudices compleditur. — 


Nam ytrique confultant, difceptantá, devebus alij iftis, al com- 


modis, c» vtrique iudicant de velis efdemyquafimtiu- —— 
— fle dr quavtiles. : E 


- XT 


Ex 341: — -— *ARISTOTELS 


CAPVT X. 
*»1 NEQYVE verónuncprimumautnüper hocin eorum, qui. 
de Rep.philofophantur, notitiam. veniffe videtur , ciuitatem per 
genera diuidi, & militarem manum ab agricolis diuerfam effe o- 
portere. Quippe hoc modo etiamnuncfeferes habet , tamin Ae- 
gypto,tumin Creta, quod illicSefoftris, in Creta vero Minos fan- 
xiffe memorantur.Comeflationum etiam inftitutum antiquum «f- 
fe videtur:zin Creta quidem ab ipfis vfq; Minois registemporibus:- 
inItalia vero multo vetuftior. Cuius gentis hiftorie Italum quen-. 
dam Oenotrix regnum obtinuiffe tradunt, à quo: Itali nomine 
mutatopro Oenotrijs fuerint appellati, & otamillam Europz, 2. . 
2. que intra Scyleticum ,. & Lameticum finum. dimidiati die itinere 
diftantes continetur, [Italiam fuifle nominatam. Ab hocigitur Italo: 
3. Oenotrios ;ex nomadibus agricolas factos.& cum alias leges tra« 
4- ditas, 4 tum comeflationes primum inftitutas fuiffe produnt. Itaqs: 
nonnulli ex pofterisillius conccenationibus etiam nunc, & qui- 
$- buídam legibus vtuntur. 5 Accolebantautem mare Tyrrhenum: 
-. 6. Opici,vtantiquitus/fic etiam nunc Aufones cognominati:z6 adlas — 
pigiam veró & Ionium mare,Syrtimque appellatam, €haones.fed: 
Chaones genusab Oenotrijs ducebant. Comeffationum igiturins | 
Tütutum hinc habuitoriginem,diuifio veró ciuilis multitudinisin: - 
generaex Aegypto. Sefoftrisenim regnum longo temporum 1n- 
teruallo regnü Minoisanteceflit. Vt igitur ceteraferélongotem- 
. porefzpeacpotiustepiflime fine fineinuenta fuiffe putare conue«- 
nit( vtenim ratio fuadet,res neceffarias inueniendi indigentiaipfa: 
- magiílra eft: hisautem fuppetentibus , que ad ornatum & vfusli-- 
berales pertinentaccrefcunt:) ficim ea que Refpublicasattingunts- 
accidille credipar eft.Effe autem omnia vetuftaex Aegyptijsargu- 
7. rnentum fümi poteft, 7qui cum vetuftiflimi effe videantur, leges. 
— atqueordimem ciuilem fortiti funt. Ergo que recté traditafunt,ijs 
- vtendum eft:que veró pretermiffayhec vtinueniantur, curandum. 
- Agrosigiturabijs qui arma tenent,quique Rempub.adminiftrant 
pofiidert oportere, & cursb hisagricolas diueríos.effe conueniat, E 
- &quantus qualifqueager efe debeat, fuprà declarauimus. De di- 
ftzibutione veró, & quos qualefdueagricolas effe conueniat , pri- 
.. donum e£ diflerendum, Nobis enim necbona;vt quidam dixerunt, 
e. CORE em c 8 7- Com 


c 
1 


m . PorrmTi1con vM- Liz VI. -—- 5348 
-éommunia effe, (3d per amicitiam vfu fiericommunia, nec quen- 
-quam ciuium alimento indigere placet. Comeffationes autem re- 
&e conftitutis ciuitatibus effe commodas, communis eft omni- 
-um confenfus. Sed quam ob caufam 1dem quoque nobis videatur 

poftea difleremus. Cum autem conccenationes ciuibus cunctis pa- 
tere conueniat, nec facilé egeni defüio8 conftitutam partem con- 


£erre, & reliquam familiam alerepoflint, & fumptus in deorum 
cultum facere, ad vniuerfíam ciuitatem communiter pertinent, ni- 
mirum agros bipartitos,& alteram partem publicam, alteram pri- 


-uatam effe: & rurfus vtranquein duas fecari neceffarium effe vide- 
tur, vt publica vectigalia, partimin facrificia cultumque deorum, . 


partim in concoenationum fümptus impendantur : ex priuatorum 


autem agris.altera pars 9 in extremis finibus, alteraad vrbem effe 9. : 


debet, vt cum binz fortes fingulis fuerint diftribute , omnes fint 
-vtriufque loci participes:fic enim & 1o pari iure continebuntur, & 
runtad finitimorum bella co ncordes. nam vbi res lefealiter ha- 


-damlegeà confilijs, cum de bello cum finitimis gerendo delibe- 


IQ. 


— bet,alterifinitimorum inimicitiam parui faciunt, 11alteri nimis ea 11. 
— &turpiterfollicitantur.Quare qui finitimis funt vicini apud quof 


ratur excluduntur, quafi recté dum füis rationibus feruiunt, con- - 


fültarenequeant. Agrosigiturin hunc modum propter memora- 
tas caufas diuifos effe oportet. Agrorüm autem cultores vt ferui 


* 


fint, nonomneseiufdem rationis, nec animofi, ficenim & ad opus 
conficiendum cemmodi funt, 12 & periculum abeft, ne quid noui 

-"moliantur,optabile eft:fin minus, vt barbari circum vrbem acco- 

- lentes modo dictis natura fimiles, quorum priuatiin agris priuatis 


fint,& priuatim €is qui poffefliones habentfamulentur, publici ve- 
xóinagris publicis.Qnomodo autem feruis vtendum fit, & cur eis 


- dibertetem premium proponere conueniat;poftea difleremus. - 


- 


: Sdela i Capto X. 


S d 14 


Y NEQVE veró nunc primum,aut nuper. Aegyptiorum & Cretene 


3n Itala ab Halo vegeinflitutas fuiffe. Ytalus autem , inquit , nomendedit 
genti, quam ex pa[Loyali vita ad agros colendosrettocauit. Yaque ditifre 
. xm E : c3 na x Yy 2 eroi AR ERA -— fü ges 


i 


Iz. 
13» 


fium exemplo feuteflimonto , ciuitatum per genera diftributienem veterem — L| 
effe docet:e& comeffationes ti Creta à Minoe vetu[Hifomo vege, C ante hune 


7349 AÁRnISTOTELI!S$ | 
— is generum in ciuitate Sefoflris ex. Aegyptiis autor fuit , Ytalus contema- ^ 
tionum. N am vt catera fic qua pertinent ad fHatum ciuitatis fape fuiffe inué- 
ta longifimo tempore probabile eff. Agvos autem bipartitos Jic effe oportet, vt 
alterapars fit publica ciuitatis, altera fengulorum priuata . Tumptiblicaim 
duas partes fecari debet,quarum vna come[fationibus deflinata [ityaltera fae 
erorumprocurationt c» [acerdotijs . Porro fimgulorum agri fic per fortes de- 
bent effe diuifiyvt bina cuique tribuantur,altera circa vybem,alterain extre- — 
amis regionis finib.vt par fit omnium iuris conditio, eqiia fecuri as e vicifim : 
i folicitudo fi fi bellum cum fiitümis extiterit. Agros vero colendi optimavatio 
xt ff à t à feruis non eidem mationis,nec animofi 1s Colantur, vt facilius pareant, 
neue vebus notis [ludeant. | Proxima vt a barbaris quivure inbabitent , vel 
mexcede condudii,vel partem fruétumm,quibus alantur ferentes. 

.2 Quzintra Scylleticum & Lameticum finum.Qui locus e in eapar- 
te italie qua magna Gracianominatur .. Scylletius autem fimus à Scylletie 
eppido ab Sehenen bus condito coguominatur: Lameticus vevó is fofi tan eff, 

qui Prinaus alio nomme vocatur,ad quem elt Lacinitm promontorium, quod 
E fortaffe Lametium ab alijs efl nominatum , aut bic vocabulo àlibrargs corz 
— "gupto Nam bis duobus finibuspeninfulam effici pa[[ uum viginti millia patee 
. Rem Plinius eft author, quod interualuum i non abhorret ab URS idc 7 
t aus : 
3 ExNomadibus. Ex vita paftatdl Nomades enitn Yocantur,qui prn. : 
fequuntur incertis fedibus vagi nevtetTa fübeuntes. 
4 Comefationes tum primum 1nftitutas. Cema communes, ad. qua 
quindeni , vi Lacedamone - att viceni, alieué certontinero diebus gnutu. 
conueniebant..— 
$ Accolebantautem mare ETynbeuun Opici. A Ligfice "AT d s- 
eiliam,yt Plinius tef atur mave Ybufcum appellatuzzquod ex Gracis alij No- 
aitanalij Tyrrbenum,ex Romanis plurimi Infertmn vocant. Aufones autem 
4 Strabone vegionen campe[trem circa Pometiam , c item CENTUM. 
tentiffe memorantur. 
6 Ad lapygiam vero & Ionium mare, & Syrtim appelfatam Chao- 
-mes. 1apygia regio cf? ad 4 puliam ftc ditta ab oppido apyge, quod poftea Ba-- 
Tionuomen babuit ad rave ionium,dy eam partem qua Syrtis Vocatur. 4p- 
gellantur autem Syrtes lovaanaris breuia, c vadofa. Chaones vero, quos hie. 
memorat , popnli fant ad Apuliatr alia regionem, diuerfi fcilicet à Chao. 
nibus Epit, gente ab autoribus nzaximé ad montes. Acrocevaunios cele-.— 
dn ata. Chaenes quer Ttlieal Kunde genus ducere dixit; vtinteligae 
R : pc e Turbos. | 


p 


a 


tM 


| Porrricon vM Lis. VIT. 3o 
«tur hos quog,, vt Oenatries v[os fuiffe come[fationibus, C ceteros de quibws 
bic meminitinitalia. — fie 


-7 .Quicum vetuftifsimi effe videantur. Non quàd Aegyptus fit vegio ve 


tuflifima, quam ipfe Aviffoteles inuecbu. Nili amnis magna ex parte non itá 
pridem fuiffe fabam, cum prius mare fuiffet , primo libro metheororum de- 
cet:fed quia fuperior ac prior eim pays vam olim habitetur , cum alia regios 
mes diufuerint ab babitatoribus vacua. | ce. 
8 Conititutam partem.Vt Lacedemone con[Hitutum erat quantum qui/a, 
de fuo ad comeffationes qua non fiebat ex publico effet collaturus,vt explicui 
mus fecundo liora. : E 0x : e 
9 Ín extremis finibus.In loci agri ab vrbe axitHe Yejotü.. 

1o Pariiurecontinebuntur.$i alteris prope vrbem for s agritota tribue- 
setur.alteris in loco vemotiffimo,Di non vteventtm pari turis conditionestet imn 


lellis vel propul[fandis, vel inyerendi idem effet vtrifa, animus fed vt agora. - 


fuorum rationibus contenite quifa, putaret , fic de bello fujeipiendo fententi- 
am diceret. S e D 


u Alteri nimis.Qui agros babent ab vrberemotos, in boffiuma, confinio, 


qui dum agris metuunt, titnid? folent de bello aduerfu finitimos fufcipiende 
deliberare, quofit vt lege atalibus deliberationibus in quibu[dam ciuitatibus 
culdauut 10 00 


32. Etpericulum abeft, ne quid noui moliantur. Nam qui (ont eitif-. 


on deeft anim ad deliberata pexficiendumzdiuerfis autemyC7 facilius im- 
pevatur nec adeft occafio iti dosminos con[pivandi. : 


-13 Vt fintbarbari circa vrbem accolentes.Supra barbaros,» periocos 


diflnxit, nunc eofdemfacit . Nam fieri potefl, vt nonindigena, fed aduena 


[um fint qui villas inbabitent,C" mercede conduit gros calant,yt magna ex par-.— 
— teltinagroCordubenf. CU EU e e 


-CAPVE E 


dem nationis Facile fidem habent,c* confpirant inter fe , & fi audaces funt, — 


(3  Vibem continentf,marique,z & perinde quoad fieri potefl, o. 7 
- mniagrocommunem effe oportere fuprà declarauimus. Situm ve- 


103 ipfius vrbisad ipfam relatum,ad quatuor fpectantesoptarede 5 
bemus.Primum ad valetudinem,vt rem neceffariam. Vrbesenim-— 


quein folem orientem inclinant,& ventis ab ortu flan tibusexpofr- 


^tz (unt,(alubriores habentur. Proxima ab his quein A 


vr 


vergunthe namd; magiscommodisauris refrigerant 
| | Yyg  — 


- 


9, 
E OW RAISTOTELIS 
«quisautem videndum eft, vt itus vrbis fit ad ciuiles & bellicas aio 
 mesaccommodatus. Adbellicasigitur oportet vt oppidanis fit exi- 
tus facilis,hoftibus aditus impeditus, difficulterque oppidum obfi- 
sderiqueat. Quodveró pertinetadaquas & fontes, primum elt, 
4r 4. Vtaquarum fuüppetat intima copia. quod fi non contipgat,inuen- 
ta eft à prioribus huic incommodo medendi ratio per cifternasim- 
bribus excipiendis comparatas,magnas, & multarum aquarurn ca- 
3: paces, que nunquam oppidanos deficiant, ; fi bellointraoppidum 
.compulfi,vfuagriprohibeantur. Sed quoniam incolentium vale- 
5: tudinis habenda ratio eft,hocautem primum in fitu, vtóintalilo- — 
co, &adtalem vibspofitafit : deindeinfalubrium aquarum vfu — | 
confiftit;: huius quoque rei cura eft non negligenter adhibenda. 
Nam quibus rebusplurimis ad corpus & fzpé vtimur , hz pluri- 
7: mum ad valetudinem conferunt. Cum igitur 7 aquarum vento- 
rumque vistalem naturam obtinent, in ciuitatibus que prudenter 
adminiftrantur;aquas nifi omnes fimiles fint, nec fontium puteo- 
8. rum ue copia fuppetat,8 diuifas effe oportet, vt qu potui funtap- 
tz, feparata fintab his quealijs vfibus accommodantur. Quod ve- 
. 1Ó pertinet ad loca munita,non eadem perinde funt omnibus Reip. 
generibus accommodata : vt arces paucorum potenti & vnius 
$. principatui conueniunt : 9 loci qualitas ftatui populari apta eft: 
— quorum neutrumjin optimatum Repub.fed pluraloca natura mu- 
nita defiderantur.Priuatarum domorum formagratior, & ad cete- 
rasactiones commodior effe putatur , fi íciteconcifa, & ad recen- 
 * €tioremro& Hippodamium morem edificata fitadbellorum autem - 
pericula,diuerfa & antiqua ratio tutior habetur, vt exitus hoftibus - 
difficiles, & inuaforibus inextricabiles przbeat.Itaque vtriufquera- | 
tionisparticeps efle debet : quod fieri poteft , fi edificium rufticum. 


£1. opus,quod quidam vitium ordinesappellant, imitetur : fednecir —— 


totam vrbem concifam facere conuenit, fed per partes, & loca:fice- - 
nim & munitior & ornatior füerit.De murisautem qui vrbeslaudi — 

& virtutis opinioni ftudentes cinctas eis effeoportere negant; hi ni- - 
misruditer & prifca fimplicitateprecipiuntprzfertim cum earum 
. £2- ciuitatum;quezillo modo fefeiactant & oftentant,errorem r2 rebus. 
35 ipfis conuictum effe videant Preterea licet 15 aducrfusfimiles, nec, 
longenumero füuperiores velle fefe murorum prefidio tueriturpe - 

fit, tamen quoniam accidit fieridue poteft, vt qui bellum inferunt 


E4- tanto fuperioresfint , 14 vt bumana & paucorum virtuteimpetus - 


X 


EC | eorum 


o 


c —Porrcitonvwx Er» VIE 32 
eorum faftineri nequeat, idcirco fifaluti confulendüeft,& iniuriz:; — 
contumelizqQue vitandz, murorum przfidium tutiffimum , & bel- 
licis rationibus conuenientiffimum effe putari debet , prafertim. 
hoc tempore tormentis & machinis folerti ratione ad obfidendas 
oppugnandafque vrbesinuentis.Simileeft enim non effe muros vr» 
bibus circunducendos cenfere,& regionem quzrereincurfionibus: 
opportunam, zditioraqueloca demoliri: eodemque modo non cir- 
cumdare parietes domibus priuatis,quo minus habitatores imbelles: 
&ignaui fiant.Sednecillud ignorareoportet , qui vrbesincolunt 
muris circuruallatas;his vtroque modo vrbibus vti licere, quafi. m. 
habentibus muros,& 16 quafi non habentibus : quod fi muris care- 
ant,fiertnon poteíl.Hoccum ita fit, non folum muricireunducen- . . 
di funt,fed danda etiam opera, vttum ad vrbisornatum , tum 17 ad T 
bellicos nuper eSicogitatos vfus fint accommodati. Vt entm qui bel- 

— Juminferunt, rationesquazrunt quibus fuperiores fint rei gerendae 
facultate: ficquedamrinuenta funt; alia querenda. & folerterinue- - 
ftiganda his,quibellum propulfant, Nam quisecté inftructi une 

& habentparata prafidia , in hos 18 b. e Us bellum à 
nimos Due - : 


; 
IUAWZDGIIORDOÉSU SELECCIONE SM UI Map VRARRGCcigegc aeu: 


pecTtETS Eu UAR ERE. 


Sis Wo Ca XE 


I YR BE M continenti; marique, ac Pede quoad fieri »effi i6 
 omntagro communem: effe oportere. In del;gendeloco vrbi condenda: 
quatuor rerum e[Lbabeudavatio,valetudint, belii, cimblinn adionum, eov 2 
— rum neceJfatiarum inuectionit, aut etiam exportationis, Advaletudinem[ae — 
-: lubritatemá, facit, vt vrbs in foli ortum ,aut ertt im Septentrionem vergateo — 
.. deinde vt eam pofitionem ac formam babeat ,- vt oppidants exitus fit facilis. 
boffibus difficilis aditus, fitusd, intommodus ad vrbem obfidendam.Quod verb: —— L- 
. pertinet ad aquas | quarum penuria interdum obf. effos ad deditionem como —— du 
pellit fontes aut putei (appetere debent: qui fiminus contingant, capacifranat: 
: eiffernas compar atas effe oportet ad plustias aguas exctpiendas . Et quoniam: 
magni intevest ad valetudinem , quibus aqua vtamur , fi copia mon fuppetat: 

- jimiliun.é Comodartim aquarum, diudenda funt;t se falubres Gr commas 
da in alios vfus, quamin potum abfumantur. Loca veroiunit4; non eadem o« 
apibus Rebufpub. conueniunt fed erces paucorum potentie cr «notu rbi 

4quatus locus e uu frais sponsum. ERITUm sje complura. 
loa 


M3 | (CSÁATISTOTELIS 

lo, a munitioranatuta. Domus quoà, priuata ea forma funtadificande, vt 
Cxitus dome[licis pateat,inuadentibus autem fit aditus difficilia. Vrbs quoq, i- 
pfamuris debet effe munita,vt tormenti eriam C machina bellici,eorum fir. 
mitudo refifiat. 


2 Etperinde quoad fieri poteft,omni agro communem. Sic vrbem 
fitam effe oportere ait, vt contznentimarió, media fit , ac eodem modo quate- 
nus fieri pofitin mediavegione lecat aynon in loco mediterraneo, fed fic in ove 
maritima, vt agros babeat ex omni parte continentis. 

3 Ipfius vrbis ad ipfam relatum . Quatenus pertinet ad pofitionem ipfius 
yrbi e manium,ac adificiorum,non ad regionem fiue agrum, ea qua ex» 
trinfecus fit,— x : 

4. Vtaquarum fuppetatintima copia. Ft fit Aquarum fcatentium intra. 


- eppidumcopiaex puteis aut fontibut. 


5 Sibellointraoppidum compulfi. Siprefii obfidiüne aquam ex agvo. 
pereve probibeantur..— 

6 In taliloco,& ad talem.Intereft enim ad valetudinem,vt pofita ftt vibs. 
non folum idonco loco vtpote edito, non depveffo € paludofo, fed etiam ad or- 


7 Aquarum ventorumque vis talem naturam obtineat. Qrerim 4- 
qua C in potu, in multis ob[onjs vtimur:ventos autem vt aerem fDirande 


an pracordiafrequenter recipimus, ei(demá, per omnes corporis pavtes affla- 
: : ; ES ; Eb 


- 9. Loci equalitas Vt nulla fint loca,nec operenecnatura munita. Ls 
30 Ad Hippodamium morem zdificata. Ad eam rationem, autor 


Cer Diuifas effe oportet.Varj« ciffernis c? veceptaculis feparatas,vt ad ba- — 
minum potum cominodiores bauriantur ad iumentorum, € catevos v[us di 


diuerfa. 


fuit Bippodamus architedius Miles , qui Pireum Atbenienfibus adifica- 
[77 HE t - : 


31. Totam vrbem concifam Vrbem concijam,vt domum conci(am, quod 


babitatienem edificata, — ; 


42 Rebusconuinci.Vfaürerum er periculis experimentisg, redargui , C 


declarari errovemearum ciuitatum qua fe muris nonindigereiadiant , vt 


- LXacedamonij, quorum Almacidasvogatus , cur ip[orum vrbs non effet uut. 
munita;refpondit:hi funt,inquit,Lacedemonierum murioffendebat au. 
- "gem Lacedamonioy um iuuentutem.quorui errorem Thebani duce Pelopida 


6 Ran 


-tum,vel Septentrionem Vergente , quia, long? Alocinpaludofis c fimilibus. — 


— gíact esl üropov, vocat 5 qua fit fcutà do ratione ad ornatum ez commodam, — 


rt 


PoriricÓR VM LIB. vir. n 
e Epaminunda,contücerunt & declavavuntqui magna exercittt Latonicatit 
 segionem boftilitey ingveftt vrbem ipfam Lacedamonem obfidione cimxerit; 
€» parum abfuit,quin expugnarent, quo tempore optandum Lacedamonijs, 
vtvrbem firmifimo muro munitam haberent. f 
1; Aduerfus fimiles. Contraboftes quifunli apparatu c facultate belli 
gerendi fant infvutti, — | Wapedia 4. : 
14 Vthumana& paucorum virtute. Apaucis bominibus, qui quam 
fartifumi fint; bomines tamen funt mon dij. - LOCHECL UT 
1; Quafi habentibus muros. 3i fe intra vrbem continentes sitros bosti- 


busobiecevint. —— 1n | - | 
- 16 Quafi non habentibus, Siedudiis copijs caftraextra vrbem pofue- 


TW. : ; 
1; Adbellicosnuperexcogitatos vfus.Propter machinas & tormenta 
bellica,qua bis temporibus funt ad vrbes oppugnandas intenta. r3 

18 Nefulfcipere quidem bellum animos inducunt.Inffrudlos C'tnti-— 

sitos,non folum nn fuperant boffes, fed ne bello quidemlacofunte — 

: FOX APVI XH — 

, E : * » pc. Er aiU civ 
1 Sedcumciuium multitudinem in comeflationes, murosautem t. 
in propugnacula & turres locis opportunis difpofitas diuifos effe 
oporteat, Xes ipfa monere videtur, vt 2 comeflationes quedam in 2. 
propugnaculis conftituantur : atque hecquidem ad hunc moduni 

.— €uipiam inftituendaeffe videantur. Tem pla veró dijs immortali- 
bus dicata, & principales magiftratuum comeflationes locum op- s. 

portunum & eundem haberedebent ,. exceptis facellis ,' quelege 

Áeparantur, & fi quodaliud eft oraculum: talisautem eritlocus;4 4. 
fi eminentiam probead virtutis fitumaccommodatum habeat, fit- 

Que vicinis partibus vrbis munitior . Sub hocautem locoforum 
conítituere oportet ei fimile, 5 quodin T heflalia Liberum appel- 5. 
lant.Hocautem cft huiufmodi, vtnecrebus venalibusinquinari, 

- necartificibus;aut agricolis, & ceterisid genus patere debeat, nifi fi 
quis fuerità magiftratibus accerfitus: quilocusgratusetiamatque —— 
iucundus erit,fi fuerit fe niorum exercitationibusdeftinatus.óNam 6. 

- &huncornatum per xtatesdiuifumefledecet : &apudadolefcen- — — 

- tesquofdam magiftratus, apud magiftratus autem fenioresverfa- — 
fi: przfentiaenim magtftratuumante oculosobferuando : 
pudorem ingenerat,&? timorem'ingenuum Forum autem re 

om E ees : : : cx m Zz nc E 


ES 


55$ ic ARISTOTELLIS-- 

venalium huic dinerfum efe debetfeiun&oloco,&adresqetum — - 
à maritum exagro mittuntur conuehendssopportuno. Sedcum 
ciuitatis multitudo in facerdotes & magiftratus diuidatur, locum 

ad coenam conueniendi facerdotibus iuxta. facras edes conftitu- — | 
tum effe decet. Magiflratibus autem qui.contradtuum curam ha- —— 

8. bent, quique8 caufarum fcripturis & in ius vocationibus ceterisque: 
fimilibusprafunt,. item xdilibus & vxbanorum zdificiorum pra- 
fetis, comeffandi locus circa forum & publicum aliquem conuen- 

3: tum debeteffeconftitutus , cuiufmodi eft locus 9 foro-neceffario / 
circumiectus x füperiusenim forum vacare, hocautem actionibus. 
neceffarijs feruireceníemus. Inagroautem. memoratum ordinem 
imitari oportet, vtibi,quo magiftratibus ( quos quidam fyluarum - 
cultodes,alij prefeGosagrorum appellant)propugnacula;& ad cu- 
ftodiam comeflationes fuppetere neceffe eft, Fana.quoque per agrü 

16. efledebent,rotum Dijstum etiam heroibus diftributa.. Sednunc 
tempus in his accuratius explicandis conterere fuperuacaneum eft. 
Necenim talia intelligere,fed facere potiusdifficile cft. Nam 11 di-- 

3 cereoptantis eftopusvtautern eueniat,fortunz beneficium.De his. 


igitur hadenus. 
— Suoliain: Cut XI 
: X Sedcum ciuium multitudinem diutfam effe in comeffationesos 


porteat.Cum totam citutatem in cenuentus bominum, qui fim vnacanatuti 
parritam effe oporteat, confcutanewm eil ,. v murorum urvibus fint lota 
militum comeffatimibus conflitutasin vrbe autemopportunoac editoloco,tu.— 


E . Bempla djs immortalibus dicata tum fummorum magiflratuum comatiores 
i extrui debent;vt bec vtraa, adificia vicina aut etiam cour gua , fimt inter (e 
E- -ofüblimitate con[picua. Infra bunc locum forum fit , quod mxgifvatibustan- 
i 


- tum C citibus frequentetur ad collequendü y. & feniorum deam bulationes. 
o éeorfum autem fovumverum venalium effe debet, opportunoloco ad merces. 
-— Krfruciw,tum Amari,tum ab agru exciptendum.Saceydot ibus quoa, comef- 
—— fationumlocaiuxtatempla locanda unt: Tabellionibus vero ac edibus , Cr.— 
Coo prafeddis adifitorum circaforum verum venalium. Eodetn modo pev agrum. 
munita loca exedificate conuenit agri praefectis, tum cuflodie , tum etiam 
eoreffationibus apta, atque item deoyum,beroumá, templa... co Ee 
- 2 Comeflationesquaedam in propugnaculis.Comeffationes numc ag- 
- peat locaipfas que catatndi can[acennemiebant, Alias cena ip[a commumes, . 


S, 


: Porrr:comg v Lis. VIF. ^ o$6 
feconniuiacomeffationes vocantur. 000 qe 
3 Locum opportunum & eundem.Vt in eadem vrbu partesloco fiilicet 

- «dito, fint fummorum magistratum cenationes,dr deorumtempla , exce- 
pui fani quibu[dem,att oraculi e adyti,qua lege folent à populi frequeu- 
diafummouert. —— : gi m. 

4, Sieminentidm probé ad virtutis fitü accommodatam habeat. Ls- 
cus fummorü magiffratumeome[fationibws , tempbfaj, deorum dove erit, 
ficeteri vrbis partibus [ublimuor munitioró, fit, qualem decet effe fitum adi- — 
ficiorum quibue virtus contineutr.Vocat autem virtutem,tum deos,deortum- 
"qué imagines tum fummos magifratue, quippe quarum virtute C prouide- 

- dia flat cititas y Refp gubernatur. d Lo E : 
$ Quodin Theffalia Liberum appellatur.Mos failicet erat Tbeffalica 
vum vibium forum babere à vulgari turba y vebus venalibus Vacuum, quod 

ilerum appellabant. | poit vga 

6 Nam & huncornatum per tates diuifum effe decet. Ornatumve 

— eat gymnofia,vt talefovum [it locus, vbi (enores deambulando fe exerceant, — 
alius verb locus fit palaftris c pile,cateri(2, adolefcentum exercitationibus. 
cuius — —— 4 —— RE s E 

. 9 "Timoremingenuum.Qnali decet liberos bomines infamiam e tur- 

(o pitudinis notamin prinü metuentes. N am panaplagaruma, timore Avebus 
surpibudeterreri ferule eft--—— 07 0—- 2x 


..8 Caufarum fcripturis,& in ius vocationibus prefunt. Tabelliones, 
qui atta cau[arum C vocationes in ius AJlionumá, intentiones confcribant. 
- 9 Foro neceffario circumie&tus Fortm necefjarium vorat forum verum 
venalium qua funt ad yitam nece[[aria, vnde emptiones C venditiones adio. 
- mes neceffarias appellate forfitan etiamiudicia qua fint ad boc forum ex- : 
- ercenda.Namtribunaliaiudicia de rebus neceffart) s fuprà nommautt. Adi — 
wat banc fententiam, quod modo de tabellionum come[fationibus pracepit..— 
-3o Tum dijstum etiam heroibus. Heroes appellantur homines, qui pra 
flantia virturi cam gloriam funt inter mortales confecuti , vt fama fuerint 
dnterdeosvelati, -.—— co ce ox o o 
— x: Dicercoptantis eft. Pracipere faciendaperinde eflyacfiquseapreci- — 
— Ius Deopetat,quod pef acil? effsconficere autem pertinet ad fortunam, Vt.—— 


| - faliet petficiendi facultas adfit, C adiumenta nece(faria. 2 

: B DE : his igitur longiore difputatione omiffa, iam de 
- pub. ex quibus & qualibus ciuitàs conftare debea 

ue c coo zwi. 


d 


E LT ARISTOTELIS S 67 

& reG? adminiftretur, dileramus. Duo füntin quibus cuiufque 
* rei bonitas & re&itudo confiltit : vnum vt » propofitum atquefi- 
nisactionum fit recte conflitutus :alterum vtactiones quie ducunt - 
adfneminueniantur. Hecenim & difcrepare inter fe ,. & con» 
 Wenirepoflunt.Nam modo finis ie&té propofitus eft , fed ho mines. 
agendo ipfum non affequunturmodo.cundta que d&cuntadfinem - 
faciunt, fed finisquem fibipropofuerunt eft malus. :: interdum. 
in vtroque peccatum eft ,. vt in medicina nonnunquam necredté 
quale corpus fanum effe debeatiudicant, nec eius quem fibi inem, 

... propofuerunt res eficientes. inueniunt :. cum. tamen. in. arti- 
-. bus&ícientijs vtrunquetenere ,. & finem.& actiones , quibus fi 
3' niscomparatur , oporteat. 2 Omn esigiturreCté viuere, virame 

. quebeatá expetere perfpicuum eft, fed quidam idaffequi poffunt, 
^* alijs facultas 4. propter fortunam. quandam vel naturam. abeft. 
?: Quoniam ad re&ié beateque viuendum 5 adiumenta. quedam des 
6. fiderantur, 6. fed pauciora rectius affectispeiusautem plura. :. fed. 
7:5 quidam protinusabinitio. vitam bearam facultate fuppetente,, 
 nonreGequerunt, Sed quoniam propofitum nobis eft Rempub,. 
optimam confiderare, bac autem elt, per quam optimé ciuitas ad- 
miniftratur:per hanc vero adminiftratur optimé, per quam licet: 

.. Beribeatam:fatisintelligiturin quo vita beata pofita 6t ,. exploras- 
&9. tum-eflé oportere.qua dc re 8.in libris de moribus. 9. Siqua eff. 
.. Morum librorum.commoditas , & fclicitatem virtutis vfum pere 
fectumefle diximus. & huncnonexpofitione , Icd. fimpliciter, 


—— Je. 1o ex pofitionedico,qux neceffaria funt :- fimpliciter veró., quod, 


eft honeffum. :- vt ex iuftis.aGionibus peeng & animaduerfiones, 
proficifcunturilla quidem àvirtute,tamemneceffariz: funt,neceífa. 


rioque honeftatem habent. Vt enim neque fin guli,neque ciuitas ve. 

niuerfa quoquam horum indigeat, expetibiliuseff : actiones veró. 

| quapertinentad honores & rerum. copiam. fimpliciter funt lio« 

3& 12. neftiffimg : 1 illud enim eft malum.tollere :12 huiufibodt veróa-- 
—  €Hionesédiuerfop reperationesbonorum effeGionefiusfunt. Came — 

- terum licet vir.pro bus paupertatem morbum; & ceteras calam ita 

- tesrecté magnoqueanimo ferat, felicitastamen im rcbusoppofitis — 
firacft. Nam & illud eftinHibrisde moribus declaratum ,. virum. 

probum effe cui pervirtutem bona funt que fim plicitenfuntbona, 

. A& vtintelligaturn eceffarinm effe-1; hos vfus fim pliciter & probos&.- 

- hoacítos effe Quo fit. vtbonaexterna felicitatis causa h ominesefle 

DOSE : lo e putent, 


Poriricon vM Lis VIE b 
putent, perinde ac fiquis lyram. optimé & commodiflimé fidibus. 
canendi potius,quàmartem caufam effe putatExdi&isigiturque- 
dam fuppetere,aliaà legumlatore comparar: neceffeeft. r4 Itaque E1- 
vrbis ac ciuitatis ex hisrebus quearbitrio fortunz gubernantur, 
- conflitutionem precibus optamuszipfam entm dominam efle cop-. 
ftituimus.Vtautem cfuitas probis moribus predita fit, lam nó for-- 
tunz,fedfcientix opus eft,atqueconfiltj. Eft autem proba ciuitas, 
eo quod.ciues omnes quibus R efpub.communicatur, probi fünts. 
15 nobis porró Reipublica ciuibus omnibus communicatur. Hoc.1$e 
igitur videndum eft,quo modo vir prob. fiat. 1 Namti fiest poffez.1T : 
vtprobi effent ciues vniuerfiynonautem finguli, fic eet expetibi-. 
liusi&.17:quoniá vtfint vniuerfi fequitur ex eo quod finguli funt; 16-17- 
Fiuntautem boni probid; tribus rebus,natura,morib. atque ratto-. 
-ne.Nam prim um nafci opostet, id eft hominem efle, non ex alio 
genere animantium; tum 18 vt certoguodam modo corpore & a- 18. 
nimofitaffe&tus. r9 Queedam veró funt quz natura exifterenon t9». 
fatis cít:moribus enimmutanturin diuerfa, cumnonnullaancipi- 
tisnaturz fint, quz per mores nunc in peius, nuncin melius mu- 
tantur.Cateraigituranimantiaficviuunt, vtnaturam maximéíe- ——— 
quantur;20 quzdam nonnihil etiam.mores: homo veró düciture- 20. 
tiam ratione; quafolusipfepredituseft. HIecigiturinterfecon- ——— 
eruere & confentire debent; Multaenim hotinespratermores&: —— - 
naturápropterrationéfaciüt; fi ibi alitereffe meltusperfuaferint.. 
Quales igitur: ciuesefie oporteat vt tractabiles fe, docilefque le- 
gumlatoriprebeant;fuprà declarauimus.Reliquum eftvtdedifti- 
- plina, cducstionedue:difputemus homines entm quedamaffues- 
fendoguedansudigndo ddouut; ——— ——— 
coco Seelieim Caput — XII 
r DE hisigiturlongiere difputatione:Dyo funt tti quibusvett? ac ti 
Offm perperam agere contingit , fiti ,. C5 ea qua. ad fem. dicunt:in quibus: 
veGl fit fi fiis Donus proponatur, fonna, inueniantur ea, quoquafiviaves ——— 
aducumi ad fiuem. Erratur aute fivel fiaiinprobus proponatur, Yee: —— 
probu,tamen Viaqueducat ad figeu non inuentatur. Cum igittr inneuttus 


errare oporteat Cy omnes vitam beatamexpetant,quidamtamenhbantaffe- -—.— 


 cquettur alü s affeanendi facultasvel 2 fortuna ntesata efF vel d asatuta qui-- 
damn & fala editt umenin ipfaviabeataconffituendalaluntur-Wa- — 


ze 


Met TRE 


ves 


E 21 SARISTOTEILIS (0979 


queprimumomsum queres vitambeatam efficiat. [Latuere oportet: oc ates 
- atem [mendum ex libri Ethicorum , in quibus vitam beatam pofitam ef- 
- fü im vfuperfedto virtutis declaratum eft, ad quembonaexterna & corpori 
debent: peor infrumenta Jeppetere. tfLEgitur beatacititas , quavimtu- 


-aemeolit.probag, eft. Cititar porro oprobasft , Cte Cile s onmes, quibus Ree. — 
ui communicat t yviri probi funt Ataque legumlatoris sums eff, quomodo. 


vir probus fiat confierave , ded, c educatione cd ifciplimapracipere, Probus 
Autem tribus scs efficitur matr a, moribus, atione, qua interdum d ff 
&repant intey fe Erit igitur zum educatio. infHitutio, vt fc boimo afficta- 
tuv natura qt mores , ipfad, atio inter fe ad virtatem colendam coufen- 
tiant. 

2 Propofitum atque £nisfit red conflitutus . Vt quod propotitur 
du ? finis fit veré bonum,von fpeciem duntaxat boni prafereiis. 


s Omnesigitur recte viuere, Bonam vitam decere, pe bonitatemvita. 


an omnes Yirtute metiuptur.N am quidam quivoluptatibus fruuntur , eos 
bleneviuere C» beue ageve dicunt, quod quifque maxime prabat , bocha- 
lentem fiefruentem vette feu beneviuere.cy duit, C putat, € bacratione 
emnes vectà viuere cupiunt. Nan fivetià viuere ad virtutemveferas, multi 
Tuctunr e fant , qui uon expetunt redd? viuere, Eu praue, bac e vitiofz D feu 
delitiofe. 

4. Propter fortunam quandam vel naturam. side ntbonaexterna - 
« gua ad faritmam referuntur, velbona Corporis , yt fipraue conflitutim cor- 
qus habeat,c. F faciem. pem e nme eliberalen, queperstun: Ad natu- ! 
CYah- — 2e 
$ A diumenta quadam deli derantar Externa bona,e» corporis. cm 
€ Sed pauciora reGtiusaffeétis. Marre agmi virtute praditis.N am quo — 
uique melior efl c virtusibus infiructior, boc minus aumenta vcl, FUR 
ma,velcerporis ad vett? viuendum d efiderat. 


. 2. Quidam tamen protinusab initio vitam beatam non redté: quz- e 


sunt. Quidam. cui bene beateq, vittendi adiumenta cr facultatem habe- 
 Ant,errapt tamen vltimo bono, qua felicitas dieitur. conflituendo, Ab ipfo de- 
^ Diberationis initio. N asm primum in deliberatione ineundo), c confi - m gr pns 
quo ferri dirigia, debet omnts delibet atio. o o 
9 Inlibrisdemoribus.inprimo c decimo: Bihicorum. c 0 

9 Siqua cítillorum librorum commoditas.$i qiatn vitatem e 


- mepoffunt illilibri, c» nobis boc im loco vfi effe poffunt. - 


30 Ex poftione dicoque neceffaria süt. Pefitione dicitur dig efet f4- 


E tale eft fr pofita fit aud quafi ex HU UpENE pofit ito aliquo fine d ?bo- 
UE RH : 


t 


V 


PoLrT1CcoR vM Lis. Vh 


Ticet malus fit, quecuuque ad illum finem ducunt fant bona pofitione , id eff 
ex conditione ft finis bonus efl;vel protatione finà : qua diferendivatio mul- 
tis in locis vfurpatur ab Aviffotele. Hic igitur opera virtutis poftt tione bonefta. 
fé dicere declavat, opeva neceffavta vt snulébas eo animaduevfones N amft- 
peccata C flagitia invrbepatrentur,penat um irrogationes neceffaria fant, 
ac proide iufte. cy bonefte nenper fe ,. [ed ex pofitione & condrttoue , fi fut 
bomines improbi e fcelerati: aliter enim non licet otio c traquillitatefrui,. 
Jicrimina aneneant impunita. Yt aque necefitas hec opera reddit louefla. — 
i1 IHlud enim eft malum tollere. djptoie grace modo ele&hionem fignifr- 
cat Vt z'eoní eate, 17 70do deleclionem fiue füblatienemvt agaigenne. Jaque 
ei tois vocabulü eff ancipiti intellsgentia, vt tollere latine, quod modo accie 


pere fiue affumere fignificat enodo aufeyre, d demedio tollere, quo. verbo es: - 


imdufiria vfus eft interpres vt quemadmoda gract fic ies latine flecipofüt. 
in vtranmque partem pro cuiti[que fententia: nam locu vivuuque intellechum: 
adanittit. Tollere ergo malum dixit pro eo quod: eft de ediotollere, & au 
fere. Nampena &. animddaevfiones velut medicina ad fanandos enit: 
morbos adbibent ur, vt alios pleclendo, alos exemplo deterrendo vitiacrn- 


t6, ex animis bomintam e ciuitate tollantur : : optabilits eff tamen vt ulla... 


tali medicina fit t opu: Yel tollere malum dixit profumeve c eligeremalim;. 
quonia ex duobus malis leuius (eu nimus e eligendum , vt ipfe docet Etbi- 
corum tertio. Ctttn gitur crimina € flagitiain vrbe patrantur, autiniurie: 


li ngulorum, pertusbatiog, cittitatispermittenda qt, aut ponirc animad-. — 


uerfione delicka vindicanda; quod vivumque per fe malum effe videtur » fed: 
po[terius minus malum, ac proide cum ecefütas veget ebgendum : quia me 
sus aal, vt babetur Et bic.quinto , vicem babet boni:fed vrrinfque fenfus 


eadem eft fumma, punitioues non effe, p fe bonas, rd fuppof ttione. Cr necef-- 

fitatz. : c 

32. Huiufmodt veró a&iones. Red diviti drinperás nu fue | 
ti. quod per viris moy ales efficitur . Namtales petentem c viristum: 


Vjus praparant, efficiunt, felicitatem... ume 

X; Hos vfus.Vfaus virtutis quibus vita: lesta confit. Quo fe vt bomines: 
lona externa felicitatis catifan effe putent, quia ipforum vectus vfin vitam: 
beatam facit: quod tamen debet vtemisvivtuti, nontp(s externi bonis acces. 


| ptum referti quevirtuti funt pro m irpmento lyra qu canenti fia We aro 


ti fidibus canendi inffrumentum eft. - - 
14. Itaque vrbis ac ciuitatis. Velut: optandi, é precibus à & Dee(quam ie / 
dina interdu [VoGATHMs ) equi. D yrbi AC REDE tente confcit& 


? in 3 


345 NAP MB ISENGO HARRIS A l, 
CT ELO V TVAE NO UZZZS BRETT MIS TOSS 


—d 


Rm 


DXeRTEKICUGEI COTÉ up apllced Ee 


EIE galee i EE. 


361 ct ARTISEOTEIPS 
3n. é& quali effe debeat declarans, cv item ex quibus e» qualibus homi 


nibus citt as confifl eve: diuitias Vobennbus e moderate folertib. c animo 
Jis & ad virtutem proclitibus : qua quia non funt in noflra poteftate, ad for-. 


qunamveferumus,quafi beneficia fortuna fint: probos autem moves & Yirtu- 
tes ingenerare , C vellis legibus infeituere legumlatori opus cfr; ciim bec ad 


faieutiam prudeuiamg, e confi lium pertineant , finta, in noftra potefra- 


jc. 


auibus Refp non communicatur. 


3 Namdti bert poffet. Si fieri poffet vt ciues. vniuevft Tprobi effent, IAG, Gi 


-suitas velut animal quoddam probum effet probitate quadam à fingularium 


partiam e vaiu[eutifa, ciis bonitate diuerfa , expetibilior effet vnuiuevfo- 
quim dr totius cittitatis quam [imgulorum, fie vni uinfa, probitas." Nam 
bouum quo latiuspatet, eff d; niagis vuiuer[ale,hoc expetibilius babetur, vt i- 
pee adit Etbic.r. 


i56 Quoniam vtfint vniuerfi. Quemadmodum ciuitas eff effecione fin-.— 


quii boiinibus & vicis pofterior fic eff natura prior, vt libi. didum efe, ac 
p inde perfectior, c fiis atque totum.quo frt vt eius bonitas bonitati parti- 
yn fet praferenda.T amen fieri non poteft vt vniuerfi famil fint boni, quim Jfin- 
quitboni fiat Tunmo quiavnufqui[a, bonus eft , idcirco yniuctfi f zfant boni, o 


 éitlitas proba, € boc efl fortaffe quod. ait. 
37 Qoniam vtfint vniuerfi. V t frt (enfus.f fievi poffet vt Mad CittAs: 


effet proba ab[o, eo,vt quifque ciuis effet probus, expetibilits foret Vt tota ci- 
sits effer proba, atqueproinde felix, que vt frnuli cites ; quoniam bonum 
yniuev(ale mains eft & expetibilies priuato. T amenid fieri nou poteft, quas 
mium idcirco omnes firul, ue vaiuerfa cititas cff proba , quia FU 
cittisprobus eff; vt paulo ante dixerat. 

18 Vtcerto quodammodo corpore &animo fit affectus. Yt d 
ji t fanum c firma valetudinis, anima advirtutesprocliuh, — 

19 Qué&dam veró funt quz exiftere natura non fatis eft. Vt ingenitim 


€» folertia, d virtutes naturales qua fant ancipiti natura : poffint eniti 
- tum ad bontam,tum ad malumper covfaetuding flectis boc eff enim quod 1- 

pfeitib dixit, bominem e[fe armatum pu evirtute, quibusvtipo- —— 
tgim vrranque partem.Non igitttt fatis eft babere natura facultatem ande 


pitem,nifi ved? agendo ex ancipiti certum faciat, & im folam virtutem per 


yfum e confuerudinems Yeuocet 1h0Y ein, 2 iue p vera virtutis singent- s 


rando. 2 


20 Quadam nonnihil etiam motes.Vt em CARES, ue qui. 


edi 


15 Nobisautem R efp. Ex voffra fententia C infttutione non [unt cines, : 


PorirriConRvM — Lr». VIL 362 
—— babent quiddam folertia finile, C quadam meditando , effnefceudoó, di- 
— feuntyrnde quofdain quafi mores induunt,quos à uatura non acceperant. 
E CAPVT XIV. 
3 SED cumomniscommunitas ciuilisex imperantibus, acim- F« 

- perio fübiectis conftet: num qui prefunt, & qui paret diuerfosan 
perpetuocofdem cfle oporteat, videndum eft. 2 Huic eptm diui- 2. 
fioni confentanea debet effe difciplina. Si ergo alij alijs tantopere 

. preftarent, quanto dij heroeídue hominibus excellere putantur, 
primum ipfo itatim corpore, deinde animo longéfuperantes, vt 

indubitata effet 4 manifeftadue fübiectis imperantium przftantia, 5 
baud dubié commodiusforet, eofdem femper imperate., &eof- 
dem fempereffe fübiectos. Sed quoniam 4 hoc fumere non facile 4« 
eftjnecid vfu venit, quod Scylax deregibus Incorum prodit, qui * 
tantopere fübie&osexcellunt, multis ex caufis necefle efle intelh- 

 £gitur,vtomnibus fimiliterimperandi,& parendi viciffitudo com- 
municetur. 6 Aequabilitas enimeadem elt fimilibus, & Rempub. 6. 
qua fit preter ius confütuta ; difficile factu eft permanere.7 Cum 7. 
— . dubie&isehbim faciunt regionisincole, quicunquefüntrerummno- 
- warum ftudiofi, nec poffunt tot effe numero qui Rempub.admini- 
ftrant,vt8 his omnibusfintpotentiores. Nam qui tenent imperi- & 
- umyfubie&tis potiores efle oportere,nó eft dubitabile.Que qua ra- 
tione fiant, & quomodo fit Refpub.cornmunicanda;munus eft le- 2 
'gumlatoris confiderare : qua dere ipfiquoque fuprà memoraui- 
anus.Quippeo ipfa natura delectum deditex eodem genere, alios 9» 
- auniorzcs,alios feniores efficiens:quorumillos imperio fübeffe, hos * 
autem imperitare decet. Neque veró quifquam quód propter eta- '* 
tem fubie&us fitindignatur,nec fe potiorem efle cenfet;prefertim 


x quifithoc honore fuam vicem, cum proceflerit etate , func&turus. 
Quodammodo igitur ijdemefle dicendi funt qui tenent imperi- | - 
- um,&fübiecti quodammodo diuerfracproimdediftiplinam quo- — 
dammodo eandem efle neceffe eft, alias dinerfam. Namvtrecte —— —— — 
quifquam imperet;hic oportereaiunt, vt prius fuerit imperio füb- E - 
- de&us.Sed imperium, vtfüperioribuslibrismemorauimus, alte- m 
; rumad imperantis, alterum ad parentis commoditatem refertur: mo 
—^- --quorumillud herile;hocliberorum efle dicitur.Ceterunar : 
. . ratàquedam non operibus differunt, fed ine. Itaquem 


- 


365 - — AKRISTOTELIS 
Teruilia opera effe videntur, honefté ab ingenuis adolefcentibus — . 
. Obeuntur:actionesenim honefti &inhonefü difcrimine, non tam - 
per fe,quàm ex fine diftinguuntur,& eo cuius gratia fiunt.Sed quo- 
niam ciuis & imperantis eandem virtutem effe ftatuímus, quam. 
viri optimi, eundemque parere prius oportere, deindeimperio: 
fun ge hoclegumlatorrprouidendum & confiderandum eft, quo- 
I1. modo,& per que ftudia & exercitationes viri bonifiant , 11 & qui 
fitoptimz vitz finis.Sed du füntanimz pattes,quarum altera per: 
fe rationis eft compos;alteraper fe quidem ratione vacat;poteft ta- 
12. menrationiparere: quarum partium virtutes effe dicimus, 12 per 
quas virbonus quodammodo dicitur. Sedin vtra magis finispo- 
: fitusfit, dubium effe nó poteftijsqui noftram partitionem fequun-- 
: 13. tur. r5Semperenim deterius melioris eft gratia, vtlicettuminijs, 
quz per artem fiunttumin rebusnaturalibus animaduertere. Ejt.— 
autem potior pars rationis compos rz quz ratio noftro partiendt 
14. moreduplex eft;actiua & contemplatiua. 14 Vt banc quoque par- 
tem eodem modo fecari fit necefle,fimilis eft actionum ratiorqua- 
15. rum quz fünt rei natura melioris) hz fünt 15 1js qui omnesaüt duas: 
—— aflequipoflunt expetibiliores.Semper«nim id cuique maximé ex- 
16. petendum eft,ró quo fummo potiri poteft. Omnis autem vitain: 
negotium & otit m,bellum & pacem diuifa eft.Et ex rebus agendis: 
.. $7. quzdam neceffariz & vtiles, quedam honeftz fünt;. quarum. e-- 
upndem effe neceffe eft quem departibus anime & earumactioni- 
——busdelectum,vtbellum pacis,negotium otij:neceffaria veró vtilia- | 
duehoneftorum caufa füfcipiantur. Adhacigitur omniafpectanti. . 
viro ciuili condendz funt leges, tum peranimz partes, tüm peri 
pfarum actiones, fedad meliora & fines fpectare magis debet: eo- 
-demdáue modo vitzatquererum partitiones confiderare. Facultas 
-enim negotia atque bella gerendi adeffe debet, magis tamen pace - 
- atque otio fruendi: item neceflaria commodaque agendi, fed ma- 
. gisque hone£a funt obeun di.Ad hosigitur fines puerorum educa- 
tio,& ceterarum qua difciplina indigent etatum inflitutio dirigé- 
 daeft.At tamen qui ex Grecis optimam Reipub.formam histem- — 
poribus habere putantur, & legumlatorcs qui has Refp. condide--— 
runtjhi neque ad meliorem finem earum rationem direxifle, nec. 
adomnes virtutes legibus difciplinadue tradendis fpectatfe viden-- 
tur:fedad easimportuné delapfi funt, que vtiles effe putantur, & 
ad vincendum accommodatiores. A quorum errore pofterorum 


- — X 


e 


M te Bir ce IR tr amt m C^ 
RI TERCaL E d d LER TTA. 


T 


UL MEECCIG 


/ * 
s 
e Ü 

k 


D 


[ 


zu: 


- — PoriricoRvM Lris VIL — ——a64 
quorundam fcriptorum fenfus & precepta non abhorrent,qui La- 
cedemoniorum Rempublic. laudantes propofitum legumlatoris 
probant,quód omniaad vi&oriam & bellum dirigendo conftitue 
ritiquorum vitium cum ratione poteft facile conuinci, 18tum re- 18. 
busipfis nuper conui&tum eft & declaratum. Vt enim plerique ho- 
minum ]laté dominari felicitatem effe putant;propterea quód inde 
magnarerum commodarum copia fuppeditetur, fic Lhibro, & 
quicunque de Lacedzemoniorum Repub. fcripfere, ipforum le- 
gumlatorem laudant, quia cum effent periculis exercitati, multo- 
rumimperiofunt potiti. Quedfi verum eft, dubitari non debet, 
- quin Lacones,poftquam imperare defiuerunt, nec amplius ipfi fe- 
Tices fint;riec probus legumlator. 19 Hoc quoque di&u ridiculum t$. 
-eftLacedamoniosin eius inftitutis manentes, nullaque relegum 
vfum impediente;rectam beatamque vitam amiliffe. Sed neque de. 
imperio recté exiftimant, quod legumlator in honore habere pu- 
tari debet. Nam liberorum imperium quàm herile honeftius cft, 
& magis cum virtute coniunctum.Przterea nulla caufa eft cur ciui- 
.-tasbeata putariaut legumlator commendari debeat in eo, fi finiti- 
mis imperandi gratiaad victoriam exercuit, cumin hisrebus ma- 
gnuminfitnocumentum, quoniam haud dubié eandem rationem 
fequutis,füe cuique ciuitatis imperio,fi facultas adfit;potiri conan- 
-dum effe:quod crimen Paufanie regi, 20 quanuis talem honoris 20» 
- gradum obtinenti, Lacones obijciunt. Nullaigitur talis vel ratio 
- xellex nec ciuilis eft, nec vtilis,nec vera. Fic en im eadem pritia- 
'timac publice optima effe legumlator perfuadere debet, & talem. 
opinionem animishominum ingenerare.Bellicas autem exercita- 
- tiones non idcirco meditari homines debent, vtinfcruitutem re- 
- digant 21 ea conditioneindignos:fed primum ne ipfialijsferuiant, 2t. 
deinde,vt principatum quaerant, quo fübie&torum vtilitati confü- 
— lant, non vtin omnes dominatum exerceant, tum 22 vtíeruitute 22. 
dignis dominentur.Ceterum legumlatoriidpotius elaborandum 
efle vt tum leges qu resbellicasattingunt, tum cxterainftitutaad 
etium & pacemreferantur, resipfe docent cum rati onib.congru-, 
—entes : quoniam tales ciuitates magna ex parte bellum gerentes — 


. confetuantur,ezdem imperio potitzcorruunt. Nam pacemagen- ——— - 


— tes, tanquam ferrum fplendorem amittunt, idque legumlatoris —— 
—elpa, quitationem , qua quiefcere poflint &in otioefle,non do- 


Aaa à ze - Scholia 


Am. 


ERO ARISTOTELIS 


Scholia in. Caput. XIV... 
* SE Dcumomniscommunitas ciuilis ex imperantibus conftet, 
acimperio fübiectis.Vt reife educationis precepta dentur , illud primum. - 


flatuere oportet,num üdem femper imperiumtenere debeant, an diuerfi, qui | 


pet vices unpevent,ruvfufay pareant imperio. $i eygo,inquit, alij alijs effent. 
long tim corpote; ttim animo praftantes,efet baud dubie commodius,vt po- 
tiores femper unperarent.. At inter fimiles & pares iuflior eff atque tutu. 
imperandi & parendi alterna vicifitudo.Duceigitur natura que alios iuug-.— 
pessalios fenioves effecit;fic eft Refpub. conflituenda,vt feniores [HDeYent is. 
mores imperio pareant,vt quodammodo qde , quodammodo diuerfi teneaur- 
amperitmye andema, vationem y diuecfitatem fequatur educatie.Ceterum. 
smperium im adoleftentes liberorum effe debet, non berile; id eff ad parenti- 
3)9,ynotad imperantium commoditatem veferyi. Nam opera ipfa imper ata. 
- Boneffa (rit,an fecusnou tammveipfa quam ex fine iudicanttir-. Eft igtur le-- 
- qumlatoris status, quitus ffádds e amovibus cies optimi funt confid Crave, 
ciieadem fit virtus oprisi viri, c optimi citis, d» iperantitin eptitio flatu 
c eHntatissed cuim virtutes babitus quidam anima frot. parti anima differz-.— 
diam leguiconditors cognitam effe oportet. Cum dua fint Tit HT Ama para. 
es altera vationi per (e compos , alteya expers, apta Item DAYOYE TALI, 
-- Jactanquam fübietium efl vistutum moralunn, illa iptellea malum; quibue 
virifque vr boa cffe dicitur «. Gateyumbeatam vitam irví(u iatelleititahi-.. 
pn virtutum, qua potiores fitit; po[it am effe vou eft dubitabile.Sed quemad-.—— 
shodum tatio duplex eff atlina d» contenplatina.fic etia vivtutes eondem 
habent dufeventiau quartum cim fat potioves cotemplatite, bariirv[n fies 
ti vitam beatam, potius quam ackiuam fLatuendum efisbonefl a enim neceffa- 
- 98s C vrilibus otium uegotio.pax bello prefevenda efl , C barrationedaie — 
— enda puevorim educatio, veliauarum atatum inflitutio. quo intelligitur 


mop relié con[H tutam effe Lacedemoniorum Renpub. cumsenfltztacunda — | 
- fete ad bellum c» victoriamnon ad otium e& pacem [pedlant:quavessuultes ——. | 


— COEM Incammedor um eff caufa, ux cou o CE 
-4£ Huicenim diuifioni confentaneaeffedebet difciplina. Abtere | 


vere:aliter qui modopavere modo unperare. 


- quim educandus ac iflituendus eft qui [emper imperare debet velfempeypa- 


2. 3 


—3 Manifeftatue fübiects imperantium. preftantia. Vtfübiediplnt —— s. 
antelligerent.fe Ab itperantibm tum Corporis, tum. etiatn animi ywibus [upto TUE 
Trias proinde imperium tpforum equo animopateremur, o 0 


E s B uu 7 


Porrricon vM Lrs. VIL. ———— 366 
4 Hocfumerenon facile eft. Hoc itaeffe cenflituere, C penere, quafi. 


goftulatum c principium, vt folent mathbematiti, ——— : 


5 QuodScylax deregibus Indorum. scylax Cariadenfis, qua vrbs eff 
in Cariaprope Alicarpajfurm , fcriptor veruflus C mebematiens futt, [crie 
píitá, de fitu Orbi. Hic iguur,vt videtur, Indos in de fevendovegno procerie 
tatem corpori. in pritmis [ped are folites effe prodidit, vt de. Aetbiopibui ipfe 
tradidit lib.tig. i pv 


6 Aequabilitas enim cadem eft (imilibus.Simlibus d virtute paribus: — 


equus bonor & par consoditas in Repub. debetur . 123, tifipariaribuane- 


tur jniuria fit, c» difficile est Rempub. permanere . Nam quibw iniuria fit, 


- gecbonores c impetia coramtnicantum , bi folent in. imperantes. con[pi-- 
yat. — : 
7. Cum fübie&is faciunt. Sulieltor ciuibus covfpirastibus fatent vte- 
flici, quivitos per agrum c caffella incolentes (eruirecognntur. 4d: 
fummam y, quicunque noncantentigvefenti flatu. Reipub. vebus nouis [Hu-- 
8 Subie&ispotentiorcs.Vt quitenent adiminiflr antá, Remp-potentieves 
mfubedke. —  — —— ——— —— : o oen 
9 Ipfacnim patura dele&um dedit. DeIeere e [eparave docuit, dum. 
- alies iuttenes. facit ad parendum prapter vires idontos, alios (eniores,ad im: 


- perandum propter prudentiass accomimodatos. 


i - 34 


-19  Cxterum imperata quedam . Nonnullaopera que imperantu ipfa - 


— per fe fevuilia effe videntur vi fodevesfoffumá, e ae gevem ducere, c  fémm-- 
- lia.Hac enim à evuis copta fuppetente dy ttevcede zonduttu,operarg(4, fie- 
wi confucuevrum.Sepe tauieniu[fu iuper aturis ab ipfis suilitibus & ingenui: 


— eitibus bonefl e fint vygentibus bof ibus. Antiquitus autem bet offic llo 
zs pre]tare cen[fuetum ac legitimum erat valitibus Rotmand cuu ve ge — 
-- Tum quia, prater avma c quindecim dierum commeatum ( aucto: (22m 


—— pha)lagnem e» fecurim ferramá, d» fportam feu vistama por bat. Mag, t4- 


. — demopera fi mercede aut incojumoduatem wperantisfiant,feruiliter fout: 


- fin füe faluta C Reipub caufa, boneflifon?, 


"n Etqui fitoptimz vitz finis. Quod fit fummum bonum, vitambeatam: —— 


ceüsens. — 


—m Per quas vir bonus quodammodo dicitur. Virum boum pra rib 


— dicere & fentive folemus,qui iuflus fite cateru shoralibus virtutibus pr. 
—— dusqui verb fapientia e intelle fit iflvudtus hune fpientem pe 
— oc benum virum eppellave folomus, idem tame vir bonus quod amo 
-— ebipfam quam babet fspientiamyque virtus efe - Namviniu 
T UT iuc ee : ; lom d A38 


AE 


mile — 


369. — —  —— WMARKISTOTEEIST ze 
vt babentembonum faciat C» perfetum,cum ipfa fit peyfeBlio quaduim., vt 
apfe libro feptimo de phy[fico auditu testatur. —— E 
3; Semper deterius melioris eft gratia. Cum alterum fcilicet ad alte- 
TUm refertur natur a, velveclavatione. ue : : 
-34 Vthancquoq; partem codem modo fecari.Cum ratio fit duplex, 
pats quoq, anime particeps rationiserit duplex athiua (5 contemplatiuasac 
-:€9dem modo aid iones ipfarum alterius a(tiue, altevius evunt contemplatiue: 
quarum aciionum be (unt magis expetendeque proficifcuntur Àre, qua me- 
Tier efl natura: pavs autem anime contemplatiua melior efl natura qudm a- 
ina quoniamin optimarum C maximarum neceffariaviumá, verum con- 
xTemplatione vetfatur cum adiuainrebpu con(Lantibus c» varuntibus verfe- 
1T. € | : | pin 
1j ljsquiommnesautduasaffequi valent. Qui poffunt moralibus; que 
— funt inpartevationie expertes C vtriu[g, parti amma,quar ation efl com- 
pas.virtutibus fungi aut duarum ex bis vibus. : 
i6 Quo fummo potiri poteft.Quod esi maximum ex ds quorumipfe pa 
"efl eri compos:toti enim fibi impofibilia, fed ex pofibilibu: optimtm quod- 
que expetere debet.- : - 
17? Eundem effedeleGum.Vt quemadmoduin ex partibus anime eapye- 
- fertur alteri cutus ovatia alteva eft, fis boneflavebus neceffarüs & vtilibus 
referuntur , Hanaug, boneflavumverum.boc efl virtutum c offiiorum 


NO aee NE 
N 


5 gratia funt ev expeti debent:eademá, vattone pax bellepreferenda eft, otii. — 


- tiegotio. H anc igituy tationem legumlator fequi e optimum quam, fhetbaree- 
 prunumó, finem coudeuda legibus intueri debet:neg, verà negluenda tatio 


- efl qua negotia bella, eerendifacultatem prabeat : fed itavt bac adotium.— 


- 4 pacem veferanttr C bac velut normaesi puerorum educatio, c» ciuium 
- ampi etatis inflitutio dirigenda, x ee 


18 Tum rebusipfisnuperconuidum eft. Nuper ves ipfadeclarauit.. 
—Namimperio Gracia potitt Lacedatuonij cum pace imperiog, vti tiefGirett,— 
- amperium ami[erunt,qua deve Cicero, Craid,inquit, Lacedemoniesiniu 


. féimperantesnónnercpenteomnes fere foci] deferuerunt, fpe&ta 
- toreíd; fefeotiofos prebuerunt Leutricz calamitatis? | 
19 Hocquoque dictu ridiculum eft.Ridicula ef commendatio laudan 


té leguinlatovem,quieat leges tulerit , quibus cum viipoffen Lacedamonij, 


eliam C beatam vitam ameruut. 


..40 Quanuitelem honorisgradum obtinenti. Pasfanias quando —— 
giam gradum obtineret accufatur tamén à Lacedamonijs, quad «ffedbatatye — 


— Brastnide folus citati fea valuerit imperitare. 


Auris ETT. 


3 S 


PonriricoR vM Lix. vit ——— 368 
- gt Éaconditioneindignos.Qwiliberi futit natura mec digni quib beri 
liter vt feruis imperitetur. E 
zi Vtferuitute dignis dominentur . Vt natura ferus , aut js quorum 


^ deprauati mores id poftelant;beviliter imperent,iure fcilicet natura, de quo 


libro pritmoemoratum tft. 


CAPVT XV. 


r CVM autem publicà priuatimQue hominibusfinis idem cfe t 
videatur, eodemáue modo virum optimum quo Rempub. opti- 2» 
mam de&niri (it neceffe,non dubium eft quin virtutesad otium fa- 
cientes defiderentur.Vt enim fzpe diximus,belli pax,otium nego- 

tij finis eft. Caeterum ad otium & vitam liberalem virtutes tum qui 

. businotio,tum quibusin negotio vtimur;conducunt. Multa enim: 

ex rebus neceffarijs vtotiofis effe liceat, requiruntur .. lItaquetem- - 
perans ciuitas & eadem fortis efle debet,& que laboribus &calami- 
tatibusnon fuccumbat. Nam feruis , vt in prouerbio eft;otium non. 
fuppetit.Qui autem fortiter pericula fübire nequeunt,hi feruifiunt - 


ur 


inuadentium. Fortitudine igitur & tolerantia 3ad negotium, 4 ad 3.4*- 


etiumautem philofophia opuseft. Temperantia vero &iuftitia v- - 
trifque quidem temporibus apt funt;fed pacem agentibus & otio- 
. fismagisneceflarie. Nambellum iuftos & temperantes effe cogit. 

" Secunda fortuna, & otium cum pace. contumeliofos magis reddit. 
Multa igitur iuftitia,multa temperantia js opuseft, qui felices effe - 
videntur,& rebus omnibus fruuntur, quz vitam beatam efficere 

-— putantur,vt fi qui funt,quales à poétis effein Fortunatisinfulis me» — 
"morantur.Hís enim maximé philofophia , temperantia, & iufti- 

-tia opuseft, quo magis otiofi funt, &talium bonorum copia fru» . 
untur. Cur igitur ciuitatem ad recté beateque viuendum his virtu- 
tibusprzditam effe oporteat.in promptu eft intelligere. $ Cur ergo €». 
turpe fit bonis vtinon pofle,fed negotiabellad; gcrétes probos effe 

-  videri,pacem autem & otiurn agitantes 6 mancipiorum vitam imi- &,. 
tari efficitur vtin virtute colenda non fit Lacedemoniorum ciui- 


tasimitanda,7 qui nó co differuntà cateris, quód non idéquodali X 
fummübonüeffeexiftiment,fedquódidperquandávirtutéparart ——— 
putant.8 Cüauté hec fint maiorabona, hincpaláfithisfruiquavir 8 — 


- tutibuspzadtare, & horü fruitionem e[le proptcr fe expetendá:fed 9; 


369. : TARISTOTELIS- m 

10. quomodo & 10 quibusid tebuscontingat, ;confiderare oportet, | 
Naturaigitur moribufdue & ratione opus effe, fuprà differaimus,. 

|. Exquibuscum quales natura ciues effeoporteat ant? fit à nobis de. 
— Xlaratum, fapereft vt rationean moribus inflituendt fint confide- 
1t remus. rr Namhecinter fe optima conuenientia congruereopor- - 
P-13- tet.1? Ratio enimab optimo fineaberrarepoteft, & 13 per mores - 
14 fimiliter duci. Sed necillud eft dubitabile , primum quodra vtin 
«gteris fic hac in regeneratio à principio eft, & finisà principio 
quodam,quod eft alter finis.Cum igitur ratio & intelligentia nobis 
"fit nature finis, vtiquead hasoportergenerationem & morum in- 
füitutionem accommodare... Deinde quemadmodum anima & 

. Corpus duo fünt,fic anims partes duss efle rationisexpertem & có- 
15. potem rationis harum due babitus duos effe numero videmus, ry 

«quarum partium altera eftappetitus, altera intellectus. Vtautem 

corpuspriusg:suitut quàmanima, fic pars rationis expersquàm 

36. compos:argumento,quód 16 ira & voluntas, itemqueappetentia 
. puerisetiam ftatim genitis adfünt, ratiocinatio autem iie 

- tia etate progredientibus naturaliter ingeneratur.Itaque neceffario 
17. prioreft Corporiscura,quàm animz;17 deinde appetitionis;verun- 
. tamenappetitus cura adintelle&um , corporisad animam referri. 
38. debet.Si ergo legumlatoris partes funt, vt18 alédorum optima cor-- 

. peragenerentur,ab initio prouidere, nimirum prima cura de ma- 

. trimonioeft adhibenda,quando.& qualesin inaritalem confuetu- 

dinem conuenire debeant. Ro s eu c 


Sdiam — pu XKS 0000 0 


3$  Cumautem publicé priuatimquehominibus finisidem effe vi- 
. deatur.Cam fummum benumin eadem ve pofitum fit fingulis bominibus ce 
0 muinerfa ciitatifító, Yna c eademvirtus qua virtmoptimum er optimam 

. iitetemfacit , djsporifunumvirtutibus praditam efje ciumatem oportet 
ccm gtiepati és otio funt 4Cconimodata, vt ittffitia C? temperamia c phiefo-.— 
(oot ophiaid efl virtutes intelledluales qux euim belli, otium fis efe negotij. Sed — 
| 0 quiapaxinterdum bello quarenda efl, c otim Hegotto, Virtutes quog, quie — 
, Vu bellutt negotiuma, geritur, fimt neceffrie .Colenda fantigitur virtutet, — 
eoo fed eeumaxume que pacem tuentur. Necimitandus errer Lacedaemoniorum, — 

— quiluetfelicitatem , yteetera bene infhtüte cititates Virtute metiventur, - 

.— caameninboc errabant,quod cam pez Vellicam virtutem maxi contingere. 

u- zx : bo coo c ffaiuebant, 


ET 


C 


PoriricORVM Lis VIL — —— $70 
flatuebant,& banc potiffimum exercebant. Ttag, bellum gerentes fernaban- : 
"tur in pace felicitatem e imperitum as[erumt., Prima tgitur legumlatorüs 
cura lit,vt futuri ciues ret? geneventur, deinde vt proba moribusip[htuan- 
tur Primum ergol egumlatori qua ad matrimonia pertinent protideda funt, 
vtvir c vxor qualesefe c quotemporeconuenire debeant vede fancia- 
tur. - s : ; : 
3 Eodem modo virum optimum.Quemadmodum vir eptimn effe de- 
finitur quiveri optimisQ, virtutibus eff praditus, fic ciuitatem optimam effe 


definisnus, qua veria optimisó, vv tutibus inftvatta ejt. 
3 Opuselt ad negotium.V 4d bellum gerendum. : 
4. Adotium philofophia.17 efl virtutes intelleckuales, fludiuma, bona- 
sum atium , eum ad mores infiruendos y tummaximé ad centemplatia- 
fem, uo. ue cs | 
^ Cumturpe fitbonis vti non poffe. Caufam reddit cur civitat pacis 
virtutibus infivudla effe debeat. fcilicet quia turpe eff non babere ot Cr pacts 
bonis vtendi, fiue fruendi f aculsatem qua meliora funt , quam belli negotia- - 
vumóbena. 00000. o ud o o | 
6 Mancipiorum vitam imitari. Turpitey Cz intemperanter Yiutre,vt 
feruifolen. c b 4o 4  — 
Qui non eodifferuntà ceteris, Lacedemens, vt cateravette fentien- 

tes ciuitates vitam beatam in v(uvirtutis ejfe confluunt , [ed o differunt, 
quàd Lacedemomij vfum bellice duntaxatvirtutis (ummum bonumeffe pu- 
ant,alij ctinékarum virtuumv(um , prafertim earum que ad otium magü 
conducunt. : s | uec 1d 
—.— 8 Cumautem hzc maiorabona fint. Cumotium c contemplatio tna 

- dora bona fint,quàm morales e bellice actiones con[entaneum eft vitam qua 
otio C contemplatione fruitur praferendam ei effe , que feuittur fiue vtitur 


virtutibus tnov alibus dz in ciuilibus actionibus ver(atur.—— | 
9 Ethorum fruitionem.Orj c contemplationi fruitionem pev fe expe- 
tendam effe. AGiones enim,vt ipfe primo libro deprima pbilo OUO 
fita fponte.fed propter. cognitionem expetuntur : cognitio autem propter fe 
expetendaesx. .— —- eec D e ee 
3o Quibus rebus hzcbona contingant.Quomodo ad otium C» contcim- 
-plationem peruenire Valeamu, — 2 0 mec. 
n Hzceniminterfe.Natura wores C ratio. N am fi conflitutio nattrdes— 
li fit in vitia valde proclinis C abborrens Aredaratonesaut fivatio Qm (à 
res inter fe difcrepent,nunquam vir optimus fiet. E c p Eh 
a2 Vrratioaberretab optimo propofito. Vrvatio defledtat ab 


D 


sz 


A z 


CES 


E: vc XA3rSTOTEEI* 


fnoid ef non vedo fibi vltimum finem conlituat. 


13 Permores fimiliter duci.Hic locu ingracit exemplaribus variat ig 


quibufdam enim 3ià T4 i9uy dpolev firiptum eff, ideff. per mores fr- 
sniles 5 inaigs Saa 4 i9av pott; per tnores fimilitersin nonnulla 318, 


TA) époíov, perfinilia, quarumdictionum mediam vt comimodiumam — 


fecutus est interpres. Reddit igitur caufam philofopbus , cur cum dix:ffet na- 
turam rationem e» mores inter (e congvuere debere, addidit optima conte- 
nientta non cnim (atü eft vt congruant, nifi optima conuenientia congrucnt, 
vtin bominevedé natura confltuto vatto YeCka fit fummo bono confHituendo, 
Q ores optimieidemá, fint contemientes. N a fieri poteft vt congruant pra- 
sta conueniétia,qtod fit cumratio aberrat ab optimofine. & eadem fimiliter 
mores fic inftituendos effe fLatuit,vt fint finivltimo perperam ab ipfacon[Hitu 


to conuenientes,ab optimod, fine abborreantztumc enim ratio praua cumpra 


gis moribus congrust,non tamen conuenientia optima; fed pefmma-, quarum 
conttenieutiavum prior bonoru & virtute praditorum vivorum propria c8, 
poflerior vitioforum.N atm vt in bomine virtute pradito, vecta vatio Ctm ti9- 
vibus probi,id esl virtutibus mor alibus, qui (unt babitus n appetituingenera 
ti,congruit:fic in vitiofo prauavatio-congrtir cum prauis soevibus qua vitia 
dicuntur. N ec enim ante vitium generatum efl, qum praua vatie conpruat 
cum deprauato appetitu. N am contravecha C» incorrupta rationis queimie 
pfo fit iudicium rimpiter facere non eft vitioft fed incontinenti , Esbicorum 
füptimo Mores atitem boc in loco vocat virtuttn C vitiorum babitus. Quod 
"autem dictum efl devatione & moribus poteft de natura fimul dui, vt praua 
natura Cr prauavatio & prauiinoves inter fe congruant , qua erit pofuma 
conttenientia. o ES 
14 Quemadmodum cateris in rebus generatioà principio eft, & fi 


- pisàprincipio quodam quod eftalius finis. Vtinceterisvebusnattvae — 
libus vel avtificioftssitafit in bomine. N am freni, exempli gratia, genevatio 4 


principio quodam eft:ab artifice nang, ferrum praparante aptante initi 


—fmityp[(ad, effe tbvo generatro dicitur cuite fini eff ipfum ficnum commod 


ata, perfcitum.Hoe autem finis principium,eft fina vltimifreni , qui est equi 


— commoda flexio c moderatio . Sic igitur accidit in bomine, ctus geueratio — 
— eff aprinaipio Apaventum fcslicet concubitu & praparatio femine, «tiw ge 


tier tioni prim: finis efl perfecta bominis conflitutio,cum ad perfettam ata 


pem peruenerit:badtenus enim bomo gener ari dicitur vt teftatur ipfe Arflo- — 


teles, quilibrofecundo de generatione tempus naturalu generations 4 


quale dicit effe tempori corruptionis fiue interitus .— Hac autem pefe-- 
&a conflitutio, qui eft proximus fina genev ationiseft liim fiis bumaniprim — 


F 


-PorrTi1coRvM Liz. VU — — wm 


Gipitmsqui ni pof rts ejiin vfu virtutis. intelleuala. Ergo frais, ait » fcilicet Viti- 
mus eft a principio qttedmyquod principium ejt , alter finis proximus videli- 


ces generationi, ditbio enimgreca &mó rn dex1« du TU Ses ficefl ad - 


werbum conuertenda,à quodam.prin cipio: alio fine. , 1d esl quod ejt alius 
fins, vrinterpres conuertit. 
44. Quarum partium.Ex duabus memorati partibus, dues aron eff ex- 


quet ss appetitus dicitur cuius babitus (unt virtutes morales : compos Yarta- — 


tionis intellectus wommatur cutus habitus funt virtutes intellectuales. | 
36 lra& voluntas.Voluntatem improprie dixit pro cupiditate quadam. 


Vtenim ipfe hbro tertio de anima tradit Voluntas inparte vationi compote, 


cupiditas verà in rationi experte fit. Nam pbilofophi quog,, vt ceteri autto- 
gesymterdumpopulavem confuetudimem fequentes , improprie ppp y- 
duntur. 

17 Deindeappetitionis. Primecnra debet effz covporis in prim 4 ". Ticet 
generatione c wf antia: proxima appetitus, t moralibus virtutibusper opti- 


nam educationem informetur.1nbac enim parte anime virtutes omties mo- 


ales generantur;vt ipfe testatur smagnovumtor alium libro primo. 
18 Alendorum.Qut aledi funt poffevitatis C Reiptlb.caufa. N am in qui- 


bu[dam cititatibus, vt Lacedamone;fi quis valde deformis aut membris ne-- 


-ceffarüs: orbatus, aut. quoquo modo natur a deprauatus nafceretur, lege ali ve 

&abatur. fed iuffusmagiftrat uum, qui buic officio confi Werandisá, fetibus pr- 
erant, inbaratbrum protjctebatur, à qua fententia ne ipfe prm Atifleteles 
alborrere videiur proxumo capite. 


CAPVT XVL. 


AO AOT. 
wc 


à Oportet autem cbe qr in hac (ocierstednflicene 
-.pfos & viuenditem pus fpe&are,vt atatibus ad eee có- 

gruant:nec diffentiant facultates, vt cum vir generatequeat, vxor 

nonpoffit,aut contrà:que res feditionesinter i ipfosmouent,& ani- 


mósalienant:deinde ad filiorum fucceffionem intuerijquoniam fi- — 


lij Dequenimio tatum interuallo fubfequi parentes debent, tunc 


«enim 2 parü commode vel fili) feniorib. parentib grata feícine ,vel 2. E. 


parétes filiosopitulari pofsüt:nec rurfus propé ad parenti etat£ acce | 
- dere.Eft.n.hoc multifariáincómodü,tü. quia tales filij minore vere - 


- «dia patres velut equalesi fuos colüt,& etatü ppinquitas ; familia- ; | 


-Xéadminiftrationé cótentiosá. facit:preterea obid,vndehucdigref 


En ge popa .procrcádorüfiliorü 4 apta fint "gia voli 4.4 
- !  —Hbb x — —- — "tati | 


cs 


AVUINAOo CIC mne is—amnt vemmttobErSopra terque 


NTC RT TE ET NN NN e RI IRURE EM paier 


L 


I — CARISTOTEILIS 
tati que éun&a fere vna prouifionecontinget. Nam cum generan 
 difinis magna.ex parte virisfit annusad fummum feptuagefimus, 
4. mulieribusquinquagefimus, s debetautem coniun&ionisinitium 
peratatem in hectempora congruere. Ceterum adolefcentium. 
coniun&ioad filios procreandosincommoda eft. Nam cum in om- 
nigenereanimantium fcetus nouellorum imperfeGi & fceminei, 
exiguad; forma fint:codem modo in homines accidere neceffe eft: 
argumento,quód quibus in ciuitatibus adolefcentibus folent puel- 
le nuberejnhishominesimperfe&i & corporibus exiguifunt Ad. 
€ hecin partub.puell magis laborát,& plures intereüt 6 Itaq; ob ta- 
Jem caufam-T reezenijs editu effe oraculum quidam interpretátur, 
 velutmultisintereuntibus, propterea quód adolefcentulz nuptui 
traderentur,non propter fructuum perceptionem. Ad temperanti- 
am quoque nuptui tradi grandiores conducit.Nam qua adulefcen- 
tulz rebus venereis vfe funt, hze minustemperantes effe videntur, 
7 Marium qnoquecorporibusad incrementum abeffe videtur, 7 fr. 
8. coitus.inter augefcendum fiat. 8 Nam huius rci determinatum, 
eft tempusquoddam, vltra quod augefcens non progreditur. Ita- 


- 9. que mulieres 9.annos decem & oCto, virosautem circiter triginta. 


feptem natos matrimonio copulariconuenit. Sic énim coniunctio, 
vigentibus llorentibufd coiporibus fiet, & eodem tempore oppore 
10. tune filios procreare delinent: 10 & ilHis ineunte ztatis robore filij, 

1I. fiftarim pro rationetem porisgeneratio fiat, rc his setate jam in an- 
num feptuagefimum deficiente fuccedent. Acconiunctio quidem. 
maritalisquando fieri debeat explicuimus. Anni vero temporibus. 

12, VtLoportet, vt mult nunc vtuntur, hybernum tempus t2 huiccoa- 
— fuetudini deflinantes. Ipfiergo ad filios procreandos medicorum, - 

— &naturalium precepta confiderare dcbcbunt. Medicienim redi 
de.corporum tempeltiuitaribus differunt ,, & de ventis naturales. 

— auctoresqui flatus Aquilonios Auffralibusantcponunt.Caterum, 

- qualia corpora fcetibus generandis maxime conducunt proprius. 
erit di erendi locus, cum de pueroruminflitutione difpurabitur. - 
Nunc rem fummatim attingere fatis habeamus, Nam necathletarü 
habitusad.re&tam habitudinem.ciuilem, vel valetudinem, vcl filio- 
rum procreationem vtilis eftznec rurfusimbecillus,ac nimis calami 
tatibus affit&us conuenit, fed horum.medius defideratur. Habitum 
ergo laboribus exercitatum habere oportet, fed non violentis, nec - 


351445. Vt 13athletarü nabitus,14 ad vnüopusfedi; adliberorü hominüa- — 


.. &ions 


j 


PorrriconvM Lis. VIL 374 
&ionesaccomfnodatis. Hacautem in viris perindeacin mulieri 
bus defiderantur : quibus mulieribus 16 vterum gerentibus corpo" 6. 
rum eft adhibenda cura,vt neque defidiatorpeant, nec cibo vtan^- 

" turtenuiore:quod facile fuerit legumlatori prouidere, filege fan- 
xerit,vt fingulis diebus fpatium aliquod deos quigenerationi pra" 
efle putantur,venerandi gratia conficiant. Mentem.autem contra 
quàm corpus tranquillam fecuramque gerere conuenit. Vtenim 
qu& ex terra gignuntur,fic foetus ex pregnante matre bona malad;: 
contrahunt. Deexponendisautem alendifque foetibus eftolexi7 17. 
vtnihilalatur mancum, aut membris orbatum.. 18 Propter filio- 18.. 
rumautem multitudinem fi fcetus exponi morum infüitutopro- 
hibeantur,determinanda eft enim procreandorum. filiorum mul- 
titudo Sed fi quibus fueritaliquid'praterea genitum,abortionem . 
antefenfum.& vitam facere conuen let. quatenus enim fas fit. pro- 
gredique liceat,fenfn & vita terminabitur.Sed quoniamsetatisini- — 

tium viro & vxori quandofit coniunctio maritalis ineunda, defi- 
nitum efl:illud quoque quandiu liberis operam dare cóueniatde-- 
finiatur. Vt cnim iuniorum , ficetiam feniorum filij imperfecti. 
tura corpore,tum etiam mente:confcétorum autem etate imbecil- 
ligenerantur.Cum igitur ad cam tatem fuerit proceffum,qua més. 
& intelle&us. maxime viget, becautem eftin plerifque(vt poete 
quidam etatem hebdomadis metientes tradiderunt)9 circa quin- 19- 
quagetimumannum. Circa hanc igitur ztaté;quarto poft vel quin- 
toanno deliftereà filiorum alendorum gen eratione tempeftiuum: 
—efkin pofterum ita teinperandum,vt valetudinis gratia, vel obali- 
am huiufmodi caufam confüctudinem habere videantur; 20 Cum ?O* 
aliavero velalio confüctudinem habere, dum coniuge erunt &: 


vocabunturjin rebus turpiflimis habeatur. Intra tempus vero hili- 


Land 


1 


: osprocreandi fi quistale quicquam vifus fuerit admittere, infamia, 


notretur,prout criminis magnitudo poftulat.. 
c s  Scholisim. Caput — XVI. — c 


1 OPORTET antemlegumlatoremin hac focietateinftituenda: — — 
adipfos & viuendi tempus fp cGtare. Primttm in legibus ferendus. ad amam— 
drimonium pertinentibus, babenda eff vm c? vxoris inter ipfosratit qre4o c 
atate conueniunt , autini, generandi faciant , t eodem iem 7 
tempelliuum fü defimere: deude filix (uccefiones n nimm 


prope ad patrisetatem accedantnam vtrungque incovamodum eft: quod fiet, 


filüs guatiam eu vefevemtibussuuaripofint. 
face infia paternis obtemperat,cum efl patvipropemodum qualis. 


qumlateris prudentiayc w[ltuti in VTAquepaxte anima ingeneranda,.c 


Nati qgoSajiqy dixit pbilofopbus , pro cuyo agen quo verbo bis bec 


dem dese differens. 


- ftc quidem exponunt;vi eo innate as nuptias , co feftinataimfilierumpro-. 


5 | ARISTOTELIS 


- quin dicatuv, quoniam C adoleftentium,qQ? vuvfus [eniorumfilg unperfetlá 


j 
Jivxor atmorten decem c» octo viro annm nato circiter trigefinum fepti- — 


corpore aum atque imbecilligener antur. T enpus autem anni gignendá 
Jiigs accommodate eff bybernum,c flantibus aguilonibus ventis. . Habitus 
verb corporis in gener antibus probatur mon nimis vobu[Wus, qualis eft atblete- 


guannec verfus imbellicus e laboribusfradius. Mulieresquoque pragnantes 


ambulationibus exerceri, cibis vti folidiribus oportet. Praterea vt incipi- | 
endific deftnendifilios pxocreare tempus debet effe defiutum,ne quinquage- 


- fimum quim um anui in viro excedat. Adulteria vexà ex vtraque partem 


- vebusturpifumibabenda funt , c infamiafi vompore. generationispatren- 
dir notanda. oe 

2 Quiaparum commode vel &fiyfentoribus parentibus. Prints enin 
fenes paises saoriumtum, quam filios aleve; c probis movibus mfhtueve, à 


3 Contentiofam facit familiaremadminiftrationem. Quiafiliu non 
44 Aptalegumlatoris voluntati. Virtutibus accommodat ayqua funt le- 


«d munera corporea,cumes pofcet-obeunda. — zt 

5 -Debetautem coniunctionis initium: peratatem in hzectempo- 
ra congruere. Ez atateviryxora, debent in tnatrimonium conuenire, vt — 
suititm liberos generandi cum temporibus definendi congruat ,vt eodem. — 
tempore var ad aumum feptuagefimum, vxor ad quiaquagefimuu perueniat. 


apfo cap-vjus eff in eandem coutieniend: feu congruendt mnt elligentiam ac ed- 
6 kaqueob talem caufam Troczenijs «. Quere biftoriam : cuiustamen —— 
fumma effe. videtur. Tvez.enos cumanulte mulieres apud eospariubusinte- — 
irent, oraculum ab Ioue Dodoneofort affe vel 4ppolline Pythio qua.caufatf- — 
fet tanti malipetiuiffe, aut qwavatione deorum ipfis tfenforum ir aplacari 
gufet,ora ulum bumfmodiex adytu editum ffuiffe.fore vt deorumin Tra- 
"entos ira Grcalamitas ceffavet.fi fructus ferius perciperent. quod oraculum 
«ercationeim oracio probibitas effe intevpy tentur non Yandemiasatt meffes.— 
antempe[Liue properatas. - nto 40 00 eo i 
7 Si coitus fiat inter augefcendüm, Dum crefcit adolefcens, tàvtyrat — 
iieyeMtyEmoiayrat TU GuugaiuY. Sicenm. Igintipgiimpa ue | 


"T 


PorrricoRgR vM Drs. VIE -— 376 
suendatis, in quibufdam additum ef r& cien ros , inaljs B odpwrog 
féd vtrobique perperam, vt arbitror , & fine vlla Hecefsit ate propter phvafíe 
ignorantiam. Dre : 
8 Nam huius rei determinatum eft tempus, vltra quodaugefcens- 
nonprogreditur. Quod tempus animal fiue bomo-augefiendo- non exce- 
dit. ; 
9 Ánnosdecem & oGtoyaut circiter. Platoim libro quinto de Repub. 
viginti amorum atatem in muliere, trigintatu viro tempeflittam effe tradit - 
ad nuptias, vt mulier ad quadragefimum v(quepariat, Vir generet vfque ad 
quinquagefunum quintum. : ex 
do Etillisineunte.Qwi adaleftenttli duxerint vxores. 
1 Hisetateiam Quiperfeda atate matrimonio iundli funt. Succedere - 
4titem filius patri, im aliqta etate intelligenduweft cum filus adoleuit,, patre 
illametatemagente. 0 00—- : zn 
1l; Haicconfuetudini.Generationi filiorum: 
15 Athletarum habitus.Vt fist robufliftma corpora. 
x4 Nec vtathletarum ad vnum opus.ad paleffram potiffimum. 
15 Ad liberorum hominum actiones, Vt ad ctanrfum, c iaculandum dr - 
munera militariaobeundum. ces | 
-16 Vterum gerentibus. Pregnantibus; - pu et 
17 Vtnihilalatur mancum, aut membris orbatum - Lactdanonió- 
rum ititutum probare videtur, quod idem Platoni placuiffe videtur in lib, - 
quinto de Rep.de quo inflituto füperiore capite memorauimus; 

18 Propterfiliorum autem multitudinem. Quidam putauerunt mo- 
"dum imponendum ejfe filiorim generationi , ne propter multitudinem ciues 
inopia laboy arent, quod effe neceffarium Arifloteles tradit bb; dj.in ea cittit4- 
te;vbi patrimonia lege aquantur.Siergopro veatioue defiftendum eft, quoni- 
am filios ceteros vlivapra[criptum merum genitos exponere, feu per aug- 
re inbummanum efl & contra mores, vatto vero a procreatione filiorum de- 

fiftendi, quam quidam tvadiderumt per turpiftima diuenticula , nefaria eff, 
idcirco abzviionem potius inducendam ejfe dicit, antequam fetus animetur ,. 
- Hucufque enim [rne magao flagitio progredi licet. Nam fetum delere, cm. —— 
«d fenfum c vitaperuenerrt homicidium eff quod praceptum aduerfa PLa- £ 
tonem datum effe videripotefl . Plato enim libro quinto de Repub. Fatum — 
- quis poft tempus generationi prafcriptum genitus fuerit , cin lucem editus, — 
exponi itbes quiquamquam mon eds melius effé dicit, uoutamen addu abor-.— 
tionem ante fenfum cr vitam effe f ciendam., EE o 
39 Circaquinquage(imum annum. Amo quadragefitio nies fi equae 


4 


[Ae : VOARISUOTIÍITIS | 
mur bebdomadumvationem : nam [epties feptem fimt quadragintanouen.. 
20 Cum aliaveró velalio. Vt neque vir cum alia ynuliere con[uetudi- 
tiem babeat nec vxor cum alio viro.N am vtrunque vt efl fic turpifumum e[- 


fe putari,ct legibus vindicari debet. 


CAPVT XVIL 


Xr FILIIS autem procreatis, magni referre ad vires corporis 
putandum eft, quali cibo nutriantur. Sed ex cxteris animantibus 

acgentium confuetudine,quz beilice habitudini femper ftudent, 

fi quisanimaduertat, facilé intelligat lactis copiofum cibum cor- 

2. poribus effe conuenientifiimum, 2 fed qui vini fit expers, morbo- 

rum caufamotibus etiam qui caderein hancstatem poffunt, exer- 

ceri confert. Czterum ne propter teneritatem membra torquean- 
tur, nationes nonnullz quibufdam artifictofisinftrumentis vtun- 

tur,quz talium corpustutumà torfionibus reddunt.Eft etiam vt&- 

le,ftati ab ineüte state frigorib.afluefcere.hocenim tà ad valetudi- 

-nétüad munera militatia cómodiflimü eft. Quáobré barbari ma- 
gna ex parte,alij frigido Blumineinfantes mergere;alij paruis indu- 
-3nentis veftire confueuerunt;vt Galli. Nam quibufcunquerebus 
. fieri potefb,ftatim ab ineunte xtate alluefcere commodius eft, pau- - 

Tatim tamen affueftere. Eft autem habitus puerorum aptus natura, 

ropter calotem, vt frigoribus exerceatur. In prima igitur aetate, 

hzc& huicfimilis curaadhiberidebet. Proxima veró «tas vfque 

adannum quintum, quam nec difciplinz conuenit, nec laboribus 

neceflarijs tradi, quo minus fit augefcentibus impedimento, motu 

- debet, fed quatenus modo defidiam effugiat exerceri. Qui motus 
curn peralias aCtiones,tum per ludos parandus eft:ludi veró necil- 

liberales,nec laboriofi, nec diffoluti effe debent. Neque veró ma- 

giftratibus qui pedonomi ab inftituendispueris nominantur, ne- 

gligenda cura eft, quales iermones & fabulasaudire huicetaticon- 

ueniat, Hxcenim cuncta exordia pofterioribus exercitationibüs 
. debent effeaccommodata. Itaqueludimagnaexparteimitationes 
-effe débent earum rerum quz ferio poftea funt obeundz. Puero- 
ium autem fletus &ploratus qui legibus prohibent, nonrecte fa- - 

e ciunt: conferunt enim ad augefcendum, quia funt quodammodo 
| « ..«orporum exercitationes.Spiritus nanque contentio vires függerit 
JAaborantibus, quod plorantibus contingit.Ett autem pedonomo- 
E gm o eu cC P T EMI 


: x EX ; : - 2 


PontrTi1CORvVM Lis. VIL - vyt$ 


TUHUSCRBUNBAOPUESUUNMR) Po VIUA Pos rupe 


*- - plere foleat,naturg diuifio nobis fequenda cft. Primum. 


-—5 Cam 


cce 


379 Gur CARISTOTELIS | 

blicóan priuatim,vt nuncin plerifque ciuitatibus &t,caram puero-- 
rum adhibere oporteat: Tertio,qualis demum fit ea procuratio fta-' 
tuenda. pol 050 0M db) h cn ee 


Sdlia in Caput X Vil. 


1-PILTIS autem procreatis,magni referre ad vires Ccorporispufatis — - 
dum eft,cuiufmodi cibo ijdemalantur:Explicatis que ad vetLem filto- 
 Titin generationem pertinent, tam videndum oft primum, qui cibus fit wnfanti- 
bis accommodatus, C qua exercitationes, deinde, animu qua ratione fit in- 
füituendus.V fis ergo nattralis ceterorum animantium, c» confuetudo earum 
entim,qua viribus ad bellum apti ffudent,apertà declarant lac effe cibum 
* anfantibus accommodatiffumum. Prodeft etiam infantibus agitari qotibus, 
qui cadere poffunt in illam etatem. Prateveafrigoribus affucfteve valetudi- 
nemnconfirmat , C corpus aptum ad officia militaria veddiu.3 quinquenmuo 
- 4d feptenumin luftonibus exercendi funt boneftis, nectalibus , vt CO?Ptis aflli« 
gant. puerorum plor atus probibendi non [ant,quippe ci ad augeftendum f'aci- : 
ant. Quod verb pertinet ad morum infFuutionem,cttrandum eft ne pueri cum 
ferui verfentur,aut collequantur , néte quicquam turpe vel videant vel au« 
diant. vunt ettam pueri ab omni turpi fpectaculo fummouendi. * 
2. Sed qui vini fit expers. Lac cibus commodifiumms eft pueris nift vinofue- | 
Vit Corrüptuin:quod accidit fi merum utrix largiter baufevit, perinde ete 
nim,ac fi puer ipfe biberetyvt eft in libro de fomno c vieilia.quamobrem , ime. 
qtit, nec vof antibus YInum , mec utvicibus conducit. Nam fortaffe nibilin- . 
tereff ipft bibant,an sutrices fed "Aquofiin bibere oportet, c modicum vini, 
quonam ef fPiritofum, e tanto magis atrum, propterea fcilicet quod imfans 
tes reddit comitiales(vt Gali)celtas vocat atiffoteles, quos interpres Gal 
los vertit , publicam fententiam confüetudiuemá, fequutus. Su[Bicor tamen .- 
Arifletelem: Celtarum nomiue Germanos fignificaffe , mon folum bac inlos — 
$6, fed in quibufdam alijs. Nam quod bic avifloteles de Celtaramamoribut 
vanfertidem Ce[ar incommentaris, c Mela de fitu Ovbu , demoribus Gere —— 
BAMOFIUR VEIHOT AE , o quod A Vifloteles libro tertio ttbuorumtradives 
: fert, Celtas nec interra BIOL TIO VI Iph LO pef ate tuneve, WultomaguGer- ——— 
TILAHOYIA VAT UTA COVHEHIE , qum Galitruin: quam ibi fufpicionem mouit. s 
Honoratus loannes V alentima vir domi nobilu, gracé c latine docifumus, — — 
£m quo propter egreotam eus erudinionen er bmanitatem libemerfoleo 0 
ferimones tum familiares, tum etiam literatos CNfekre, oe oe 
3 lurpesfabulasfpectet. Vr cometas ttrpes dium aguutir intbeattis.-—— 


| E Es coe ——— 


E PorrTrConvM Lis VIL. — —— $5 

4 —— 4 Quibsslexlafciuiam attribuit. Vt Priapo Deo, c Baccho,cVene- 
P —— n n : d 

: $ Spectatores iam fieri oportet do&rinarum.Vt exercentesfeinpa- — . | 

leflyacurrentes,iaculantes, ludos equeferes agitantes con[piciant , atque i- 

tem voce vel fidibus canentes audiant .- Hac enm siudia e exercitamenta | 

doctrinas vocat, quia funt à pueris e adolefcentibus difcenda , fed eamaxi- 

me quibus cv corpora C anni dur antur ad bellum, vt induat V ergiluus no- 

Ser, qui ex praeeptis,vt videtur, rfflotelis ftudia puerorum, duritie ac labos 

miffudentium pulcberrimé perfequutus ef£ illo carmine, : 

—  Durumá ftirpe genus natosad flumina primum  - 

Deferimus , fzuoque gelu duramus & vndis: | 

Venatu inuigilant pueri fyluafdue fatigant, ee 

Electere ludus equos,& fpicula tendere cornu. s 

| 

| 

| 


LFINISIIBELESEPIIML — 


 ARISTOTELISDERE. 
— PVBLICA LIBER ( CTAVVS, -— 


0e Interprete &enarratore. Ee o 
CUEGHA NT, GENESIO-SEPVEVBDA - 
re : CORDYBENSI : 2m xa 


C 


$r AnrISTOTEEIS 
teaaffuefcere conueniat :vt earum cuiufque muneribus fungamur 
dubium effe non poteft,quin idem in virtutis ationes accidat.Sed 


4- quoniam 4 vnuseft omnisciuitatis finis, haud dubie neceffarium: 
- eftjvt vnaeadem qe fit cunctorum educatio & difciplina , eadem- 


Que cura & procreatioid que publicé,non priuatim , quemadmo- 
dum nuncfüorum quifque filiorum curam gerit , & cos prout vt 
fum eft;priuatim inftituit, cum tamen communium communem 
effe exercitationem oporteat, & fimul ciuium quifque fe non 
fuum, fed omnes ciuitatis effe putare debeat, Eft enim vnufquif- 


$« que ciuitatis pars : 5 procuratio veró cuiufque partis procuratio- 


nem totius fpectare debet lege nature quo nomine laudandi funt 
Lacedemonij,qui magnum ftudium in pueros,& magriam curam, 
eam(ue publicé conferunt. De educatione igitur leges efle fe- 
rendas, eamque publicam effe oportere, perfpicuum eft. 


Scholiainm |. Caput — I. 


1 LEGVMLATORI plurimum opere ponendum effein. 
puerorum educatione.Perfequitur v ationem pueros educandi & infhitue 
endi inchoatam libro füperore, quamuram legumlatori maxime nece[faw 
viam effe docet.N am nores cittütmtum ad [Htuendam;ttim ad conferam 
dam cuifque generis Rempub multum faciunt. Placet autem mn priuatim 
anftituipueros;fed publice,more Lacedamonorum. uc 

2 Keipublice nocet, Negledla cura pueros inflituendi Reiptiblica offe 


3., Sui quanque mores. Sic queque Re[p. optisuó C» inflitun ab uitio , & 
deinde conferuavipote[T c folet fr mores cuum eigenerivonfentiant^ — —— 
4 Vnuseftomnis ciuitatis finis. Quia ciuitas Yuitiev/A vnm Qr eum- 


— demfinem peat, eademó, ve feheitatem metitur , idcirca ciues omnes eon — 


demmodoin[lituti ac educari debent publice. — 


— $. Procurstio cuiufque partis. Adminiffratio fingulartm partium debet — 
- Adtotits adminiffrationemveferti, 00000 C 


CAPVT d — 


x 


1»: QVAEftantemeducatio,& quomodo pueri inftituidebeit, — 
3» cognitum effeoportet, Nuncenim z deoperibusambigitur, cum 
- $ non eadem omncs pueris dicenda effe exiltiment, 3 necad virtu- 


. tem, 


So ERIS SC 


PoLtiTiCORYvM Lis VIL Cem — 
4em,4 necad optimam vitam.Sc nequeillud fatis cóftat,s ad mO- 4. s. 
resanime,6 an ad intelligentiá potiasin ftitutio fit dirigends 7 Ex 6. 7. 
vfitata quidem educatione tutbulentaeft & obfcura conftituendi 

ratio:num rebus ad vitam vtilibus , an js 9 quz ad virtutem perti- 8. 

nent,9 an rebus preftantioribus exerceri debeant. Nam hzc om- 9. 

nia16 quibufdam fe iudicibus tuentur. De hisenim quz virtutem 1o. 

attingunt,nihil eft de quointer omnes conueniat. Nam virtutem 
ftatim non eandem colunt omnes,vt merito deipfius exercitatio- 
ne diffentiant.Ex operibus igitur vtilibus neceffaria effe difcenda 
certum eft:fed cum liberalia iliberalibus diuifàtint, noneffeoni- 
nia difcenda;perfpicuum eft, fed ea d untaxatex vtilibus effeobe- 
unda,qua obeuntem fordidum non efficiunt.Sordidum autem o- 
t & ars doctrinaque fordida putari debet, quecunque liberorum 


"hominum corpus vel iranimum vel intelligentiam inutilesad V- 1r. 
fusactionefQue virtutis reddunt. Quamobrem quacunqueartes 
corpusin deteriorem habitum inducunt, mercenariafque operas 
fordidas appellamus propterea quód mentem impedtunt abiectá- 
duereddunt. riSdentijs autem quibufdam liberalibus operam tz. 
-. quadamtenus impendere;non eft illiberale, fed qui hoc facit alio- 
. rum caufajis fepe mercenaria ferailij; opera fungi videri poteft.15 13. 


"Vulgate igitur difcipling,vt fuprà diximusancipites funt, & in V- 


: Sdela im Cp do 


-— "pao funt legumlatori confideranda in confhtuend. 
-— fint pueris addifeenda: Secundum quomodo fimt infe 
flat, quo veferri debeat educatio, ad commodit ateim, 


ducatione, Pri 
7 P: 


— nad cogiitionem verum C contemplatione quam ex vebusvtilibus — 
— mon dabitis eft quin meceffario fint addiftenda,nont amen illiber ales. (ed qua — 


ontemplationem: quan 


— fint homine ingenuo digne. Scientia vert lberales nongropter alios, [ed pra — 


-— "terfecuique funt addifeenda. s ns efe 
^ 3 Deoperibusambigitur. Nondem o. fed devebwipfis e» frudi 
- exercitamentis quibm puerifuntinfituendi. 0 
— 3 Necacvirtutem.Quonanm alij aliam virtutem magis probant. 
-4 Necadoptimam vitam. Alj enim alio felicitatem mt 


5 Admorcsanimz.Advirturesmonde 


- 


d x 1 Acc 


JN, E ded n SIL ESELPESTS VIRLUPCUETT CIRORIRLQUS QNS Sot EPA APPONERE PPACN T PR 1] 28 YINGEPAFURSE VATER wr n 


3 OVAEhRtautem edacatio, & quomodo pueri inftitui deeft, — 


383 : ARISTOTELIS 


6 Anadintelligentiem. Ad coutemplationem,e intellec tales virtutes, 
7 Ex víitata quidem educatione. $7 ad vulgarem ctommunem educa- 
tionem fbetkare libeat in praceptis educationis tradendis,vt ea fcilicet edocea 
mur Gr dirigamur;pavum nos ittare poterit. 
-8 Quespertinentad virtutem. Moralem imtellige. 


9 Anrcbus praftantioribus « i cegnitioneverum Qm contemplatione, : 


Nain và wsigir|à, quai ves preflantioves filet interpres conuertere , Aviflo- 
teles queneceffarsj Qo vilibus excellentiova funt, vocare cou[fueuit qualis d 
rertin naturalium, C Deimundig,, c maximarum mundi partita cogni 
tio c contemplatio, vt fuprà non femel declaratumefl, & in primo libro de 
prima pbilofopbia alexander Aphrodifi enfis expotit , quem ipfi adolefcentes 


voluntate. Clementi posti cu Iaxum € graco mn DUM CL V 


SY EIS us. 


10 Quibuídam fe iudicibus tuentur.$tos audfores habent, Dena tA 


düafunt, 
Hn Animum vel intelligentiam. Partem anima vationiexperte, in qua 
virtutes morales i generantur vel füpeviovem,qua prudentia c? cetera tntel 
leciuales virtutes gignuntur. 1 taque non folum artificum, fed etiam agricas 
layumyQ» otinis generis mercatorum e» merceuay pes vitamin artibus G 
actionibus fordidis ver[ari tv adit. 

-m Scientijs quibufdam liberalibus. Vt pufice e arti v poteit 
etiam boc ad dodlvinas véferri in quarum [Ludio viti lud vitari debet, quod. 


Li 


Cictrom c. Mupitio,Cr in Sex.Pompeio damnat, quod alter in affrologia, | 


glter ingeometria magnum Jrudim, multamá, operam mves ob[curas atq, 
d fficiles contul.ffent , eafdem, minim ad folidam darum fcientiarum cow 
nionem neceffarias , qua doivina e avtes fi won fponte [ua. cr cognitie- 


fits gv atia Jed ob alias CAUf A25, vel yt aliortim yoluptati qu piam. Aut commo ^ 


 ditatiferuiat petanttr, mercenarie fiunt c feriles. : 


33 Vulgateigitur difcipling. Rationes anflititendi pueros que hada i 
font C vulgata.quam [upra vfitatam educationem vocattit ubl habent cer 
die definiti, quo »pofemaus ad veram ivflituendivationemtradendam erudi-. — 


isbec vero funt it DEO ap alafer a, muli ica, pittura , de quibus deinceps difpt- 


dabit.Namliterapoffunt tum ad mercaturamreferri, c, opera neceffavria — 
Jr uliatum ad liberales difcipt. "sc? contemplationem: pickura eg mt-.— 


- ficae codem modo,vt proximo capite declar abitur Quo fit »t bac Vulgaris inffi- 


- gxendi atio fit. Anteps , um biam yt ad boream e Lum diete Vitati fie [7 4d 7 


Mehta nt referri, Sem 


Lo Ee e CABYT S : 


Ds 


PorirT1CORvM L:s. VIII, | NA 


— 


rf SED quatuor fere funt, quibus inftituere pueros confueue. T^ 


 yunt;2 literz,paleftramuficae& e locoarspictoria, quanon 7- 
nulli pueros infituendos curantzfed literaria & pictoria 3 tan- 35«- 
quam vtiles fint ad vitam, & multifariam commodss : paleftra 4 4 
quafiad fortitudinem cmidus Cu "term mufica. in controuerfi- - 
am venire potelt, ytpote cui pl erique nunc dant operàm- vólupta- 

tis gratias; cum tamen ipitioin difcipline parte poneretur, pro- 5- 
pterea quód ipfanatura, vt fepe diximus, poftulat, vt non ;modo- 
negotiàrecié geren di, fed ctiam otio poem früendi facultas ad-- 
fit.6 Hoceft enim cun&orum principium, vt rurfus deipfo dife- 6. 
ramus,quoniam & fi vtrunque expetendum eft;otiumtamen pre- 
ferri debet;fed non id quod in ludo CU :2 tuncenim ludus 7« 
nobisnccelao finis effet vita. quod tieri non potefb/&inter nego - 
tia magisludis eft vrendum:nam qui laboribus exercetur , is alter- 
nam requiem. defiderat. Eft autem ludus requiettendt gratia Ne- 
gotium Vero 8 cum labore & contentione geritur. quamobrem i in-8g, 


ducendi funt ludi 9 occafionem vfus obferuantibus, vt tanquam o. 


medicamentum adhiberi videantur, ro quoniam! hicanimt motus. tc. 
femiflio eftj& propter voluptatem requies. Otio autem ipfo volu- 


ptas flicitsfiue & vita beata contineri videtur. uinhocenimi rr, 


pío,vtótio fruamur, voluptas & felicitas , vitaque beata contitieri 


| videtuf:quod occupatis non fuppeuifed otidáis.Nam qui in Dego« — — 


tio eft, iscuiufpiam finisgratiatanquam is non adíit: 
Felicitasautem finis eft, quam non cum dolore, fed cum vol 
contingere omnes € xiftimant. Caterum hanc volup t 
dem omnes, 12 fed fibi quifque fuoq; 


d habituiaccommoc latim i : 
munt: optimus autem quifque cam effe decernit, qu S optima. eft& — 
i rebus honeftiffimis prof dfitur. Adotium igitur vitz liberalis, 
vt quzdam difcant;ac eisinft ituanturoportet vtque. jnflitutahec 


& difciplinze propter fe, qua veró ad negotium pertinent , VEDGS 


ceffaria: & c aliarum rerum gratid fafcipiantur. Quociraprioresmu- - 
ficam in parte difciplinz,non vt rem neceflariam ftatuerunt (nibil. 


enim. ic E s. pec vt z vilem, vie (s m 


.385 Vo COMARISTOÓTELIS 
&oria vtilis efle videtur, vt meliusdeartificum operibusiudicemus, 
SET Necrurfuüs quemadmodü paleftra, fic mufica valetudini viribuft; 
— confert;neutrum enim ex ipfa videmus exiftere. Reliquum eftigi- - 
^ Xs. cur vtmufica t5 ad vitam in otio liberaliter degendam difcenda fit, 
quo ipfam videmusà veteribus referri, Quam enim vitam libero- 
yum bominum efle putant, liuic muficam attribuunt .. Itaque Ho- 
merusin carminibus ait, 
Quim itat ad lautamcormam accer[ire Thaliams 
Etfic quofdam alios prefatus,inquit, 
Casttorema, vocant modulis qui mulceat omnes. 
Etolioinloco Vlyffes cam vitam optimam effe confirmat , cum 
 homines;inquit,letitia perfufi funt. 
— — Pera, domum cantufvuitur contitavecumbens. 
Effeigitur difciplinam quandam,qua non vt vtili aut neceffariajfed 
; - quafi liberali & honefta filij fint inftituendi;yperfpicuum eft. Cete- 
rum vna fitan plures, & hz que fint,& quomodo docendaspoftea 
differemus, Nuncid tantum profecimus, quod noftram fententi- 
am quodam veterum teftimonio ex traditis difciplinis confirma- 
-  uimus;hoc enim mufica declarat. Nec dubitari poteft, quin ex ne- 
- ceffarijsaliqua doceri pueros conueniat, vt literis erudiri , n onfo- 
um propter commoditatem, fed etiam quia fieri poteft, vtex his 
— . gdalias difciplinas procedatur.Eademque ratione inftituendi funt 
- 1&, arte pingendi, non quo minusin rebus priuatis emendiserrent; 16 
necfupellc&ilisaut veftis emptione & venditione fallantur, fed. 
: potius quoniam ex hac exiftit corporum pulchritudinem contem 
l  plandiratio. Commoditatibusautem vbique duci,nec magnum 
decetnec ingenuum animum:fed cum moribus, an rationefermo- | 
E c — nedue inflitui pueri, & corpore priusan mente exerceri debeant, 
Dn . E inpromptu fit intelligere. Ex his palá fit opor:ere pueros 17gym-. 
m — paltice & pxdotribice tradi,quarum altera corporis habitus, alte- 


z ... FaYeró opera qualitate quadam afliciuntur, 


: E —- — ela. im. Capi dH. —— 

1 SED qutuorferé funt, quibus inftituere pueros confcuerunt. 

| es Quatuor facultates funt,quibus parentes filios fitos infHituendos curare folet, 
j — — diterepalefira,mufica, C ats pidloriaprapter quada fcilicet vtilitates. N4 


-— a bicorum.. 


PoriTICORYM Iis. VIII 3 

itera ad tuulta negotia fut vtiles . Pidlóriafacitne fallamur intabulu pi- 

Gu.Palefiva fiae o ymnaffca, FUN Adres bellicés prodeft. De mufica du- 

bitayi poteft. N ain licet quidam ea vtantur able atianiegr atia, veteresta- 

 thenpartem quandam vella cducationie eam effe fLavuerumt, ad otium fcili- 

- Cet rede fruendum. N atn etium fos effe aptisie vita fatueudum eff non ta- 

menotium quod in lufiantbus confumirr fed qued in optimarum rezumcon 

tenplatione DU ie Nas ludus non fena effe, (ed laboribus interponi debet, 

quafimediciia ad vites per requies vecipte ndas , vtiterum labor fufapia- 

tur Itag ludus tatiqttamves tteceffaviA negotüs obeunda eft adbibendusmu- 

fa ver tangtia nta peflas e ad otium fruendum in vitalberalt accomma- 

data. Eodetra, i di facti es pitioria von vilttatu gratia dijcendaefl,ne in 

emptionibus follamur (ed quia praebet corporis pulcbr iudmem, used 

€ contemplagdi facultaem. —— 

» Literz& palaftra Litere funt lecendi C [eribendi facultas. Pelefira : 

alio nomincyrti 60, grece gymuaflica vocatur fed paleflra, Latinis oft magis. / 

V/itattum vocabulum, que fami antur ermes fere corpori ATH exete 

GHatiHE$. -——— : | 

3 Tanquam vtiles ad vitam.I tag, finem berum viiltatem gunian fa- 

-eiunt,de quawframemorabitur..—————- : ; e. c | 

4 Quali ad fortitudinem, 4d musta miiun d. fo e p eo 

$ Cumtamen inttio.Vereres qui myufice fuerunt idées ado jdm e d 

boneft am educationeus niufcam pertinere fiatuerunt, ipfand, i inntümeroli- — oe 1 
cem 


beralitim fcientiavum pofuerant. E c 
6 Hoceftenim cun&orum principium . orit cundi ponitur ld 
quan ptincipitm deliberationn in vita. inflstuenda, quia cutka ad. oiitun yg 
o eruntur tangsam ad finem. 1046, principium boc in loco vocat fsem,quonie 0 
am eadesives c fina duum p principium. Nam quod efl primum mdeli-.— 
Leratione ey confi ideratione,id vlimume[l in efe ediene, Etbicorum : "comp 
. mum actionibus. principium «eft, vt fuppofinesi "m mathenzaticfpima E--— 


E. "Funcenim ludus neceffari rio fini is effet. si ludiorum otium efft feli- : 

itas. fime optinta vita pofitus effer inludo: quod fieri nonpotefl, Necenimad | 

— ludua c iocum nati fusimi,vt mquit Cicero, puer 4d feneritatem, pois, e e 

(d fladia yv auiora atq, maiora. m 

.8 Cumlabore& contentione. Comentia atii contraria id renifini -- 
2 £u ue ; 


d 


1.1 "NVN Cia igitur ciuitates sque curam in pueros "malint con tte 
2. videntarlias - athletarum c ingenerane » Qua res fpeciem. 


$c M defor-- 


367 -ARISTOTELIS 


fatigati Feeipiendas eff veceffari. 
À3o Quoniam hicanimi motus. Motus qui fit in Iudo,est ARI irelinae- : 
tio, C idet propter voluptatem efl vequies. E 
IL "In hocenim ipfo Otium late patetcomplectitura, voluptatem c c vi- 
tam beata at, quod negatio abeft. Nam quinegotiatur , 15. alictuts vei quam 
355 babet gvatia uu ue féilicet cana, tanquam eam nondam 
fit affzcutu. 
-12 Sedfibi dune fuod;  habitui, Y ittofis prout ipfi & vitiofis babiti- 
bus quos animzo smduerit conuenit x fic voluptatem comttem beata vite flatum 
it, titrpem [oilicet C yinefam : vir probus ungrus e que ex rebus bones 
fUiffonis capitur. 

1; Literz vtiles funt adrationem quaftuariam. Nam ffue litera non 
pote]t confici accepti C POTE libellus, qui vtilis ef mercatoribus, & patri- 
bus famibat, 

14 Addodrinam.Vt Wücedatur 4d artes, fcientias liberales . Sunt 
ettamvtiles liteva ad ciues aclioues , qua multifariam Tp i MUR 
e monumentis. 

15 Advitam liberaliter degendam. Vitam lberalemvocat, que fib vesc 
€at,nec eft rebus ueceffariis aut vulibus parandis occupata. —— 

16  Necin fupelle&tilisaut veftis.supellediili nomme vafa omnia d 
taria Qd» patortaymenfalecti,ey candelabra Cr catera id enu tentinenttur: 
. qua fi (culpta fint ;quafi i pica poffunt. pictoris tudicio difcerni, V etu autem 
vocabulo ta2etes etiam é7 attlea veniunt C firagula onini Peunoqu 0H 
niaerace Y) oxevay nomine intellyguntur.. 

17 "Gym naftice & pedotribice tradi. Gymnaffica. eff, qua alio noting 

—yocatur palefita; facultas exercendi corpus ad vires corpor. valettdieme 

que cor firmandam, Cr bonam habitudinem imgenerandam.Padoii biraverh 
perumer etiam ad corpori exercvtationem ton tamen vir uum babitutimi, e 
- paleiudini gratia. vt oymnotlica fed eperum,id «fl vt pueri difeam 1a: uar : 
e pinctm tafpna, fevire,equos flltere.€o cetera corpori liberaliami- — 
ditariaó, mimeraobire. Alrer a gitur jid e[lpalaflva,corporo babitws aficaa 
qualitate quadam,quia vobuflm fit, vedi 2 valet. Altevaid eff pue 
epera militaria XRIupIHE bonitat eid de rele obeunt, : 


1 


2 CAPVT. anro 


| : PotrrTiCcORVM Lim. VHi.. 388 

| | . deformat,& obeft corporum incremento.Lacones autem licet hoc 

: errore non labantur,tamen laboribus feros & immanes reddunt, 
tanquam hoc fitad fortitudinem accemmodatum. Sed vtízpédi- 
ximus,necad vnam virtutem, necad hanc maxime eft ea cura refe- 
renda:& fi ad hanc referri debet,tamen quaid rationefiat,Lacones 
non compererunt.Non enim neque in ceterisanimantibus, neque 
in gentibus fortitudinem 3 comitem feritatis efle notamus, fed mi- 

- tiores & leonis fimiles moresaflectart.Suntautem multe nationes - 
adcedes & humanarum carnium epulas procliues, vtexijsqui . 
Pontumaccolunt,A chzi & Eniochi. Et 4. ex mediterraneisgen- * 
tesaliz quedam his fimiles,alie etiam immaniores, quecumla- —— 
trocipijs dedite fint fortitudinetamen abhorrent. Preterea La- 
cones ipfos fcimus , dum affidué laboribus exercentur, alijs 
praítitille . Nuncautem & ludisgymnicis , & bellicis certamini- 
bus effe ceteris inferiores.Non enim idcirco przftabant,quód pue- 
tosad eum modum exercerent,fed eo tantum, quódaduerfusnon 

 exercitatosexercebant . Adhoneftatem igitur prim partes de- 
ferridebent,nonadferitatem . Non enimlupus, necaliavllafe- — 
ra, fed vir probus aptuseft honefto periculo fubeundo. 5 Cate- 

- rum quipuerisad hzc nimiam licentiam prebent, neceos rerum - 
neceffariarum difciplina imbuendoscurant, hi pueros reuera fordi 
dosefficiuntad vnum tantur opus vtiles ciuili rationi reddentes, - 

Addue,vt ratio docet; peius alijs.6 Non igitur ex prioribus factis iu 6. 

— dicium,fed ex prefentibus efI faciendum. Nuncenim concertato- 
fes habent & emulos difcipline, eifdemanté carcbant. Gymna- 
lica igitur vtendum effe, & quomode,non eft controucrfia : de- 


bent enimad pubertatem víque leuioribus exercitationibus tra- ——— 

-di,2 victu violento, & laboribus neceflarijs remotis, nefintauge- 7. — : 

Ícentibus impedimento. Quesres hoc malum parere pofle non —— 

- paruoargumentoeft , quód 8 inter Olympiontcas duos nméfüueg — —— 

— ad fummum reperias , qui viri & ijdem adoleicentes fuerint —— 
.vi&oria potitipropterea quód iuniores dum fe neccflaris ex- 

— . ercitationibus dedunt,viresexhauriunt. 9 Sed cum tres annosà9g. — 

|. pubertate difciplinis alijs tribuerint, tunc conuenit laboribus& ———— 

10 certaciborum neceífitateproximam etatemcexercere . Nam 10. ——— 

fimulmentem & corpuslaboribusfatigparenonconuenit: quoni- — 


— .am bilaborescontraríarum rerum efticieutes funt. i 


orepim ^. 


 corporisymenticftimpedimento,mentisautem,corpori.Demufie — 


ARISTOTELIS 

ca & fi quedam fuprà differuímus , non tamen erit alienum vlteri- 
useadem repetentes procedere, vt queftioni quz deipfa poffet in- 
daci;occafionem prebeamus Necenim facile eft mufica quam vim 
habeat,neccniusg catia fit capeffenda conftituere, numludi , & 
1H- quictisalterne , i vt fomnus & largior vini potus. Hac enim 
per fe non rebus honettis , fed iucundis anaumerantur , fi- 
mulque follicitudinem, vt Éuripidesait, excutiunt. Itaque mufi- 

' cain huncordinemredigitar : & his vtuntur eodem inodo vi- 
no, ebrietate& mufica :. faltationem quoque his rebusannume. 
rant, Adludum igitur & requiem mulfica referri debeat quzritur, 

án magis putanda licnonnihil ad virzutem pertinere, vt quemad- 
12, modum gy mnaftica corpus,i: ficipfa mores qualitate quadam af- 
- Wficere valeat, recté pad facultate per confüetudinem inducta,an 


13.14. aliquidis ad vitam liberalem atq; prudentiam conferat. 14. hoce- 
nim tertium mermoratorum ponendum eft. Palam oft igitur. pue- 
'rosnoneffeludt caufa initituendos:aecenim difcere Indus cit,cum 

non fine moleftia erudiantur. Sed neq; vitam liberalera pueris de- 

. €etactalib xtatbus vibuere, cum finis imperfecto non conueniat, 

- fed forfitan ftudium puerorum ludi caufa, quoin virili & perfedla 


- euate fÉruanturindu&tum effe videatur.Quod fiita eft, quid xandem. 
habent caule cur ipfi doceátur, & non potius Perfarum, Medorum- 
U- due regü more 15 per aliosid faciant,& valuptateatg; dilciplinairu 
antur , cum fit neceflemeliusid üeriab illis qui hocipfum opus & 
artem profitentur,quàm ab his qui táturn tem poris & opera in eo, 
quantum modoin difcendo potuerunttQuod biipfosin talib. reb. 

. elaborare oportet, debentijdemipii etiam condiedorum oblonio- 
rum artem,negotiumds fulcipere: quod multum habetabfurdita. - 
tis, Eadem manet diflicultas,ii ea vis mufica cit, vt mores meliores 

efü.iat.Nam quid attinetipíos difcore, &nonpodusaudirealios, — 
^36. vcrecte & oble&entur, & iudicare valeant 16 Laconum more, gu - 
-— quamuis nó didicerintramé, vt ferunt,recté poffuat quiüntopti- - 
 mi&;uitnonoptümicantuszüdicare Eadem cit ratio,üad iucune- 
dai liberalem; viram adhiberi debet Q iid enim attinetipfosdi-- 
Í-ere, & non alis vtentibusíirüi ? Licccaurem opinionem quàm de 
dij; habemus coníiderare: ne4; iim Iupiter ipiw cantare;autfidib, 
I7. a. eret7à poetis memoratur:quin fordidostales hominesappella 
18. m::3tg;co munere preterquam ludentem 180p eft vir nonte - 
. -mulend fungi Sed de hisrebus;poteafortátfislocuseritdifferendi. — 
p ctc oe -— doa 


à 


E 


PU ec d MM 3» — | 


-Sdulicin nd ILI. - 


duni etum ciuitates que curam in ' püeros maxime contéste 
Sidosud Dspliciter erratuy inptteraruim educat.one. Nam guedam Cli. 
tates dum. robuftifimos facere conamtur. fpeciem deturpant corpora detor- | 
quentes e per nimios. labores pu t HE qH0 TERME Co para qm proceritate anu- 
gefcant. Al vt Latedaseniy fevae Cr ummanes veddunt,cuntta ad vnam vir 
Autein bellicam vefeventes ciuem te yen educatio non fic ad banc i piaxtme di- 
vigedafies fi fit, feritas actae ad fortitudinem,vt exempli declaratur. — 4 
que ad boneffatem, 5on ad feritatem exercitationes funt referenda. Gymna 
ffira THE vredum e(t va, ad annum quar tumdecumum fed ita vt pueri le- 
sieribus laboribus e xerceattur:zec es cibus comcodtu d fficilu tribuatur , ne 
-augefoentibus obfit. Sed ctumtres aoubertave annos [Ludgs alijs mbiirint, 
-be« efl ab anno decimaocl aua matoribss Labortbw cos exerceri cames , d 
ibis valentibus ali ad opera. poe atcominodata De rifiza niquafitone 
venire potefl requietis voluptati, caufa ft capefft deed t dea ad vicam 
cbeataro.funt enim in Vif aW4, partem rationes. | 
2 Athletarum habitum. Reor: fcilicet cerporis € viri nba maxime 2 fa- 
dtes que ves bonnes per labores de format de quo Quintiliasas 2: Sicut 
. -athletarum corpora etiam fi validiora fiantexercitatione, & lege 
- quadam ciborum,uon tamé effe naturalia, m da Que t üt : 
R5 hominibus abhorrerevidentur. — p 
- Comitem efle feritatis. Ferizudo non [equis fei itetemync eff fie ee 
um bominem e iusnemn . fiue vue n, ec eed «i P. 
E E 
Ex mediterranci is Pues Por; que monteuet Ietameriiva t tet 
dide Eniochi fed ;e ipis abe ipio Ponto Euxumo babitant. — Ro 
$ Cuterüm qui puerisad h ec nimiam licentiam pr abent, neceos 
rerum nec ffariarum difciplina ini:buendos curant Qut psere ferita 
aber crudelia fludentib wodulgent vel eos ai ummantat£ infe tetisaci —— - 
nba imdmcstt EU temperantia & ndfitia ceterifa virtutibus ad vcl? LL - da 
ambelis o v»egutu stum mpace eaio viuesdum neceffaris imbuendos (0 (s 
c qantybr püerorusa antinos deptauans; e panim atcommod atos reddust i-e E 
; wiltrattentgta fusi per leges dr mores a legemlatore infieuends, ytprebi 
pe cvirieimefi fi fies HET On ad fori ubl. & Hund, geretidum, 4d quod 


e fiis agii stopposue af yr averte flinumicd, 


$9t c CARISTOTELIS 


fed etiam ad fortitudinesa, cuius caufa petitir à Lacedamonjs , parum aut. — 
- gibil ttttat. | Dy ee is 
6 Nonigiturex prioribus fa&tis. Ad Lacedemauies bor quoa, referen- 
dum eff qui prit idcirco cateros Yincebant,non quod melicvevatione exer- 
ceventur fed quia exercitati ummon exercitati pugnabant : nunc att qua- 


Ü 
1 


qivexercitati fint vincuntum tamen inteydum , quiaves eff cum perinde exo — 
ercitati. : j : : 

7 Vi&u violento.Vidt athletico, quem paulo poft dVevyxopa ylay Vos. — 
at vt exercitationes neceffariss quos bic neceffarios labores, quibus adole-: 

— feentes exerceri plufquam vellent cogebaturzati labores neceffarios cy ne- 
ceffarias exercitationes pro violenta ac modum exedentibus dicit. N am vt. 
neceftas latine fic gracà dyacyxa viminterdum fiondficat. duunmur aute vio 

lentiJabores tatoley abiles. c qui fbi fatigatum corpus cogunt fuccumbere. 
8 Inter Olympionicas. inter Atbletas,qui Olympico certamine vitlores 
fuevunt. Adole[i entia enim nimio labore exercita, 7 violeptisexertitatiae 
nibus antequATobur £r flatura perficiatur. fatigata, exbauflas vires C qua 
fi effixium corpus tradit stati virili, | : : 

; Sedcum tresannos Hoc referendum videtur ad opera, quibus pueri 
funt per pdotribicam,de qua paulo antà diximw,inflituendi. : 
1o Certaciborum necelfitate.Lege quadam ciborum. N atm vtrog, modo. — 

- Quintilsanus dvecysogacyiuy iticerpretari videtur lib.duodecimo .quoviam 

Aibleta cibis duntaxat validis &» ad vires confirmandas & aucendas acco- 

-snodatis vtebantur , ficis fcilicet avidis aut carnibus N am victum Atbletarü 


inficit aridis quib. corpus virefó, suuentur,olim con[htiffe,ac deinde à Pytba 


gora exercitatore tva(latum ejfe in carnes Plmius eff auctor naturalis bites — 
- gielibro trigefimotertto. A cibis autem leuiovibu fecundu, menfis velutles —— 
ge quada probibebatur. Uoc eft enim quod. Paulus itin epiflola que ead —. 


"Cormitbies prima: quicunque agone contédit, ebomnib.feabfünet, — — 


- ab ovmzibus fcilicet legioribus delicatioribusa, cibis. z 


m Vtfomnus & longior cibi potus. Somnus vt ab ipfo inlibro de Sommo:— 


- d£ vigilia definitur ef! affettio quadam fenfibilis partis vinculo d tovpedini v 


feniluze]f enim vacatio fiue quies fenfüum otnnium,qui ctim fentiedofatige- — 
"tur,vt aliquando quiefcant neceffe eft. Huic igitur fimilia off ludus, viintn- 
tio atimiper requiem relaxetur ludendo (eu ocando. Ludus enim latépatet, — 
pertinctá, ad ommiasqua non ferio foent, att dicuntir.eadem eff vimlargio- — 
ri potuszattio. qui e( quof requies folicitudinum,c feueriovum curartme —— 
. 2 Sicipfamoresqualitate quadam afficiat.Vt quemadmodum gymma ——— 
flicabonum habitum corporis ingenevat, fic mufica boni babitum e [t 
Eo zo | [7 


Ser 


Porrricomg vM Lis. VII, 392 
[cà enim bontines fic affici folent,vt quandoó, irati placentur, trifte s ad la- 

- guam vedeaut , quaimloó, languens anima comitetur, C" Varg s modi agite» 
 qur,pro diuevfiate fiilicet concentuum. fiue tonorit : qua ratioad mores , d. — 
- eft ad viriutes smorales pertinet habitus enin ex attibur generantur. ——— 

5 —Advitam liberalem atq; prudentiam . Ad vitem beatam C» com 
vemplationem. | Nam quod avifioteles grac dicit Siecyacy»y boc tnterpres 
modo vit ax liberalem, modo vitam beatam conuev nit : iu boc emm intellectu 

- stitur eo vocabulo Avifloxelesipradentiam autesn boc in loco smproprio pro. 
jutelligentia C» contest platine po[eit , vt fapé folent eudtores vocabtila 4d 
ves fimiles transferre , Nam prudentia proprie invebw agenda vev[aturz 
contemplatio € intelligentia tnvebus necejj aris ast certe in con fideratione, 

-. quad atliones exteriores non vefertur : fed interdum alterum pro altere 
poritur,quoniam virung, eff v ationis actio c» confideratio quadam .Mtlfica i^ | 
gitur tunc ad vitam beatam C intelligentiam pertinere dicitst cum intelle- : 
Bwin mufica contemplatione,vt in quodam inteligibil & fiientia quadam 
verfatitv,fonortan fcilicet prop ortionemsdifc rimina,compofitionem,€ COHL E» 
tuum efficientiain in buman animis covtemplando. — s m 
14 Hoceftenim tertium memoratorum. N 4n primum fuit, quod ad 
requiem e» dele&Lationem pet tinet. secundum,quod ad mores anima C af. 
feüw fedandos aui soncitandos.1 ertium, quod ad contesiplandum c pbi- 
lofophandum. 1 0 ou ue o. 
HW Peraliosid faciant. Per cantores aut tibicines , d alos mufies artife- 
ces, quibus caneutibus ipfi delectantus, & sptufica fruuntur. 

16 Laconum more V: facerefolent Lagedamonge 0c 000 - 

-37 À poctis memoratur. Qut Yr viri fapientes, quid quang. perfonam de-.— 
eat maxime cenfiderare e decorum fevuavefolum. 0 
18 Non eft vir.Grané filicet e? boneratt. fem principitqualempeeta Vo-— 
queis facitnt inter deos-proterquam fi veimul ntm fi ati : 


; per ludus f acitty 
-mon ferio,vt mtt cenar mufia, vude sata efl camorum pauloa nmbitioforum 3 
sonfuetudo,quam Hovangs uon iff fne fortaffe viuum vovauit , vt nun- 
quam inducantanimurn cantare rogatijge tapaer féilicet ssercenarie 


yum more aliena Yoluptati ferume videant simufa nunquam defiflant, cum : 
fponte fata fusa in eum vem ,qtta ipfimaxium8 deled antur, fincmeiaferuide ——— 
 sumdedud. coe ees pe 


ls SED prima queitio efl;num mufiea fit ex difciplinsrm P 


dine reijciendayan (ceus 5. && ex tribus explicaus rebus cuius Vm. e 
re x : - I zt : x d ds T. 3t Pur mom 


X 


393. cc AmttTOTETLIS 
2- habeat? difciplinz;ludi, an vitz liberalis atque beate:fed tamen res 
&ié& omnibusannumeratur,& omnium particeps videtur. Namlu. | 


dus requietis eft caufa requiesautem neceffario jucunda,cü üitmo- 


Icftiz quam labores inferunt,medicina.Et vite beatz nó folüm ho- 
neílavem,fed voluptatem etiam ineffe oportereconftat, quoniam 


.3 3efle clicem ex vtraq; confiftit MuGcam veró denumero effeiu-- 
4- cundifimarum rerum omnescófentimus,tum 4. fimplicem & nu- ; 


dam/üin concentu Quare Mufzus: canti mortalibus iucGdiffimü 
eíletradit.Itaq; non temere mufica in hominü ccetus & vitas corpo 
ralesa dhiberi iolet; quafi vim.habeatc bleCtandi quo intelligituro- 

$- portere, vt mufica adolefcentioresinftituantur. Nà ; qux funtabf- 
que nocumento iucunda, hecomnis non folüm &ni, fed etiam al-. 

'6. terne quieti conueniunt Veruntamen 6 cüraroad inem homines 


perueniant,f epeautem requiefcant,& ludis vtantur;eflicitur vt nó - 
folum obalia,fed etiam propter voluptatem commodi fitiniu- 


cundiratibus,quas mufica prebet,cequiefcere. A ccidit tamen homi- 
nibus vt ludos&nem faciant,idcirco fortaffis, quód fini voluptas 

. quedam ineft, &fi non quxuis:7 hancautem inquirentes, pro hac 

8. illam accipiunt,propterea se quedam habet 8 actionum fipi fi 
milia.Nam vtfinispullius futurzreigratia experendus eft, fic hu- 
iuímodi | voluptates nulliusret fone gratia petuntur, fedi propter. 
antecedétes hoc eft ob labores & moleitiam, Curi igitur felicitatem. 


per bas voluptates querunt, hanc merito caufam cicdicad. Sed - 


.9* quimufice 9 non ob hancfolum,fed etiam quód ad requiefcédum 


viilisc(le videtur operam impendunt: querendum eft vtrum hoc 
ex accidente fiat. Ipliusautem natura altiorem. dignitatis gradum | 


IO. teneat,q uàm Io pro eius vfusde quo memorauimus ratione, opor- 
teatá; non folum voluptate que capitur ex cipfatrui, cuius omnes 


- Babent fentum,nam mulicz voluptas quedam naturalisincft, vn« 


de cunis & etatib, & moribus vfus eius et iucundus,fed etiá vide- 


^ Hk. re,nunquid trad mores quoq; animam; pertineat,quod file in-- 
telligetur,fi pec muficam qualitate quadatn quad mores pertine- 
ataflicimur. Afliciautem cum alia,tum concentus OJ ympici de. 


32. clarantquibus animos conflatin furorem rapi 12. Purorauté affe. 


1. &ioeft morum quianimam attingunt. P'rxterea 12 qui audiütimie | 
tationes conuenienter eis affictuntur, ctiam fine ryr'hmis & capti- : 


- busipfis.Sed quoniam accidit vt mufica ex numero fit rerum iücü« 


: Wt danumus & virtus vt reG. oble&emuramemuldg & odio b : 


dd 


PorrTiCoRvM Lis. VII. 394. 
mus efficiat,oportet haud dubié hoc difcere,nec v]li rei eque affue- 15. 
fcereyac15 vt recte iudicemus,& probis moribus honeftifq;actio- 
nibusoble&emur, Inrythmis autem & cantibus proximé ad ve- 
ras naturasacceduntirz, lenitatis, praterea fortitudinis & tempe- 
xantiz imitationes,& omnium qux his rebus contraria funt, ac c- 
terorum quz mores attingunt, quod rebus etiam ipfis declaratur. 
"Talibusenimandiendisanimo mutamur. Cui autem res fimiles 
moleftz folent efle;ac viciffim iucunde, hicpropecft, vteodem 
modo fit ad rcs ipfas veras affectus. Si quiseniminfpiciendacuiuf- 
piam imagine, 6on ob aliam caufam quàm propter formam ipfam. 
delectatur, huic necefle cft iucunda fit ipfius,cuiusimaginemintué - 
tur,contemplatio, 16 Acciditautem vtin alijs fenfilibus nulla fit 16, 
morum imitatio,id eft inijs que in tactum guftatumds cadunt. Nà. 
quzinafpectumjin his exigua quzdam eft imitatio,ralesentm süt 
figura, fed parum,rz & omnibus eft huiufinodi fenfus communis. 17. 

Preterea hzc non morum imitationes funt,féd potius figna, figu- 

- Xas dico & colores quibus móresreferuntur, & hc inter corporis. 

affectus numerantur .. Ceterum fi quidin harum rerum contem- 

- plationeintereft, adolefcentes 18 non Pafonis opera,fed Polygno- 19. 
ti,& fi quisaliuspictor,ftatuariufué morum rationem habet;intue- 
ri déBént. At cantibusipfis,morum imitationesinfunt, de quo nó: 

poteft dubitari, cum ipfa ftatim concentum natura difcrimen exi- 

. tat, vtaudientes diuetíis modis afficiantur: nec fimiliter ad eorum 
quenque fefe habeant;fed quibufdam ad fletum mágis & mororé. 
moucantur,19 yt€o qui dicitur mixoly dius:alijs mente fiant mol. 19, 
liores,vt remifSioribus cantibus: alio concentu media & conftans» 
tifimaratione afficiantur, quod ex concentibusfolus Doricuse£ — 
ficere videtur. Phrygius furorem infert. Hzcenim recte traduns 
tur ab ijsqui funt in hac difciplina philofophati - quippe ipfárum 
rerum teftimonijs rationes conirmant. Nam in rythmiseodem 
modo fefe res habet. Quidam enim mores magis conftantes,alij 
mobiliores habent: & ex his quidam jmportunos motusconcitát, 

alij magis liberales.quo plaué intellieitur, vim muficeineffe mo-— 

-resanimi qualitate quadam affidiendique fi hancvim habet, dubi- | 
um efle non debet; quin bacadolefcentes inftitui acerudiri deceat, | 


cuius mufice doctrina cum huius nature temeritate cógruit. Ad 
lefcentes enim nihil iniucundü nóinuitiferát, Mufica vero füapte 


 Baturafaauis eft, & zoconcentus atquerythmi quandam inter fe 20, 
as X d LET ADAC x : uM pest éee liec Me 2 


| AqISTOTEILIS 
21. cognationé habere vidétur, 21 Quocirca multi fapientes in hácopinios, 
né venerüt,vt anima alij cócentü effe; alij cócentum habere proder ent. 


Seholia iu Caput — F. ue 
1.SED prima queftio eflnii mufica fit ex difciplinará fü ordine reijcióda.. 
Cü ex trib rebus memoratas dile ipliua,ludo; ev: vita e quá i mntfica referri debeat 
queratur, ad 08s tame vefervipote[t. [E emim ludo fimilis, quia mufica propter eins iucun- 
dita:e animi quaft Indo relaxare licet vt vegetior ad officia, e feueriores curas vedeat: 
potefl ctiá facere ad virtutes movales ingenevddas, quod efl difciplise.tté poteff ad vitam 
beati ob eand? iucunditate pertinere. Nà vita beata yt fine bonefl ate, ita fine itcaditate 
n5 confiflit Nec enim dubin efl quin mufica ft " fua itat&ra iciida: fed cii pauci ad vità bea- 
tà à peraeniat,malii tame voluptate frustur, 0 vt vequie, fed. vt fine, propter fimilitudiné 
'quà babet valuptuofa vita ck vita beata,quonid vtraq; iucunda eft.$ed e illud quertdg 
eff ni mufica preter voluptate quam omnib. Juapte natura prebet, alique proprisi effetti 
bonovatioré babeat, ev ad virtute pertiuemt:que mufice ineffe facilà intelligetur, cantus 
OLympicos cofidevantib. qui i furore quenda incutere notütur. ttaqymultis ex caufis mufice 
puer os affue Jc ere opartet,t ludi, tà virtutis ingenerád - gratiayat. p ite inci ditatus ad yitá 
liberale pertinentwumaxime tame mori cau[a, quovi imitatioues quedam [uut in canti, 
2 Difcipling.Num ad educationem c» virtutes morales ingenevandas pertineat, 

3 Effe felicé ex vtraq; confiflit. yirabeata pofta efl in vfu virtutis e» volupt, 
que ex ipfo vfu-pirtutis exiflit. 

4 Simplicem & nudíü. one per vitam dántaxat^ yocem aut vnum foni edituy, Nan 
-tancenius ell multarum vocum aut fonorum per certas proportiones conuenientia, - 

5. Qua funt abfque nocumento iucahda:; Voluptates fine stocumento vel dolore: 
funt,vi ipfe Etb.x declarat, que auditu,vi jfit; "vel odoratu pevcipitatur, aut'ex dolhrims. 
N.d5p votuptates corporea na fiunt fiue ast ecedente dolore quodam cupiditatis , e in- 
cce pariuxt etiam molefHas e ineommoditates. 
. Cü raro ad finem homines: gemenine. Ad felioirttem, que) finis di veins 

bod un aélidaum. 

4. Hancautem inquirentes. Dun quesünt bomines boluptatem ge vite conue: 

- Biostem.beeaktem eft (e prebet vus i iugenevate virtutes. qu bac fiuit Iudicyam 
"Yo ^uptetem proptcv [pnil ir dinem,quam-volupiates babem i deerfe 
$ A&ionum fiai, Felicitati : 
$9 Nonob hancfolum.Nontantum propter iucindiatons yite E cóntenierten 
e ob ipfam voluptatem fed eti etiam propter commoditatem PME ccuO p se ad prs 
labores confert, 

E "Pro eius vfus ratione V? pertinet «d sequieris : 
- Ad mores pertineat. 4d moderandos affetfus coi ad edacationem »feu difiplii 
12 Furorautem Farorem appellat vehementem quandatia concitationem , qua mens 
spa videtur emoueri,qui affeifts ad anime partem Eferiorem. pertinet,ad quam fale 
iraque femilis efl ferori. 
7j Qu'audiunt imitationcs" ff qui voce etiam fi fiue citu e |ytbinis irati exem 
pis eratia, avtmiferefceutem oitentur audientes folem eifdem affetlibus commoueri. 
^34 Etvirtus efti ciat. Habitus qui virtus aominatur, facit vtvebso boneflis obletfemur' 
€v* odio babeamus contraris.Nam frenum iugenevati pabitws Sys Ue ex attic 
hus area proficifcentibis percipitur, Et bici. me 
E) Mtzedie iudicemus, be concentilus e omi parte mficec i6 às. 


z 


« 


Po LITIC OR VM "Bos vnr -— E 


$8 Accidit autem vtin alijs fenfibilibus nulla fit morum imitatio. Imitari 


moves, eft «frc ilusimitayi: quod in ceteris fevftbus nom acciditypreterea qua cadunt en — 
) ) 1 


vifum e auditum.fed omnium maxim accidit ijs que auditu percipiuntur , qualis eft 
mvfica co concentus.Per vocem enim cz concentum frc potes iraso free bominem irauums 
- dmit iri, vt ipfe iratus effe videaris-Quemadmodum igituy bomo cuipiam irstrs, "vel fe i- 
ratim effe fmulaus,folet ad irà in eunde gefta. c verbis alios prowocave ev mifere[cés 
ad mifericordia,ftc qui per mnuftéam iratum aut mifere[cent& imitatur , 1 in audientibse 
eo[de aff: us mouet, que eadem efl. c«tevorh vatio Efficitur etiamyvt qui. castu deledla. 
tuy fortem virum imitante,u habitum inducat ad fortitidiue inducentem € forritudi- 
nis atlioni^w gandendi,ac ín ceteris eode modo. 4t figure € colores imitantur quidem 
mores frae affe fed leuiter atque parki;vt imago fimili imuenki tovuo a[pettu, e in- 
flammata facie:quod per figura c coloré exprimitur. imitatur quidem iram, fiue ivatum 
bominem, [ed parum, uec videntes fic. concitat ad tram , velLafficit babituyvt concentus 
buic offetui accommodatus. Ltaque figure Co colores magus fignificaut affc&iua, quami- 
mitantur,vt "eocabula ves figuificant,non imitantur : iem figura cv color corporis affe- 


& 


fus imitantur mon auime,vt concentus, 2 


vos E &e 2 


8 — — «- . ARISTOTELIS : 
affettibus aut morbisperturbari medici obferuavunt, idcirco multi fapieutes 
animam bavmoniam fiue.concentum quendam effe vel babere putartunt;pro- 


pter hunc ab ipfa manantem vytbmum,cum vytbums fit harmonie. cognatus, 


 ceMfüema mature. 00 - | 
CAPVT VL- 


Y.r SED vtrum fic difcereoporteat, vtipfi canant, & manusad- 
- hibeant;an fecus:quam queflionem fuprà propofüimus,hic eft lo- 
«us differendi.Neq; veró dubium eft,quin magni interfit, vt quic 

que talis fiat,;ipfum operibus fungi. Nequaquam enim aut vix fieri 
potett, vt probi iudices fiant,qui opera ipfi non obierint. hucacci- 
dit; quodpuerosoportet effein re quapiam occupatos. INecfine 

z. caufa inuentum effe putare conuenit2 Architz, quod praebetur in- 

fantibus crepitaculum,vt hoc vtentes nihil ex rebus domefticis frá 

3. gant. 5 Nihil enim poteft tate ineunte quiefcere : hic igitur ludus 

ánfantibus conuenit. Grádioribusautem pro crepitaculo eft difci- 
plina.Ex his ergo palam fit,fic mufica pueros effe inftituendos , vt 
muficz operibus fungantur . Quid autem tates deceat , quid non 
deceat conflituere, & que contra dicunturyab ijs qui fordidum hoc 
ftudium effe confirmant;refellere non elt fa&u difficile. Nam pri- 


mum quoniam iudicandi gratia fungi operibusoportet,idcirco di. 


iuniores funt,operibus fungi:maiores vero natu operibus quidem 
abítinere debent;pofle tamen que funt honefta difcernere, &recté 
propter difciplinam qua in pueritia inítituti fuerunt oblectari. 
Quod veró quidam muficam eo nomine damnant;quód quafi opt 
ficesac fordidos efficiatnon eft eos refellere difficilejfiad ciuilem 


-' Virtutem inflituendis quatenus obeunda fint opera confiderabi- - 


mus;& qualibus cantibus,qualibufdue rythmis vtendum:preterea 


qualibus inftrumentis difcere conueniat. Nam qualib. id fiatjinter- - 


—  efleprobabileeft. In his enim confiftit incufationis confütatio. 
-4- Nam fieri poteft 4 vt modi quidam mufice quod dictum eft effi 
- ciant.Ex quo intelligitur fic effe adolefcentes mufica erudiendos, 
vtid necfuturisaCtionibusobfit, nec corpusfordidum & inutile 

5. 2d bellicas & ciuiles exercitationes reddat , 5 priusad vfüs, poftea 
'veró ad difciplinas.Quod in do&rina cótinget, fi nó in ijs elabora- 
€. uerint,quaad artificiofa certamina pertinent: nec 6 in admirandis 


& exquifitis operibus quz nuncin certamina, & ex hisin difdpli- - 


nam: 


PoLrTiICORYVM Lis. VII, . Geb. 


nam procefferunt: quin etiam in talibus tandiu elaborandum ; do- 
nec honeltis cantibus & rythmis oble&ari queant, non folum 7 7. 
communi mufica(vt quedam ceterorum animalium , item fer- 
uorum & puerorum tutbz. ex quibus rebus palam fitqualibusin- 
ftrumentis vti oporteatinon enim tibiz ad difciplinam funtahibé- 
dz,nequealiudartificiofum inftrumentum;vt cithara,& fi quod a- 
Tiud eft tale.)fed quz probosauditores mufice, vel alterius difcipli- 
nz ciant.Prztereatibianon ad mores inducendos, fed potius ad 
fürorein incutiendum facit.Itaque ijs temporibus vtendum eftti- | 
biainquib. f fpe&aculum ad purgationé magis quàm ad difciplina T- 
— valet. Adde quod tibiz;id quod difcipline contrarium eft;accidit: 
quód eius cantus vti ratione prohibet, vt merito fücrit8à priori 8. 
bus vfus eius in adolefcentibus & ingenuis hominibus improbatus, 
quanuis initio ipf; tibiarum cantu vhi fuiflent: quippeplusotijco- - 
pia rerum fuppeditante,& maiorem animum ad virtuten: nacti, & 
ante bellum,quod cum Medis fuit,& poft, cum ex rebus geftisma- 
iores fpiritus íumpfiffent , omne diftiplinarum genus attigerunt, 
cun&afine dele&u conquírentes. Itaque tibiarum quoque can- 
tusin difciplinas induxerunt.Nam Lacedzemone quidam qui füum-- 
7 . ptusadludosfuggercbat, ipfe tibia choro cancbat : & Athenis. vf- 
-que adeo venit in confüetudinem , vt magna fere pars ingenuo- 
rum muficam tractaret. Declaranthoctabuleà Thrappo, qui 
Ecphantidz impenfam fuggefferat dicate.Poftea tamen ab exper- 
tisimprobata eít,cum melius poflent quead virtutem facerent, & 
—contraria,iudicare. Eodem modo multaex veteribus inftrumen- 
tis rciecta fünt,vt pictides,barbiti,& quz pertinent ad voluptatem - 
- audientium eos qui inftrumentis vtuntur, feptangula, triangula, — 
dambuce, & quecunquemanus pulfdionem ftienteridbibiam -— 
defiderant, Nequeveró fine caufa veteres fabulam detibis com - 


: E E Y 


ME 5 


mentifunt, Has enim ferurt Mineruz nuentum effe, ab eademtds 


reiectassquod factum ab ipfa non temere traditur, oris deformita- 
tem indignante : tamen probabilius eft, idcaufeíccutunfuiffe, — —— — 
quód tibiz cantus nihi! facit admentem&intelligentiam, cumicte ——— eme 
entiam & artem Minerua tribuamus.Sed quonism inflrumentorü — — 
&o vius difciplinam artificiofam improbamus : artificiofam ai 
effe conftituimus, que ad certamina pertinentjin qua quiag 
non fue virtuti,fed audientium voluptati feruit,& huicir ne ^ 
n&ionemnoningenuishominib —— 


: stque melefta;idcirco operis fu 


- Eces3 


399 ! ÁnisTOTELIS 


dignam, fed mercenariam potius effeiudicamus. Nam finis quem 
m. extremum petüt, rurpis eft.i1 Spectator enim qui eft importunus, * 


muíicam mutare folet.Ttaqueartifices qui ad ipfum meditationes 


accommodant,tum ipfos, tum us cor mu PN motus aE * 


ficit gpatirute queam. 
Scholia in E BAn 


1t SED vtrum "m C difs cere oporteat vtipfi canant,& manus idhibe: 
ant. Mvficá pueri fic difcere debent, non vt audiant tantum.[ed vt ipfi canant 


- goce, C mfiyumeta pulfent tà quia mo aliter poterunt recle de cantib indica- 
A65 yt boc boncfto negotio imeüte atate , qua quiefcere no poffant.fint occtt. 


pati,no tamen omni generi mtfice,nec ommb. inflrumentis affuefCere debent, 


fed boneftis cantibus e vythmi mec admodum artificiofis, nifi quatenus ad : 
TeUte e idicandum e oblectandumfacium.. vaquetibianon efl pueris v-. 


gendum,qua iure Aveteribus veie(ta eff vt alia quadam mftrumenta. 
& Architecrepitaculum.Infirumentum cauum,quod vulgo ex arundine 
fit.vt colus bveui manubrio continens lapillos , quo agitando e lapillos cons 


euiriedo infantes obleitatur.cognominatur aut Arcbite,ab inuetore Acbita, 
3 Nihilenimpoteft. Nullum animal: nam agni QU e catuly citi, 


: generis, e pulli quiefceve nefciunt. 


4 Vtmodi quidam.Ton: quidam.Qu Quid Autem fi f f ud f te tonusin mi 


ficascapite fuperiore declayaumus. 


$ Priusad vfus,poftea vero ad difcipli inas. Sicpueri mufica inftituendi 1. 
unt, talibus cantibus ac inffrumentis exercendi, vt eis nec corpus vemolles 
ftat, ad bellicas ciilef5, adbiones inutile veddatur, nec apmus ad virtutes 
"€ anes feu [cientias doprauetur, quibus infatuendi funt; vt beue beateg, vie. 
sant, cr optime fe tum inbello, tum pace ud eut ad robur ca. 7: 


 generint. ; * 


6 Inadmirandis exquifitifdue operibus In modulatione quadam nie 
mu arn tificiofa e muli itat a, admirationeme, tottente ob avtis excellentiam, — 
eoa nunc vtuntur mufici artifices, éynuper efl in certamina muficorumindu-... 


 Kayatate falicet Ariffotelisi inuenta, fiue ipagnopere aucia. N am vt pugilibus 


e paleftritu Jic etiam muficus cevt mina: aniquitu. fuerant, C premia 


tis locis & temporibus proponcbantur. — 


$3 Communi mufica. inculta fine artificio, q qua. c bellita quadam dde 


Gantur,vt delphini,vt indicat Avionis fabula, quod Plipus queque telbatur.- 


1 Spe&taculü* : Purgsnone magis d ad Ru valet Speélaculáf-- 


L2 Jpe- 


 PorrimiconvM Lis. VIT. 400 

tie fpetlatio, quod eff gracé Beactu, tribuitur non folum videntibus ludos, 

6d etiam fonos C» concentus audientibus, praevtim intheatro. Putgatio au- 
temintellgitus expulfio cuipiam affcélus;vt metus, exempla evatia, vel mi- 
fericordie,quod per quofdam camus vehementes docituryquali eft tubarum 
cantus, qua grace euo y id eft tibiaruti nomineintelligi po[unt. 

8 Vfuseiusa prioribusimprobatus. Tempore fcilicet Alcibiadis Atbe- 
siis ipfo autbove,vt vefeyt Plutarcbus..——— s p 

9 Víusdifciplinam. artem que ad vfim fiue opis adhibetur. : 
1o. Non füz virtuti feruit,fed audientium voluptati. Non idcmote- 
nit,vt bonn Dabittm moremá, iaduat, fed vt audiwentibusplaceat. 

i Spectator epim. Quem medo auditorem,nunc [petkatorem vocat. popu- d 
lum fcilicet audiemem,c»ludos [DoVantem.cuius duin auribus feruitim mme. 
ficis cz fuas meditationes accoumimodant Aum ammo, tum corpore depr auam. 
fu. c : : : s - 


- j 


- erai Wr 

i SEDazde cohcentibus & rythmis 3& vtad difciplinam refe- L2.3s 
funtur,differendum eft, vtrum ornnibus concentibus rythmifd, 

an quibufdam cum dele&u vti conueniat.Deinde vtrumiftudenti- - 

bus difciplina ceodém modo perfcribere debearmus , an alia tertia 

. fatio fit inéurida, cum fnuficam in cantusmodulatione & rythmis 

confiftere videamus. Quorum vtrunque quam vim habeat ad di- 

fciplinam,non decetignorare:& vtra mufica przferenda fit, qua im 

cantu verfaturan quz inrythmis. De quibus quofiam recté cur. 

quofdam huius memorie muficos, tum etiam philofophosdoctri- E 

hx müfice peritospercepiffe putamus, ideirco qui defingulisace — 

curatius edoceri velint,hos ad auctoresilTos rejjiemus. Nuncau- — c 
tem 4 quafi Icgem ferendó, formulas duntaxat tradentes diffe 4* : 
amus Sed quoriiam cantuum partitioneni quam philofophi qui- 

dam induxerunt probamus, qui; quofdam moralesjalio* actiuos, 5* 

Bonnullos furorem incutienteseffe ftatuunt, & concentuum na* I 
turamad horum quodque aliam ad aliam: partem accommodant; d 
ficc vnius fed complurium commoditatum gratiamufica Vtens -—— — om 
— dui effe dicimus.Bam tum difcipling, tum purgationis gratia mue er 
- fica vtendum eft. Quid autem purgationem appéllenius, nune s 
quicem fimpliciter, fedalioinloco dicemusapcrtiuscum de arte! —— 
poetica differemus,tum tertio ad vitam liberalem p o - 


Aor o7 ARISTOTELIS 


&alternam ftudij operifite feuerioris requiem. Hzecigitut cum *a 
fint,plan£intelligitur concentibus omnibus vti oportere, non t-- | 
men cunctis eodem modo, fedad difciplinam ijs qui maxime £- | 
6. ciuntad mores : 6 ad audiendum veró alios qui manusadhiben:. 
7. tum a£tiuis;tum furorem incutientibus d Nam affectus qui quoi- 
— damanimos vehementer mouet,cunctis animis adeft:differt tamé, 
quó&daliosmagis, alios minus exagitat, vt mifericordia & metus, 

" addéetiam furorem. Nam & huic motui nonnulli funtobnoxij, 
quosex cantibus facris fedari videmus,cum cantibus animum con- 

- €itantibus vtuntur, velut medicinam & purgationem nactos.Quod. 
idem accidere neceffe eft mifericordibus & timidisad fummam 
1jsqui funt affecübus obnoxijiceteris autem pront quifque eft ta- 
libusrebusoportunus:& omnes purgari quodammodo & affectu - 

- £um quadam voluptate leuari. Simili veró rationecantus, quibus 
ineftpurgandi vis, 3nnocuam hominibus iucunditatem prebent, — 
Quamobrem talibus concentibus & huiufmodi cantibus fpectare 
oportet eos qui muficis certaminibusin theatro contendunt. Sed ' 
quoniam fpe£tator eft düplex , alteringenausatque peritus, alter - 
importunus,quod genus ex opificibus & mercenarijs, ceterique 

— fimilibus confiat , his quoque certamina fpectacula que füntad re- 
quiem exhibenda. Namvtfünt ipforum anime deprauatz & a- 
ueríe ab habitu naturali, fic vehementes & infracti cantus concen- 
tuum deprauationes funt. Delectatautem quenque quod propri- | 
nm & aptum eft ipfiusnaturz . Itaque certantibus permittendum | 
eft, vtadtalem fpectatorem hoc muficz genere vtantur. Sed ad di- | 

. — .füplinam moralibuscantibus oportet, quemadmodum diximus, 
| 
| 
: 


& talibus concentibus vti. Taliseft autem Doricus,vt fupràmemo 
&. rauimus,8 Recipiendus eft etiam is, fi quem alium philofophi mur 
fice periti probauerint,, Socratesaute qui in libris de R.ep.diflerit, 
- nonrectefolum Phrygium concentum cü Dorico reliquitprafer 
- tim cü tibias ex inftrumentis rciecerit.Nam Phrygius ex concenti-. 
— buseandé vim habet,quam tibiainterinflrumenta, quoni& vtrifg—— 
o. Visadeft concitandi;affectufi; mouendi,vt poelis declarat, 9 Nam : 
^^ Bacchicaomnis,& motus omnis,ciufmodi in tibijjs maximé exir- 
3o. fttrumétisinef, Ex concentib.afitin Phrygio ro hec porró decorü 
jy; fumür n vtDithryamb.fine cótrouerfiaPhrygieflevidetur.quod 
qui fe huic do&tring tradiderüt,cü mulusalis,tü Philoxeniexem- — 
uec 


Z 


| PorrriconRvM Lis». VIIT. 401 
plo cónfirmant, qui Dorice fabulas dithyrábo canere conatus ef. 
"ficere ró potuit,fed natura ipfe duce rürfusin Phrygium cóuenien 
tem concentum delapfus eft.Doricum autem conftantem effe , & 
virilibus maxime moribusaptum, omnes confentiunt ..- Preterea 
cum extremorum medium commendetur, & petendum effe dica- 
tur,& eius naturze Doricus fitinter concentus, fatis intelligitur de- 
cere, vt adolefcentes Doricis cantibusinftruantur. Duo tamen fpe- 
&anda funt,quid cri poffit,& quid deceat. Nam quz quifque po- 
tcft,& que ipfum decent treQlare magis debet, Hacautem ztatibus 
funt definita, vt qui funt affecta tate , hicontentis vehementibuf- 
- Queconcentibus vti non facilé queunt, fed remiffos huicatati na- 


- tura fubijcit.KeGe igitur muficorum quidam 12 hoc quoque So IL. 


crati obijciunt, quód remiffos concentus ad difciplinam improba- 
-— merit,dum eos veluttemulentiam inferre ftatuit, non fecundum c- 
brictatis vim,quz Bacchicum furorem magis infert,fed que vires 
. amiferit . Iraquead maiorum natu futuram etatem oportet tales 
. concentus & cantus attingere. Praeterea fi quis alis eft concentus, 
- aut decet puerorum etatem, propterea quod poffitornatum & di- 
fciplinam afferre, qualis ex concentibus Lydius potiffimum effe 
xiqur pilam fix hectriaad difciplinam fpectari oportere, vt mee 
dium teneatur, vt fieri poffit, vt deceat. - Box ct 


z 


 $Sdolain | Cau YIL o c —— 


4 SED deconcentibus & rythmis, & vt ad difciplinam feferun 
tur,num omnibus concentibus vti con ueniat. Cantus triplici genere 


— contineptur pertinent enim yel ad ueres. vel Ad aclioncm fiue requiem adlio. 


gam, vel ad furorem sucutiendum : eodemá, woda harmonie fiue contentus 
 disiduntur quamobrem trium verum cau[Avuendum eff uufica, difoipline,. 
— purgationu, Cr deleckationis vel ad requiem,vel ad vitam liberalem, pvout 
— quad, pars mica fiue concentum hu rebus efi. tendis accommodatur. Ne- 

"que vero folum optimi concentus adhibendi fam ingenuorum bommurm cau- 


fa fed nterdum etiam coreupti quidam & deprauav vt intheatri ad volu — 
puatem e requiem vulgi. Animi enim deprauati fimilibus cantibus oblecdbam-— 


 fur.ltaque tibtarum & aliorum inflrumentotum cantus , licet ad difci, 
um Qy ingeniorum v[us improbentur, faciunt tamen ad obleclandum vues 
gus ad quorundam affzdiunm purgationem: nec eft vllacona 


qua non pofi quandog, vuliter adbiberi,.— o 


33032925279 200 29 ISO Ure CRT P 


xc T 


JI 2-2 uae Romua rie reieduri- Eso es -siae leds i di 


462 * CARISTOTELIS, : 
- 2 Deconcentibus &rythmis. Per fe vel ad requiem feu voluptatemves 


latis. 
3 Etvtaddifüplinam. Et vtreferütur ad educationem &» mores. Napri — 
Amit confider and eft flmpliciter num omnib. baymonjs & vytbmh vtendum 
fit in ciuitate, ctufcung, vei gv atia; an quibufdam duntaxat. Deinde vtrum 
4d difciplinam fiue educationem elabor atibus eadem (it flatuendavatio,qua. 
Jimpheitev flatentur yt omnibus vtantur ,aut certis quibu[dam , an neutrum 
borum flaxuendum fit, [ed aliud tertium, id eff diuer um. | 
4 Quafilegem ferendo. Vt uon iuficos agere videamur , (zd legumla- 
10165. : v xe : X xs 
3 Quofdammorales;alios a&iuos. Morales canti Vocat, qui mores ft- 
se offeius imitantur pertinenta, ad educationem. Adliuos qui pertinent ail 
requiem e voluptatem.N amrequiei finis efl adio , quoniam vequie corpus 
Qr animtm fatigatum elaxamus,vt veceptis Viribus Vegetiores adopus fiue 
Jiudium vedeamus.Fürorem verb incutientes cantus appellat vebementes,vt 
o.  biarum, e tubarum,quibus mens bominis emouetur, vt penévationi vum 
- umitar. Eodemáa, modo de concentuum fiue barmoniarum natura flatuen- 
dum eff sal.uenim ad aliam partem accommodatur,quadam ad mores e di. 
féplinam,alia ad purgaiisnem,qua vebementibu cantibus y c» certa genere. 
- harmonia fittalia ad vequiem,que laboribus fiue actiombus interponitur, veli 
- Ad obledarionem invita liberali quorum viruma, per voluptatem ef ficituty 
vtfuprzdidumeff, —.————— e eom 
6 Adaudiendumi veró alios. Nat cantus qui ad voluptatem vel ad men: 
—— temioncitandam , at egritudine alijfue effectibus lenandam e quafi pur- 
coe pania pertinent mgenti boinines uon debent ipfi obire, fed audire canenti- — 
3 Namaffe&usqui quofdam animos véhemientermiouet, Quidam ^ 
bomines ua funt corpore C animo conflituti,vt facile affectibuspermoueam — 
fur exempli gratiaymetu, aut mfericordiapelraptumeti fiue extafi quem. —— 
- affeitun &üscieo pov grace, latin furovem appellamus. Eslenunfurorvae 
-fionis priuatio,que in vaptu mentis accidit, yed cum alij minui bis affetibue — / 
anoueantur tamen uen cff quit eintangatur. Itag, plus C minus, tameno-——— 
ines mouentur affechibus, à quibis iucunde per muficam [anam y. & quaft. 
s BiEdicamenio quodam Albibitepurgautur. — s o o 
es $: Recipiendus eft etiam.Quafi dicat tos nd muficam docemus, nec qe — 
: Jit cuiufny, concentu ftue barmon'a natura declaram , fed tantum pracpi- — 
gue mufica vtentum effe earum erum,quas [upra diximus cata, pronatge- 
- Baca, armonia, Que fit antem cuia, baruonia fiue contentus T : 


4 


V o 


PorrTi1COR vM Lr. VII. 494 
vytbii natura, à nuficis quid, inea do&trina philofophati funtpatendota ratio 
«fo cuim(a, cantus natura pes difcenda. 

Nam Bacchica omnis Baccbicapoefim appellat carmina quibus vtun- 
tur infeflu Baccbanalibus ei bi fimnlia: queomma furorem: [A tongitarie- | 
nem quandam menti praferunt. - 

10 Hzcporró decorum fumunt. Inffrumenta e barmonia, fiue con- | 
cen:u decorum fumunt,firytbmm & harmonia con[entiant ineandemnatu- — (5 
tA, G conuenicntia inen Atq item car inina , prout rei conditio pr | 
 fett.adbibeantur. | 
1 Vt Dithyra NOCT carminis efl Baccbanalibus conueniens. Bac« 
ehus enim Dibyrambus eff appellatus ab antro Nifamanti duarum ianua- 
gum,inquo antro nutvitus effe yn fabulis traditur. Ditbyrambw igitur extra 
- Phrygium concentum non decet,nec feruat fuum decorum naturale , vt des - 
ela: at exemplo Philoxeni , quizum Dorice Dithyrambos f acere niteretur, 
mon potuit curfum tenere fed ab ip[anatur ain barmaniain Phrygiam Dithy- 
g4mbo con(entaneum eff reuocatms . Fuit autem Philoxenus Cytcberenatus, 
que vrbs ef incognomine infula circa Cretatn, poéta Die » quem Dithy- | 
. gambos fcripfiffe Suidas quog, memorat. 
12 Hocquoq; Socrati obijciunt. Sorr4tes apud Platonem in lib. ijj. de. 
Rep.lenicam € Lydiambarmoniam molles & temulentas effe confirmat,ac 
promdecuffodibus inutiles &r. vejjciendaszin quo Plato fiue Socrates non eft 
vfus tranflatione duita ab ea temulentia vi,que homines quodammodo fu- 
- nefas veddit, (ed ab effectu definetu ebrieratis qua. laffos mollefa, relinquit, 
3Hoc igitur obgeitur Socrati, quod barmonias molles ideréo vewcerit , quid 
— muliubw c in prahum irruentibusnon conueniunt. N am cum mái - 
 vibusnatu conueniant borum caufavetinenda & aingenda -- Eoo e 
fant. Caterum dr natur abavmoniarum c» Lt 
gum,ó infirumentu muficismultafeit — 
digna Plato meo quem modo 
gitauilibig.dicodeRe- cue 
vo publica tra. 
| dit. 


Econ oe FINIS 
oec e Hi 6 RN 


RUDGERICUUSSIVO 


KYRIACI ST RO | 


LA DE REPVBLICA, 


LIBRI DVo 
NONVS ET DECIMVS. 


Lis oCTO c4DDITI,: ros 


-ferptos reliquit cmitoreles, Graci 
Ante facli. : 


NVNGC PRIMVM-AB-EODEM 
Strozà Latinitate donati. De 


FRANCISCO MEDICI 


DV EE DESIGNATO. 


 KyriacusStroza S.P. D. 


wc I 1 $ orte bonis , benisó, parentibus, erra ÍM- 
S uentuti Princeps felicift. Quutt: Lal Torell viri 

D YE ernatifumi c optimi bortatu,, Libros duos Poli- 
QM à ticos Greca oratione,ac fliloA me compofitos, an- 


P d quos (criptos mobu veliquit Aristoteles , eos patri 
d foe Ito Inclyto, Domine meo benefi entifimo, vti par 
NY fueratyditaui . Caufas in epiftola ad eius Celfiu- 


EL féviptayenumer ati, quibus quidem tam calidum negotium yattongere, 
«€ expedire, mu fueram.Hos quum Lala idem , e vidiffet,e* probafft, 
"RE Latinos eos ipfe itidem f acevem,tmontit, 416, bovtatus cst , afferens labo- 


vem bunc zsme baden [ufceptum,et exehitlaiem, pauci: efje. bonninibus pro» 
futurum, but vevo alterum, fi 1[e audiam, cuim maiorem mibilasdem adia-- 


turum, ttim etiam malto pluribus bomisibus profuturum : C quodomnum.— 


maximum, antiq feum nobi effe debere: sprincipibus , id esl obu De- 


vinis fiti idem boc probatum, er plac Hume. Quum ioitur Viro. amine 
i: e qup x epiimes,. de me feupst terio, ngate )on Tujems Pur emo 


50 fuperiore cdiderym, atq, etko illu adumxerim, 


j 
t | PRAEFATIO. 406 ! 
| vec? monenti,& bonefLa petenti, ad Charybdinnon letifer am illam quidem. pe 
: fiue Platonis, fiue Vlyfua. (ed quandam tamen periculo[am, remetiendam PR : 


fas redeo libros illictncos meis auditoribu exolicandos propono, end, v pre» 
smoueo,yt ad no(fvi vertentis anni finem, cum libri, qui Grace antea feripti 
fuerant, cafivores exaderent C emendati magis, tum etiam Latini fadt, le- 
| gi ab eu bominibu po[fent,qui tran (marine bue lengua v[u, atq, iatell.gen- 
tia carerent.Caterum cum labore boc altero pevfunitu exifi marem re, els 
qui boc rog auer ant (atis iate feciffe deliberabam ecctti nam eorum quiiumc 
(unit bominum, laborem bunc Alterumyid efl bros bo[ce Latinos f aiios iam, 
dicaremin caius fide cr tutela cum effent,libere 419, intrepide in apertum 
prodirent nec vllos rabidos iniquorum mov fus expaue[t event , Deliber anti 
autem mibi primu oniium occisi Tu, Fu inquam Primcipalium tuend 
Princeps le£tifsme € feluciffisne, qui mutiufculo jflo digmfoms omnium vi«- 
deyére. Cuius enira Parehiti Unlyio borum genevateves ( lorum enm avche- 
typi. Grati illa fuit )ante fuperiore dicaramrem certe equifisnam mbi, bo 


sor fuent ff fadurii videbar fi eorum quafi filas 1e tyto emfden- filo nune : 


itidem dicaréin;eiusa, fidei committerem e» commendarem,O wetub.Que 
eiim qua[o per Deumymilutaris artis compar ade difLiphimamy, more entiquo 
«qai cix pios éps,onitiino tr aCFata,tapere mag deéeat, quan Iuuenem. 
-illum,qui quidem tot robuftus, e f oy ribus legionbus,tot valide eguitüntur- 0 0 
qris,tot bell ductoribussques copias oimmes pradeutif. Pater & fumme idem eae 
2 HlAgHanims idemá, de patriesci inpery viuerü commodis a& due cogit at, 
ccs demeffico exemplo,alter quafi AEacus buio excitat creauit, cre1 a4 COngt6- 
- gatit,cengregatas in ordises congruos redegit , optima difiipline lopuibus —— 
 fepfit,atg, ad xemp.tuenda,c» fines Vnperg ptopgados, alacres expediat, dece 
fideles veddidu:fuotepore imperatur? ef Citt porró piiectpalu inhiuntonié —— : 
exjlicatio,loce fectido hic pofitayqtad, e veisjiu dodif. bominum ionume- t 
ti codem ifluxi porius dicor: conkeniat, quam Innen ili, qui nobilo. c jls- 
ventis iuuepiutu Princeps exitu nunc , e Dux vobs iam dc[icnatus esit 
- — Que deniq, de cultu fimum Dei e puraveligione.famtos Philofophos mo- 
ose fuo,d:ffevcnte sdibentius audiat quim qui eandem vatume ves act, id ft 
- Remanadr Catbolica tuendam amplifwandamá, ab eodem pient-ff. Patre. 
— fuia, maioribus pet snanu traditam mox accipiet alacriergo vulta, aclam———— 
"oan Huuene idem nobiliff. idem genevoff-breue 1fiud muünsf.enlamapa — 
rentis rui Famulo iie ben-fiiarteydr pene dixerim alumno y perinde Aum 
pesac fide angufloquodam y adario,covfimiles primiids , upaupere colon? 
340 atciperes.N am (nifi me animas fallit pero equidem breuiiflatratbano- — 
De, quADquATm Tore aptiquo Cen temporibus il» fuiffet labita multas ve Pa» 
cm | 2 BER —— NM 


MS ANE" 


497 PRAEFATIO. 
rentis, Aui, Maiorum(nulla enim tain ferax Principum , atq, adeo Heroum 
familia, quam ve&iraim italia fuit)virtutescen de [Decille quodam cernene 
 fem,apnitumye conformatiungre. Grandia phateréa facinova, c» illuflvia, 
£& vehementer admiranda,ad iflorum normam praeceptorum expreffa, ev 
canformata,Qua quidem per varua mundi partes Cr gentes , vt poetic? lo- 
gar didita,Zr diuulgata, maxine nunc flovent , ata, in eterntimy,vti certo 
dperamws florebunt : prafertim ab ipfote, tuo temporeconfirmata 4fite 
iorag, e magni. entiora fella. Praeclara gnimislaimdoles,ad omnia 
&xcelfa; c (ublimiatiata C f acbayin borum ommum certis. [bem Patrem, 
£y emnes bonos v atione optima erigit. At nos,quod folum pre[Lave poffumus, 
Deumopt max.qui Regum,Ducum,ae [umnmerum ommum Principum , bos — 
sorum pve[ertim,Sator,Confilarius, Ductor denig, eft voti precibwd, prg- 
samur e (uppliciter ob[ecratus,vt indolem iftam ad.eam frugem (uo tems. 
ere perducat ,. qua quidem Maieflati fua primum accepta fit,mde vere, 
quam twanguilitatem, pacem,contordiam,felicitatem Pateropt[uaPrge ———— 
Meniia,Pietate,Sapientia,ata, alijs beroicu virtutibus,quibus cunctos fui lam. i 
€i atq, ordines mortale: facile fuper at,nobus omnibuspeperit atg,incommue— 
Ji expo[uit,corferuet, amplifivet,ac per (eculaomniagener atumpropaget, 
Vale Iutenu Opt.e Feliciff. & Kyriacum $trozam patergum 
| famulum ,eiu[dem ipfius Parentismore,fo-.— 
- — duty ata Flor. Kal.4uguff. 
: M. D.LXIL, 


EM TP LO dor epar eae A TT ERSACIMÉ 


E 7 € 0 - 4 is 
EU RISCISIROZA 
—— cC DETRITPVPREICA e 


F T. 


| maeft.egerimus, & de Muficaitemd;dealia 
- difciplina nonnülla,deeis, qux reftant poft 
hacagendum.Sunt veró facultates ha», Mili- 
taris,Prrncipalis, Sacerdotalis - Nanque fine 
cuftodibus fine principibus , finercidiuing : 
j cultoribus,nulla vtig: ciuitas cóftiterit; quas — kd 
——^' propter de hifce vntuerüs conueniéter ape- 
Ie, ciuilis philofophi munus eft.dico autem quonarn modo iuuenes 
educati, & affuet, harum compotes facultatum euadan', & virtu- 
tum;imuletiam vtlegum con ditor liis infiftens veftigis, de illis 
yebusomoibus,quz ad ciuitatem firmandam pertinent,atg;ornan- 
dam abüdé, & vtiliter leges condere queat(quippé dictum enim o- 
lim fuitlegumlatorem non nihilà ciuili phitofopho differre) Nec 
minus etiam,vt quz initio propofita fuerat tractatio conueniétem: * 
modum habeat . Neceffariumi itag;eftdchisdicerejacprimumde — — 
bellica facultate.FEec veró duas in parteis diftributa eftin Militar&,: 
- &Imperatoriam, Nam ficuti in flatu ciuitatis partim fünt,qui impee 
— —  $antpartim,qui imperátibus obediüt,ita & hicrem fe habere cópé- - 
riemus;vt fint partim Militespartim Düces,& Tribuni, & prefecti;- 
quoad ventum ad'eum fit,quem penics,fumma rei bellicae, ac totus 
exercitus imperium eft5his enim ceu gradibus quibufdam artis hu* 
$us difpofitio continetur, & abfolutio, vtautem clarior dilpatadior - 
"fit & dilucidior,qui liacten* ciuilis philofophius dicebatur, militaris: 
pofthac dicitor.lam fi quis de facultate Hac pro eius dignitateagere - 
— *veliuneceffe babetante omnia videre, ecquid nam iit bellico huic, 
qué dicimus philofopho fignü fublatü: Nágzfelicirasillaeipropo- — 
— ditanóefl;que cunctis mortglib.vniuerséproponitür,negsrurfum: 
- (idjquod aliquis forte fufpicetur)ftatim victoria;etenim hzc extre-- 
.1num,& finisImperatoris,quiatalis, illa veró'omnibus hominum — — 
efhijs propofita eft,& deliberationibus;& nifibus, Atnosin prae p 


* 1| Vum de Republica illa, que omnium opti: 
d 


: : dene 


4069 KYRIACI STROZAE 
fentia quzrimus proprium bellici philofophi propofitum:eft veto 
id non vnum fane, neq; vniuf modi fed triplex. Nam; bellicus hic 
quem dicimus primum cogitabit,vt validos, robuftofdue corpori- 
bus ciuitati ex bibeat milites,inde vero,vtanimofos,tertium deniq; 
&extremum,vt morigeros,& obfequentes; talesautem ego inter- 
pretoreos.qui non ad parendum modó fint procliues , & faciles, 
verumetiam,qui fide,& egregiaia Remp. voluntate czteros excel- 
lant.Hiíce vero omnibus illi omnes cófentiunt, qui dephilefophia 
hac precepére, quid; Refp.recté conftituéreaut conftitutas rexére: 
nec minus etiam fapientiores Poete, & enim Pindarus. Iuuat. qii- 
dem facimus robur... Nanque hoc principium naturale, & nonadíci- 
. titium eft,& Homerus deanimi robore. : : 
Nec fpecimen genete[i animi, fetu cedere vetvü 
- Site bosle,aduer[um te iam,veniente paueve.. Cr. — 
- Nan equidem timor vllus babet meapectora,nullus — 
— Vent in bunc animum pattov aut ignauia vecors. CF 
— Vir conflans, animo nunqtuam titubante vacillat, 
— Quinfortem fe prallat, Cr omia fortiter audet. | 
&canté omnia aperte indicant roburd;, & ingéteis fpiricus necef- 


fariaillis efTe, qui milites futuri (untzatq; hzc prima fortitudinisfe- 


des,naturaled; fundamentum elt. : 
4 . Parem porróin modum de obedientia Poéta idem , nanq; in a- 
- 'eiebusftruendis, roianorum temeritatem vituperans, € clamoré 
- 'Barbaricum,& contumaciam, Graccorum docilitatem , atgy in fer- 
"uandisordinibusfacilitatem predicat. . — ec De 
*— Verum Graój figna tacitifabeuntibus ibant, — 
*  Etcompreffassetutenuere filentiacundi 
c. Quippeducesverit, e ——— — — —— 
-— Nemoinfi;ni inuedius equotiec robore fretul 

. Extraactem pugnet. 


* Li 


* Verüm cum hocita iam confeffum fit , oportet conuenientes fta- 
- tuereterminos,quibusomnia hzc comprehendens militaris colli- 


-* met nec non ctiam quecunque inftrumenta neceflaria funtad hec 


- perficienda comparet,nam fi his caruerit, nullum opere precium 


fecerit. Videntur autem termini pracipué cfle hi. T emperantia, & 


 fortitado,quanquam addunt nonnulliamabiles mores, & manfue- 
- * tudinem erga fuosciues,& propinquos, acerbos veró & iracundos - 


- eggs hoftes & alienos;fortalle Eutipigis tecto 
HMideshzcfadentis — mem | 


Y 


— Jninici 


Dr RrzrPv2ricA Lis IX. 410 
Animicis infef am, amicis placabilem, T 
& rationem adhibentis. 
c» — Eitfmodi enim bomnn vitafplendudifyma. * 
Verum de hisalioloco mediocriter difceptatum fuit:atque hi qui- 
.demtermini.Inftrumenta autem tria numerantur, que ciuitatum 
conditoresreperére,funt vero hec, Contubernia, Venationes;Ex- 
ercitamenta. Quod enimecontübernia( quz Syfitiailliappellant) 
longévetufta fint,fuperioribus difputationibus oftendimus.Italus - 
enimin regioneilla, quz Italiaolim dicebatur vfq; adhucin ore 
 bominü eft.ceu horum códitor primus.Que veró apud Cretas An 
driavel Phiditia,vel quoquo alio noniine nücupata: hec fiueà Mt- 
noe,íiueab alio quopiá ex antiquis illius loci legiflatorib.inftituta 
fu ffe videntur. vndeboná, magnád; parté Laconice inflitutionis 
in patriam Lycurgus tráftulifle exiftimatur.Preclaris aüt hifcein- 
uentis acceffereneceflarió feré venationes;atq; exercitaméta, quo- 
rumamborum vtilitatem omnes norunt;&aliqui eorum,qui ver- | 
fatiin his fant, hocabüdé declarant, nosd; etiam nonnulla fortaffe | 
illis adiungemus;at non prius quam dele&tus habédi neceffarias ra- 
tioncsexponamus, Quanquam enim ín eis difputationibus quz de 
optima Kep.habite antéfünt, folum«iuilerobur fpe&andum, in 
habendo militum delectu dixerimus;in przfens tamen, ita de ipfo 
tractare decreuimus, vt tractatio hec omni Reip.omnid; principa- 
tui vtiliter poflitaccommodari.Hcitaqueragoneg;fimplexone —— 
que modi vnius effe comperietur; quin varia & eiufmodi magis,vt. 
nó fitadbelli tumultum;& clarigationem réferuanda,fed per oci 
, '& quietem longe ante inflituenda;ac ftudiofe , & diligenter perfi- 
-cienda. lam quidam Aegypti rex talem delectus habendi modum 
olim reperijt,& tenuit,quem quidem modum omnesprzdicarunt 
& admirati funt. Nam cum filium fufcepiffet;quem Sefoofin quidá 
nomineappellatum fuifle perhibent,Sefoftridemali regem ipsü 
affirmantrem quandam magnificam , atq; omnino regiam feciffe. 
Quotquot enim infantes eadem acfiliusdieortiin Aegyptofüe- — 
 rantcosomnesincontubernium vnum copgregaffoeducatoresg — 


] eifdem,& curatores prafecifle; eundemd; diiciplinz modum cun- - 

| . Qispariter defcripfiffe , reputantem cos mutuainter fefebeneuo- 
lentia precipue deuin&tum iri, qui vnaeffentedücati, eademd; cá — Lo 
agendi,tum dicendilibertateaflueti, atque omnesoperam procó- —— ^ 5. 

 Amunifalute,decoredue (id quod euenit) vnanimiterefle nauatu- — ————— 


| 


441 CUKxqR14c1 STROZAE 


ros. Atenim veró hoc regie cuiufdam excellentiz, abundantifá; - 
& fauentis fortunz munus extitit, id quod nequefacilé, neque 
quouis tempore expofitum cuiuisfuerit. At veró Barbari illi; qui 
extremas rnundiincolunt oras,omnium mortalium pugnacifsimi, 
vtScytha, T races,Celtz, Sarmatz gentes Variz & intumcrabiles, 


at feuitia ingenti, & feritate predite , ab omnidue humago more, . 


& cultu prorfus abhorrentes. Atque he adBoreanm. Quae veró ad 
Auftrum pertinent, vt Arabes, T roglodytz, Libes, Numidx & 
quzcunque aliz tractum illum obtinent , quem Zonamtorridam 
iccirco folent appellare, quia in medio verfionum fita, à Sole vi- 
deatur exuri ( bam quód habitabilis ea fit; nuper exploratum eft) 
alia quadam ratione belli muniatra&ant nationes he, vtrzquec- 
nim ad extremas mundi oras quafiamandate , regionesiue tenen- 
tes inter fefe maximé contrarias,non tantum locorum: interuallis 
ingentibus, quant etiam tempeftatum temperaturis , atqueadeó: 
intemperiebus;inflitutis tamen, & ftudijsfibi confimilibus vtun- 
tur. Ambo enim gregibus & armentis pafcendis incumbunt; eque- 
Ítri operam dant,venatibusindulgent,. in belli autem artibus idem: 
figaum fublatum fpectant;atquebellicum artificem fpectare nuper 
dicebamus, idipfum tamé haud eifdem ftudijs conantür attingere, 
Nam cum in folamrapinaminhient, & vltionem, immanitate ea. 


quam locinatura eis infeutt omnia gubernant,;atque ob.eandé hanc 


crudis carnibus vefci affueti. nequeab humanis quandoque etiam 
mandédis fefeabftinent.Ceterüm haud facile.creditueft,qua firmi- 
tate corü corporaprzdita fint, quaque ad. omnia grauia, & incom- 


modaperferenda habilitate. Aiunt enim quotquot.cü Scythis ma- 


nusolim conferuére,adeó durisadq; ictus repellendos factis inci- 
difle corporibus,vt vix mucronib. perfodi,aut gladiorumaciebus: 
feriri pofsint;proindeac deantiquis heroib.Poeto fabulantur,pre- 
fertim capitü occipitia,itaenim denfa hzc efle, itadj; dura, vt machg- 
vasbené eti&acutas,retundere nata fint. Verü hzc neceffarióillis e- 
ueniunt , quia füb.dio 2uum continenter degunt , niuibus obruti, 
 imbribusinfeftati, gelu durati,fluminibus circumfepti. Arabesaus 


tem,X lroglodytas,& quafcunque eiufmodi gentes eadem, atqve. 
eiufmodi, &lacere,& perpeti quamquam ratione conuer(a, quia i- 


- BcetàSoleexurantur : ità igiturambz henationes robore, atque 
agilitate anté comparatis hecad confligendum domo afferunt, & 
pugnandum, animi vero prafentiam , atque alacritatem precipué 


omn 


E ——— 


c. 


: Dr RzrPvPLICA Liz IX. 415 
efntiumScytz , & quecunq; aliz gétes in Septentriones fpeCant; 
ob eas caufas, quas fupra memorauimus. Namqueimpetu quodam 

- violento, & proiecto in hoftesinuadentes,curfibusdue, & recurh- 
bus eos fatigantes,& in orbem includentes, famed;, & commeatu- | 
um caritate prementes , modum nullum vexandi anté faciunt, 
quàm,ut ex agris fuis omnes exegerint,aut conciderint, aut viuos 
cxperint: Veruntamen homines hi ita nati;itadue facti, fuis regibus, 
.& ducibus mortalium omnpium funt obedientiflimi, & fideles ma- 
ximé:Atq;iccircó ex huiufmodi ftudijs illud eis euenit, quod initio 
quxrebatur,videlicet,vt eorem nati, ipfeque vxores, & pottgent- | 
ti omnes militarem facultatem &artem,vel citra artem,atque adeó 
naturaliter condifcant,& percipian tjeadue perceptaomnium facil- | 

liméjipfam exercere; & conferuare queát,quippé cum huius retiné- 
de ergó,cotpora continenter exerceant; & fub dio malé patiantur, 
vti diximus,nullumdue agrum diutius teneant , quàm victum fibi 
fuggerat:denique,vt omnium pugnacifsimi exiftant,neque ad bcl- 
- liartes huiufmodi preceptis indigeant, neque fophifmatis , quibus 
- Spartiate vtuntur &Cretes,& quicunq; alij de belli ftudijs fe iactat. 
At veró nos quodam excurfionis modo de eis nunc egimus , nem- 
péadeum finem,vt quicunq; hominesbellicisartibus fuis in ciuita 
tibus prafunt,exempla de bellicofifsimis gentib. facere fibi pofíét; 
quz fixe Reip.ex vfu fient. Veruntamen cum Barbari ij fint vitzds 
genus agrefte fectentur, & horridum, cosipfo: vnà cum fuis in- 
ititutisin prafentia omittamus, magnád; gratiá Dijs immortalib, 
habeamus,quód eiufmodi audaciz, atqueimpotentiz, neque pru- 
dentig fenfum coniunxere, neq; confilij capiendi vid monftraue- 
.xe.Nam fi hoc Dij eis dediflent, Herodotioraculum, ceu étripode 
- redditum,ad exitum iampridem perueniffet, ait enim Herodotus. 
Atnatio Tbreicia( nam per T hreiciam omnesillas gentes eum puto 
accepiffe,que ad Septentriones fpectant) amplifima fane cuttarum eff 
. getiumyL nds exceptis,que fi vnius principatum probavet, aut vuum lentiret, 
snuittaomnimnoforet, atque ommum potentiftina , edad inftitutà difpu- 
.. tationércuertamur. lam fi qui deillo delectu agere velit;quiinter - 

- manfüetiores gentes haberi potiseft,viamq; eá;& rationéreperire, —— 
quáiniens, quad; infiftés bellicofaeuadatiuuétus,ant&omniamili- ^—— 
tares copias is debet diftinguere,&definire;inde qualis n& velnatio, — t 

. vel ciuitas,vel denique Princeps ille fit, quibufd; copijs inflru&us, 
qui hoc concupifcit & expetit videre, quippecá neq; vnusomniü 


EXC 


uu o E 


413 | Kra1ACI $TROzAE 


z:odusfit, neq; viavnailluc deducens;fecta reperiatur, ficuti nu- 
per dicebamus.Copiz igitur belli omnes,omnefa; exercitus in pe- 
ditatum diuiduntur,& equitatü;non mufquanretiam in nauticas,&c 
maritimas,porró»peditatusin grauis, leuifd; armaturz militestri- 
 buitur;parem in modum;& equitatus; nauticz auté copizinremi- 
ges,& clafliarios,iam pridem enim di&um hoc fuit, omnem ciuita 
tem vel folam-& fingularem, velaliarum parenté & reginá,qued; 
innon paucas gentes habetimperium, fi quidé propriam libertaté; 
atq; imperium ipfam, quoquo modo partü;tueri velit,& cóferua- 
re,copijs indigere mil itaribus,roboreque ciuili, & normperegrino,, 
an vero Peneftz, Hilotes, quique in Italia habentur Peridini;jj- 
dem fortaffe, atque Aborigenes,ciuili roborianperegrino adfcri- 
bendi fint;,haud magnopere contendendum in przfentia eft:nangs: 
huiufmodi nationes omnes inter ambas hafce vidétur medie inter- 


iectz,fed quód eiufmodi copie periculofz ciuitatibus fint,& prin-- 


eipibusac leuibus mutan dzfideiingenijs przdite fepemultisd; in 


locisvfü cópertum eft.. Quoniam veró;nec agriexpers ciuitas effe 


debet;ni quid. preterrationem: eueniat;. grauisquidemarmaturz: 
tyronum delectus ex agrorum colonis,fr qui víqu& liberi fint; pri- 


mum habendus;inde.ex eis quiin vrbe equales,& pares his reperi - 
turjid eft quicunque compaclili membrorum ftructura,& folidita. 


tepreftent;quiq;laboribusexantlan dis idonei;fpiritus, atqueani- 


mosgerant iuueniles;leuesautem ex monticolis, & pattoribus eli- 
gendi,ed; vrbanorum numero;corum dico;qui nec viles; nec foz- - 
didiartifices fint; fed mechanici potius, nanq; hi; &leuitatecorpo- 
xü,& agilitate ceteros antecellunt,, atq;adfcandendum, &defcen- 
dendum moenia, & rupium przru ptamagrisidonei, atq;ad fundas; 

.  &iacula intorquendaprocurrendumque, & recurrendum expedi - 

-. tk& celeres. "Talis itaquevideturcommoda peditatus defcriptio; 


A&cnemomiretur fi.de ciuiliroboredeftribédo nihil memoramus. 


nunc;quippécum de illo abunde memoratü fuerittunc, cum deo, 
ptima: Reip. primordijs ageremus,& nücilla omnia fubi jeiuntor;. 


 Stqueomnium. maxima,& antiquifsima haben tor.Jamveróequi- — 
tatus legendus eft e divitibus , annopàdueabundantiBus, & locu- - 


pletibus, ficenim. eos qui amplas'opes pofsident Poétz appellare 


moseft,nanq; his facilius eft equosalere quá pauperibus, quibufás | 
domiangufta res obftat , tumetian ftudio huicincumbere iucun- - 
: dim pariter, & honorificum; ceuijs, quiicasiam:explicasuntdiffi- - 

com m | UE c [oe culta- - 


ix 


& 


—— UM 0. Ie RR - 


Dr RzPvVBLICA Lis. |X. Al4 


cultatesob quas illi, dico autem tenues, & egeni,illuftriora officia - 


plerunque omittere coguntur. Igitur ex vrbanorum pariter, at- 
queagreftium genere equites legendi, oportuneque exercitandi, 


tumcurfibus, tum etiam pugnarum fimulationibus . Exercita- - 
5 5 [ x 


menta autem ponimus, corporumque ad belli mu niainftituendo- 
rum periclitationem vniuerfam,cum fagittan dí;tum tacula omnis 
generisintorquendi, fcutaque,& arm avibrandi, acies explicandi, 
&in orbem conglobandi, & in alias figuras fingendt, ordine pro- 


grediendi,& regrediendi, caftra locandi, difponendi, £rmandi,&- 
quecunque alia ad.equeftrem ds'ciplinam contendunt. Omnium 


veró iftorü publicos effe magiftros ; qui é publico mercedé capit; 
f : 2 


difcipulosautem, vrbanos iuxta, & colonos, modoliberirfint, a- 
dolefcentes, & viros. Propremioautem tüm horum, tum egre- 
gie in bello geftorum1us ciuitatis, eis qui ciues adhue non funt, f- 
cuti feruislibertas proponitor,ciuibus vero decus,& glo ria;cetera- : 
Que, pro cuiufqs meritis & bencfatusjita vt prefenrem ctuitatisfta- 


$ 


tum cuncti pariter diligant, & faluum velint, atquein ciuitate ipfa 


amplificanda;ornanda;perpetuoque beáda,omne ftudium ponit; 
Sed quo tempore;quoque loco,quibufdue modistyronesiam dele 


Giimbuendi,& exercitandi int,que de officioarmorum prefedti - 
- eges fcribendz fünt,omnia hzc definient;pariter autem,& qurad- 

fyfsitia,& contubernia pertinent, eorumd; curationem;atquead- 
sniniftrationem,vt iuuenes, & adolefcentescó'conuenientes ,- abf- 


que turba, & tumultu accipiantur, quotque in fingulis ceenacu- 


- fisconutuz difcumbant, hzc conuentus cutufque prefectus, vna 


cum iuuentutis moderatore flatuet, & definiet,& nos de eifdem: 


- Ris non nulla fortaffe addemuspott hac.Atq; hec mediocris catuf- 
dam ciuitatis, & potentatusdelectus, regula; & adminiltratiofit: - 
Tam fi ciuitas aliqua fuerit ampla; & imperiofa , fiue libera,nullids 
fingulari homini fübiecta. , fiuectiam Regi obnoxia fiue vt natio: cem 


quada, qualis paulo ante Perfica natio fu erat dum Afiz totius fere 


imperium obtincbat,fed etiam Europe parté non minimam, tum 
"tique licitum: fuerit vtiliter;& abundé milites deligere; vt caífsia- - 
- vios, & nauticos e PBcenicibus & infülanisatque, ex eis, qui mariti- - 
- mas Afiz oras incolunt,& Europae Medis autemjipfajuePerfide — 


& CampisBabylonizequitatum ,. nec minus-etiam ex Arm n 
Axabesenim,etfi nationumillarum omnium praftanti 


tesfint, cam elistamen plurimá inuehuüturin bella, iun éaenim '- 
8 ——  —— Qui  — — 


NN EAM 


CAI .vKyvnrACI SmROzAE 
haec curfü validifsima, oneribufque geftandis,& fiti toleranda ido- 
ne» maximé.Porró peditatumipfi legebant, 6 Tapuris,é Caddufijs, 
€ Carduchis &Vxijs,nec minus é mótanis ample Cherfonefi regio- 
nibus, quód autem Europei Afianis animi prafentia preftent, & 
€orporum robore;& bellicofi magisíint, & cur fupra memoraut- 
 mus.lamid omnibusperfpicuum eft , huiufmodi dele&us habédi 
rationem, eque tot populis, & gentibus, cismodo vnis effe expo- 
hit&,qui tot ciuitates,& prouincias in ius, ac ditionem fübie&tas ha- 
:beant;quot nuper Perfz ipfi habebant;atque iccircó nos ad medio- 
«resciuitates,& potentatus orationem reuocantes, de hifce differa- 


musac primum de nauticisagamus,& maritifnis copijs, que necef- 


farióillic comparanda effe videntur, vbilicitum fiteis opportune 
abuti;& quoniam duasin partes hz diftrribute funtjin clafsiarios,& 
remiges, vti diximus, de his nihil videtur amplius dicendum,quàm 
. quód remigum ordo legendus eft,tum e fordidis vrbanz turba ar- 
- tibcib.tü etiá é mercenarijs agreftibus,& barbaris ; Clafsiarij ait ex 
eodem, quo pedites ordinelegendi ; hofce veró omnesnecelffe eft 
egregie nare didicifle,Jongeds ante a(lueuiffe maris perturbationi- 
busremorumq; fragorib.& tumultibus,& vndarum iactationib, vt 
neexortatempelftatem anud; conferta;percul [5ac ftupefacti rei no 


uitateanimos defpondeát;turbamque,& tumultum alijs inijciant, 


atque hzc de dele&u habendo generatim dicta fünto. Rerumau- 
. tem ordo poftulat,vt agamus nunc de:etate illorü;qui nomina da- 
- uri funt, ded; infütutione,& curatione.Poftquam igitur adoleicés 
dextum decimum annum expleuerit, quam primum oportet ipfum 
- Apatre;autab alio quopiam eorum;qui proximi generefunt ad mi- 
Titi przefectum adductjnomend; fuum, patrem ciendo, profiteri, 


ré nullam caufantem, obtendentemüe,ni quis nature, autfortung. 
iniuria corpusanimumüe labefa£tum gerat. Si itaqueillis quorum - 


hec curatio cft;fuerit probatus;atq; eiufmodi exiftimatus, quibel- 


licos laborespofsitexantlare;acceptis fibi cóuenientib.armis &mi- - 
Titariter iuratus cü tribulib.in cotubernium.cooptator, vnà vena- - 


- tor, vnàexercetor, atq; hocneceffarij delectus primü fundamentü 
efto, quod quidem militaris facultatis architectus prim iacere de- 

- bet;ce era vero à legum conditore definiéda fünt vnà cumarmorü 
- prefectojfiue is vnushue plures numero fuerint. Hi igitur fingulas 
quaíqueres definient,atque ordine difponent,vt verbi gratia,qué» 
 admodumad templa Deorum immortalium adeundum fit, qua- 
eu - e x c 9 0 UR 


 £ 


ae Is P 


Dr RzPv2LICA Lrz. IX. 416 
«que rationé pompa ducenda,vtique armis; & equisinftructi, atque 
ad currendum,falier dum; comparati iuuenes prodeant, ludant- 
due,atque alia efficiant, que adagilitatem, celeritaterndue in fta- 
tarijs pugnis; & folutis,ceterifdue cóuerfionibus,& reuerfionibus, 
neceflario comparandam , immane quantum audaciie, atque ani- 
morum ijs inijciant qui ea oportune ante exercuerint, & meditati 
fint.Ijdem pariter, & premiaproponent, tum ludis, & certamini- 
bus,tüm obfequijs, tum ftrenuéin bello geftis, horum veró cori- 
trarijs merita füpplicia,& dedecora. Namque fat nobisin przféntia 
eit vnum hoc docere, tria hec cumad facultatem militarem com- 
parandam maxime omnium effe neceffaria, tum etiam ad mutuo: 
inter fe fe cognofcendum,ficuti de ftatu ciuitatis rité conftituendo: 
agentes dicebamus,quinam,& quàm vberes fructus, élegitimis ci- 
uium ccetibus,& congrefsionibus perciperentur,cum per fingulos: 
ordines quibus-temporibus leges iubent, haberentur, quotq; com- 
moda,& oportunitates ciuibus inde orirentur, dum fcilicet mutua: 
beneuolentia;& charitate funt conglutinatijnofcuntque fe inter fe, 
hocnullum amplius ciuitati premium poteftafferri, quàm vtci- 
ues nofcant fe inter fe vbi enim mores, ac vitzeinftitutain apertum: 
prolata non fünt,fed tenebris obruta;delitefcunt, illic neque meri- 
tum honorem,nequemagiítratumsneque ius equumequifquam rt 


te obtinueri*jquippequia , vc nuper dicebamusfperandum omnt- 


no eft,eos homincs,quià teneris vnà coaluere, quidue eiufdem có- 
potes difcipling extitere; maximéamatumdrefe;inter fe "eofdem: 
-queoptimos, ac f&delifsimos belli focios fore. Cuicunque enim 
eorum iniecto periculo,fübearftatisn clamases — ee e 
O foci meque enim ignari fuus ante galeyuns 0 o 
Quzigiturecontubernis vrillitaspercipiturhsceft —————— 
- Quiveró'e venationibus fructus colligitur, eque exercitamentisy 


-- 


- haud fané hoc minor, verumentm veró id quodplerique in folem: 
. fibus, & vhtatis exercitamentis negligunt y. hueoportetaccederey . 


atque lioc vel inprimis curare, vt finiftrtartusad pare, & qualem: 


Vfüm,& vim moucanturac dextri;yvtiqueiuuenes, haecante medie — 
tatiatquead hec (emper parati veniant, multum enim. intereftine- 
fer eum,quielt in hac re rudi ,& non exercitus, atque eum, quie 
gregié eruditus fit,& exercitus.namdicuti is quiin pugilatu&lucta: 
& pancratio fe laüdabiliter gelsit ; non quidem finiftrisartubus ne-- 

quit contendere;claudicat autem à dextris labiturdue & peccat; c 


mue 


pm 
I 


417 cO KYRIACISTROZAET [o 


nouus labor in partem aduerfam illum vocans, neceffatio co- - 


eit experiri,idem hoccüm in armorum,tüim in rerum aliarum vfu 


-.re&um oportetexiftimare,eum fcilicet qui duplici facultate inftru 
.&us eó veniat, cumadlaceflendum , tum ad repellendum aduer- 
farium,nullam eiufmodi, neque inertem, neq; à fcientia vacuam, 

. quoad eius fieri poflit,omittere.Porro auté,& venationes , praeter . 


.quam.quód venatorum corpora filubria reddunt, & agilia,ezdem 
.vniueríi agri, & finium cognitionem pretereà ingencrant, ita vt 
bello ingruente; vnufquifque,tum ciuis,tum miles,loca omnia no- 
fa habeant,quahofübus ad inuadendum fint facilia, queque diffi- 
-cilia.Iam veró & he aruisquidem,;& vinetis,& viridarijs ingentem 
.ab importunisbeftijs , : & feris preftantfolitudinem , manfuetis 
autem animalibus &iumentisjamplam in tutó pafcendi facultate, 
.& fecuritatem;ipfique ciuitati annonz abundátiam, atq; vbertaté, 
Deniq;id quod bellici apparatus architectus, vel in primis habeat, 
pedites iuxtà,& equitesad belli munia egregie comparatos. Nemo 


- auté miretur nosin diuifione hac venationes exercitamentis perte 


exaltcraoppofüuiffe, & (i enim genereipfo eadem ambo funtjidem 
Que ad extremum ambo feré properant, quz tamen ambobus ma- 
teria fubijcitur,hecvnanon eftnon locus,non modus idem, quin 


-lengéinterfe fe diuerfà hec efie comperientur. At quoniam omne 
-hominum genus,amicitia,& beneuolentia,naturali quadam necet- 
 fitate vincitur, vinculaque hzc ad felicitatem fruendam ingensaf- 
ferunt momentum,cum priuatim,tum etiam püblice, iuuentutem 


(ue imprimisad vitam iucunde degendamyatque oblectandam ad- 


liciunt,fiduciamque eiufmodi eorum pectoribus ingenerant;vtad - 
.periculaadeunda & perrumpenda,cócordibus, alacribufd; animis 
. accedant,cumi vfus fcilicet ciuitatis, & R eip.temporapotcant, pro- 
.; pterea oportet cótubernij fine prefeat iuermagiftrü,que'Sy (latiar 

.&humilliappellant,vnà cum iuuétutis moderatorejid imprimis cue 
: -Farc,atqueanimaduertere, vteorum amores ab omni vitio, omni- 
- «Queturpitudine vacui fintrecteque Reip. inflitutioni,& modera- 


tioni víquequaque refonent, & puritati.i. vt generofi fint, & cafti, 
atquc ab omni labe,fceditatifdue füfpicione longe remoti.Sed quo 
nam modo hec euenire queant nunc dicendum eft.Si itaq; córuber 


nijprafectus,quenam faz. partes fint recté norit, eas certé omnes 
- abundé expleuerit.fan£ oportet hunc non ferculis duntaxat,& ob- 
fonijs iuuenss,qui in fide, & tutela eius funt inflar jumentorü fagi- 


ORIG 


EETSERTUMCAAPYOGANPS NP CRPPURIQIE MUSIC 


pr RrpvarlIC A, Lr*. IX. 41$ 


nate otud & temeto,eosonerare, quin magis ci eorum modera- 


tore difpicere,ecquibus nam modis eorum congreffiones honefte, 
incandzd; fint,illamd etatem deceant, hiltorice videlicet, atque 
Hercicorum facinorum anxiz ipdagatrices eftimatricesd;iccirce 
itaque hoc continenter ile operam dabit, vt egregia maiorum fa- 
cinora;ecrumd; illuftrium audientes, ipfad; admirantes verecun- 
dentur faré quicquam aliud in vita cogitare,autlaborare, quàm vt 
«is viris feexequent,quosde virtute mortales omnes fufpiciunt,at- 
queadmirantur.Quum itaque iuuenes ipfos ira imbuerit,itaque ad 
virtutem comparauerit Sy fsitiarchus fané quideny verendum non 
eft,quin corum amores ciufmodi ünt futuri,cuiu(modieos cffe o- 


portet;atque vti imperat lex,decet enim adolefcentes,& natura, & - 


viteinftitutis tales fefe ciuitati exhibere, qualesdiximus , eospra- 
fertim,qui debent;primüm quidem ccmmunis libertatis effe cufto 
des, inde magiftratus, & duces, X oratores, & iudices, & ícnatores 
acdemum rci diuine cultores,curatorefg; Nand; ftudia hec omnia 
& offizia,omnibus ciuibus in medio pofita erunt,que quidem, etf 
non omnesomnia affequi pariter valeantjjjtamen,qui fipgulis qui- 
bufdá; virtutibus idonei fuerint,fingilla confequi poterunt, pro in- 
geni ) fui captu.& ftudiys ficuti in belli muneribus accidit, in quibus 


- poncund&ibellatores,Achilliaut He&ori, aut Aiacibus ftrenuita- 
tezquales funt & pares,quin longé profectó intereft inter hos, ac — 
cetetos milites & duces,id quod neq; Poétam in hortationibusla- 


tuit,aitenim: 

O (0:9, qui&, eximij virtutibur efl i: | 

Et generg,atá, opibus,medie cz qui forti babetis 

Pramia,vos etiam.quos conditio ejoa ducit, 

Non etenimin bellopares licetomnibus effe. — ccu. 
Idem hocnoftritemporis Orator egregié animaduettit, cum ait. 
Oportere ciuitatumedlores,eum ciuem,qui legum cac ellá continet fe, quid, 
eit libentev pavet ceu integram [alurb colle i am patria ajferentem, eo houo- 


Cibus augere C laudibus tellereycontrà auteto qui bavayarepagula perrupe-. — 
Tif, C linátes tran[ilieritignominas notare c fapplicgs coffemgere, & ram —— 
tionem fubdit, Communis enim collatio iyi bela funt offica tla omnta, 
qua vnufquaq, no[lvum facit,lcgibus iebeunbts:Fliigitur quibus precla-- 
"rahecpremia tribuendaà ciuitate funt, talesfefe preftaredebept, — 
- "quales diximus. Quapropter oportetin contubernijs& venatiopie: 
bus;& exercitamentis modeítiá przflare, & temperantiá, & colütae- 


3 | -- Hhh ten, 


ZA 


ELE l 


mmn rn 


si eimi dne 


gan o arm m Pt Pa td Do ACTEUR. Lus om etl aesti s arcent Diui niet 


49 — KryRE1ACIO STROZAR 


 tem,queque ferarum fünt,libidines, & vo! uptates eas omnes vita- 


x 


re;quoad eius fieri poteft; & sb eisabhorrere: Et ver intemperan- 
tiaomnis,omnifq: procacitas,& impotentia tum ei, qui fcelus fece- 
fitum el, quiperpeffus fuerit; & priustim,& publice noxia eft, ve- 
rum enim veró,ca.qugin libidines, & voluptates abfurdas erupe- 
rit,atque immanes,longc omnium deterrima , & pernitiofiffima, 
atq;ad virtutes extinguendas efficax maxime, id quod in Ethicis 
preceptisabundé definitum eft, neq; oportet nuncea fruftra rele- 
gere. Quoniam vero haud facileilliseft, qui militesiam facti unt 


€üctosin cótubernia quotidie conuenire, atq;illic perpetuá victus 


confuetudinear habere, fané quidem oportetitatis diebus fal é hoc 
haud negligere;quin fingulos quofque vn 3cum fuis tribulibusco- 
uenire illuc,ac püblicisludis cum cxteris ciuibus interefle, & vena- 
tionibus,&gymnalijsprefertim eos, qui natu funt iuniorcs,vt poft 
annum minimum vigefimum, militem perfectum,fidelemque, & 
auimofüm fue fe patrie ex hibeat,nihil caufantem , nifiaut infor- 
tunium;vti dicebamus,aut neceflitudinem, hocenim bellico phi» 


-. lofophoett fublatum ignum.Ctuili auté,id, quod dilucidius poft- 


hac explicabitur,hoc, vt Kefp firmiter-conftet virtutibusnitensos 


pibus,Borens,& vera gloria celebris atque illuftris, legumlatoriau 


tem horum ompiumtutela, vt fit in omni felicitate perpetua per- 


- manfio;fed hec omniaad votum fuccefferint, fj Eunomia cis accct- 


feritid eft, fi quecunqueardua& periculofa; explicatud; difficilia - 
incommodain ciuitateacciderint, magiftratus, & principes fagacie 
ter,atq; ex animi recta confcientia;non: :egibus folum ea difcutien- 
tes correxerint;atq; ad fanitaté partes egré affe&ias redegcrint; prie 
uatiautem fingulares homines, rerum fuarum fatagenteslegibus: 
paruerint,& magiftratibus,namg;in duobus his, bonarum legum: 
omnis visatqueauthoritas confiftit . Quoniam vero ciuitas nulla 
quanquam fortung abundantia maxime florés pa upertati$expcrs, - 


hecomnicx parte,nec femper fuerit, hominum dyegeftate laborá- 


fum;oportet buic etiam bominum generi cfleprofpe&tum, vtne 


artes bi neceflariasdeferere coacti, vnde victum quaritant, caufa 


. contuberbijcelebrandi,& coetuum leeittinorum,, pauperiores ad- 


huceusdant,cum ds co'euaferintàprzclaris, Reid; publice neceftas 

$ijs muncribus véreaptur ,. id quod baud &iné commodutn ciuitati 
eft:pratcreanc (militer etiam ingenut & diuiteseandem obcau- 
fam A phiiofophiarerumd pulchrarum ftudijsqua fuo Itatut,fue-. 


Ji 


 Éortna proprio generi fubijcitur, veruntamen; nos, quia ita militari 
-&óiüda sue ab ea diucili pes de ca ipfa phe ditleremi ^ E 
CLE uc c Pu iu LM e 


Dr RrzrvsriCcA Lis.1X. 426 
due conditioni affines fünt;abftincant,oportet fingula. queg; bortis 


pro cuiuíq; ordinis & hominis oportunitate,& decentia, & viribus, 


legibusatgy; i inftitutisefle dchinitaanimaducrtenté inilitiz, armo- 
rum praefe&tum,ac ceteros,quorum curatio hec eft , bclli ftudia 
omnia;& artes, pacis,quietis, tranquillitatiseratiajid quod multoti- 
es teftati fumus,ab hominibus fuiffe reperta, & celcbratasvita enim 
vanquilla & pacata ipfag; philofophia, horum omnium £inescerti 
funt.Nang;bella ciere,pugnas com mittere,cedes exdibus accumu- 
lare,fi vera, & certa excutienda ratio eft; nec optabile, necbene for- 
tu inatum,quin contra deiflabile,& malé fortunatum ; ; atque iccir- 


. €à Circem iuréincrepare Vlyfem afrmant,dum fe iei in Scyllam 


importune nimium 1actitat. 

Et bellum infelix agitas nec cernere finem - : : 

Pugnandi dabitur Superi nec cedere poflbac p 

Esl animis ..- Ac de militari quidem facultate fat fit hac dixiffe 
QuxautemàSocratein libris dc Rp. Tregicé« clatafunt, iampridé 
refutata,cleuatadue fuere,ceu ia&antiz plenajae futili admirabilita 
te redundantia:Quin & Poéta in clypei fa&tione , ea nimirum apté 
difcuffit,& egregie declarauit,& quidem mulicbre robur quatenus 
adbclli munia i poffitaccommodari,ibidem oftendit , nanque poft 
pinnas,& meenium propugnacula cum infantibus , & fenibus eas 
£ollocat,faciens — - 

Muros inual.dig, fenes, trepida L puelle, 

—Etpueritentieve,Cr dulcia peiora matrum. 

Officiorum autem quz propria ordinis funt muliebrisin Odit. 
fea ipfas fubmonuitper Lelemachum matrem fici inuepumceer E 

Anfupera aftendens age tnater penfa puella ; 

Partitotobua, viris ccnfilialinque. - : - : 
jS hzc & horum germana , ficuti etiam in Rhetoricis didum 
fuit, muliebri naturz maxim? quadrantat nonbelum,non pugne, 
non fudor; Atqueiccircó hac Barbaris. relinquentes, «eu eorum tn- 
genijs con ona,& inftitutis, maiorum noftrorum praccpta tenea- 
mus,corundemd; ftudijs incumbamus,qui quidem omnia heclon- 


-gapericlitatione, & artificio fomprobcu. eneqpedüpec ae d a 


minoribus reliquere, Esc. | [2e 
Sequitur, vt deImperatoria : ic dicamus ; ; hecprincip Ji 


; 43. —— KYRIACI ÜTROZKE 
principalistotam Imperatoriam continet, & regiam,multafif; alias 
ficuti clarum fiet pofthac,cum de omnibus ceteris agemus. verum 


i: 


de hac ficuti propofuimusnuncagamus primum. Voléti igitur Im- 
j peratoriam facultatem adipifti;arque eius vim fibi comparare, pre- 
) fertim in ciuitate illaque libertate fruatur, queque ipfam,ei tradi- 
L tura fit;neceffeei eft totam militarem artem domoafferre,vt ea fre 
tushzcatque horum germana edicere valeat, reque vera edicere, 
; & nonarroganter effutire. 
——— — AtH0s 
Bellaeg, pugua[a, 6 cedem csde accumulave 

— Nouitku Cr tergüs. dextra fünul;atque fimflra 

Areuti verfare bauis, x 


Enim veró ficuti orator probabiliter dicere volens,fiue in caufa a- 
randa,fiue vtilitateoftendenda,fiue deniquein quocunq; oratorio 
munereperficiendo;intrepidé lingua vti Latina dde priüsindead 
opus hocaggredialiter nanqueid facereagerediens,rifum audicn- 
tibus moucat, parem fané in modum oportet eum, qui fit defignat? 
Imperator quique gradu illo , locoque haudindignum fefe haberi 
cupit,militarem iuxta, & imperatoriam artem militaria,& im pera- 
toriainftituta, & leges feCctantem prius perdifcere, necom paratoià 
exercitu,atque inftructo. in hoftem, &incitato, inillud Euripideü 
incurrat. Eo s S : 

Iffe bofliat agit iugulatumboffibu, im | 
Curabit itaque is vt bellicz fortitudini, quam plurimum prudétize 
adiungat,atque eximiam quandam animi celatudiné & fagacitaté, 
ac ceteras virtutes, quz imperatores maxime decent. Idem anima 
pareus nunc eritaliàs prodigus, cum fcilicet vfus, aut necef fitaspo- 
Itulabit,In educendisautem copijs,& manu conferenda Íemper in- 
iectopericulo,ver(us huiufte recordabitur, / 

Dien fibi dum focjjs reduum parat,efhera multa, 

-cePertulit. 


IEEE. WI WISI FE RI T ZEB cues CE E 


Et veró ftrenni duces , reque vera prudentes, gloriantur magisim - 


eo, quo: milites fidei fuz creditos conferuauerint , & ciuesincolu- 
mes pra'ftiterint, quàm quód ingentes hoftium copiastrueidarint, 


. - autcaptiuas duxerint, Oportet itaque multóanté, ac perpetuosp- - 
paratu,deniqueà teneris hzc fecum m editari; atque animo agitare, - 
deals ducibus,stque imperatoribus exempla fibi facientem,de eis 


&ico;quicunque , cum ab hiftoriz fcriptoribus iure laudati , tum 
Et Eo S : : 3 Poé- 


LO e 
em 


^N 


Ds RzPYVBLICA Lys IX. | 424 


à Poetis,necadulatorié hymniscelebrati, nec minus etiam de eis, 


qui etate fua füere probati, hofceomnes berie notos habere, hofce: 
admirari;horum egregia facinora imitari, quibuf dueadducticon- - 


- filijs ea fecerint,anxié exquirere; & eftimare; vtilla partim exzqua 


re, partim etiam füperareomni ope nitetur, ficuti & Themiftoclé 


fecifleaiunt , quem cum perpetua infomnia obfeffum amici aduer- 


terent,rogarunt,eccur nam totas noGies infomnes duceret, Milcia- 


da (inquit)triumphis,ceu nocturpis quibufdam furoribus accurré- 
tibns,&in feinquierantibus: Isaduerfus Barbaros imperater dcfi- 


gnatusingruentem patriz,& Grecigtempeftatem profj piciensiim- 
peratoriam virtutem, quam quidem fuoanimo longeante infeue- 


rat,atque infixerat,illo in bello miris modis extulit:Nam triaingé- - 


tia facinora;eifque quítuncerant, quique poflea fubfequuti funt 


 hominibus;admirabilia,edidit. Nanqueomnium primum Arifti- 


dem,cognomento iuftum, illum inquam, à quo in R ep. regenda 
femper diffenferat, quique hancob caufam tunc exulsbat;in patri- 
am reuerti iuffit, fcilicet ne tali ingruentebello, & tam periculofo, 
hocconfiliorum focio careret. Alterum,nam cum Grecos,iam ani- 
mos defpondere, ac propriam quemque falutem fpeétare animad-. 


uerteret,Barbarosautem haud magnopere feliinantes ad manus ve - 


nire,fed fuum tempus expeGlantes, ambo fuis confilijs, artibufcue 


fuperauit,atque adeó elufit;quod; ipfe decreuerat adduxit; ac Gra 


cos quidem,cum eos ingratis manus conferere cun ctos cocgit, Bar- 


baros veró,cum Grecos vniuerfos,ceu fagena euerfos,in ficcum ee 
ducendijin fpem erexit: Tertium denique, cum parta fplendida, & 


doclytailla victoria , pontem quidem rtícindi prohibuit, Regem 


veró fügá,quàm primum capeffere(ceu da falute ipfius iam pridem 
follicitus) cl'àóm monuit, ac I hemiftocles quidem talis Imperator, 
stqueobiam dictas caufas extitit. At Pericles viri huius fufpicieng 
Virtutes,atque imitans,nec minus etiam patris Xan thippi,mirabilis 


&ipfe exiitit Imperator, non enim vnisbelliartibus floruir,fed v- 


traquetempeftate obtinuit in militesimperium,in Kemp.principa 


tum.eiufdemduc tutelam,ita vt flatusille, quo tuncciuitas Atheni- - 


enfis vtebatur, verbo quidem eflet popularis,re autem, &«ficétu —- 


- "Éngularis viri dominatts,eiufdemque primi, & praftantiflimi, ita 


enim Thucidide::fed có reuertatur, vnde egrefla eft oratio. Tam c 
. dapéeueniat, vtin magnis exercitibusmulti homines fint, ifpar - 
gcnere, diífimili linguajac non pauci etiam barbari, quibuscum per - 


DIA 


Lau LLL eode dr 
Au-cuio wt Mgr gce. Pierres cal 


j4 


I" 


X 


MU Tq yup to E 
MI iM Um. 


Esa cE: 


X 


4 Kyrràor STROZARE . 

interpretes agereille Imperator neceffarió debet, qui nullo vartà- 
zum vfulinguarum valeat;id quod ineptum iuxta, ac periculofum 
it Iccirco igitur oportet cum,qui bulun imperatoriá digne, ple- 
neq; atlequi concupifcitiita rem hancin poftremis non habere, vt 
hacipfa maximo, ingentjfui docilitatem,& folertiam indicans, faci- 
lé poffit; tum gregarios milites tum etiam minores duces per fefe 
quoquó velit dicendo adducere.Iam veró & honorificum ei fuerit 
iuxtà,& commodum nomina fuorum militum omnium callere,& | 
inemiaifle,& (i non omnid, faltem quàm plurium víq; ad decurio- 
nes haud igaorare. Pofíe enim pugaantem,quenque2 commilito- 
nibus proprio ex nominc, vtait Poéte,viritim ciere, impendio fa: 


- Tutarejtq hoc quá vim in praelio hibeat,re & effectu fepe compro- 


betum eft. Neftor,cü effufo impetu Memnóin (einueheretur nul- 
lum; ei effugium relinqueret&lium fuum eiuit Antilochum, nec 
clamor humi cffufus eft , fané quid£ob note confuetad; vocis cla- 
fitatem-necaliam vllamobcaulam Porróautem fi ngulorü nomi- 


nain memoria habere cius efle Imperatoris videtur,qui nó diligen 


tia folum excellat, fedbeneuolétia in milites & charitate, id quod 
inirum quantum valet ad militum animos fibi conciliandos,& ob- 
áequio perpetuo affucfaciédos,prefertim cum equali,& pari victus 
apparatiyatqueipfi vtantur, ipfum vd etiam videant, ab omni dcli-- 
«ato moreabhorrentem,ab omni luxualicnum,nil prius,neg; for» 
tius facientem,quàm vtbonaesprofpiciataduerfa depellat,ttipene 


— dium; & vi&uineceflaria in numerato, expedirod; habeatatq;ad 


diem di&tam conftanter exhibeat,neque corum quenquam negli» 
gat,qui fintaut vulneribus mutilati;aut morbis retardati,neque fu-. 
prenium honorem omittat eorum,qui pugnantes morté obierint, - 


& fi miniméoporteatnuncomniailladiaumerare,quorum plera-.— — 
que legibus ijs fanctencur, quibusimperatoria muneraomniadefi-.—— 


-nienda funt, & diftinguenda, vt qux ad cultum Deorum immorta- 
Jum pertinent.Q:iibus nam, fcilicet & quot quibusüe tem poribus, 
quibus hofiijs,rum à militibus, tum à ducibus faciendum, necmi-. 


nus quz luftrandis exercitibusfolemnia, queque ad aliaincommo 


da, & dira,que hominibus neceffarió interdum acciduntamolien- 
da,& expianda.Verüm enimueró id, quod tra&atrionem hanc in- 
Aiituentes dicebamusidipfum etiam nunceam cludentes, confir- — 


amamus,oportereà teneris omnia hzc animo we continen» 
Aerqueagitafle eum,quiartem hanczité poflidere decreuit, vtom» 


v C 


pee  niaqug- 


3 


Dt REPVBRLIICA LIR ÍIX. —— 474 


fiaquecungue opus funt;vel faltem quàm plurima odiumenta do- 
mo afferens , imperatoria munera facilius tempore fuo perficiat, 
perficietautem fr indolem quandam verc Beroicam , cum militari 
virtute flratiita coniungere nitatur, & Itudeat.ac de Imperatoria qui 
dem hxc. : 5 - oc 

Principalisautem poteftasqua dein prefens dicere proponims;. 
multa infe habet difcrimina, differrenim materia, modis, finibus; 
nam quaedam eft, qux habetur in volentes,quedam in intiitos. por- 
ró quedam fubicctoram commodis ftudet, quzdàm vim fpéctat, 
& propria commoda,& fingularis flatus fui firmitatem, atque liaec: 
quidem cle&ione creatur,illa fortitione;sIia vtraque. Quin etiam 
quedam àgenere perpetuajautforte quadá acquifitade quib.omni- 
busdefinitum eft fuperioribus difputationibus At ver ó'de regia il- 
la,que ví3:quaq;abfoluta eft guegz pambafleianominatur ecqui 
bus nam modis.quis:á fibi vendicás, maximo hoc pr&mio digaus 
cenfeatur,pofthac dicetur.Sed ei tra&tationi, que de Tyrannide ha 


- Bitaolim füuit;uil pretereaadderur , quippecum minime oporteat, 


qua feeda;& flagitiofarfunt, qued; incommoda liominum gcocre 


'dmportant,& detrimerita,ea docere, quanquam nonnulu füperius 


de ipfaegerimus,cum vt hominescum cauere difcerept, tum vt fe- 
mel inftitutatractatio conuenienté modum heberet;Nunc de prin 
cipali facultateagernus,cainquam.qtuie Rep; & ftatu libero: viget 


queque reddendis rationibus ita eft obnoxia, vt caufam repetunda- 


tum femper dicere parata fit:nam de Émperatoria dictum eft, & o» 
ftenfum;quód hzc priocipalis ipfius forma quedam fit ficuti regias 
& facerdotalis,non quidem tora;fed vnamiodóilla, quam quispó« 


tificiam vocaret, & (i quaaliajin qua ciuitatis ftatus vel vniuerfüsy 


velaliqua ex parte cófiftat. Sed iam rempuseft, vt de Senatoris dif- 
feramus, & Concionatrice, videntur nanqs; bxecurationes quedam! - 
& minifteria magis quim re véra magiftratus, veruntamen deam- 
bubus agendum; acp rius deconcionali ; hand enim perum refert 
quoquilque modo comparatus compareat illuc, quippe hecénimi 


primum veluti Reip.atting£dz initium.Nam cuiüuis, eiufmodi hoc — 
apertum eft;quodcumcgum ferendarum ratioyngensquadáress — — 
. & operofa fiti ciuitas;quauis bene comparata, ineptosbonislegi- —. 
— buspraficiatinagiftratus, parum referataliquaslc ges, dicoellep 
 annullasjan etiam rifütobnoxias fed magisadeótimendum,nelas — 
 Bis.& longe maximain Remp.detrimenta exeisimportentur. At-- 


d owe 


x E 
S. T I x 


—. 


jJ 
1 
j 
! 


METH T TT n 


eurn esti ire ite Lati coa. i Aii iiti 


M — M — — 


AM JCUKTYRIACI STROZAE - 
— queiccircó oportet, eos, quiin campum rité candidati prodeunt, 


plenumd; & amplum fuzin Remp.voluntatis;ipfosd; & genus vni 
ueríuma primo fere fatu; víquead tempus eleGionis, fpecimen de- 
difle, deiade illos rurfus : quorum magiftratusijs mandandi pote- 
ftas eít,ita legum inflitutis,& moribuseffe educatos,& aff uetos, vt 


. quz honefla funt re&té probantes;quzd; turpia item improbantes, 
, parem iudicij vim ad comitia conferant, vt ctues eos bene difcerne- 
revaleant,qui gerendis magiflratib.üintapti,quid; inepti. horum 


autem difcretio,& iudicium,in R eip.difciplina confiftit, eiu(demd; 
ÍLudio,ficuti in eis difputationibus, que deoptima rep. habite olim 
fünt,fuicexplicatumsatque hxc de Concionatore, eiusque faculta- 
tc Tam fi quis dicendi vim in difcrimenagat,vtrum fcilicet concio 
natorianalijcuipiameorum , quiinpublicis negotijs verfantur, 
virtus hzc neceffaria fit,an non,ridendus vtique videatur. Quippe 
cum oratoriá artem(ficuti in exponendiseius preceptis dictum fu- 
i)certum fit omnihominum geuneri,omnid; negotio gerendo v- 


tilem efle;atque eius via,& ratio iampridem nobis reperta, ac defi- 


nita eft,neque oportet deeis rebusque copiose & dilucidéillic ex- 
plicate Pacrejfi uperuacue nunc differere.- c 

. Jam deSenatoria agere inftituentibus,non ignorandum multos 
effe in ciuitatibus modós,tüm Senatores legendi, tum Senatum có- 
ftituendi ficuti in libris í uperioribus di&um fuit.Nam quidá funt, 
qui perpetuo gradum hunc obtinent, quandoque etiam genere, vt 


in dominatu paucorum plerunque fit,'quidam porro ele&ione, - 


& popularitabella defignante , vel qui totgeflerunt magiftratus, 


t 


ceu Areopagitz,quamquam oportunum in prafentia non fir, de 


hifceomuibus exquifité diftinguere,& accurate, quin magis que- 


rere, & monítrare, quam nam vitz viam quisingrediens quoque 


modo fetractansamplifiimo hocordine,& gradu,dignusfuo tem 


pore exiftimetur, quátum enim moment?ad (alutem communem 
tuendam ordo Senatorius afferat, facile ijs fuerit percipere, qui eius 
afhicia re&té diftinxevint. Quoniam enim nauis mari ianatás inter» 


diudjue,& no&u cuftodia perpetuaindiget, eundem in mcdum, & 


ciuitas quz in eodem f; alo,atquealie fibi propinque ciuitates vacil-- 
lans,atqueomniseenerisinfidijs obnoxia, vrbem colit cum pericu 


loamittendz falutis oportet fané poft diem in noctem , &àáoGe 


in diem, magittratibusaptoseffe magiftratus, cuftodes cuftodibus, 
dlauum quafi fufcipientes & tradentes,nunquam ceffare, vu! guse- 
e 2 d LA : bun 


T 


€ 


Ds Rrz»vsrLicA Lis. IX. 6 


nim haud poteft quicquam vnquam mature expedire, Quocirca 
amplifsimusordo prouidebit, vt falutare hoc Keip.tuende munus 
in orbem,fuam cuiufque vicem, per omne: eat , videlicet ne ciuita- 
tiscuftodia vnquàm interrumpatur; ha enim partes eius funt, vitae 


'autécurriculü Senatori cuiq; idé propofitü eft;atquealijsvniuerfis, 
qui nó folum aliqué digoitatisgradü in ciuitateobtinentfed etiam. 


qui vel compotcs Rip. fint, Dc ftudijsaüt,&inftitutis, quz feCtan- 

 dotalis fuo quifque t:mpore Senator exiftat, qui patriz valeat abit- 
déopitularitum explicabimus, cum deciuilifacultateagemus, 

De iudice autem hoc exploratum ominibus eft, iudicem le- 

gem effeanimantem,magiftratumdue haud omninó fpernendum 

- eodie gerere, quo die tribunal afcendens iuridicundo operam 

dat;neque id etiam obfcurum,legum latori pote non fuiffe, ca lite- 

 fisomntíacompleé&u, quz fgillatim erant euentura, id quodanti- 

quilegum fcriptores, & politici preclaré animaduertentes, hanc 

 duüristurandi formulam iudicibus tribunal afcendentibus defcriptá 


tede quibus autemnulle,rectamenti con[cientia,aniimoG aquifimo. Atque 
"hecformulailla eft,qua iudices tribunal afcendentes, iureiurando 
adftringimaioresfanxére. Quicunqueigitur hanciudicandi vim, 
|. peteftatemque adícifcere fibi cogitat, prouidere neceffarió debet, 
"vtrectam hanc mentis confcientiam füo infixam animo gerat;cam- 
quein primis habeat;cetera in poftremis, vtamicitiam, odium, - 
-mulationem,mifericordiam , & quascunque alia ad flectendosiu- 
. dicum animos;aduocati qui dicuntur,có folentafferre, Hancani- 
ni compofitionem,fünt quiiudicij integritatem, fynceritatemá;, 
/& ferreiillius iuris moderationem nuncupent alij equitatem ; bo- 
nitatemqQue;qui veró lautius, ius retufum, ac refra&um dictitant, 


. €is fuerit, nec minus etiam de rei ipfius natura ibidem explicatum. 
— Nunc veró de facultate ipfa docentes affirmamus hocrieum homi- 


- mem;qui huiufmodi fiue munus,fiue principatum, fiue magiftratd 


^. gererefuain patriaexpetitgenerofamindolemhucafferredebere, — 7 
-acfingularemanimi moderationem,humilesautem4& deietasco- ———— 
. gitationes, moremque animi ad rern quo quomodo faciendam de- 

- dinatum,& attentum;depellere,vpà cum füperboillo,& nimis ac-- 
—curatofummiiurisexamine, quod quidemà vera, &reótadecer- — - 


- nendivia,haud raró iudices abducit, &tranfüerfoszgit, Hiisceu 
s B —n —-—— ^ fündas 


t 


. effevoluere. Equidemiuro de quibus leges vllo funt,js meius vedditumi- - 


quanquàm de nominum horum varietate abundé dictum in ethi- 


FEN V 20 4aiup ui Sul 


VET CP GTORECTECSRLIU AC DIO 1f f Pent XSPA I2 ROM SEA mr EDEN T eEFTRSTLAUXA Tm ra TIRE APDMVE Fo 398 


o La am 2 a m 
— Alasexpediamus. 


qd. — c IETRIACIAOTEOLARE 
fundamentis iactis leeum fciétiam, vfamdue füperftruet, non eará 
o 8 I E | 


modo;qus literis expofitz fünt, fed que nullis etiam literis cópre- 


henfe,natura valent,& vfu. Neq; patrizfüz vnius folum;fed etiam 
cererarum cititarum,earüm dico, quz imperiofz magis funt, ma-. 
gisqueilluftres, queque deductis per longum tempus moribus füa 
inftituta £ÉrmarütQ*odque omnium primum, &an tiquifsimum,; 
id primum ftudebit,vt fuz Retp.naturam , difpofitionemdue proi 
béintelligat,)namque in ciuitateilla, qua recte, & ordine conflitez- 
rit.leges omnes neceffarió debent conftirutioni huic víquequaqué 


rcfonare.Odcritigirur hicoportetlitigiofis, atque importunas có- - 


tentione", ametautem humanitatem, facilitatem ; fynceritatem; 
cüm in publicistüm in priuatis difceptationibus & negocijs. idem 
egeftatis patronus , idem humilitatis tutor perpetuus. quanquàm 
nequeà litibus ficabhorrcbit,& contentionibus, vtin hifceomni- 
bus rudis,aut nouus, utim peritus veniat ad munus hoc füfcipien- 
dum;& perficiendum, quin magis itacomparatus,vtin alienis di- 
utius quàm in füis, verfatus exercitufdue fit.- Quippe cum turpe; 
atque mnuidiofum omninó habeatur , vti feré iam diximus: litibus 
fedue;& alterum implicare, aciudicum aures afsidue fatigare, vel 
cuipiam periculum creantem, vel ipfum fe periculo eripiétem. Ve- 
rüm fi quisirafe iniuuentute paret,atque nüc,& olim nos diximus, 
prefertim in eis difputationibus,qux de fuftitia habite funt, haud 


 omninó verendum, quintempore fuo is fufceptum hoc iudicandi 


munus,recté,decéter, laudabiliter perficiar;prafertim fi ea infignia 
apudanimum füum reputauerit,quibusPozta ordinem hunc iudi- 
cialem ornauit,quad; in fede (nempé facroin orbe)eundem collo- 
&auit,ait enim in Clypei factione. 
Hi, cios petiere vi0s,qut ponere fincum : 
Criminibus certiinpoffent. : e 
Profecto hiftorias(hac enim vocePoeta vtitur illic)iudices,at nom 
- teftes (vt quidam minus rect interpretantur) appellat, virosillos, 
. qui fapientia; & calliditate prftant,quiqucactionum,& perpefiio- 


num humanorum non minusfcientiam tenent, quàm conícientiá, 


id eft vfum, & peritlitationem, deniquequi fintomni prudentke 


cxomparanda &oportubéesercendahec. . 
- Sedtempusiam eft vt d Herm 


cunsitasambs v Tec 

IH IPfacgcginns ux eo 
E Lo - 1 vr 

PEDOITORBUMISI OC Mein 


"genere principes : ac deiudiciali quidem. facultate difeipita : 


i » I » 2 1 
PINETUNENTENRSHINUSINNIE IPIRAININERN NRI NRI T ERE " 


MOI IC RE Lc CMM UOELLOLuuulUALLA A... RR E D I EET DS 


Dr RzbevatiCA Lia IX. —— — 3 
runtiter fe,d einde quo quis modo fe gerens, ambarum pofsitfa- 
cultatum compos euadere, namque quod ad fübi atum fignum per- 


tinet, nihil omninó differunt, fed operibus magis,ac rerum geren- 


darum modis fortaffe. Politici enim opera hecfunt, ciuitatem ini- 
tio fundare,egréaffectam & fere diffolutam reconciliare, atquein 
prifinum ftatum reflituere.cumque vtranque (ic compofuerit,fic- 
que abfoluerit, & ornauerit,. taleiter ielicitatis eidem monítrare, 
quod ciues om nes,quids vrbem colunttenentes, valeantad eá per- 
uenire,publicéque,&priuatim hacipfa perfrui. Atque vt hec recte, 
& ordine perficiat, de folo,& fede, vbi mcenia xditicet i UHEPIUS e- 
zit follicitus (namque ciuitatem illam , quebeatafutura'it, quod 
muriscinctam effe velimus, quodque ow iampridem difcufsi- 
mus)inde Vero quod: fedes bec,re&z valetudinipofsidendz, & re- 
tinen dasappofita f fit, itemque ager rerum omnium, qua ad morta- 


lium hominum vitam,& naturam fuftentandá requirütur,vberin- - 
 meniatur, & ferax, nec minus ad ea. quz detiderantur importanda, 


atguead eaqui füperfluunt,exportanda;appofitus, ficuti etiam in 
füperioribus difputationibus oftendimus,cum de his, deque maei- 
ftratibus,& cuftodibus,ac ceteris, qua ad ciuitatem compon édaim, 
& vrbemMftatuendam, neceffarió requiruntur, differeremus.  Ac- 
que hzc poli officia & opera funt.Sed legis latoris hec, Namque 
hisà politico fic repertis, X conftitutis; legum cancellis eadem fcpi- 


 re,& firmareartifex hicoperam dabit, decoraque, & praemia, & 


redicationes egre usciuium mnes leg 'umque obfec uii proDo- 
P quijs prop 


- pens,contrarijs vero contrariaintendés, videlicetign 0:ni31as, füp- 
E. pliciamulctas, bonorum publicationes. Namque Paliticus cen ge- 


- perator , & conditor ciuitaus cft, & Keip. fabricator, legam. veró 


fcriptor,ceu medicus quidam;tutorque , & curator, aunt huius 
fabricationisbeatz due, & felicis conftructionis] perperuus cuftos. 
Iccircó igitur hic(R ci enim publice fumma penes ipfum,atque vni- 


- gerfaauthoritas,vti diximus, eft)bina verbera fuo huicadminiftro 


traCtandain manibus imponer;atq; alterum quidem füadz, vc hoc 


" ànciuesingenuosintorqueat, ad eorümanimos, & mentes agiran- 
das,& dirigendas,vtait Pindarus,cii fcilicet de fpatio lega; curritu- — 


lod: deflexerint. Alterumterri, hoc durioribus infabit, aar magis - | 


contumacibus , & indomitis, fintveró ij, quos quidam nuncd-- 


pantateramonas, &immites, Verüm-oscum virtutes vtraque has. 
expofüerimus,difcriminaque: adn otaucrimus, age: ad veriufqs q:vim 
Iu expli- 


x M E 


USER 


iem 


m ir a m tti a ti iir 2 e 
ETT HL PCU le mitem . 


efl iiadéautem de propofitoy& officiojac de ceterisynotay&inftitu 


429 —. KvniACT S$TROzAE | 
explicandam accedamus,& difciplinam comparandam , ac de legi- 
feraanteagamus.Qui igitur ad ferendas legesanimum adiecit, ne- 
cefle habet Minois inftitutum tenere.ferunt enim Minoem annis; 
nouem Gnofitoin antro latuiffe;ibique legum ferendarum ratio- 
nemàfouefumptitfe. Alij Gngulis quibufque noucm annis exactis; 
illucinuadentem,leges deconfilio,& fententia patris corrigere fo- 
fitum, atque cafdem interpolare.namq; ancipiti fenfü locum hunc. 
dePoetainterpretantur. : - 


Hlc vbi Minos : 


Nouenni Latitans lou primordia fumpfit 
- Ac fummipracept a patris. is - 
Etveró nihil ibialiud Homerus voluitinnuere quàm hoc. "Nam 
quum bomint natura fuis opibus nitens,opus hoc per fefe nequeat ' 
-plené perficere, diuinam efle ei implorandá;qui leges códerevult: 
dignacnim reseft, ad quam perficiendam tantum , & tám grande 
auxilium requiratut;imploreturd;. Atquehocprismum.Alterum — 
veró diligenter exquirere, atq; in numerato quafi habere cetcrará 
gentium fanctionestc; vti folent ftatuta,diftin Cam due Rernmp. 
notitiam,haud fané omnium, fed earum, quz lotiusfüt finesim pe 


. fijpropagarunt,quzque fue felicitatis ftatum diutius retinuerunt; 


quanquàm notum omnibus eft hominibus,quibus hecftudijs qui- 
bufduelaboribus comparentur, quodque minimé oporteat domi 
-detidem femper federe,quin long? à patria, peregreque proficiet, 
fcilicet vt Grecorum pariter, & Barbarorum legesatqueinflitu:a 
is cognita habeat, náqueeftlegumlator iudicialisartis quafiarchi 
tectus.Quod fi elusadminiftro(dico autem iudici)tot res agitandae 


funt, & peruidende quot quoque modo nuper dicebamus, quid ri E 


tandem ei ipfi faciendum , conandumquc? qui quidem non d: lite 


na quadam,de qua hodie,verbigratiajaut cras difteptandum iudi-- 
;€lo fit, decernere debet,quin de cunctis illis, que cum nücin difce- - 


ptationem veniunt,tiim etiam poft annos;vt fic dixerim decé mil- - 


Havenirepoterunt;ac tie longum faciam, omni ope nitetur legum 
- €onditor,vtleges, quas condit; R eip.conflitutiontomnibus modis- 


fefpondeant,in hocenim ciuitatis, atque Ipfius R eip.falustota , fi- 
imulque felicitatis füce perfeuerantia;& diuturnitas confiftit : atque 
HucdePuNED EE —— 0 9 5 
. DePolitica veró agerexgeredientibus nomen prius definiendum 


tagatio 


D : 


Mon nues AR t ai i a TI taii WR 
D 


&, varijs diftinguuntur.Qui 


Ds RreprvprriCA Lim 1X. — —— 4 
exfatione dicendum. Vidcturitaque nomen hocpolitici, ideft ci- 
uilis,ex eo effenominumgenere,que notione non vnajfed plurib. - 


v 


eque fe fe multis negacijs implicat, nequemagnopere aliepaex« 
quirit;quin fuarum rerum fatagens, legib. obtemperat,legumii ad" 


miniftris)hi autem magiftratus fünt & principes;atg; iécirco ciuilis ' . 


iuréexiftimatur,ceu pacatus homo,& ininimé turbulétus, aut fedi- " 
tiofus, enim veto apparet eiufmodi hzc omnia figno ilircfonare, 


quod fublatü R efp.omnis fpectat. Quin etiá fi quis ita fein cinitate 
aret, vt publica uegocia prolixé;& libenter gerat, adiudicumque - 


fubfellià, & curias idem vocatus ideminuocatus frequenter adlits: 
isitidem politicus habebitür;ciufmodi namque homineni,ctiam fi 
rerum vfu magis,quam intelligentia valeat(fi forteita eueniat)funt 


qui ciuilem appellare foleant funt etiam qui cu riofum.Veruntamé 


noseiufinodi politicumin pzxfentia nó querimus: fed qui nonin 
ta modo ciuitatejquz lam firmata fit, queque recé confiftatfed ia 


quacunque hominum communitate,& ccetu, omni artium. & vir» 


eft;nifi enim fic cóparati huc venit, vt priuatis, & fingularib. ema. 


Tumentis,cómunia antiquiora habeantimprobicertéhomines, & 


'diccbamus,meminiffe.debetNam ficuti tune hominemillum, qui 
fit dehign 


anamus;ciuili huic non ca$modó;que funt militis atque Enperato- 
Es | clnsg c —— — T 


ppecum Politicusbomois dicatur,qui 


uU 


E 


WEG 


tem 


Ur mA e uem nA EED La 


— E Ar 


» E — 


Tuer pom emn 


t 
EUM 


ira d i n t i 
- DOmYu meme 


PT. XKYAIACI STROZAE 


gis facultates, & virtutes cum indole bac debere accedere, fed om? 
nesartespreclaras,omnes virtutes, deniq; integram,folidamd; pru 
dentiam, & fipientiam, idque adeo ex necefiitate quadam long? 
djüdoccad hucilla quidem,&fortiore,& merito. Namque Politicus 
non íane part tiscuiufídam communitatis huius curator, autadmini- 
fter iure vtiq; appellerur, quin magistotius buiufce humani nomi- 
nis tutor,& generis cuftos,cunctarimdue artium, earum; iuftri- 
um,atque vtilium cognitor, iudex, diffributor ; [cuti demorbus 
recipere ordientes,itatim docuimus.Primi enim , &antiquifsimi 
Politici cumin fyluis,ferarum ritu , hominesauum degentes acce- 
piffentan 'eribuíd; agreftbus imbutos, ad humanitatem eos*rapftu- 
lére. eumduein ordinem redegére,vt manfuetudinem,ac placidos 
mores, & inftituta ciuilia deguftantes, probantesQue, bac vite tu- 
-€unditate delectari coperint,qua nunc nobis omnibus, qui ccetus, 
; &ciuitates recte inflitutas colimus,cum pace,&c iucunditate perfrui 
: Ticet. Idem primi, eam, quz nunc nobis adeft , felicitatem fabricati 
funt,ijdem curamque, & cultum Deorum immortalium reperere, 
ín quo felicitatis hutus vis omnis fita eft, & firmitas, & publice & 
priuatim;id quod melius multó intelli igetur pofthac. Enim veró is, 
quem toto Iliados poemate Homerus virum cfficereatq;adcó per- 
ficere contendit, longo verfi uum traétu,qui tamen omnes yno fere 
concluduntur hoe 
- &loquio equae vt poffes, velas, gerendi 
 pudtoxes Danaum. ; - 
T E procul dubio, &mnon ialius illeeft, quem nunc quzrimus Politi- 
'€qui vim dicendi iuxtàj& agendi; integram pofsideat, & lagacita- 
tem. qua; principes viros,& fenatores magnopere decet,callidita- 
tem.Iam veró idem vates Herculem pracicabating- ntium, atque 
Hulteium facinorum. coníicium hoc puto, fufpicans. Prudentiz, at- 
'queanimi celfitudini, rerum gerendarum cognitionem, fumma. 
- €ü per fpicacia,necefía ario apte yertere debere. E quofit,vthocetiá - 
i dubitetur vtrum4acultas hec,de qua nunc agimus politica, eadem 
' «fit,acregia neq; id prorfus abre. Namque & tignum idem ambo- 
 "busfublatum eft;idem in vita curriculum propofitum,den ique,o£ : 
- ficiaeadé. Ambo enim có fpectant, vt qui fibi fubiecti homines füt 
incolumes, & beati perpetuo fint, atque hauc ob rem ambo omnia 
: conantur & moliuntur,non tameneiidem agendi imodis. Kegum - 
- enim epus maiora pler unque effe videantur , & magis ilu. - 
iu cu fen, 


PWPTSERSQRER TN SCRI EIER ERU TE I S RRRIEN NI INN a e 


ia Anc DARÁ uc D iih Sea 


1 
; 
1 


Dre fexRPVBRLEOA- IIS IS. - 432 
ftria,quam hominum ciuilium, tum quiain excelfo Reges magis 7 : 
tatem agunt;tum quia perpetuo quafi magifiratu funguntur, cod;* : 

ui nulli caufz dictioni, nulli repetundarum actiom adítrictuste- | — 
netur , ficuti apertius noftere nobis licebit , cum de poteftate hac 
tempus dicendi fucrit. Et quoniam amborum difcrimenjin vno: 
dzntaxat agendi modo inefle compertum eít, opcre pretium fa- 
&uri effe fortatle videamur,fi duo qücpiam harum facultatum ftra-. - 
ta pro exemplis capientes, feligentesque,ea interíefeambo compa- 
remus,fic namq; ageutibus nobis facilefuerit, que fimilia in vtro- 
quc fint dignofcere,& adnotare, queq; rurfus difsimilia. Sunto au-- 
tem hec CyrusPerfarum Rexprimus,& 11 moleon Corinthius, i$ 
inquam, qui Sy racufas pariter, & Sicilie oram illam omnem quz à 
Grzcis tenebatur in libertatem nuper védicauit : ergo ex vtriufque 
facinoribus facilé apparebitalter quidem omnium Regum ciuili 
fimus;alter veró.omntum ctuilium regalifsimus. Cyrus itaque(id, 
quod notam omnibus mortalibus eft, nec minas etiam hifteriz te- 
flantur)quum Perfas accepiffet Medis iampridem t-ruiétes; pre fer- 
-uisillora dominos hofce effecit, ita vt ijquiantea feruitute, & ine 
- perio illoquod perannos circiter ducentos tenentes, fefe oppref- 
ferant, vnacumimperio ipfoin jus,ac ditionem Perfarum cellerint.. 
Porroáutem ea inanfuetudine, eaque charitate populares fuos pro- 
fequutus eft Cyrus, vt víq;in hodiernum.diem, patrem: ipfum ap 
pellantes Períz perf: euerét proinde ac Poeta,qui huiufinodt eB 
dam bonorum iudicium virorum Vy fsi atteftans,fenem quendam y 
Ithacenfem inducit , procorum procacitatem atque importunitae 


tem querentem,damnantemquefic. : : 
Olim quam facis regnant diuusVlyffer 


Excidit ytá, pater cundbomnifsmmms ejfet 


De Cyro&eius moribus ad necebitudimem: rei latis dictum. Timo - 
leon autem à Corinthiorum eonununt miffusSy racufas,vt ciuita- 
tem eam multis malis eriperet , iamenimfccundo rem fuápeisime — 
gercbatsnamque bello inteftineà Dionyfio crudeliter vexabatuny — 
extra vero ab Iceta quodam Sy racufano,& Carthaginientib. more 
hoftilragebatur & ferebatur: hiceigitur ambob. tágrauibusincóe 
modis,momento fere temporis remedium attulit T imolcon, náqs; 
im,& belli etus focios admirabili audacia exemplo adortuseXe - 
üecit,Dionyhum vero lide data cd cepiffet, Corin- 


X 
ES 
2 
/ 


ce bxlolo ro mreuue atndgsvphhmoaoiato WOESCI e 
nauchencomncurauit,atqgue vi bem tofira Syracufasia- A 


z tuo coc 9 quam 


au ——  NRYHBIACTSTROZAE 
dnquam modo non folo equatas ob frequentes calamitates, rurfus 
|, inftaurauit;ciuibus quidem,qui diluuio ex illo füperfuerant,rurfüs 
-in vnum collectis, & reconciliatis,pro eis veró,qui nulli reftiterát, 

- nouis conftriptis,& confociatis.Cumquerem Syracufànam reftitue 

, Mfet,ftatumq; ciuitatis confirmaffet;ad ceteras, qua in infula refta- 
"bantadhuc Grece ciuitates)fe vertit;quarum cum ita nonnullasaf- 
-fe&tas cerneret, vtearum vifceribus domeftici tyranni inharentes, 
-eas more fuo dilacerarent, alias veró Barbari diriperenttributifd; 
exigendis exhaurirent. T yrannos quidem partim fuadendo, par- 
^tim malo,& armis cogendo, ad'extremum omnes in deditionem 
gedegit.Porró Carthaginiéfes, cum eis necopinató incidiffet;ac fe- 

. meliterumdue , &tertio denique eosprofligaffet, feré omnes oc- 
-cidione occidit,& quos viuos cepit;füb corona vendiditjita vt cum 

" abunde foret debellatum;agros omnes, quos Greci hactenusin ea 
infula poffederant, liberos, &vacuos proprijs domtnis reliquerint. 
Atcnimvero becingentia atque admirabilia | inufitateque forti- 

— :tudinis, & prudenti certéinfuperabilisargumenta, veruntamen 
- dlludlongé omnium admirabilius, vtrum eum,qui cuncta hec per- 
petrauerat, quique eorum omnium votis. & vocibusjin quosam- 
.plif&imahsc,&maximé memoráda beneficia contulerat; Rex crea- 


Jbatur,& renunciabatur; dignitatem hanc eiuraffe, hanc dico, quade ^ 


quicunque mortales homines , hominibusaut preflant, aut quo- 
. Cunque modo przfisre poffuntatque excellerejinter fe continen- 


ter digladiantur.Vtique hanc ipfam femel adipifcantur, adeptique - 
- potiantur, nullascrumnas recufant, nullis hominibus, nullisim- | 
. pendijs parcunt, Haec deTimoleontenos ceterique Greci auditi-- 


mus,ac modó non oculisipfi infpeximus, eoque libentius fecimus, 
vtcum optimo Rege virum hunc componentes,haberemus vnde 
. namilluftre atque euidens difcrimen Politici,& R egalis ho- 
minis, in mediumafferremus. Atque hac de facul 
tate ciuili fequitur pofthacvtagamusde . 
cm . Regali i 


 LIBRIIX POLITICORV M FINIS. 


Deos adrian LORS LADN Sai QD Cx aca 


KYRIACI 


| 
| 


i 


Pid ea itid Diplo r siad Dd UDU DEREN UU dos deor UD 


Me rie pM DIO, o 


ux | E 
KYRIACISTROZA 


D£&REPVPELIOA 


LIÉ. x 


Zum. E Regia ergo facultate, ac deipfius compa- 
A. NUM rande modo differereinfüituétibus, dere- 
A Wf gno priusdicendum effe videtur;primum- 
jue ecquonam modo apud mortales homi 

X nesinitioextitit, poftautem quod princi- 
4 palifubijcitur,magisq; adeo,& prefíi», mo- 
€9 narchiz,quodd; poteltas hec mortali ho- 

CGVUISSUSSUS minum litesdiftrahere nata efl, fedaredif- 
cordias,feditionibus finem certum, ratumque imponere;nullis ra- 
tionibus reddendis obnoxia,nulli repetüdarum iudicio, proindé, 
acneque domeftica patrum familias iffa; & precepta . idque iure, 


namque regiatnaieftas paternz poteftati & excellentiz , ex equo, - 
ti olim diximus, videtur refpondere.Itaque meritó Poétz predi- 


«antIouem patrem hominumque deümque. Necminus cum Re« 


| gesipfiusalumnos memorant, quodque humani faftigij columen, 


folium regale;atque etus maieftas fit, quippe cum ei ipfi omnia hzc 
xefonent,ceu perficienti, & exequanti;in quadrumque, vt fic dixe- 


- fim redigenti,quz incondita, & inconflántia apud homines funt, 


erroresdue,& peccata omnia corrigenti. Videre enim cft gentes il- 
las,quz haud prorfustemeré vitam fuam inftituére;ordine quodá 
rem communem ponere,nonnullofque magiftratus, neceffario f1- 


"bi praficere;ac propterea dicere folemus qui in ordine,interpret&- 


tes, magiftratus,& principes, qui priuatis rité imperant, & fubiecis 
confulunt denique qui in hominum coetibus, & conuentibus , res 


-ilas,quz nec definite funt,quzque temereiacent,& confusé,easin 
ordinem redigere,legum cancellis vallare, recteque difponere, & . 


temperare operam dant.Dealijs iraqueordinibus,ac principatuum 


formis, & comparandi modis,sbunde,ni fallor,debnitum ha&tenus 
eft. Verum de Regia poteftate dicere nunc incipientibus, fubitani- - 
^mum querere hoc,vndej&à quibufnam hominesij, quosReges 


nuncupamus, vim hancatque authoritatem accepere, qua praditi. 


munia humana perficere poffent,eaderná; intrepide, & fidenter exe 


pedi, 


-— 


223 


es 


MILL————oL 
T e 


URUIIRA. 
TE PTEE. 


z HY VEA eie RE 


TU TE 
; 


TT 


AEOUDe UU LEEeRaAag ca dedu waa) ee ri Re AE Mr eR, 
TATRNuT Pri ie EEUU P PIA TT UOI CE RIA. e ene d 


i 


Tet 
xs 


; 


S o — KYRIACI-STR OZAE 
pedire,prefertim primis;prifcifá; temporibus. A neminequidem 


certéalio preterquam ab ipfo Deo : Modusautem quomodo fa&ü - 


hoc fuerità quodam à maioribus noftris, lepido cert? enigmate;in- 


dicatus fuifle videtur,ait enim ille. Iam certo cognofcensSaturnus .- 


nullius mortalis hominisingenium,quod omnigena, & abíoluta 
preditum poteftate;ad rem humanam gerendam veniat,ita idone- 


um per fe fe exiftere,vt non füperbia fimul, & iniquitate imbutum 


huc properet; hecillenofcens,& reputans, R eges, & arbitros coeti- 
bus noftris praficiebat;non quidem mortales homiries, fed melio- 
ris profapiz;acdiuinioris demonas, dzmonasputoa ppellans viros 
illos,qui probitate, folertia, fagacirate cxteris mortalibus preftarit. 


Enimuero credibile eft, eiufdem quofdá mortales poft cluuiones, - 


incenfionefdue terrarum poftd; alia peftifera quazdamincommo- 
da(ücuti amat defininis an indefinitistemporibus euenire) étene- 
brisillisceu noua quedam luminaria,emerfiffe, equeijs quofdam 
manaurm robore fimul, & equabilitatis cutufpiam obtentu, alios 
véró vim perluadendi tenentes, vel extinctarum olim artium vefti 
gijs veftigandis,& reliquijs colligendisin fiftentes,multa,ead; com. 


3noda,& preclara;tanquam igniculos é cineribus excitantes, homi. 
- Dibusillisqui vitam tunc deintegro viuendam reprehenderát, de- 
monftrafle.camque hafce fecundum res,mirabiles quidam apparu. 
iffent,ac Dijs modo non zquales,& pares, di gnos fuifle habitos, qui - 
diuinum hoc przinium primiacciperent.Ncm pehaudincredibile 


fuerit, nequeà communiexiftimatione proríusalienum;cos homi 
nes qui cunctis vitz commodis priuati,mifere vicitabát,quid;gra- 


uia oinnia & borrenda;fe fe vndiquaq; vrgen ia formidabát, viros 


illosin primis probafle,& füfpexiffe, quiquidem non paucaexeis - 
quibusin praíensiadigebant bona fibi fi üggererentqueautem no- - 
 &tura,& nunc & pofthsc efle vidcbantur,ea amolirentur,& depel- 
Jerent;iatque iccirco putandum Medos, Dciocen , primum regem. 


fiutaffe,quia fcilicet fingulare quoddam iufüitiz, & probitatis fpe: - 


 €£imen, dampriuatisadbucztatem ageret fuis popularibus dabat, 
- fitefquej& controueríias omnesad fe delatas exbono, & equo di- . 


iudicans.ftatim fedabsr ita enim fama, & literis deco accepimus, 18 
vero Perfasalia Cyriindolesatqueanimirobur, adparem digni. 


tatem poteftatemue fibideferendam inuitauit,& meritó. Nam . 


cum in fide tutela viri huiufce fe fuadue omnia ponerent , Medo- 


— zuin quidem,quibus olim feruierant domini cxcitere, nonimulho 
- eu e o cor e e 


x y 2e 


— 


A: « viuis dam 


f 3 * 
WS Scias i ceca sc abl Nai b NDA D Sc uoiuul: arro sta 


UT e tete P re ee Bei di diri idbotbab o isateckinume liii 


— appui lE 


(0100 TET mtm PIE mmm 7 tm 


Dz Rr E PIICA.LTIB.-X 43€ 
e A x 6 D fx ^ 
auteth poft A iz totius Tope erio potiti fuot. Ornin etiam, ced : 


eafdem ob caufas, quanc uam non primus Athenarum Rex ipfista- 
men Athenienfibus omnium coru: m,qui ante fe regnauefant , ma- 
ximé admirabilis apparait,tum quia ftrenuus erat Emperator, tuni 
vero quia ciuilem inftitutionem praeclare callebat.Nam quum po- 
pulum Athenienfem acc epiffet,per vicos, & curiasprifco moredi- 
Áperfum,faeuoque,& enormi tributoà Mino, & Gnofi fiis vexatum, 
vtrifque his malis cos eripiens,pro agreftibus,& fubiectis,& ciues, & 
liberos effecit Athenienfes.Atrequirataliquis à nobis, eccurnam 


tandem Athenienfes;ac cxteri Grzci fere plurimi, & regna, & re- 


gcs,quibus regnantibus res fuasbené, & praeclare gefferant, fedan- 


tes,legum authoritatem valere maluerint, libertatemque dicendi, : 
& faciendt amplexi, magiftratibus quibufdam temporarijs,repetü- 


— darumdue iudicio obnoxijs, res fuas populo potius commilerint. 


Verum nos, & fi rem hancaliquaex parte in fuperioribus difputa- 


' tionib. attigerimus, haud tamen dubitationem propofitá fine diffo- 
- lutionein prefensrelinquemus.Duo itaque rei hutufce copita ; ea- 


-due neceflaria,neq; admodum obícura effe comperiemus, acprius 
quidem:nam quum fuperiorü regum minores mollitie, fuperbia; 


. procacitateà tenerisimbuti,regna capefferent, atquein odia fubie- 
- &orum;ob hec vitiaincurrerent,ad fupplicia, interdum feua, & - 
iniqua confugere neceffario cogebantur , atque hinc fiebat , vt 


non pauci e fubie&is,aut crib. afficerentur , aut folum verte- 
rent,quoad vel multitudo vniuerfa,vel quifpiam vnus, aut nume. 
ro pauci , animos iuueniles gerentes , acmaiore fit fiduciaela- - 
ti, quippe quos libertatis conftituende amor acrius tangeret, 
talem peítem & medio tollerent, velquia regiaomnisfüirpsper 
fefe tandem deficeret, ficuti de Cyril familia accepimus.Nam quum 
 Cyrusquotquot reges ante fe füerant imperatoria virtute fuperat- 
fct, fummaque charitate, & bencuolentia popularium fuorum cu- 
-zam(vti diximus)cultum ue fufcepiffet;atque eorundem commo- 
dis ftuduiffent,idem tamen rectam difcipliná attigiffe nó videtur, 
mecrei domeftice animum applicuiffe.Nam quum ctatem omnem 
bellicis expeditionibus occupatam agerct,liberos fuos mulieribus 
educandos tradidit,ez veró ceu beatos? àteneris,atqueadcóà primo 
fatu fortunatos exiftentes, rerum due nullarum indigos, quas pri- 


- snas mortales putant,educabant, cumque prohiberent: quenquam 


Vilain tesis, xseilquequaqueidi n. aduerfari, quinlaudare 
AER 2 c 00  COOBeltes - 


ESaneY 


VIAL 0,7 ter ae o 
DE XI EE CSIB Sr 


T t — ÁÀ— Á 
um oc Áo 


E 


ERN 


I 


CUERO e 


en am Ree EE COMER 
v : 
NN 


os 


4 KYRIACI $TROZAE 


€ogentes omnes quicquid dicerent, facerentáe,tales quofdam edu-. 


carunt,quales fama, & literis, eos fuiffe accepimus. Namque maiot 
natu Cambyfes cum parenti in regnum fucceffiffer, primum aufus 
eft propriam fororem,legibus vetantibus, vxorem ducere;tiec mul 
to poft fratrem natu minorem occidere nomine Smerdin, mul- 
. tofquealios Cyri focios, & familiari(fimos trucidare , Smerdisau- 
tem parem fratri nactus difciplina eifdemque imbutus moribus, 
patreiam ab humanis digreflo, haud fenfit dominum fepro fratre 
commutafleita vt non minusob prauam difciplinam, quàm obre- 
gniaffectati füfpicionem,exiftimeturà fratre fuiffeé medio fubla- 
tus.His ergo animadueríis,oportetbonum regem,non eó folum a- 
nimum intendere,nequeid vnum fpectare, vt Imperij fines quàm 
latiffimos filijs propaget,fed etiam vt viam eius regendi illisoften- 
dat,artefque veré regias doceatjid ue eoacrius, & diligétius quàm 
fingulares homines priuati,quo illi quidem,timore, &legib àpec- 
cando,atque abinferendis ipiurijs deterrentur. R egum autem libe- 
Ti, & fuccetloresIcgibus foluti,& legum , & iudiciori domintexi- 
ftüt-quodigitur regnaolim defierintac pro cis Refp. excitata fint, 


'& conftitutz,caput hoc primum effe videtur. Alterum veró namq; 
€iuitatibus augefcentibus,mutuadue commercia, & mercatus cele- 


brantibus vfu, & periclitatione homines eruditi, diuitefdue, & fa- 


- gaceseffe&tiad dicendi,& faciendi libertatem animos magisapplt- 


cabant:quodautem varig,& multiplices rerump.facies temporibus 
illisexorirentur,hoc propterea fcire fingulez queque ciuita- 
tes,& gentes eiufmodi probabat inftitutiones, cuiufmodrfuis inge- 
nijs,& locis,& moribus , fortunis denique commodliores fore cen- 
ferent. Vni autem omnium Grxcorum Lacedemoni], folij huius 


maieftatem conferuauere , illamque adeo nominis magnificentia. 


magis,quàm ftabili, & certa rerum expedtendarum authoritate;nà- 


queapud.illos dignitas hec nec poteftate víquequaque abfoluta fü» 


tur,necrepeturdarum prorfüsimmunisremanfit, id quodin fu- 


: perioribus difputattonibusetiam adnotauimus. Itaque quum plIu- 
resiam hoc digni honore inuenirentur, atque ad vnius fingularis 
 hominisobfequium male comparati, quippe quia bocferuitutem - 
| proximé accedere arbitrabantur, pleraque ciuitates Gracig,fingu- 
. larium hominum principatus in Refp.tranftulere.quanquam non. 
-zaróaccidcbat, vtpoll talem hanc ftatuum mutationem Tyranni- 
- desaliquot in liberis ciuitatibus pulularent, & potentatus; pra-fer- 


eme i i TNUSETGOS 


*] 


NOE AS 
[ / : S 
I — M—M M———————Á———— ra G 


Dr REzrv2LICA Lis. X. 438 
tim in Siciliaiin Ponto,in Italia,cum fcilicet publici prouentus vbe- 
rioreseffent effe&i;atque vt has, hi quidem tolerarentjilliveró op- 
primerent;prout cuiufque virtus fercbat,aut fors. Caeterü Barbari. 
que initio regna,quoíque fingularium hominum potétatus fernel 
admiferant,hos prolixó,& libenter cnítogicbapt, tum quia infol&- 
tes libertatiserant,tum quia gerendis bellistutius cenfebant , vni- . 
cam Imperatorem fibi preficerepenes quem totius reip. fumma 
effet,quàm pluribus vti;poteftate paribus,authoritate infirma, de- 
nique talibus, qui quidem repetundarum formidine, ac reddende. 
rationis perpetua fufpicione deterrit; neque ob!ato tempore quice 
quam extraordinem aggredi auderent; nec grandibus facinoribus 


- animofáue,& manus poffentapplicare:tccirco igiturà fingulari vis - 
|  ro,nec non d foemina etiam,quandoqne rcgnari,omnes feré malue. 


re.tanquans hocab ipfa natura perfusfum ipf: haberent Atque hu- 
j| jus perfuafiopis,naturalis queopiotonis argumentum ingens, & ee. 
| uidens Perfeattulere.Nam quum extincto Cambylfe , libertatem . 
condere eis liceret;ac nouis legibus Kemp temperare , praefertim 

1 

| 

| 


regia flirpe per fe prorfusexcita,feuoque Imperio à Cambyfe ha- 

" bitistamen vnius Imperium libertate, & legibus,prius & potius ar- 
bitrantes idipfum rurfus receperc;atque hec recepto, & confirma- 
to,reliquiilli fex proceres agnouere quam grauiter peccaflent,qu&« 
queiocommodé rebus fuis confuluiflent;namq:;pro miti rege;pro- 

| -Quelegum,& libertatis vindice,qualem forefperauerant, dominii 
| — immitem, atque exlegem omnino ex perti funt Dareum. Taleigt- 
| "tur Barbarorum feré omnium propofitum;toli autem Carthagini- 
enfes libertatem,legumque imperium, per lor gum tempus dedu- 
&um.víquein hodiernum diem,integrum , illibatumque confer- 
"gant Verum nos peftquam de regni origine diferuimus, defcopu 
lo 6enoqdue fuüblato;ac de officiis differamus. Optimi itaque regis 
officia, eaque prima, & pracipua tria efle videntur,imperare, iudica 
re;rem dininam facerc;atque becomniaad vnum fuüblatum fignü 
"contendere, vt fcilicet qui populi, que Que gentes Imperio eius fube 
— Tects funt, vitam cum virtute , & probitate coniunctam degentes, 
przclaré,& feliciter agant.Idqueadeó vnico verbo Poéta regibus, — 
juafi diuinitus inftinétus denuntiauit / iva Aaor degere Ux abigo — 
- pil aliud verbo hoc áegesoci fignificans,quam vt felices, & beatieua 
dant,& permaneant,id quodabíque Virtute eajue perfetta, nemo . 


potis eit adipifci ficuti fepe & claréoftendimus Quiergo Regem 


( 


 Kkkg  .  . eopimum  —— d 


eie 


1 439. —KYRIACI STROZAE 

? optimum profitebitur,idem hic optimus erit Imperator, id£opti- 

d i. mus Iudex,idé optime? Sacerdos Quod igiturad Imperatorià facul- | 
H "tatem &iudiciariam comparandam pertinet, & decenter exercen- ] 
i - dá,quz precepta fuperiusexpofitaànobisfunt,queftionihuicfor- —— ^. 
T taffefatisfecifle poterant videri. Veruntamen quoniam rex Impera 1 
" tor quidam liberg,& abfolute poteftatis eft, iudex; idem fummé 

1 : perfectus,& certus haudab re fa&uri effe videamur, fi preceptiont 

WV 


1 
illi, quz de facultatibus his tradita nuper fuitjnónulla praterea ad- | 
iungamus, atquealiquantó preffius deeifdem his differamus,nan- | 

. que de rei diuinz curatione, & cultu,loco proprio dicetur pofthac. 

| 
[ 
1 


Hzc igitur tunc confiderantibus nobis videbantur Imperatoria 
munia, & belliceartescum liberis ciuitatibus tüm populis, tüm re- 
5 gibusomnium effeantiquiffima,ac neceflaria maxime, atq; in pri - 
.. amismilitum dele&us;prefertim ille, qui re&é;& ordine fit defcri- 
qucm ptus,ordoautem,& modusnó vnus duntaxat, fed plures reperiebá- 
| tur:ac primus militü mercedeconduGorum, quoautem Xerxes v- 
fus eft, quafi fecundus tertius, qui à Cy to;atqueà Philippo,denique 
Alle,quem Acgyptiusrex omnium primusexcogitauit, & praftitit, 
quarte loco videbatur numierandus.Iam ergo primusille,etfi om- 
nium facilimusatquein communi expofitus, idem tamen Tyran- 
nicus potiusquàm regiusaut ciuiliscenfendus eft. Nam prxter quá 
.— quod mercenariorum fides füfpecta femper fuit &lubrica, illud 
. etiam acceditincommodi, quod ingentem pecuniarum vim pere- 
. grinusmiles defiderat,quibus pofteaaut deficientibus , aut tardius 
-perfolutis, que hactenuseffufe fant ,. fruftra effufz effe videntur. 
Quemautem modum Xerxes in Grzciam inuadens tenuit, vni- 


ueríos orientis populos,quosimperio premebat, vitu magis pecu- 
dam propellens,quam belli more,iuftidue exercitus ductans, im- 
pendio,barbarus,inlolens,fuperbus, maximeque turbulentus, de- 
- niqueillobelli exituquamq; omnium maxim? memorabilem cla 
- dem retulit, haudindignus. Sedratio,quam in rehac perficienda — 
 Aegyptirex inijt, & tenuit ; ea quidem certe mirabili quadam pru- 
dentia excogitata fuiffe videtur,acfortung fauorecoafirmata,hac — —— 
qui vti poteft, femper vtitor, hancproximéilla acceífit,quá Cy- | 
rus & Philippusprimiferé probauere. Ambo enim regeshicü de - 
fuispopularibus,eosomnestyrones deligerent,quos maxime om- . 
.. nium bellicofos,fefe effe&tüire fperarent, hofceomnesregio mo. 
- Ee educandoscurauere,reputantes vtriqueeeum regem, quipoten- . — - 


& 
ER SPP Tmmnte VIRES eS 


! 
i 
1 
1 


prz Rrzrv5LiCA Lis. X. | 440- 


tiam expetit quique egregijs,ac memorandis facinoribus faciendis 
habilem fe agnokcit,n ulla re magisindigere, quàm eiufmodi mili- 


tum manu;qui recte ducti,atque cubos Scilicet, vt copia: fup- 
petapt bellis ommibusproprijsac domcllicisarmis, gerendis, atq; 


adminiftrandis, neüe pecuniasin militem süencedé conductum 
profundens , fifcos exhauriat , baudergo mirum fi ex amborum 
regum horum deleétibus, Cyriinquam, & Philipppi, non milites 
folum omnium ftrenuiffimi,fuisd; 1mperatorib. obfequenuffimi 


extit tere, verum etiam IPIE du peratorum, regum, &duciy 
- quafi examina exiliere, ceu ex a]uearib.vt fic dixerim , qua: folertes 
mclitturgi,& curaueriit,& go orationi huic, non ea - 

1nodo facinora faciunt fidemque ampla, & illuftriaambo hireges - 

patrauere,dum i in vita retinebantur adbuc, fed etiam qus poft illo- - 
rum mortem, fuis fuccefloribus patrata fuere, conftat enim Came 

by fem, licer mente haudbene conflantijijs tamen copijs, que ex ve — 
nailla,ead; extrema;parentis Cyriclade fuperfuerant, Acgyptum; $ 
multaídue alias bellicofiffimas gétes, in dediuoné fübcgitie.Porró 
Daréum,qui huic facceffic eidem. copis, iun&tonau ibus] bofpo- z 


rOjac Danubio rte n gentem , hactenusàne- 
minebellolace 


lexander Maledonaes Philippi patrisalumnos cam in à fiam addu- 
xiffet trib.illic prelijs debellouit. Trad; cü cis fe gefht e ee 


lesatque hactenus feré inpictasmagri regis copias proculcafie mg - 
gis, quam iuftisaciebus vicifle videatur, denique Afiam feré v-. 
niueríam;atque Acgyptum cildem commilitonib. occupauit, atqs - 
in preuinciz formam ficuti audimus,redegit Enimveróitaferes — 
habet,vt qui deicctus femel fnerit prudenter defcriprus, acfolerter. - 
inito ipflitutus inde conuenieng difciplina deinceps habitus, va- 
leat reges,acbelhi ducesadmirabiles redaere,fuifd: fübiectisnó mis - 
puscharos,quàm vtiles,ac demücó celfitudinis adducere, vt(quod ! 
ait Lyricus)pro mortalib.gloriagternifiant. Quo ctiam magismi- —— 
hi vidétur Cyrus Philippuscs sotrabiles,qui quidé vri Emperatores — 
optimos decebaz, ac flren uitfimoseiufmodi rationem , cuiufinodi - 
expofuimus,in milite delis: ndo,codemá; fingendo , & probando. 
tenucre:Quippe minimeenimignorabant, rcgiam am plitudinem, e. 
& ( prudentiam, modum huncmaximódecere, eundem; adíubie- - 
&orum animos pref rtm penu Pp fumma chari 


tate & 


fitam primum omnium laceffifle, quéquam nimt- ^ 
um fortafíeaudacter,& parum fcliciterlacei6ffetimepn.At vero A- 


— 


eR 


e eme A ma e i 


ett 


—— 2$. 


-ibertatefruatur, communisinftitntio , & falus, ceu ciuitatis vi- 


.geille quidem meliori, à cHicactosoit vnicaduntaxatregis ipfi- | 


RUM UE Ee e T 


 filtere eis fuaden bud enim equum cenfent publicum decus, atq; | 


Pro reali einst eae 


pere regnum lefum iri, modó Rex ipfe refte incolumis, Confir- | 
| mant boc Adraffi iexemplo,eoque illufri: huncenimaiunt, cum | 
male ad Thebasgefla re;folusinde euafifiet,atque incolumis reti : 


* ro fi quid Regiiucommodiaccidat, aut reflante fortuna "d 


red 


- fertim cum Poéta,& manu promptum,iuxta , & confilio validum - 


. tiam declinato,oportet. regem vtraque tempehiate, belliinguam, & | 


44 0 KYvRr:4CI STROZAE 

fate & beheuolentiá,perpetuo obftringendos, mirum quantum 4- » 
" ptum effe,&appofitum : nam quum fuisin animis hoc fibi milites 204 
dnhixerintducem ipfum orania & facere, & perpeti, 1 non minusi- | 
pforummetgratia,quàm proprij  corapendi ]áut nominis er gó,nü- v4 


quam necbellantes,nec male patientes.animos defpondeant, quin | 


 hilar2,& libenter omnia eifuggerant ipfasque animas , & f&ngui- | 
nem pro eodem effundant, nedum bona,& pecunias . Ceterum vt 
gationem hanc tandem concludamus, neceffarium efleaffirma- 
dnus, regem pariter $ ac fubie&tos cum animis fuis hoc reputa- p 


Ie , quod ficut ia illa ciuitate , que legibus fuis regatur , & 


t2, inpriacipum mentibus non ynisquidem illisfedpluribusdi- . 
ftributa, fereque difpería eft,ita & hic, aftero quodam modo lon- 


us mente.fubiectorum inftitutio, & falus infita,& infixaefb, quod- 
Gueillaincolumi,& conftanti, cetera omniarecté, &ordinepro- 
cedunt.Hacreputatione nonnulià conferenda in przltjs manu re- 

es deterrent,dumqueacies concurrunt, eminus,atque in tuto con- 


vniuerforum falutem,vnius Regis apima,belii cafi bus expofita,in 
difcrimen effe agenda , quippe quacunque clade accepta velquam d 
pluribus defideratis (id quod etiam nos dicebamus) haud magno- 


tiffet; baud multo poltbellum cum Thebanis renousffe; contra ve-- 
i. : 
dem aliquam ipfeincidat,tunc Remp.omnem pettum i puranp, jd. 4 
quod Cyro iuniori accidiífe memorant. Verumenimueróvtrum |. | 
fic,án fecus fieri hoc debeat, & : deceat,temporis momenta, &fortu- | ^. j 


- px visac prudentis viriin re prefenti confilium, verius , ac certius 2 i 


dijudicare poterunt, quàm inftituta hzcà nobis difputatio , pra- 


Agamemnonem fuiffeaffirmet. Quoniam veró militarisnatioin- 
genio plerunque elato, & turbido eft,atquead fuperbiam, & aua-  — 


odii icis Disi ^ 


 pacisita cum eis fe gerere, vt nequeblandé, neque humilitereosac- — 

 Cipiat,quin feueré, A magnifice, atque vti fuam maieftaten dee 

Fave ficut Pene, , quofdam eregljs e regisoculosho- — — | 
s -- Bünabant 


RU UE EM TE TREE DU mE 


Dz RrzvrrlICA Lir X! . — 4a 
fainabant;atque alios fortaffe aures,itidem & regé optimum opor- 
tet eos,qui ibiadftant, itaomnitempore comparatos habere, vt 
snultorum oculorum, multarum; aurium,& manuum, & pedum, 
vfum affidue, prolixedue fibi exhibeantipfum veró eiufmodi fefe 
(vti diximus)eis exhibere,vt nihil quicquam vel sdulatione,vel ti- 
more adduétus faciat patiaturve: Nam qui fibi hocinanimo infi- 
xitvtveréregnet, nonautem vt Tyrannum fefe exhibeat , nihil 
priusaut fortiusaget,quáam vt iuftiusm,& xquitatem colat, onrnt- 
bufá; tum dictis,tum factis eximiam animi celfitudinem prz fe fe- 
rat. Mars enim (aiunt) T yrannuseft;lex autem omnium dominas 
& reginajiuxta Lyrici fenten tiam,przterea Homerus eos mou ré- 
ges efle exiftimat;non qui vifceribus miferorum, atqueatro: angui 
ne vefcuntur,fed qui iure,& legibusà Deo acceptis,hectuentur, & 
fermantzIdem Touis familiarem appellat,non qui omnium effet ini- 
quiflimus,atque immanifsimus,fed qui equitatem imprimis, huma- 
nitatemque preftaret. Quanquam haud omnino fat eft eiufmodi fe 
fe regem vnum prz'ftare, fed oportet etiam eiufcemodit illos exhi- 
beré,quieum circumfiftunt.fünt veró 1), confiliari iudices, qui à It 


 bellisprouinciarum ciuitatumd; praefecti belli ducestribuni, de- 


iq; vniuerfum aule minifterium,nempe,hts legen dis, proban dis, 
corrigendis, facilé atqueaperte cernere cftecquiriam fit regis ani- 


1nus, queque mens, denique quid de vniuerfa regni adminiltratio- 
 mefperandum fit.- es e : 


4ccircoitaque nos cum exiftimemus iam de ftudijs , atque infti- 


"tutisbellicis abunde effe difceptatum; ad pacis ftudia, & inftituta o- 


rationem conuertamus, nique duz he tempeftatesregiam potefta- 
tern videntur totam comprchédere& definire.Cardo autem quz- 
ftionis vertiturin modoillo reperiendo, quomodo Rex feaduer- 
füs fübie&os gerensoptimus habeatur, & laudatifiimus, addemus 
proterea,& venerabilis. Et veró quaftio hecin varias opiniones. 
fcinditur,propter illos quiin diuerfa raptentes hec,modum vtrin 
queexcedunt; nam quidam, hominum multitudinem vituperan- 


. tesatque obterentes afürmant,populum effeturbaminfrmifimá, — 
-Rebetiflimamque;& agitabilem maxime,preterea füummeingrati, — — 
Porróalijbeluam multorum capitum fingunt ingenti temeritate — — 
. preditam;atque hac dicta,atque adeo maledicta; erauibusfepren- - 
- tijsconfirmant.Quoniam enim ita natus homoeft(aiunt)itaquefa- — 
&us,vt fibyobíequundantemin vili habeat, in vili habentem fufpi- 


j 
j 


Cur 0s 


EZ ? 


N 


DASXOP CE OACOU AANOUS D P7 ETUURE ON P 


AWO. 0 EÉYRIAOILSTROZAR [t . 
- Gat,iccircó oportere legum conditores,principes, & reges rerum 
que potentes,tales populis leges imponere,que ad morem acerbio^ 
rem vergant;potius quàm ad molliorem,magisdue placabilem :at- 
que iccirco perpetuis tributis vulgus fatigan dum,vrbesque, & pri 
uatas domos exhauriendum,vt in rebus neceffarijs comparandis e- 
xerciti, deque victu quotidiano fem per foliciti, compreffos fpiri- 
- tusatq; humiles gerantanimos,neque rcb.vIlis nouandis ftudeant; 
ficuti in fuperioribus difputationibus adnotauimus. Ali)veró ex 
aduerfum,bomines nos natos meminiffe deberedue humané,& be- 
nigné hominibus imperitare, neque per fimultatem fübiectos E- 
cheti more lacerare;affirmantes mintmé omnium principibus con- 
ducere,nec decere fzuitia,& crudelitate erga fübiectos vti.Ita enim 
heros,atque iniquos dominos,in eos feuire, qui ditionis fue fünt: 
Namque fic mortales vniuerfos natura effecomparatos,vt publice, 
& priuatim afsidué labantur, & errent , quippe quibus nequelex, 
neque timor vllus tanti eft,vt eos à flagitijs faciendisarceat;quippe 
cam neq;etiam mors hoc pofit efficerc;aut ergo morte validior ex- 
cogitandus eft terroraut hac fruftra cft, ecquenam tandé tam fer- 
. realex fcrri(aiunt)poterit;aut terror tá vehemensobten di,qui fre- 
nos libidiniindat,& dolori,quorum alterum quidem eft malorum 
incitamentü,alterumà bonis aueríio,quid porró audacia, &formi- 
do;ambo inconfülti confültores ? hifce accedit fu ror implacabilis, 


& fal'ax fres, queà rationis fenfu ditiun&ta, & cum libidine con-- 


iun&a;nullum non graue facinus attentauerit,quamuis fubito. O- 


portetitaque Reges, acceteros humani generisarbitros , hifce affe- - 


&ionib. & perturbationibus cognitis,que necefsitate quadam natu-. 


rali in anirais,atque ipfis etiam in corporibus, nonnulle inhzrent, 
inufteds vt verius dicamus)fünt;oportet inquam nonnulla peccan- 
tium flagitia,atque eorum qui haud extreme perditi funtjinique fa- 
éta videntes,interdum,nec videre, &audientes,necaudire, aliaque 
humano more perfequi,& mediocriter punire, vtique monetLy- 
TRIS : : 
Manum mollemadhibentem, VIceris osattrectare, Facile qui- 
dem enim ciuitate concutere, vel vilifsimo cuique, atin fedem pri- 
ftinam reftituere difficile prafertim ftatim , nii principibus Deus 
gubernator affuerit. Ceterum vtad pauca redeam totamque ratio- 
.. Remiam concludam , neceflarium eieffeaio, qui fibi hoc affum- 
pli; vtomnino regnetjin homines illos, quorum malefacta corrigi: 
2 : | : E queant 


dezaia dinis 


Dr REPVBLICA Lir. X. 444 
queant,neque iufto afperius,nequeinhumanius fzuire, illorumau- 
tem conatibus acriter refiftere, quorum fcelera, preterquam quod 
nullam medicinam admittunt, rem etiam publicam, & priuatam 
labefactant , itaque hofce infectari, itaque eorum audaciam fran- 
gere,vt nullalabes,nulla macula;nequein ciuitate, nequein regno, 
quoad eius fieri poteft, refideat;quin totius Reipublicequafi cor- 
pusfànum; atqueincontaminatum permaneat; permanebit autem, 
fi fecundum hxc regni adminiftratio eiufmodi fuerit, in qua nulla 
fufpicto fubfit;aut fifcos quocunque modo referciendi, aut cedes 


facilefaciendijaut denique viliusin fubiectos fimultatis, & odijex- - 


ercendiexplendique. Quoniam vero moris eiufdem eft, iniquos, 
& malcficos homines omnes, modisomnibus infe&ari, & vlcife; 
& quireGi faciunt, ac regemipfum benefici afficiunt, fplendidis 
donis, vtaitPindarus, aggredientem remunerari , itidem oportet 
regem partem hanc diligenter ante curare, hoc certó fcientem, 
quód vbi premia, & poenz recte , & ordine procedunt, ac pro ca- 
iufque merito diftribuuntur, necefle eft illic virtutem continenter 
exerceri,ac felicitatem in eternum propagari,id quod fignum illud 
proprie attingit, quod regesin primis füblatum fpeGare oportere, 
tractationem hanc initio ordientes dicebamus. Atenim cum vix 
conuenire hoc pofsit,vt homo quifpiam,qui folo more,eoque phi- 


"lofophiz ignaro,füperioris vitz tempus exegerit;in hifce omnibus 


omnino collimet, vtique decet, fübiectos regat;necefle prorfus effe 
videatur,defignatum regem , philofophiam omnem mente & in- 
telligentia comprehenfam tenerc.Nempé philofophia vnajartes o- 
mnes,omnefque virtutes complexa,modo rerum vfus eiadfit, fola: 

otis eftres humanasiuxta & diuinas ritétra tare, atque vtiliter 
regere; ete ergo. dictum fuit, non prius hominum generi malo- 
rum modum,finemque flatutum iri;neque felicitatem publice, aut- 


priuatim cisaffore,quàm cum aut philofophi regnauer/nt, aut qui - 
reges nuncnumerantur, & dynaftz, philofophizftudiaplené, & — 
- ingenue celebrauerint , atque in hominum ceetibus excoluerint, 


inque vnum confenferint facultas ciuilis, & philofophia . Qauier-. 


oautrex defignatus eft, autregnaseiamincavperit, neceflepro- —.- 


culdubio habet philofophari: Nam qui rex philofophari & didicit, 


 & vult, idcft proprio officiofüngi, vt oportet, is oblatis belli ca- 
fibus fortitudinem praftabit,fimul cum fagacitate cóiunctá inpa- — 
cis ftudijs iuftitiam, ac magnificentiam,cum humanitate & equita- 


"ads m mE 


CEU 


^ 


zl 


Ls 


A 


OmU T ETHER 
-- 


1 AO, 


445 OKrRIACI STROZAE: 


te, denique vero fanctitatem aduerfus Dcos immortales pientif- 
moanimo,& mente,in eorundem numé fumma inclinattone pro- 
pendente. Enimueró hzc reapfe Regia munia fünt, & heroica,& 
Eua de regia quidem facultate , eiufque comparanda modis 
heclatfunto.. 


.A T DE Sacerdotali, id quod tertium in queftione pofitum 
à initio fuerat nunc confiderandum , huic pótificialis quz ap- 
pellatur vti formageneri proprio fübijcitur. Atqui defignoillo, 


' quod füblatum fpectat facultas hec,nonnulla in füperioribus difpu: 


tationibusattigimus, & afleruimus premium hoc ciuibus illiseffe. 
tribuendum,qui cetera excellunt, quique probitate (imul&fapiem 
tíain hominum cectibus principes numerantur. Decere enim dice- 
bamustunc,diuini numinis cultum,& venerationem. eos homines 
fufcipere,quiiam grauesannis, moleftis, ac laboriofis negocijs ge- 
rendis impares habentur; Veteres itaque illi, ficuti & alias curatio- 
ncs ad ciuilia pariter,& bellica munia pertinéte , R egibuspermitte 
bát;itidé fané, &hoc pietatis decus maximü videlicet & o ptimü:ma 
ximo tribuétes & optimo Verütamen quütéporü curfib. regnain 


 eáamplitudinéiá euaderét,vt fingularis homo tottantad; negocia, - 


folusfüftinere non poffet; pontificatuum, & regnorum. facta funt 


diuortia,dignitafjuepontificialis,ad eos eftlomin es delata,quife- 
cundum reges, omnium dignifiimi habebantur & optimi.Argumé 


tumlonge-cuidens:Nam apud A cgy ptios , quicultu, & cerimonijs 
Dip immortalibus adhibendis,ceterosmortalesfü perare perhiberr- 


tur,negant,hominem vnum. hingularem,cundem regemque;& 


tificem creari quin diftreta effe apud illos decora hec. Quanquam. 


nonnullisin Grzciz ciuitatibus poftquam: Kegum pertefum , re- 

giumtamen nomen remanferitadhuc,vt folemnia facra fanété, & 

folemniter fiesipoffent,quodidem apudalias gentes etiamnum (1- 
E 20H Cnt, e 


militer fesuarzco mpertum:habemus. Atnos tnftitutam rationem 
 deintc gro reprchendentes,dicimus;vniuerfz facerdotali curationi: 
— hoceflepropolitum.Deorumimmortalium numévenerari,& co- 
lere,omnique.ope niti, vt bi anteomnia placatum fit, Sacrificulo. 


inquam. ipfiin de benignain populum vniuerfüm mente,& volun- 


—— tatepropendeat;atque ad ignofcendum parato eis, qui in fraudesa- 


liquasfortéjitavtfit;inciderint, iddue adeo bona ratione inftitutü 


- eit. Nam quum mortaleshomines Deorumimmoztaliumnatur — m 
[c -- p - c wg 


1 


M iac i od df A aa TS 


PERNSHE VCRIRGUETANES 


EA: 


Dr Rz»veLtiCA Li8. X. |— — 446 
víquequaque bonam , acpftorfus intemeratam cen feant;velintdue 
ab ea beneficia accipere, atque idipfam ctiam fperent, omni ope pi- 
tuntur, quicunquefané ex eis rectis fenfbusincedunt, vtadpre- 
ces fundendas adeuntes, ad eorum fimilitudinem quoad eius fieri 
poteft facü adeant,atque iccirco Eumeus aduerfus Vlyflem. 

Et delubra Deum fubeam,atque altariatangam 
— Sanguinefedati manibus. — : | 
Abfurdum enim exifttmsbat Eameus virum fanguine, & cede 


| pollutum;atque omnino facrum, &inteftabilem , illuc alpiratejate 
- que iccirco re&e di&um fuiffe videtur, 4 viro tptr ato neque Deu, 


 sumque füfcepere,dictumiam eft. Nuncautem. de officio di 


-— 


»- » z 


seque virum bonum, dona accipere fas ef. Hincergó cedium,& cetero» 
rum fcelerum expiationesluftrationefque cum apud Grzcos, tum 


- quidam vlterius etiam prouecti , nec rebus przfentibus contenti; 


fapientifsimi Poétz precepto aurem: commodam: nunquam pr 


» 


tes,cos omnes collimare oportet,qui rerum diuinarüm cutam: 


[i 


 Videriifbos - 


Fasepidat. laecPindaus |. E 
Quinamigitur facerdoralis facultatis fcopulus fit; imquemintueme- x 


"deque infrumends, & fuppclledtile, deniquedeomnibusceteris — 


447 KrRIACI STROZAE : 
" quzcurationi huic neceffaria funt hzc feré omnia perpaucis carmi" 
nibus complectens Homerus ait. : 
pur quomiamplacantur,er ipfi 

Dij [uperi, quorum virtus, Vis,robora vite | ; 
Omnia funt noftris meliora, priora, fed ille : E | 
Placantur tamen offiegs facia, litatis : | 

Et precibusvotisq, eadem ft iuftafev amus 

Jgnofcunta, malisnoffris. : 
Hifce carminibus aperte cernere eft quinam fit fcopus quique finis 
facerdotijait enim primum Deos effe placabiles, & flexibiles:inde | 
veró modos addit,quibus nam modis, eos fibi placare, mentefque | 
eorum fleGete hominespofsint, & foleant, qui legum repagula trá- | 
filierint, & flagitiafecerint. Igitur quicunque innocentia prediti 
funt,& vacui à peccatisjij fané amici Deo fünt.Preftat itaque hofce, 
&talesin primis ficuti dicebamus cultum, & venerationem adhi- 
bere Dijsimmortalibus, ac pro illis, qui talesnon funt preces fun- 
dere,numenque eorum propitiare,tum cantilenis,& hymnis, tum 
etiam omni muficaratione, & inftrumentis. Iam (i quirationem 
E -— . hanc Deum propitiandi negent vllam in fe habere vtilitatem; 
quin ftudium omne, omnemque diligentiam fruftra effe, eiufdega s 


us TI RTI 


i 5 LI LEES € * e 1 
i vatis de ipfa bac iudicium confiderent qui ait, 

| Semper C afidue Diuum mortalia fecla | 
l dndiuereopá. — — —— | 
| jj | 


Atque hzc quidem munia etus funt. Inftrumenta autem prima 
c AEdituiSacrificuli, Leguminterpretes, ac reliquumtemplimi- — 
: —.. miterium. AbhisDelubra, Septa, Luci Altaria, omnis generis | 
LE —— Vata, Libri rituales, Indumenta, Przdia, & arua, quzita diuifa, 
| x . & definita.effe debent, vt ad victum neceffaria eis hominibusa- - 
bundé füppetant, qui facris rite peragendis continenter occupa 
tí funt, ficutietiam in fuperioribus difputationibus oftendi- 
mus, atque hzc omnia cis omnibus erunt communia , qui in hanc 
fortem, huncQueinordinem venerint. Atreftatnunc, vtdeil- 
. lodicamus, qui horum omnium eft Antiftes, & Corypheus, 
- — -Bunc fi quis Pontificem fummum appellet, neutiquam à vera. 
: eius nomenclatura aberraueris. Namque hicdiuine curadonis 
F - architectus, atque vniuerfi cultus magifter, ciusautem ícopu- - E 
|o dus, &fi haud prorfus idem atque facerdotum aliorum, haud. | 
mue : ELI ect tamesm . 


NT 
ES 


x Ba at 


TC SABIENDO 


Ex 


Fase ai t A t t e t 


Dr RrrvPLICA LIX A 443 


- tamenitaab eo eft diuerfus, vt omnino cenfendus fit alienus, quid 


veró interfitex vtrorundue officij facile eft intelligere, nam prae 
terquam quod fummus hic facerdos , in placando , & propitiando 
Deorum immortalium numine pariter;ac ceteri laborabitjac mul- 
toctiam vehementius,eius praterea partes fucrint , defolempibus 


facris, folemniter peragendis,leges commodas ferze, eifqs latis pro- 


uidere, vtomnes tam priuati,& iingulares homines , quàm princie 
pes,& magiftratus;illas pariter fcruent : vtiquefolemniafacra Dijs 
fiantmatrimonia copulentur,myfteria agantur, quibus locis vfur- 
pata antiquitusfunt,ludique;& dies fefti celebrentur, & mortuis 
ftatribuantur prout ez fanxerint,& iufferint. Atquehz pártes pri« 
mx huius funt.Poximz vt facerdotum natio talis fempereffe com- 
periatur, qualé olim oportere cfle dicebamus. Isigitur cum mino- 
ribus Pontificibus,ac ceteris,quorum curationis facrz res funt, qui« 
quein collegio eodem numeranturjin eum, quiin fortem facerdo- 
tij venerit,acriter inquiret,hec eum ante comprobabit, quam inte- 
grum vite,& Íceleris purum cognouerit , eoque matrimonio pro- 


-gnatum,vtab vtroque genere,omnis labesabfit;tum cedisytum ce- 


terorumturpium facinorum; quz tota genera; & familias inqui- 


 mantjinfenfa(due dijsimmortalibus perpetuo reddunt:Ceterum o- 


mnia hzcpié & preclaré difpofitafuerint,dtumaque maieftate con- 


digné,modojid quod eft omnium primum, & pracipuum,quodd;. 
- aliaomnia huc pertinentiain fe continet,vera,& certarationc inue- 


niatur,inuentumque in apertum proferatür,eft verohoc, Diuinz: 
nature cognitio:cui quidem homines illos, quitemíperantia, iufti 


tia,pietateantecellunt feruire necefle eft. Ante veró quam hocra-- 


tione certa comprehédatur,nefas eftjautphilofophari, aut leges v]- 


lasad rem diuinam pertinentes fcifcere; namque hocanteexperiri 
ftulticertéjatqzarrogantis hominiseft;jnedum Politiciaut 1 heolo - 


gi,aut Pontificis Summi. Atqueideo necefle eft hac de fe fufiusali- 
quanto differere.Poétz iraq;;ac deantiquis quicunque;aut fabulas 


. aut picturas edidere,turbida fuperftitione, & miraculis hdé omné 
 excedentibus omnia nobis refertatradidere.Nam quum à Phrygi- - 
bus AEgyptijs T hracibus, ceterisquealijsBarbaris gentibusmaio- — — 
rcs noftri ceremonias,ac cetera ze diuinginítitutaaccepiflent, ea- — — 
- Que omnia vera fanctaque cenfcret;patrijs,fibique. folemnib.admi- 
| B uou e : o deuend, - 


z 


TNNSGRI RS LOL AUS IO VENDU T EE 


449. —  »KYRIACI $STROZAZ 

Ícuere;ex quo euenit, vttemporum curfibus, neque adeo longis, 
multiplices Deos Grecia veneraretur,&Demonas,ac dum fuisjaut 
nouos autaligenas admifcet,ingés fuperftitio in eá inuaferit,& cere 
moniarum & religionis confufio. Ile enim incl ytusOrpheus, ille 
inquam qui myfteria Athenienfibus demonflrauit, Corybantas, 


verbigratia, inuexit;alter quifpiam Curetas,alius Telchinas, & Da- 


&ylos Ideos, Aliusporró Metragyrtas, nefcio quos.Denique om- 
nigena Deüm, & Demonum monítra, que vel memorare ctiam 
viro philofopho nefas. Quid quod przclarus Hefrodus, vt quz fa- 
bulzztate fua de Djs ferebantur, decenter abíolueret,carminifq; 
lepóre authoritatem els adiungeret, Deüm ipforum genituras, 


bclla, pugnas, exilia, feditiones, denique innuptas nuptias, e- - 


normi impudentia vfus, carminibustollenda füfcepit. Ergo vatis 
iftius fponte,induftriaque didicimus,ecquis quem Deum genuerit, 
quoquemodo quaque in terrz marisüe , aut celi regione, quseque 
quemque mater pepererit. At enimueró Flomerus horum omni- 
umantefignanus,quidue vatis nomenclaturam fibi vendicat, & fi 
multa, eadue perabíürda, communemdue hominum exiftimatio- 


nem exuperantia, & fidem,prafertim de tribus illis Staturni liberis 


prodiderit,quoque modo vniuerfitatem hanc hereditarioiure, ac 
more familie hercifoundz inter fe diuiferint,lepidifsimis carmini- 
bus£fecerit. Idem tamen videtur nonnunquam poética quadam 


crapula(vt fic dixerim)edormita;& exhalata refipifcens, fequeipfü - 


colligens, quacdam haud omnino inepta,de natura diuina, znigma- 
tibuseainuoluenscantare, qu&que, & quàm grandis fiun a: 


peteftas c innuere.Ipfum enim Iouem, quahinfcenaminducens, | 


&ngitiubentem JJeos ceteros auream cathenam coelitus aptantes, 
 emneíque mares iuxtaac foeminas cam detorquentes, periculum 
fuarum vnius virium facere. Aenigmate hoc vates anfam nobis o£ 
fert dignofcendi » quam probe intelligeret, quz, & quanta huius 
mundi Imperatoris,ac temperatorisDet effet potentia &virtus exi- 


ftimanda. Porró autem quod immortalis;& fempiternus,non ipfe 


modo ft, fed tota cius familia, hocetiam expreffe docuit cum di- 


: Nat priuatadolore amni prinata pericli 
- Jefafurophmpelet, 0 0 0 
Ouid quod rcbus noftris diligenter eofdem profp 


 &impiorum rationem habercjidem oftendit, cum ait, 


icere, plorumeg - 


Xe 


[i 


€ 


m5. 


Dg REPYBLICA Lis X. ——— 45 
Mec fatta impia fallacium bominum colicolis placent, 


Cui etiam fententiz, & Pindarus adftipulatur , quum fenemillum 
fapientig prefidem in faltibus Pelij morantem inducit, vnum dun- 
taxat Saturnium venerari , fuadentem Achilliceteros poft habere. 
Atque hzc ea funt,que poética natio obf: curis,de more, vera inuol- 

- gens, nobis minoribus, de Dis immortalibus, & eorum religione, 
& veneratione facta,tradidit. Veruntamen minim? omnium de- 
cet,ciuitatisque & legum con ditorem Deorum immortalium cul- 
tum , & Antiftitum muniaadamufsim hancexigere, dicoautem 
poétarum,& fabulatorum , quin veritatis femitam fummo ftudio, 
& induftria exquirereac cetera omnia que huc conrendunt, inda- 


gare, vt quz opus funt perceptis, & cognitisin oganibus valeatcot- - 


Jimare. 
Neque enim lenia,aut ludieva petuutus 
PrAmiA. | 


Ingens igitur Politicoingruit neceffitas, vtmodum teperíatillum, - 


- t 


- quomodo pars hzc, quz pietatem & religionem continet, rclique 


- ciuitatis in[titutioni,conuenienter refpondeat , namque parte hac 
decenter,& appofité ab eo conftituta, & confirmata premuntur i- 
terlegum conditoriad cam ipfam legum repagulis vallandam, & 
in eternum, vt fic dixerim,roborandam &ítabiliendam-— — — 

Jam quidam 2 noftris maioribus de rebus his fic explicauit.Nam 
quum de natura Deorum immortalium agens, veram certam que 
rationem à primo inftituiffet, multaque baud certe inepta argu- 
menta de I heologia collegiffet,neceffaria pietatisac religionis fua 
damenta iaciífe videri poterat, nifilongius orationem pronchens, 


quodam confüetudinisaitu abreptus, do&rinam, legum; compo . 


fitionem,bene femel inftitutam,zque ac vulgares hominee peruer- 
tiffet;indue eam deflexiffet,que & Politicum,& Legiflatorem, ve- 
ram pietatem profitentem,víquequaque dedeceret.fouem enim, & 


Iunonem ia medium adduxit , Dzmonafque innumero numero, 


& Heróas hifce adiunxit,atque bos non vno quidem € genere, vel. 
. ynaex familia,quin multiplici femine , vtpoéticéloquar creto$ — 
Quofdam enim fecit ethercosin dm ate, quod diciturfub- — 


lime habitantes(namquefolemne nomini eft,quod noshypeccau- 
 snànominamus femper ethera appellare, diuinum veró corpust- 
gnem)alios praterea aéreos , alios, Vt aitEmpedocles, humorisa- 


- Jumnos fontamos fcilicet & maritimos & fluuiatiles denig; etiam 


Fed x 


S rer o SETZT c pores p E equa í di — RC UE 


Mmm fb o 


4A CKYRIACUL STROZAX 
fub terris abditos.Tfte igitur, quum Theologie fundamenta, eiut. 
que purz vti diximus, & fincerz;ieciffet hancipfam , füperftitione 
vhtataac per longum tempus deducta admifcens, ftatim perturba- 
uit,ac pene, verequeante dictis fidem,atque authoritatem dempfit, 
iltosomnes venerari iubens, legeque, talium numinum cultum, 
 acvenerationem fanciens. Addidit praterea Tocinoris naturam fic 
fplendidam,vteft;à Deoeffe procreatam, vt vates, & extifpices inde 
facilepollent, mdicia occulte dtudim mentis (tait Lyricus) perquirere, 
. Idjueadeo exiissdhuc fpirantibuslicere, fpiritu extincto non li- 
cere. Verum enim vero nosque diuerfasb his fuerantantiquiora 
haben:es;in ompibusà nobisinftitutis tra&tationibus perficiendis,à 
Poéticis fabulisabflinuimus,ac verz,eidemd; fundatiffimz T heo- 
-logieisnififumus.Namque dum nature arcana fcrütaremtir,aper- 
téoftendtmus, Deum & naturam rem nullam fruftra;nequeatten- 
tarc,neque efficere, vtiqueexiftimatio hzc frmé ,. & ftabiltter in 
hominum mentibusinfixa infideretinhzreretd; rerum que fünt 
omnium primordia, & caufas indagantes,omni openitebamur, res 
illinc deductas rerumque ipfarum euenta, (uis primordijs, & cau- 


I - * y 5 2 RENS r4 EI zs ES z 
fn, & communiter,& proprié,quedue fubiungere, atque ordine& 


-modo, humanis mentibus eadem aptare, eatenus hec fcrutandó 
prouchentes, quatenusad rerum omnium Principem fupremum- 
Que Imperatorem perueniremus;atque huic ipfi corporum animo 
rumque ceeleftium prodü&tionem,& con feruationem,vnà cum eis 


£ 


TM 


EON Y 


p E CRBSERENP UNT RUUNIINEUNSUS NBEPNGTSNIOR RH DRRMNDNN EUN 


T 


RERO RUAENS 77 dto 15 ONURIR 


ranae: 


Dr Rzrv5LICA LiB. X. —— 4$ 


fefetotos etillicommiferint,& dicauerint, quibonorum omnium 
largitor eft,nempé intelle&ui,& menti.Quz igitur de culi, & ve- 
neratione numinis diuini.& depontificatu maximo, tota denique 
pietate,ciuili philofopho differere fas erat, queque ad ciuitatem ri- 
te inftituendam,& temperandam pertinere neceffarió omnes fate- 
rentur,qui rerum diuinarum iuxta & humanarum naturam, recté 
&ingenuéexquirerefatsgunt, becatque huiufmodi funt, Tam fi 
" quis(id quod credibile,atque adcó neceffarium eft) multa his deef- 
Íeexiftimet,quilegum conditor hiíce infiftet monumentis, qux à 
nobis reli&a funt,ea facilius poterit, & fupplere; & interpolare. De- 
nique quzcunquead felicitatis Ícopum contendunt,legum condi- 
tione expedire,prafertim cum diuinam illam poéte hortationem 
in memoria habeat, 

Telemacbe ai tu iammunc per te fspeve aude, - 

Fata viam inuenient rcliquis nam non fine dium —— E s 
2 N uinitie tAnta paras, e c 


—LIBRI X, POLITICORV M FINIS. 


— —. LAVS DEO, HONOR XT 
GLORIA, cR 


i 
tr 
iN 


b 


(P 


IU 
ipte ED 


«6764 


UNIVERSIDAD DE SEVILLA 


o! 
[2 
"tsi p? 


600705464 


(26544422 


colorchecker cLAssic 


Q0 


calibrite | | 


[m 


TECTEPTTTLCETPTTTTTLTTTTLTETLTTELETETL ETT